Frettenvraagbaak Wiki - Gebruikersbijdragen [nl]

Nuttige adressen

2022-11-15T18:21:00Z

Karen: /* Frettenopvangen en frettenstichtingen */

==Dierenartsen met frettenervaring==

Hou voor ogen dat geen van de artsen zo intensief bezig is met fretten als Hanneke Roest. Daardoor kunnen zij hun beperkingen hebben bij bepaalde ziektebeelden.
De Frettenvraagbaak adviseert daarom ook bij serieuze medische problemen zo snel mogelijk een afspraak te maken bij de Frettenkliniek.

*'''De Frettenkliniek'''

Hanneke Roest, frettendierenarts

Reygerboslaan 32

4283 HB Giessen

0183-515926

http://www.frettenkliniek.nl

*'''Dierenkliniek Leidsche Rijn'''

Maartje Timmers

Langerakbaan 207

3544 RD Utrecht

030-6661167

http://www.dierenkliniekleidscherijn.nl

*'''Dierenkliniek Delft-centrum'''

Jacob van Nijhuis

Crommelinplein 3-5

2627 BM Delft

015 – 2850230

http://www.dierenkliniekdelftcentrum.nl

*'''Dierenziekenhuis Hart van Brabant'''

Miyuki Yoko

Eerste Zeine 112

5144 AM Waalwijk

0416-745414

info-hvb@evidensiadierenziekenhuis.nl

http://www.edz-hartvanbrabant.nl

*'''Dierenhospitaal Visdonk'''

Femke Lauwerijssen

Visdonkseweg 2A

4707PE Roosendaal

0165-583750

http://www.dierenhospitaal-visdonk.nl

dierenhospitaal@visdonk.nl

*'''Dierenziekenhuis Eindhoven'''

Stijn Peters (met Moniek als assistente)

Marconilaan 26

5621AA Eindhoven

040-3040054

http://www.dzeh.nl

info@dzeh.nl

*'''Universiteitskliniek voor gezelschapsdieren'''

Nico Schoemaker

De Uithof

Yalelaan 108

3584CM Utrecht

030-2539411

http://www.diergeneeskunde.nl

*'''Douwe Heuvel'''

Dierenarts in de praktijk van Ranzijn

Zonnedauw 1

8607 DX Sneek

0515-423474

http://ranzijn.nl/dierenarts/sneek

== Alarmnummers ==

*'''Amivedi'''

Bij vermissing van een fret of ander dier....

Centraal telefoonnummer : 0900-2648334

http://www.amivedi.nl

*'''Dier in Nood'''

Bij dierenmishandeling en verwaarlozing

meldnummer : 144

==Frettenopvangen en frettenstichtingen==

*'''SDF / Stichting De Fret '''

Stichting De Fret

Oogstpad 8a

2752AG Moerkapelle

Contactgegevens :

Marianne Boymans

0628852935 (van 19:00 tot 21:00 uur)

http://www.fret.nl

*'''Vereniging Frettig Gestoord'''

Jerry Bockstraat 45

3543 CA Utrecht

Opvangadressen in Utrecht, Maarssen, Amsterdam, Alkmaar, Vleuten en Delft

Contactgegevens:

Rine Oddens

06-41526931

http://www.frettiggestoord.nl/

* het Vraagbaak team kan zich niet vinden in het beleid van Frettig Gestoord, om fretten gezamelijk te plaatsen. Aangezien we elk fretje in de opvang wel een gouden mandje gunnen, hebben wij deze vereniging wel in onze lijst opgenomen.

==Vakantieopvang en pension==

*'''Natascha's Frettenpension'''

Natascha Schellekens

Tilburg

0628439226

frettencoaching@gmail.com

Facebook: Natascha's frettenpension

*''' Te gek om los te lopen'''

Vakantieopvang

Hoofddorp

http://tegekomlostelopen.simpsite.nl

tegekomlostelopen@live.nl

*'''Frettenvrienden '''

Vakantie opvang van Chantal Raaijmakers

Landsmeer (omgeving Amsterdam)

Tel: 0631762233 (tussen 12.00-20.00)

Email: mijnfrettenbende@gmail.com

Facebook: Frettenvrienden (vakantieopvang)

*''' Fayen’s Frettenhotel'''

Vakantie opvang Yvonne Huysman

Oostvoorne (Zuid Holland)

Tel: 0613583795

Email: yhuysman@xs4all.nl

Facebook: Fayen’s Frettenhotel

*''' Make My Day Ferrets vakantieopvang'''

Vakantie opvang karen Pedro

Leeuwarden

Tel: 0650264040

Email: info@makemydayferrets.nl

Facebook: Make My Day Ferrets vakantieopvang

==Hulp bij gedragsproblemen==

Natascha Schellekens

06-28439226

frettencoaching@gmail.com

Facebook: Natascha's Frettencoaching

http://www.frettencoaching.eu

== Websites en winkels==

*'''Fretties'''

http://www.fretties.nl

*'''Prooidier'''

http://www.prooidier.nl

*'''Medpets'''

http://www.medpets.nl

*'''Zooplus'''

http://www.zooplus.nl

*'''Dierenspeciaalzaak Casper'''

http://www.fretten.nl

*'''Dierenurnen en grafmonumenten'''

http://memories.3dogs.eu

http://de-urnenwinkel.nl

*'''Dierenapotheek''' (oa RC recovery liquid)

http://www.dierapotheek.com/

Nuttige adressen

2022-10-03T15:52:58Z

Karen: /* Dierenartsen met frettenervaring */

==Dierenartsen met frettenervaring==

Hou voor ogen dat geen van de artsen zo intensief bezig is met fretten als Hanneke Roest. Daardoor kunnen zij hun beperkingen hebben bij bepaalde ziektebeelden.
De Frettenvraagbaak adviseert daarom ook bij serieuze medische problemen zo snel mogelijk een afspraak te maken bij de Frettenkliniek.

*'''De Frettenkliniek'''

Hanneke Roest, frettendierenarts

Reygerboslaan 32

4283 HB Giessen

0183-515926

http://www.frettenkliniek.nl

*'''Dierenkliniek Leidsche Rijn'''

Maartje Timmers

Langerakbaan 207

3544 RD Utrecht

030-6661167

http://www.dierenkliniekleidscherijn.nl

*'''Dierenkliniek Delft-centrum'''

Jacob van Nijhuis

Crommelinplein 3-5

2627 BM Delft

015 – 2850230

http://www.dierenkliniekdelftcentrum.nl

*'''Dierenziekenhuis Hart van Brabant'''

Miyuki Yoko

Eerste Zeine 112

5144 AM Waalwijk

0416-745414

info-hvb@evidensiadierenziekenhuis.nl

http://www.edz-hartvanbrabant.nl

*'''Dierenhospitaal Visdonk'''

Femke Lauwerijssen

Visdonkseweg 2A

4707PE Roosendaal

0165-583750

http://www.dierenhospitaal-visdonk.nl

dierenhospitaal@visdonk.nl

*'''Dierenziekenhuis Eindhoven'''

Stijn Peters (met Moniek als assistente)

Marconilaan 26

5621AA Eindhoven

040-3040054

http://www.dzeh.nl

info@dzeh.nl

*'''Universiteitskliniek voor gezelschapsdieren'''

Nico Schoemaker

De Uithof

Yalelaan 108

3584CM Utrecht

030-2539411

http://www.diergeneeskunde.nl

*'''Douwe Heuvel'''

Dierenarts in de praktijk van Ranzijn

Zonnedauw 1

8607 DX Sneek

0515-423474

http://ranzijn.nl/dierenarts/sneek

== Alarmnummers ==

*'''Amivedi'''

Bij vermissing van een fret of ander dier....

Centraal telefoonnummer : 0900-2648334

http://www.amivedi.nl

*'''Dier in Nood'''

Bij dierenmishandeling en verwaarlozing

meldnummer : 144

==Frettenopvangen en frettenstichtingen==

*'''SDF / Stichting De Fret '''

Stichting De Fret

Marchantstraat 49

3332 CL Zwijndrecht

Contactgegevens :

Marianne Boymans

078-612 95 36 (van 19:00 tot 21:00 uur)

http://www.fret.nl

*'''Vereniging Frettig Gestoord'''

Jerry Bockstraat 45

3543 CA Utrecht

Opvangadressen in Utrecht, Maarssen, Amsterdam, Alkmaar, Vleuten en Delft

Contactgegevens:

Rine Oddens

06-41526931

http://www.frettiggestoord.nl/

* het Vraagbaak team kan zich niet vinden in het beleid van Frettig Gestoord, om fretten gezamelijk te plaatsen. Aangezien we elk fretje in de opvang wel een gouden mandje gunnen, hebben wij deze vereniging wel in onze lijst opgenomen.

==Vakantieopvang en pension==

*'''Natascha's Frettenpension'''

Natascha Schellekens

Tilburg

0628439226

frettencoaching@gmail.com

Facebook: Natascha's frettenpension

*''' Te gek om los te lopen'''

Vakantieopvang

Hoofddorp

http://tegekomlostelopen.simpsite.nl

tegekomlostelopen@live.nl

*'''Frettenvrienden '''

Vakantie opvang van Chantal Raaijmakers

Landsmeer (omgeving Amsterdam)

Tel: 0631762233 (tussen 12.00-20.00)

Email: mijnfrettenbende@gmail.com

Facebook: Frettenvrienden (vakantieopvang)

*''' Fayen’s Frettenhotel'''

Vakantie opvang Yvonne Huysman

Oostvoorne (Zuid Holland)

Tel: 0613583795

Email: yhuysman@xs4all.nl

Facebook: Fayen’s Frettenhotel

*''' Make My Day Ferrets vakantieopvang'''

Vakantie opvang karen Pedro

Leeuwarden

Tel: 0650264040

Email: info@makemydayferrets.nl

Facebook: Make My Day Ferrets vakantieopvang

==Hulp bij gedragsproblemen==

Natascha Schellekens

06-28439226

frettencoaching@gmail.com

Facebook: Natascha's Frettencoaching

http://www.frettencoaching.eu

== Websites en winkels==

*'''Fretties'''

http://www.fretties.nl

*'''Prooidier'''

http://www.prooidier.nl

*'''Medpets'''

http://www.medpets.nl

*'''Zooplus'''

http://www.zooplus.nl

*'''Dierenspeciaalzaak Casper'''

http://www.fretten.nl

*'''Dierenurnen en grafmonumenten'''

http://memories.3dogs.eu

http://de-urnenwinkel.nl

*'''Dierenapotheek''' (oa RC recovery liquid)

http://www.dierapotheek.com/

Voeding

2022-02-05T12:14:51Z

Karen: /* Het Waltham papje */

==Algemeen==

Een fret is een obligate carnivoor. Dat wil zeggen dat zijn lichaam gemaakt is om bijna uitsluitend dierlijke materialen en hele prooidieren te verteren. De enige koolhydraten dat het kan verwerken zijn de al voor verteerde planten en fruit resten in het maag/darm kanaal van het prooidier. Plantaardige vezels kan je fret helemaal niet verteren. Daarbij heeft een fret een hoog metabolisme; een zeer snelle verbranding. Door dit alles stellen ze zeer hoge eisen aan hun voeding om gezond te blijven. Vaak komen voeding gerelateerde problemen en aandoeningen pas veel later tevoorschijn, soms na jaren.

Door onderzoek blijkt steeds meer dat natuurlijke voeding het beste lijkt te zijn voor je fret. Dat is dus op vers vlees basis, zonder toegevoegde koolhydraten, zoals granen (ook rijst), mais, biet etc...

Helaas is het momenteel zo dat we vers vlees en prooi zeer afraden, aangezien er op grote schaal het nieuwe gemuteerde frettencoronavirus voorkomt. Dit virus veroorzaakt een hogere gevoeligheid voor allerlei besmettingen door bacteriën, virussen en parasieten door een gebrekkig immuunsysteem. Aangezien een rauw product praktisch altijd enige vorm van verontreiniging bij zich draagt en er zeker veel merken rauwe diervoeding met kwalijke bacteriën en parasieten in de omloop zijn, is het niet raadzaam om dit aan de fret te geven. Dat geldt voor alle rauw producten; ook een eitje of stukje kipfilet. Een fretje wat in aanraking is geweest met het eerder genoemde frettencoronavirus kan er ernstig ziek van worden en zelfs door overlijden.

==Vlees en Prooi==

In verband met de huidige stand van zaken rondom de besmetting van een nieuw Corona virus onder de fretten, willen wij momenteel het voeren van alle rauwe producten ten zeerste afraden. De afgelopen paar jaar zijn er al honderden fretten ernstig ziek geworden en ook velen overleden aan zeer ziekmakende bacteriën, welke hoogstwaarschijnlijk vanuit rauwe vleesproducten en prooi binnengekomen zijn. Doordat het Corona virus de immuniteit van de fretten om zeep helpt, zijn ze bijzonder vatbaar voor de altijd aanwezige bacteriën en andere pathogenen in rauwe voeding. Zij kunnen het niet handelen en worden er ernstig ziek van, met regelmatig de dood tot gevolg.
Meer gedetailleerde informatie is te vinden op http://werkgroep-fret.nl

Op dit moment is het geven van een hoogwaardige brokvoeding het veiligst, ondanks dat je fret een obligate carnivoor is. Er zijn een aantal merken kattenbrokjes welke voor 80-90% uit vlees en dierlijke grondstoffen bestaan. Deze zijn zeer geschikt om aan fretjes te geven.

Ook het geven van rauwe snacks is niet verstandig op dit moment. Wil je je diertje graag verwennen met een lekker hapje tussendoor of iets geven ter beloning zijn er genoeg verantwoorde snacks. Denk aan een gekookt eitje, goed doorgekookte stukjes vlees (zonder zout en specerijen!), Cosma snacks, Orijen Cat snacks, zalm/vis olie of een brokje van een ander merk dan je gebruikelijk geeft (bijv Ziwipeak)

'''WAARSCHUWING 1:''' Geef een fret nooit rauw varkensvlees. Dit kan mogelijk het Aujeszky virus bevatten. Dit is dodelijk voor je fretje.

'''WAARSCHUWING 2''': Geef nooit gekookte, gebakken of anders verhitte botjes aan je fret. Deze kunnen niet verteerd worden en versplinteren. Dit kan zorgen voor perforatie en ernstige verstopping van de ingewanden, met alle nare gevolgen van dien.

'''WAARSCHUWING 3''' : '''Geef je fret nooit rozijntjes, fruit, groente of kaas als snack '''Dit kunnen ze niet verteren en ze kunnen er zelfs een verstopping van krijgen (met een operatie door de dierenarts tot gevolg). Veel fretten vinden het wel erg lekker.

==Brokken==

Zijn brokken slecht? Nee als het verantwoorde brokken zijn, absoluut niet. Er bestaan ''wel'' slechte brokken voor je fret.

In een brok zit vlees en dierlijke bijproducten. Vaak wordt er ook een deel vis toegevoegd. Om een brokje te kunnen persen zullen er echter ook plantaardige materialen nodig zijn. Veelal granen, mais, biet. Om brokken houdbaar te maken moet het verhit worden, waardoor er voedingstoffen verloren gaan. Deze moeten er dan weer bijgevoegd worden. Dierlijke bijproducten kan van alles zijn. Denk aan bot, veren, haren, nagels, snavels, graten etc. Soms worden er smaak, geur, kleur en conservering middelen toegevoegd.

Een GOEDE frettenbrok heeft als hoofdbestanddeel vlees en dierlijke producten en zo min mogelijk plantaardig materiaal. Het eiwit en vet gehalte moet voldoende hoog zijn( 30-40% dierlijke eiwitten en 20-25% dierlijk vet) en makkelijk verteerbaar, dus van hoogwaardige kwaliteit. Ook de mineralen moeten aan bepaalde hoeveelheden voldoen, zo is taurine erg belangrijk (voor het hart) en de calcium-fosfor verhouding. Over het algemeen zijn de meeste bij dierenwinkels verkrijgbare brokken niet geschikt voor fretten, ook al staat er zo’n mooi plaatje van je lievelingsdier voorop. Duidelijk mag zijn dat brokken voor honden en de meeste kattenbrokken helemaal niet voldoen, wat eigenlijk ook geld voor brokken met een fret op de verpakking.

Brokken hebben als voordeel dat het makkelijk is. Het blijft lang goed, neemt geen ruimte in je vriezer of koelkast in, is goedkoper dan vlees. Daarnaast hoef je je niet bezig te houden met voedingswaardes en je hoeft er geen voedingstijden op na te houden. Sterker nog, als je fretje brokken eet, moet het daar onbeperkt beschikking over hebben. Door de snelle verbranding eet een fretje gedurende de dag en nacht van de brokjes. Een andere overweging om brokjes te geven kan zijn dat je geen andere dieren aan je fret wilt geven. Bovendien is het geven van brokjes erg hygiënisch en kan het vanuit dat oogpunt zelfs noodzakelijk zijn, bijvoorbeeld bij ziekte en/of behandeling van de verzorger. Op dit moment wordt het geven van brokjes juist aangeraden in verband met de voedselveiligheid van de rauwe vleesproducten en prooidieren.

Bedenk echter wel dat je met het in huis halen van een fret een echte carnivoor onderdak hebt gegeven. Wees dus extra oplettend met het uitzoeken van de juiste brokjes, om je fretje lang gezond te houden.

Er bestaat een vermoeden dat fretjes die op brokvoeding staan wel gevoeliger worden voor bepaalde aandoeningen, zoals Insulinomen (alvleesklier tumoren- dit komt mede omdat er langdurig een verhoogde productie van insuline geweest is door de aanwezige koolhydraten). Ook gebit problemen en -verontreiniging komt eerder en vaker voor bij het voeren van brokjes. Deze problemen staan echter geheel niet in verhouding met de zeer ernstige en vaak dodelijke besmettingen die via de huidige rauwe voeding opgedaan kan worden. Insulinomen en tandproblemen zijn zeer goed behandelbaar, mits tijdig opgemerkt. Besmetting met gevaarlijke bacteriën is dat tot op heden niet. Daarnaast gaat de kwaliteit van brokjes steeds verder omhoog en zijn er steeds meer brokjes met slechts een laag aandeel in koolhydraten op de markt.

Momenteel lijken de meest geschikte brokjes voor de fret die van de merken Orijen (Cat&kitten en Regional Red), Thrive Premium Plus 90% kip en Ziwipeak te zijn. Andere merken die je eventueel in overweging zou kunnen nemen zijn: Power of Nature (Fees Favorite of Meadowland), Wildcat Etosha, Markus MÜhle Beutenah, Feringa Kat koudgeperst (!) kip of kalkoen. Eventueel zouden Applaws kitten en Hill's Vetessential kitten kip ook nog een keuze kunnen zijn, alhoewel iets minder geschikt voor de fret. Daarnaast adviseert De Frettenkliniek ook Virbac HPM pre-neutered baby cat. Ondanks dat deze wat meer koolhydraten bevat, wordt deze voeding zeer goed door de fretten verdragen en gegeten. Sterker nog, fretjes met maagdarm aandoeningen doen het op deze voeding beter dan op de hoogwaardige vleesbrokjes. Daarnaast zijn deze brokjes iets zachter. Daardoor is er van deze brokjes zeer makkelijk een pap te maken of kunnen ze geweekt worden, voor fretjes met middenoor of gebit problemen.

Kijk goed naar je fretje en overleg eventueel met de dierenarts om te beslissen welk type brokjes voor jouw fretje het meest geschikt lijkt. Als je fret een slechte eter is en moeite heeft om een gezond gewicht vast te houden is het belangrijk een voeding te kiezen die de fret graag eet.

Zorg dat een fretje dat brokjes eet altijd over voldoende vers water beschikt en ververs het dagelijks! In de praktijk blijkt dat fretten die alleen een waterflesje ter beschikking hebben, vaak te weinig vocht binnen krijgen. Uit een waterschaaltje drinken ze beter. Maakt je fretje er een waterballet van in de kooi kun je er voor kiezen een speciaal anti-kiep bakje neer te zetten. Deze maken het tevens lastiger om water uit te scheppen. je kunt er ook voor kiezen om in de speelruimte een waterschaal neer te zetten, met eventueel een zeiltje er onder om de vloer droog te houden. Een waterfontein nodigt ook uit tot drinken. Reinig waterschalen en drinkfonteinen ook dagelijks, aangezien deze een broedplaats voor bacteriën kunnen worden bij slechte hygiëne.

==Royal Canin Recovery Liquid==

Er wordt nog veel over het waltham papje gesproken. Dit is helaas niet meer verkrijgbaar.

Als vervanger is voor fretjes de Recovery Liquid zeer geschikt. Het is kant en klare vloeibare voeding in flesjes, bedoeld voor zieke en herstellende dieren die slecht of helemaal geen gewone voeding kunnen eten. De Recovery Liquid is uitstekend als volledig vervangende voeding voor je zieke fret, als aanvullende voeding of om er medicijnen in toe te dienen. De meeste fretten vinden het smakelijk. Het is zeer geconcentreerd, dus je fret hoeft er maar weinig van te eten.

Een geopend flesje is erg kort houdbaar in de koelkast; 48 uur. De voeding kan in porties verdeeld in de vriezer bewaard worden, bijvoorbeeld in een ijsblokjes zakje/bakje.

Voeding

2022-02-05T11:54:32Z

Karen: /* Brokken */

==Algemeen==

Een fret is een obligate carnivoor. Dat wil zeggen dat zijn lichaam gemaakt is om bijna uitsluitend dierlijke materialen en hele prooidieren te verteren. De enige koolhydraten dat het kan verwerken zijn de al voor verteerde planten en fruit resten in het maag/darm kanaal van het prooidier. Plantaardige vezels kan je fret helemaal niet verteren. Daarbij heeft een fret een hoog metabolisme; een zeer snelle verbranding. Door dit alles stellen ze zeer hoge eisen aan hun voeding om gezond te blijven. Vaak komen voeding gerelateerde problemen en aandoeningen pas veel later tevoorschijn, soms na jaren.

Door onderzoek blijkt steeds meer dat natuurlijke voeding het beste lijkt te zijn voor je fret. Dat is dus op vers vlees basis, zonder toegevoegde koolhydraten, zoals granen (ook rijst), mais, biet etc...

Helaas is het momenteel zo dat we vers vlees en prooi zeer afraden, aangezien er op grote schaal het nieuwe gemuteerde frettencoronavirus voorkomt. Dit virus veroorzaakt een hogere gevoeligheid voor allerlei besmettingen door bacteriën, virussen en parasieten door een gebrekkig immuunsysteem. Aangezien een rauw product praktisch altijd enige vorm van verontreiniging bij zich draagt en er zeker veel merken rauwe diervoeding met kwalijke bacteriën en parasieten in de omloop zijn, is het niet raadzaam om dit aan de fret te geven. Dat geldt voor alle rauw producten; ook een eitje of stukje kipfilet. Een fretje wat in aanraking is geweest met het eerder genoemde frettencoronavirus kan er ernstig ziek van worden en zelfs door overlijden.

==Vlees en Prooi==

In verband met de huidige stand van zaken rondom de besmetting van een nieuw Corona virus onder de fretten, willen wij momenteel het voeren van alle rauwe producten ten zeerste afraden. De afgelopen paar jaar zijn er al honderden fretten ernstig ziek geworden en ook velen overleden aan zeer ziekmakende bacteriën, welke hoogstwaarschijnlijk vanuit rauwe vleesproducten en prooi binnengekomen zijn. Doordat het Corona virus de immuniteit van de fretten om zeep helpt, zijn ze bijzonder vatbaar voor de altijd aanwezige bacteriën en andere pathogenen in rauwe voeding. Zij kunnen het niet handelen en worden er ernstig ziek van, met regelmatig de dood tot gevolg.
Meer gedetailleerde informatie is te vinden op http://werkgroep-fret.nl

Op dit moment is het geven van een hoogwaardige brokvoeding het veiligst, ondanks dat je fret een obligate carnivoor is. Er zijn een aantal merken kattenbrokjes welke voor 80-90% uit vlees en dierlijke grondstoffen bestaan. Deze zijn zeer geschikt om aan fretjes te geven.

Ook het geven van rauwe snacks is niet verstandig op dit moment. Wil je je diertje graag verwennen met een lekker hapje tussendoor of iets geven ter beloning zijn er genoeg verantwoorde snacks. Denk aan een gekookt eitje, goed doorgekookte stukjes vlees (zonder zout en specerijen!), Cosma snacks, Orijen Cat snacks, zalm/vis olie of een brokje van een ander merk dan je gebruikelijk geeft (bijv Ziwipeak)

'''WAARSCHUWING 1:''' Geef een fret nooit rauw varkensvlees. Dit kan mogelijk het Aujeszky virus bevatten. Dit is dodelijk voor je fretje.

'''WAARSCHUWING 2''': Geef nooit gekookte, gebakken of anders verhitte botjes aan je fret. Deze kunnen niet verteerd worden en versplinteren. Dit kan zorgen voor perforatie en ernstige verstopping van de ingewanden, met alle nare gevolgen van dien.

'''WAARSCHUWING 3''' : '''Geef je fret nooit rozijntjes, fruit, groente of kaas als snack '''Dit kunnen ze niet verteren en ze kunnen er zelfs een verstopping van krijgen (met een operatie door de dierenarts tot gevolg). Veel fretten vinden het wel erg lekker.

==Brokken==

Zijn brokken slecht? Nee als het verantwoorde brokken zijn, absoluut niet. Er bestaan ''wel'' slechte brokken voor je fret.

In een brok zit vlees en dierlijke bijproducten. Vaak wordt er ook een deel vis toegevoegd. Om een brokje te kunnen persen zullen er echter ook plantaardige materialen nodig zijn. Veelal granen, mais, biet. Om brokken houdbaar te maken moet het verhit worden, waardoor er voedingstoffen verloren gaan. Deze moeten er dan weer bijgevoegd worden. Dierlijke bijproducten kan van alles zijn. Denk aan bot, veren, haren, nagels, snavels, graten etc. Soms worden er smaak, geur, kleur en conservering middelen toegevoegd.

Een GOEDE frettenbrok heeft als hoofdbestanddeel vlees en dierlijke producten en zo min mogelijk plantaardig materiaal. Het eiwit en vet gehalte moet voldoende hoog zijn( 30-40% dierlijke eiwitten en 20-25% dierlijk vet) en makkelijk verteerbaar, dus van hoogwaardige kwaliteit. Ook de mineralen moeten aan bepaalde hoeveelheden voldoen, zo is taurine erg belangrijk (voor het hart) en de calcium-fosfor verhouding. Over het algemeen zijn de meeste bij dierenwinkels verkrijgbare brokken niet geschikt voor fretten, ook al staat er zo’n mooi plaatje van je lievelingsdier voorop. Duidelijk mag zijn dat brokken voor honden en de meeste kattenbrokken helemaal niet voldoen, wat eigenlijk ook geld voor brokken met een fret op de verpakking.

Brokken hebben als voordeel dat het makkelijk is. Het blijft lang goed, neemt geen ruimte in je vriezer of koelkast in, is goedkoper dan vlees. Daarnaast hoef je je niet bezig te houden met voedingswaardes en je hoeft er geen voedingstijden op na te houden. Sterker nog, als je fretje brokken eet, moet het daar onbeperkt beschikking over hebben. Door de snelle verbranding eet een fretje gedurende de dag en nacht van de brokjes. Een andere overweging om brokjes te geven kan zijn dat je geen andere dieren aan je fret wilt geven. Bovendien is het geven van brokjes erg hygiënisch en kan het vanuit dat oogpunt zelfs noodzakelijk zijn, bijvoorbeeld bij ziekte en/of behandeling van de verzorger. Op dit moment wordt het geven van brokjes juist aangeraden in verband met de voedselveiligheid van de rauwe vleesproducten en prooidieren.

Bedenk echter wel dat je met het in huis halen van een fret een echte carnivoor onderdak hebt gegeven. Wees dus extra oplettend met het uitzoeken van de juiste brokjes, om je fretje lang gezond te houden.

Er bestaat een vermoeden dat fretjes die op brokvoeding staan wel gevoeliger worden voor bepaalde aandoeningen, zoals Insulinomen (alvleesklier tumoren- dit komt mede omdat er langdurig een verhoogde productie van insuline geweest is door de aanwezige koolhydraten). Ook gebit problemen en -verontreiniging komt eerder en vaker voor bij het voeren van brokjes. Deze problemen staan echter geheel niet in verhouding met de zeer ernstige en vaak dodelijke besmettingen die via de huidige rauwe voeding opgedaan kan worden. Insulinomen en tandproblemen zijn zeer goed behandelbaar, mits tijdig opgemerkt. Besmetting met gevaarlijke bacteriën is dat tot op heden niet. Daarnaast gaat de kwaliteit van brokjes steeds verder omhoog en zijn er steeds meer brokjes met slechts een laag aandeel in koolhydraten op de markt.

Momenteel lijken de meest geschikte brokjes voor de fret die van de merken Orijen (Cat&kitten en Regional Red), Thrive Premium Plus 90% kip en Ziwipeak te zijn. Andere merken die je eventueel in overweging zou kunnen nemen zijn: Power of Nature (Fees Favorite of Meadowland), Wildcat Etosha, Markus MÜhle Beutenah, Feringa Kat koudgeperst (!) kip of kalkoen. Eventueel zouden Applaws kitten en Hill's Vetessential kitten kip ook nog een keuze kunnen zijn, alhoewel iets minder geschikt voor de fret. Daarnaast adviseert De Frettenkliniek ook Virbac HPM pre-neutered baby cat. Ondanks dat deze wat meer koolhydraten bevat, wordt deze voeding zeer goed door de fretten verdragen en gegeten. Sterker nog, fretjes met maagdarm aandoeningen doen het op deze voeding beter dan op de hoogwaardige vleesbrokjes. Daarnaast zijn deze brokjes iets zachter. Daardoor is er van deze brokjes zeer makkelijk een pap te maken of kunnen ze geweekt worden, voor fretjes met middenoor of gebit problemen.

Kijk goed naar je fretje en overleg eventueel met de dierenarts om te beslissen welk type brokjes voor jouw fretje het meest geschikt lijkt. Als je fret een slechte eter is en moeite heeft om een gezond gewicht vast te houden is het belangrijk een voeding te kiezen die de fret graag eet.

Zorg dat een fretje dat brokjes eet altijd over voldoende vers water beschikt en ververs het dagelijks! In de praktijk blijkt dat fretten die alleen een waterflesje ter beschikking hebben, vaak te weinig vocht binnen krijgen. Uit een waterschaaltje drinken ze beter. Maakt je fretje er een waterballet van in de kooi kun je er voor kiezen een speciaal anti-kiep bakje neer te zetten. Deze maken het tevens lastiger om water uit te scheppen. je kunt er ook voor kiezen om in de speelruimte een waterschaal neer te zetten, met eventueel een zeiltje er onder om de vloer droog te houden. Een waterfontein nodigt ook uit tot drinken. Reinig waterschalen en drinkfonteinen ook dagelijks, aangezien deze een broedplaats voor bacteriën kunnen worden bij slechte hygiëne.

==Het Waltham papje==

Er wordt veel over het waltham papje gesproken. Dit heet eigenlijk Convalescence support van Royal Canin. Dit zijn zakjes met dieetvoeding in poedervorm, alleen te verkrijgen bij de dierenarts. Dit is zeer hoogwaardige, energierijke voeding die erg makkelijk opneembaar is. Bedoeld voor dieren (honden/katten, maar ook fretten, ratten en reptielen) die erg verzwakt zijn, bijv. door een ernstige ziekte of operatie. Dit is voeding om ze weer op de been te krijgen, zodat ze dan weer over kunnen op normaal eten. Fretten vinden het over het algemeen heel erg lekker. Zo lekker dat er al over ‘waltham junks’ wordt gesproken.

[[Bestand:Waltham voorbeeld wiki.jpg|300px]]

Bij fretjes wordt dit papje ook veel gebruikt om er medicijnen in toe te dienen.

Voeding

2022-02-05T11:38:16Z

Karen: /* Algemeen */

==Algemeen==

Een fret is een obligate carnivoor. Dat wil zeggen dat zijn lichaam gemaakt is om bijna uitsluitend dierlijke materialen en hele prooidieren te verteren. De enige koolhydraten dat het kan verwerken zijn de al voor verteerde planten en fruit resten in het maag/darm kanaal van het prooidier. Plantaardige vezels kan je fret helemaal niet verteren. Daarbij heeft een fret een hoog metabolisme; een zeer snelle verbranding. Door dit alles stellen ze zeer hoge eisen aan hun voeding om gezond te blijven. Vaak komen voeding gerelateerde problemen en aandoeningen pas veel later tevoorschijn, soms na jaren.

Door onderzoek blijkt steeds meer dat natuurlijke voeding het beste lijkt te zijn voor je fret. Dat is dus op vers vlees basis, zonder toegevoegde koolhydraten, zoals granen (ook rijst), mais, biet etc...

Helaas is het momenteel zo dat we vers vlees en prooi zeer afraden, aangezien er op grote schaal het nieuwe gemuteerde frettencoronavirus voorkomt. Dit virus veroorzaakt een hogere gevoeligheid voor allerlei besmettingen door bacteriën, virussen en parasieten door een gebrekkig immuunsysteem. Aangezien een rauw product praktisch altijd enige vorm van verontreiniging bij zich draagt en er zeker veel merken rauwe diervoeding met kwalijke bacteriën en parasieten in de omloop zijn, is het niet raadzaam om dit aan de fret te geven. Dat geldt voor alle rauw producten; ook een eitje of stukje kipfilet. Een fretje wat in aanraking is geweest met het eerder genoemde frettencoronavirus kan er ernstig ziek van worden en zelfs door overlijden.

==Vlees en Prooi==

In verband met de huidige stand van zaken rondom de besmetting van een nieuw Corona virus onder de fretten, willen wij momenteel het voeren van alle rauwe producten ten zeerste afraden. De afgelopen paar jaar zijn er al honderden fretten ernstig ziek geworden en ook velen overleden aan zeer ziekmakende bacteriën, welke hoogstwaarschijnlijk vanuit rauwe vleesproducten en prooi binnengekomen zijn. Doordat het Corona virus de immuniteit van de fretten om zeep helpt, zijn ze bijzonder vatbaar voor de altijd aanwezige bacteriën en andere pathogenen in rauwe voeding. Zij kunnen het niet handelen en worden er ernstig ziek van, met regelmatig de dood tot gevolg.
Meer gedetailleerde informatie is te vinden op http://werkgroep-fret.nl

Op dit moment is het geven van een hoogwaardige brokvoeding het veiligst, ondanks dat je fret een obligate carnivoor is. Er zijn een aantal merken kattenbrokjes welke voor 80-90% uit vlees en dierlijke grondstoffen bestaan. Deze zijn zeer geschikt om aan fretjes te geven.

Ook het geven van rauwe snacks is niet verstandig op dit moment. Wil je je diertje graag verwennen met een lekker hapje tussendoor of iets geven ter beloning zijn er genoeg verantwoorde snacks. Denk aan een gekookt eitje, goed doorgekookte stukjes vlees (zonder zout en specerijen!), Cosma snacks, Orijen Cat snacks, zalm/vis olie of een brokje van een ander merk dan je gebruikelijk geeft (bijv Ziwipeak)

'''WAARSCHUWING 1:''' Geef een fret nooit rauw varkensvlees. Dit kan mogelijk het Aujeszky virus bevatten. Dit is dodelijk voor je fretje.

'''WAARSCHUWING 2''': Geef nooit gekookte, gebakken of anders verhitte botjes aan je fret. Deze kunnen niet verteerd worden en versplinteren. Dit kan zorgen voor perforatie en ernstige verstopping van de ingewanden, met alle nare gevolgen van dien.

'''WAARSCHUWING 3''' : '''Geef je fret nooit rozijntjes, fruit, groente of kaas als snack '''Dit kunnen ze niet verteren en ze kunnen er zelfs een verstopping van krijgen (met een operatie door de dierenarts tot gevolg). Veel fretten vinden het wel erg lekker.

==Brokken==

Zijn brokken slecht? Nee als het verantwoorde brokken zijn, absoluut niet. Er bestaan ''wel'' slechte brokken voor je fret.

In een brok zit vlees en dierlijke bijproducten. Vaak wordt er ook een deel vis toegevoegd. Om een brokje te kunnen persen zullen er echter ook plantaardige materialen nodig zijn. Veelal granen, mais, biet. Om brokken houdbaar te maken moet het verhit worden, waardoor er voedingstoffen verloren gaan. Deze moeten er dan weer bijgevoegd worden. Dierlijke bijproducten kan van alles zijn. Denk aan bot, veren, haren, nagels, snavels, graten etc. Soms worden er smaak, geur, kleur en conservering middelen toegevoegd.

Een GOEDE frettenbrok heeft als hoofdbestanddeel vlees en dierlijke producten en zo min mogelijk plantaardig materiaal. Het eiwit en vet gehalte moet voldoende hoog zijn( 30-40% dierlijke eiwitten en 20-25% dierlijk vet) en makkelijk verteerbaar, dus van hoogwaardige kwaliteit. Ook de mineralen moeten aan bepaalde hoeveelheden voldoen, zo is taurine erg belangrijk (voor het hart) en de calcium-fosfor verhouding. Over het algemeen zijn de meeste bij dierenwinkels verkrijgbare brokken niet geschikt voor fretten, ook al staat er zo’n mooi plaatje van je lievelingsdier voorop. Duidelijk mag zijn dat brokken voor honden en de meeste kattenbrokken helemaal niet voldoen, wat eigenlijk ook geld voor brokken met een fret op de verpakking.

Brokken hebben als voordeel dat het makkelijk is. Het blijft lang goed, neemt geen ruimte in je vriezer of koelkast in, is goedkoper dan vlees. Daarnaast hoef je je niet bezig te houden met voedingswaardes en je hoeft er geen voedingstijden op na te houden. Sterker nog, als je fretje brokken eet, moet het daar onbeperkt beschikking over hebben. Door de snelle verbranding eet een fretje gedurende de dag en nacht van de brokjes. Een andere overweging om brokjes te geven kan zijn dat je geen andere dieren aan je fret wilt geven. Bovendien is het geven van brokjes erg hygiënisch en kan het vanuit dat oogpunt zelfs noodzakelijk zijn, bijvoorbeeld bij ziekte en/of behandeling van de verzorger. Op dit moment wordt het geven van brokjes juist aangeraden in verband met de voedselveiligheid van de rauwe vleesproducten en prooidieren.

Bedenk echter wel dat je met het in huis halen van een fret een echte carnivoor onderdak hebt gegeven. Wees dus extra oplettend met het uitzoeken van de juiste brokjes, om je fretje lang gezond te houden.

Er bestaat een vermoeden dat fretjes die op brokvoeding staan wel gevoeliger worden voor bepaalde aandoeningen, zoals Insulinomen (alvleesklier tumoren- dit komt mede omdat er langdurig een verhoogde productie van insuline geweest is door de aanwezige koolhydraten). Ook gebit problemen en -verontreiniging komt eerder en vaker voor bij het voeren van brokjes. Deze problemen staan echter geheel niet in verhouding met de zeer ernstige en vaak dodelijke besmettingen die via de huidige rauwe voeding opgedaan kan worden. Insulinomen en tandproblemen zijn zeer goed behandelbaar, mits tijdig opgemerkt. Besmetting met gevaarlijke bacteriën is dat tot op heden niet. Daarnaast gaat de kwaliteit van brokjes steeds verder omhoog en zijn er steeds meer brokjes met slechts een laag aandeel in koolhydraten op de markt.

Momenteel lijken de meest geschikte brokjes voor de fret die van de merken Orijen (Cat&kitten en Regional Red) en Ziwipeak te zijn. Andere merken die je eventueel in overweging zou kunnen nemen zijn: Power of Nature (Fees Favorite of Meadowland), Wildcat Etosha, Applaws kitten en Hill's Vetessential kitten kip. Daarnaast adviseert De Frettenkliniek ook Virbac HPM pre-neutered baby cat. Ondanks dat deze wat meer koolhydraten bevat, wordt deze voeding zeer goed door de fretten verdragen en gegeten. Sterker nog, fretjes met maagdarm aandoeningen doen het op deze voeding beter dan op de hoogwaardige vleesbrokjes. Daarnaast zijn deze brokjes iets zachter. Daardoor is er van deze brokjes zeer makkelijk een pap te maken of kunnen ze geweekt worden, voor fretjes met middenoor of gebit problemen.

Kijk goed naar je fretje en overleg eventueel met de dierenarts om te beslissen welk type brokjes voor jouw fretje het meest geschikt lijkt.

Zorg dat een fretje dat brokjes eet altijd over voldoende vers water beschikt en ververs het dagelijks!

==Het Waltham papje==

Er wordt veel over het waltham papje gesproken. Dit heet eigenlijk Convalescence support van Royal Canin. Dit zijn zakjes met dieetvoeding in poedervorm, alleen te verkrijgen bij de dierenarts. Dit is zeer hoogwaardige, energierijke voeding die erg makkelijk opneembaar is. Bedoeld voor dieren (honden/katten, maar ook fretten, ratten en reptielen) die erg verzwakt zijn, bijv. door een ernstige ziekte of operatie. Dit is voeding om ze weer op de been te krijgen, zodat ze dan weer over kunnen op normaal eten. Fretten vinden het over het algemeen heel erg lekker. Zo lekker dat er al over ‘waltham junks’ wordt gesproken.

[[Bestand:Waltham voorbeeld wiki.jpg|300px]]

Bij fretjes wordt dit papje ook veel gebruikt om er medicijnen in toe te dienen.

Nuttige adressen

2022-02-05T11:29:14Z

Karen: /* Dierenartsen met frettenervaring */

==Dierenartsen met frettenervaring==

Hou voor ogen dat geen van de artsen zo intensief bezig is met fretten als Hanneke Roest. Daardoor kunnen zij hun beperkingen hebben bij bepaalde ziektebeelden.
De Frettenvraagbaak adviseert daarom ook bij serieuze medische problemen zo snel mogelijk een afspraak te maken bij de Frettenkliniek.

*'''De Frettenkliniek'''

Hanneke Roest, frettendierenarts

Reygerboslaan 32

4283 HB Giessen

0183-515926

http://www.frettenkliniek.nl

*'''Dierenkliniek Leidsche Rijn'''

Tineke Deden

Langerakbaan 207

3544 RD Utrecht

030-6661167

http://www.dierenkliniekleidscherijn.nl

*'''Dierenkliniek Delft-centrum'''

Jacob van Nijhuis

Crommelinplein 3-5

2627 BM Delft

015 – 2850230

http://www.dierenkliniekdelftcentrum.nl

*'''Dierenziekenhuis Hart van Brabant'''

Miyuki Yoko

Eerste Zeine 112

5144 AM Waalwijk

0416-745414

info-hvb@evidensiadierenziekenhuis.nl

http://www.edz-hartvanbrabant.nl

*'''Dierenhospitaal Visdonk'''

Femke Lauwerijssen

Visdonkseweg 2A

4707PE Roosendaal

0165-583750

http://www.dierenhospitaal-visdonk.nl

dierenhospitaal@visdonk.nl

*'''Dierenziekenhuis Eindhoven'''

Stijn Peters (met Moniek als assistente)

Marconilaan 26

5621AA Eindhoven

040-3040054

http://www.dzeh.nl

info@dzeh.nl

*'''Universiteitskliniek voor gezelschapsdieren'''

Nico Schoemaker

De Uithof

Yalelaan 108

3584CM Utrecht

030-2539411

http://www.diergeneeskunde.nl

*'''Douwe Heuvel'''

Dierenarts in de praktijk van Ranzijn

Zonnedauw 1

8607 DX Sneek

0515-423474

http://ranzijn.nl/dierenarts/sneek

== Alarmnummers ==

*'''Amivedi'''

Bij vermissing van een fret of ander dier....

Centraal telefoonnummer : 0900-2648334

http://www.amivedi.nl

*'''Dier in Nood'''

Bij dierenmishandeling en verwaarlozing

meldnummer : 144

==Frettenopvangen en frettenstichtingen==

*'''SDF / Stichting De Fret '''

Stichting De Fret

Marchantstraat 49

3332 CL Zwijndrecht

Contactgegevens :

Marianne Boymans

078-612 95 36 (van 19:00 tot 21:00 uur)

http://www.fret.nl

*'''Vereniging Frettig Gestoord'''

Jerry Bockstraat 45

3543 CA Utrecht

Opvangadressen in Utrecht, Maarssen, Amsterdam, Alkmaar, Vleuten en Delft

Contactgegevens:

Rine Oddens

06-41526931

http://www.frettiggestoord.nl/

* het Vraagbaak team kan zich niet vinden in het beleid van Frettig Gestoord, om fretten gezamelijk te plaatsen. Aangezien we elk fretje in de opvang wel een gouden mandje gunnen, hebben wij deze vereniging wel in onze lijst opgenomen.

==Vakantieopvang en pension==

*'''Natascha's Frettenpension'''

Natascha Schellekens

Tilburg

0628439226

frettencoaching@gmail.com

Facebook: Natascha's frettenpension

*''' Te gek om los te lopen'''

Vakantieopvang

Hoofddorp

http://tegekomlostelopen.simpsite.nl

tegekomlostelopen@live.nl

*'''Frettenvrienden '''

Vakantie opvang van Chantal Raaijmakers

Landsmeer (omgeving Amsterdam)

Tel: 0631762233 (tussen 12.00-20.00)

Email: mijnfrettenbende@gmail.com

Facebook: Frettenvrienden (vakantieopvang)

*''' Fayen’s Frettenhotel'''

Vakantie opvang Yvonne Huysman

Oostvoorne (Zuid Holland)

Tel: 0613583795

Email: yhuysman@xs4all.nl

Facebook: Fayen’s Frettenhotel

*''' Make My Day Ferrets vakantieopvang'''

Vakantie opvang karen Pedro

Leeuwarden

Tel: 0650264040

Email: info@makemydayferrets.nl

Facebook: Make My Day Ferrets vakantieopvang

==Hulp bij gedragsproblemen==

Natascha Schellekens

06-28439226

frettencoaching@gmail.com

Facebook: Natascha's Frettencoaching

http://www.frettencoaching.eu

== Websites en winkels==

*'''Fretties'''

http://www.fretties.nl

*'''Prooidier'''

http://www.prooidier.nl

*'''Medpets'''

http://www.medpets.nl

*'''Zooplus'''

http://www.zooplus.nl

*'''Dierenspeciaalzaak Casper'''

http://www.fretten.nl

*'''Dierenurnen en grafmonumenten'''

http://memories.3dogs.eu

http://de-urnenwinkel.nl

*'''Dierenapotheek''' (oa RC recovery liquid)

http://www.dierapotheek.com/

Nuttige adressen

2022-02-05T11:22:37Z

Karen: /* Websites en winkels */

==Dierenartsen met frettenervaring==

Hou voor ogen dat geen van de artsen zo intensief bezig is met fretten als Hanneke Roest. Daardoor kunnen zij hun beperkingen hebben bij bepaalde ziektebeelden.
De Frettenvraagbaak adviseert daarom ook bij serieuze medische problemen zo snel mogelijk een afspraak te maken bij de Frettenkliniek.

*'''De Frettenkliniek'''

Hanneke Roest, frettendierenarts

Reygerboslaan 32

4283 HB Giessen

0183-515926

http://www.frettenkliniek.nl

*'''Dierenkliniek Leidsche Rijn'''

Tineke Deden

Langerakbaan 207

3544 RD Utrecht

030-6661167

http://www.dierenkliniekleidscherijn.nl

*'''Dierenkliniek Delft-centrum'''

Jacob van Nijhuis

Crommelinplein 3-5

2627 BM Delft

015 – 2850230

http://www.dierenkliniekdelftcentrum.nl

*'''Dierenziekenhuis Hart van Brabant'''

Miyuki Yoko

Eerste Zeine 112

5144 AM Waalwijk

0416-745414

info-hvb@evidensiadierenziekenhuis.nl

http://www.edz-hartvanbrabant.nl

*'''Dierenhospitaal Visdonk'''

Femke Lauwerijssen

Visdonkseweg 2A

4707PE Roosendaal

0165-583750

http://www.dierenhospitaal-visdonk.nl

dierenhospitaal@visdonk.nl

*'''Dierenziekenhuis Eindhoven'''

Stijn Peters (met Moniek als assistente)

Marconilaan 26

5621AA Eindhoven

040-3040054

http://www.dzeh.nl

info@dzeh.nl

*'''Universiteitskliniek voor gezelschapsdieren'''

Nico Schoemaker

De Uithof

Yalelaan 108

3584CM Utrecht

030-2539411

http://www.diergeneeskunde.nl

*'''Dierenarts van der Steen'''

Wendy van den Steen

Opaaigem 28

9420 Erpe-Mere België

(+32)053/39.04.94

http://www.dierenartsvandensteen.be

== Alarmnummers ==

*'''Amivedi'''

Bij vermissing van een fret of ander dier....

Centraal telefoonnummer : 0900-2648334

http://www.amivedi.nl

*'''Dier in Nood'''

Bij dierenmishandeling en verwaarlozing

meldnummer : 144

==Frettenopvangen en frettenstichtingen==

*'''SDF / Stichting De Fret '''

Stichting De Fret

Marchantstraat 49

3332 CL Zwijndrecht

Contactgegevens :

Marianne Boymans

078-612 95 36 (van 19:00 tot 21:00 uur)

http://www.fret.nl

*'''Vereniging Frettig Gestoord'''

Jerry Bockstraat 45

3543 CA Utrecht

Opvangadressen in Utrecht, Maarssen, Amsterdam, Alkmaar, Vleuten en Delft

Contactgegevens:

Rine Oddens

06-41526931

http://www.frettiggestoord.nl/

* het Vraagbaak team kan zich niet vinden in het beleid van Frettig Gestoord, om fretten gezamelijk te plaatsen. Aangezien we elk fretje in de opvang wel een gouden mandje gunnen, hebben wij deze vereniging wel in onze lijst opgenomen.

==Vakantieopvang en pension==

*'''Natascha's Frettenpension'''

Natascha Schellekens

Tilburg

0628439226

frettencoaching@gmail.com

Facebook: Natascha's frettenpension

*''' Te gek om los te lopen'''

Vakantieopvang

Hoofddorp

http://tegekomlostelopen.simpsite.nl

tegekomlostelopen@live.nl

*'''Frettenvrienden '''

Vakantie opvang van Chantal Raaijmakers

Landsmeer (omgeving Amsterdam)

Tel: 0631762233 (tussen 12.00-20.00)

Email: mijnfrettenbende@gmail.com

Facebook: Frettenvrienden (vakantieopvang)

*''' Fayen’s Frettenhotel'''

Vakantie opvang Yvonne Huysman

Oostvoorne (Zuid Holland)

Tel: 0613583795

Email: yhuysman@xs4all.nl

Facebook: Fayen’s Frettenhotel

*''' Make My Day Ferrets vakantieopvang'''

Vakantie opvang karen Pedro

Leeuwarden

Tel: 0650264040

Email: info@makemydayferrets.nl

Facebook: Make My Day Ferrets vakantieopvang

==Hulp bij gedragsproblemen==

Natascha Schellekens

06-28439226

frettencoaching@gmail.com

Facebook: Natascha's Frettencoaching

http://www.frettencoaching.eu

== Websites en winkels==

*'''Fretties'''

http://www.fretties.nl

*'''Prooidier'''

http://www.prooidier.nl

*'''Medpets'''

http://www.medpets.nl

*'''Zooplus'''

http://www.zooplus.nl

*'''Dierenspeciaalzaak Casper'''

http://www.fretten.nl

*'''Dierenurnen en grafmonumenten'''

http://memories.3dogs.eu

http://de-urnenwinkel.nl

*'''Dierenapotheek''' (oa RC recovery liquid)

http://www.dierapotheek.com/

Nuttige adressen

2022-02-05T11:19:52Z

Karen: /* Vakantieopvang en pension */

==Dierenartsen met frettenervaring==

Hou voor ogen dat geen van de artsen zo intensief bezig is met fretten als Hanneke Roest. Daardoor kunnen zij hun beperkingen hebben bij bepaalde ziektebeelden.
De Frettenvraagbaak adviseert daarom ook bij serieuze medische problemen zo snel mogelijk een afspraak te maken bij de Frettenkliniek.

*'''De Frettenkliniek'''

Hanneke Roest, frettendierenarts

Reygerboslaan 32

4283 HB Giessen

0183-515926

http://www.frettenkliniek.nl

*'''Dierenkliniek Leidsche Rijn'''

Tineke Deden

Langerakbaan 207

3544 RD Utrecht

030-6661167

http://www.dierenkliniekleidscherijn.nl

*'''Dierenkliniek Delft-centrum'''

Jacob van Nijhuis

Crommelinplein 3-5

2627 BM Delft

015 – 2850230

http://www.dierenkliniekdelftcentrum.nl

*'''Dierenziekenhuis Hart van Brabant'''

Miyuki Yoko

Eerste Zeine 112

5144 AM Waalwijk

0416-745414

info-hvb@evidensiadierenziekenhuis.nl

http://www.edz-hartvanbrabant.nl

*'''Dierenhospitaal Visdonk'''

Femke Lauwerijssen

Visdonkseweg 2A

4707PE Roosendaal

0165-583750

http://www.dierenhospitaal-visdonk.nl

dierenhospitaal@visdonk.nl

*'''Dierenziekenhuis Eindhoven'''

Stijn Peters (met Moniek als assistente)

Marconilaan 26

5621AA Eindhoven

040-3040054

http://www.dzeh.nl

info@dzeh.nl

*'''Universiteitskliniek voor gezelschapsdieren'''

Nico Schoemaker

De Uithof

Yalelaan 108

3584CM Utrecht

030-2539411

http://www.diergeneeskunde.nl

*'''Dierenarts van der Steen'''

Wendy van den Steen

Opaaigem 28

9420 Erpe-Mere België

(+32)053/39.04.94

http://www.dierenartsvandensteen.be

== Alarmnummers ==

*'''Amivedi'''

Bij vermissing van een fret of ander dier....

Centraal telefoonnummer : 0900-2648334

http://www.amivedi.nl

*'''Dier in Nood'''

Bij dierenmishandeling en verwaarlozing

meldnummer : 144

==Frettenopvangen en frettenstichtingen==

*'''SDF / Stichting De Fret '''

Stichting De Fret

Marchantstraat 49

3332 CL Zwijndrecht

Contactgegevens :

Marianne Boymans

078-612 95 36 (van 19:00 tot 21:00 uur)

http://www.fret.nl

*'''Vereniging Frettig Gestoord'''

Jerry Bockstraat 45

3543 CA Utrecht

Opvangadressen in Utrecht, Maarssen, Amsterdam, Alkmaar, Vleuten en Delft

Contactgegevens:

Rine Oddens

06-41526931

http://www.frettiggestoord.nl/

* het Vraagbaak team kan zich niet vinden in het beleid van Frettig Gestoord, om fretten gezamelijk te plaatsen. Aangezien we elk fretje in de opvang wel een gouden mandje gunnen, hebben wij deze vereniging wel in onze lijst opgenomen.

==Vakantieopvang en pension==

*'''Natascha's Frettenpension'''

Natascha Schellekens

Tilburg

0628439226

frettencoaching@gmail.com

Facebook: Natascha's frettenpension

*''' Te gek om los te lopen'''

Vakantieopvang

Hoofddorp

http://tegekomlostelopen.simpsite.nl

tegekomlostelopen@live.nl

*'''Frettenvrienden '''

Vakantie opvang van Chantal Raaijmakers

Landsmeer (omgeving Amsterdam)

Tel: 0631762233 (tussen 12.00-20.00)

Email: mijnfrettenbende@gmail.com

Facebook: Frettenvrienden (vakantieopvang)

*''' Fayen’s Frettenhotel'''

Vakantie opvang Yvonne Huysman

Oostvoorne (Zuid Holland)

Tel: 0613583795

Email: yhuysman@xs4all.nl

Facebook: Fayen’s Frettenhotel

*''' Make My Day Ferrets vakantieopvang'''

Vakantie opvang karen Pedro

Leeuwarden

Tel: 0650264040

Email: info@makemydayferrets.nl

Facebook: Make My Day Ferrets vakantieopvang

==Hulp bij gedragsproblemen==

Natascha Schellekens

06-28439226

frettencoaching@gmail.com

Facebook: Natascha's Frettencoaching

http://www.frettencoaching.eu

== Websites en winkels==

*'''Fretties'''

http://www.fretties.nl

*'''Prooidier'''

http://www.prooidier.nl

*'''Carnibest'''

http://www.carnibest.nl

*'''Animal food express'''

http://www.animalfoodexpress.nl/

*'''Zooplus'''

http://www.zooplus.nl

*'''Dierenspeciaalzaak Casper'''

http://www.fretten.nl

*'''Dierenurnen en grafmonumenten'''

http://memories.3dogs.eu

http://de-urnenwinkel.nl

*'''Dierenapotheek''' (oa RC convalescence/"waltham")

http://www.dierapotheek.com/

Nuttige adressen

2022-02-05T11:14:35Z

Karen: /* Vakantieopvang en pension */

==Dierenartsen met frettenervaring==

Hou voor ogen dat geen van de artsen zo intensief bezig is met fretten als Hanneke Roest. Daardoor kunnen zij hun beperkingen hebben bij bepaalde ziektebeelden.
De Frettenvraagbaak adviseert daarom ook bij serieuze medische problemen zo snel mogelijk een afspraak te maken bij de Frettenkliniek.

*'''De Frettenkliniek'''

Hanneke Roest, frettendierenarts

Reygerboslaan 32

4283 HB Giessen

0183-515926

http://www.frettenkliniek.nl

*'''Dierenkliniek Leidsche Rijn'''

Tineke Deden

Langerakbaan 207

3544 RD Utrecht

030-6661167

http://www.dierenkliniekleidscherijn.nl

*'''Dierenkliniek Delft-centrum'''

Jacob van Nijhuis

Crommelinplein 3-5

2627 BM Delft

015 – 2850230

http://www.dierenkliniekdelftcentrum.nl

*'''Dierenziekenhuis Hart van Brabant'''

Miyuki Yoko

Eerste Zeine 112

5144 AM Waalwijk

0416-745414

info-hvb@evidensiadierenziekenhuis.nl

http://www.edz-hartvanbrabant.nl

*'''Dierenhospitaal Visdonk'''

Femke Lauwerijssen

Visdonkseweg 2A

4707PE Roosendaal

0165-583750

http://www.dierenhospitaal-visdonk.nl

dierenhospitaal@visdonk.nl

*'''Dierenziekenhuis Eindhoven'''

Stijn Peters (met Moniek als assistente)

Marconilaan 26

5621AA Eindhoven

040-3040054

http://www.dzeh.nl

info@dzeh.nl

*'''Universiteitskliniek voor gezelschapsdieren'''

Nico Schoemaker

De Uithof

Yalelaan 108

3584CM Utrecht

030-2539411

http://www.diergeneeskunde.nl

*'''Dierenarts van der Steen'''

Wendy van den Steen

Opaaigem 28

9420 Erpe-Mere België

(+32)053/39.04.94

http://www.dierenartsvandensteen.be

== Alarmnummers ==

*'''Amivedi'''

Bij vermissing van een fret of ander dier....

Centraal telefoonnummer : 0900-2648334

http://www.amivedi.nl

*'''Dier in Nood'''

Bij dierenmishandeling en verwaarlozing

meldnummer : 144

==Frettenopvangen en frettenstichtingen==

*'''SDF / Stichting De Fret '''

Stichting De Fret

Marchantstraat 49

3332 CL Zwijndrecht

Contactgegevens :

Marianne Boymans

078-612 95 36 (van 19:00 tot 21:00 uur)

http://www.fret.nl

*'''Vereniging Frettig Gestoord'''

Jerry Bockstraat 45

3543 CA Utrecht

Opvangadressen in Utrecht, Maarssen, Amsterdam, Alkmaar, Vleuten en Delft

Contactgegevens:

Rine Oddens

06-41526931

http://www.frettiggestoord.nl/

* het Vraagbaak team kan zich niet vinden in het beleid van Frettig Gestoord, om fretten gezamelijk te plaatsen. Aangezien we elk fretje in de opvang wel een gouden mandje gunnen, hebben wij deze vereniging wel in onze lijst opgenomen.

==Vakantieopvang en pension==

*'''Natascha's Frettenpension'''

Natascha Schellekens

Tilburg

0628439226

frettencoaching@gmail.com

Facebook: Natascha's frettenpension

*''' Te gek om los te lopen'''

Vakantieopvang

Hoofddorp

http://tegekomlostelopen.simpsite.nl

tegekomlostelopen@live.nl

*'''Frettenvrienden '''

Vakantie opvang van Chantal Raaijmakers

Landsmeer (omgeving Amsterdam)

Tel: 0631762233 (tussen 12.00-20.00)

Email: mijnfrettenbende@gmail.com

Facebook: Frettenvrienden (vakantieopvang)

*''' Fayen’s Frettenhotel'''

Vakantie opvang Yvonne Huysman

Oostvoorne (Zuid Holland)

Tel: 0613583795

Email: yhuysman@xs4all.nl

Facebook: Fayen’s Frettenhotel

==Hulp bij gedragsproblemen==

Natascha Schellekens

06-28439226

frettencoaching@gmail.com

Facebook: Natascha's Frettencoaching

http://www.frettencoaching.eu

== Websites en winkels==

*'''Fretties'''

http://www.fretties.nl

*'''Prooidier'''

http://www.prooidier.nl

*'''Carnibest'''

http://www.carnibest.nl

*'''Animal food express'''

http://www.animalfoodexpress.nl/

*'''Zooplus'''

http://www.zooplus.nl

*'''Dierenspeciaalzaak Casper'''

http://www.fretten.nl

*'''Dierenurnen en grafmonumenten'''

http://memories.3dogs.eu

http://de-urnenwinkel.nl

*'''Dierenapotheek''' (oa RC convalescence/"waltham")

http://www.dierapotheek.com/

Nuttige adressen

2022-02-05T11:05:38Z

Karen: /* Vakantieopvang en pension */

==Dierenartsen met frettenervaring==

Hou voor ogen dat geen van de artsen zo intensief bezig is met fretten als Hanneke Roest. Daardoor kunnen zij hun beperkingen hebben bij bepaalde ziektebeelden.
De Frettenvraagbaak adviseert daarom ook bij serieuze medische problemen zo snel mogelijk een afspraak te maken bij de Frettenkliniek.

*'''De Frettenkliniek'''

Hanneke Roest, frettendierenarts

Reygerboslaan 32

4283 HB Giessen

0183-515926

http://www.frettenkliniek.nl

*'''Dierenkliniek Leidsche Rijn'''

Tineke Deden

Langerakbaan 207

3544 RD Utrecht

030-6661167

http://www.dierenkliniekleidscherijn.nl

*'''Dierenkliniek Delft-centrum'''

Jacob van Nijhuis

Crommelinplein 3-5

2627 BM Delft

015 – 2850230

http://www.dierenkliniekdelftcentrum.nl

*'''Dierenziekenhuis Hart van Brabant'''

Miyuki Yoko

Eerste Zeine 112

5144 AM Waalwijk

0416-745414

info-hvb@evidensiadierenziekenhuis.nl

http://www.edz-hartvanbrabant.nl

*'''Dierenhospitaal Visdonk'''

Femke Lauwerijssen

Visdonkseweg 2A

4707PE Roosendaal

0165-583750

http://www.dierenhospitaal-visdonk.nl

dierenhospitaal@visdonk.nl

*'''Dierenziekenhuis Eindhoven'''

Stijn Peters (met Moniek als assistente)

Marconilaan 26

5621AA Eindhoven

040-3040054

http://www.dzeh.nl

info@dzeh.nl

*'''Universiteitskliniek voor gezelschapsdieren'''

Nico Schoemaker

De Uithof

Yalelaan 108

3584CM Utrecht

030-2539411

http://www.diergeneeskunde.nl

*'''Dierenarts van der Steen'''

Wendy van den Steen

Opaaigem 28

9420 Erpe-Mere België

(+32)053/39.04.94

http://www.dierenartsvandensteen.be

== Alarmnummers ==

*'''Amivedi'''

Bij vermissing van een fret of ander dier....

Centraal telefoonnummer : 0900-2648334

http://www.amivedi.nl

*'''Dier in Nood'''

Bij dierenmishandeling en verwaarlozing

meldnummer : 144

==Frettenopvangen en frettenstichtingen==

*'''SDF / Stichting De Fret '''

Stichting De Fret

Marchantstraat 49

3332 CL Zwijndrecht

Contactgegevens :

Marianne Boymans

078-612 95 36 (van 19:00 tot 21:00 uur)

http://www.fret.nl

*'''Vereniging Frettig Gestoord'''

Jerry Bockstraat 45

3543 CA Utrecht

Opvangadressen in Utrecht, Maarssen, Amsterdam, Alkmaar, Vleuten en Delft

Contactgegevens:

Rine Oddens

06-41526931

http://www.frettiggestoord.nl/

* het Vraagbaak team kan zich niet vinden in het beleid van Frettig Gestoord, om fretten gezamelijk te plaatsen. Aangezien we elk fretje in de opvang wel een gouden mandje gunnen, hebben wij deze vereniging wel in onze lijst opgenomen.

==Vakantieopvang en pension==

*'''Natascha's Frettenpension'''

Natascha Schellekens

Tilburg

0628439226

frettencoaching@gmail.com

Facebook: Natascha's frettenpension

*''' Te gek om los te lopen'''

Vakantieopvang

Hoofddorp

http://tegekomlostelopen.simpsite.nl

tegekomlostelopen@live.nl

*'''Frettenvrienden '''

Vakantie opvang van Chantal Raaijmakers

Landsmeer (omgeving Amsterdam)

Tel: 0631762233 (tussen 12.00-20.00)

Email: mijnfrettenbende@gmail.com

Facebook: Frettenvrienden (vakantieopvang)

*’’’ Fayen’s Frettenhotel ’’’

Vakantie opvang Yvonne Huysman

Oostvoorne (Zuid Holland)

Tel: 0613583795

Email: yhuysman@xs4all.nl

Facebook: Fayen’s Frettenhotel

==Hulp bij gedragsproblemen==

Natascha Schellekens

06-28439226

frettencoaching@gmail.com

Facebook: Natascha's Frettencoaching

http://www.frettencoaching.eu

== Websites en winkels==

*'''Fretties'''

http://www.fretties.nl

*'''Prooidier'''

http://www.prooidier.nl

*'''Carnibest'''

http://www.carnibest.nl

*'''Animal food express'''

http://www.animalfoodexpress.nl/

*'''Zooplus'''

http://www.zooplus.nl

*'''Dierenspeciaalzaak Casper'''

http://www.fretten.nl

*'''Dierenurnen en grafmonumenten'''

http://memories.3dogs.eu

http://de-urnenwinkel.nl

*'''Dierenapotheek''' (oa RC convalescence/"waltham")

http://www.dierapotheek.com/

Aanschaf

2020-03-30T08:25:28Z

Karen: /* Waar moet ik op letten? */

==Er komt een fret==

Je hebt ontdekt dat fretten leuke huisdieren kunnen zijn. Ze zijn altijd in voor een lolletje en zijn tot op hoge leeftijd speels en actief. Het zijn langslapers, dus ook een geschikt huisdier voor werkenden. Bovendien zijn ze intelligent en kun je ze van alles leren. Met een goede opvoeding zijn ze tam en zindelijk te maken en ze zijn niet al te groot. Al met al klinkt het als een ideaal huisdier......

Er zit ook een keerzijde aan de populariteit van de fret als huisdier. Door de snelle opkomende populariteit, is er massaal met dieren ‘gefokt’. Velen zijn er achter gekomen dat aan het houden van fretjes wel een paar haken en ogen zitten, die je als eigenaar moet accepteren. Er worden dus op grote schaal fretten gedumpt. Veelal door mensen die zich hebben laten verleiden door de vrolijkheid en speelsheid van dit diertje en zich niet genoeg verdiept hebben in de verzorgingseisen die het stelt en de torenhoge dierenarts kosten dat het met zich mee kan brengen.

Een fret in huis nemen betekent elke dag de bak schoonmaken, elke dag minimaal twee uur spelgelegenheid en aandacht geven, elke dag voeden en je huis op je fretje aanpassen.

Denk dus heel goed na voordat je aan een fret begint.

====Waar schaf ik een fretje aan?====

''Een frettenopvang (asiel)''

Er zijn meerdere opvangen in Nederland (en België) die over het algemeen overvol zitten met lieve, leuke en grappige fretjes in allerlei kleuren, maten en leeftijden. Waar overigens niets mee aan de hand is! Bij een opvang is er vaak al veel over het diertje bekend. Ze weten wat voor karakter het heeft, hoe het met andere fretten en huisdieren om gaat en soms ook de levensgeschiedenis. Je weet wat je in huis haalt. Bij de opvang kan je terecht voor vragen en adviezen rondom het diertje wat je hebt opgehaald en mocht het niet allemaal vanzelf gaan, staan ze vaak klaar om te helpen. Je fretje is gevaccineerd, gechipt en gecastreerd. Allemaal zaken waar je zelf geen omkijken meer naar hebt.

Er zijn ook jonge pups bij de opvangen, in de juiste periode. Veelal gedumpt door mensen die ze niet kwijt konden, geen zin in een nestje hadden of hun zwangere moertje hebben laten ontsnappen.

Voor een lijst van de opvangen kijk je in [[nuttige adressen]]

''Fokker''

Er zijn meerdere frettenfokkers in Nederland, vaak ieder met een eigen fokspecialiteit. Zoek je een specifiek fretje, met een aparte aftekening, kleur of vacht, een fretje om mee te fretteren of wil je precies de afkomst van je fret weten…dan kun je bij een fokker je fret kopen. Hier hangt meestal een flink prijskaartje aan.

'''LET OP '''Van sommige kleuren, aftekeningen en vachtsoorten is bekend dat deze genetische afwijkingen meedragen, waaronder doofheid en gevoeligheid voor lymfoom. Zie [[Voortplanting#Kleuren, vachtvariëteit en aftekeningen]]

''Dierenwinkel''

Van veel dieren in de dierenwinkel is geen achtergrondinformatie bekend. Ook zijn deze dieren vaak verstoten van de juiste aandacht, opvoeding en daarbij zindelijkheidstraining. Veel fretjes uit een dierenwinkel hebben dan ook een achterstand in deze zaken en kunnen heftige bijters zijn en moeilijk of niet zindelijk te krijgen zijn. De belangrijkste periode van socialisering zitten ze in een winkel, waar het personeel vaak geen verstand van of tijd heeft om veel aandacht aan deze pups te geven.

''Marktplaats''

Op marktplaats zal je schattige frettenfoto’s, schrijnende verhalen of dieren in nood tegen komen. Gebruik echter je gezonde verstand. Ook op deze verkoopsite zal je leuke diertjes kunnen vinden, maar pas heel erg op met bedriegerij en de verkoop van broodfokkers. Heb je geen of weinig frettenervaring of moeite met het herkennen van een fretje wat iets onder de leden heeft, speel dan op veilig en koop geen fretje via deze verkoopsite.

====Waar moet ik op letten?====

Bij de aanschaf van elke fret moet je letten op de algemene gezondheid van het dier. Het moet helder en actief zijn. Voor overige tekenen van een gezonde fret, zie [[gezondheid en ziekte#Hoe herken ik een gezonde fret?]]

Bij de aanschaf van een pup zijn er een aantal extra zaken waar je op moet letten.

Veel pups worden te vroeg bij de moeder weg gehaald en aan een nieuwe eigenaar verkocht. De minimale leeftijd is echt 8 weken! Onze voorkeur gaat echter uit naar een leeftijd van 10 weken. Pas vanaf die leeftijd is het diertje oud genoeg om een zelfstandig leven te gaan leiden en hebben ze de eerste socialisatie met hun moeder en nestgenoten afgerond. Fretjes die te jong het nest uitgaan, zullen de opgelopen schade niet of moeilijk meer kunnen inhalen. Dat geeft regelmatig gedrag en/of zindelijkheidsproblemen.

Kijk een jonge pup altijd in de bek. Er moet een dubbele rij tanden aanwezig zijn rond acht weken oud, het makkelijkst te zien bij de hoektandjes. Het melkgebit is tot 10 weken aanwezig en het blijvend gebit begint met 7 weken door te komen. Een fretje met alleen melktandjes is dus te jong om bij de moeder weg te mogen.

Pups van rond de acht weken horen nog bij de moeder te zijn. Is deze niet aanwezig, geeft dit al stof tot nadenken.

Het verblijf en de poepbak horen netjes en schoon te zijn. Er hoort vers water in een schone fles of bakje te zijn en er hoort altijd eten aanwezig te zijn. Jonge fretjes die te weinig voedsel gehad hebben, zullen erg hebberig op eten reageren en kunnen bijterig zijn.

Frettenpups horen spekkig aan te voelen en gevoede ronde buikjes te hebben, die zacht aanvoelen. Vrij te zijn van vlooien en ander ongedierte en mogen geen wondjes, kale plekken of een vieze anus, neus of ogen hebben.

Controleer de teentjes en de lengte van het staartje. Bij een moeilijke bevalling kan het nog wel eens gebeuren dat de moeder een teentje of staartje afbijt. Dit is op zich geen probleem als het goed genezen is, maar het hoort wel gemeld te worden.

Vraag altijd hoeveel pups er geboren zijn en of/hoeveel er overleden zijn. Bij grote verliezen in een nest, vraag dan altijd door…waarom, waardoor, wat is er aan gedaan, zijn ze door een dierenarts gezien.

Let er op dat je het fretje makkelijk kunt oppakken en het niet angstig of met bijten op je handen reageert. Dit kan betekenen dat het geen goede socialisatie bij de fokker heeft gehad en kan voor problemen zorgen. '''Een pup die dusdanig bijt dat het in de handen blijft hangen is niet gesocialiseerd. '''

Dat is geen normaal pup gedrag en zeker niet aan te raden voor een beginnend fretteneigenaar.

[[Bestand:Nootje in mand.jpg|300px]]

====Een ram of een moer?====

Een mannetje (ram) is groter dan een vrouwtje (moer). Over het algemeen is een mannetje iets flegmatieker en rustiger. Een vrouwtje is iets pinniger en drukker. Dit is echt heel algemeen, uitzonderingen naar beide kanten zijn er genoeg.

====Een fret of meerdere?====

Een fret is in tegenstelling tot wat velen denken een solitair en territoriaal dier! Vele fretten doe je er absoluut geen plezier mee om ze in een groep te plaatsen. Door jarenlange domesticatie zijn er fretjes die het in gezelschap van een andere fret prima naar hun zin hebben en soms zelfs in kleine groepjes. Ga daar echter niet vanuit als je een fret aanschaft. Ook twee nestgenoten of pups van dezelfde leeftijd kunnen elkaar later de tent uitvechten. Of erger, een wapenstilstand sluiten en ziek worden door onderliggende stress van het gedwongen samenzijn.

Het is erg moeilijk om te zien of fretten echt goed bij elkaar passen. Vechten kan voor stoeien aangezien worden en tikkertje kan ook opjagen zijn. Een advies wat steeds vaker gegeven wordt is het gescheiden laten slapen, ieder in een eigen kooi en als het goed gaat, samen laten spelen. Een zeer ervaren fretteneigenaar kan pas beoordelen of dieren zo goed samen gaan, dat ze ook samen in een verblijf kunnen slapen.

'''Samen ergens liggen slapen wil helemaal niet zeggen dat ze elkaar leuk vinden. '''Dit kan ook een strijd zijn om het favoriete slaapplekje niet op te geven voor de ander. Meer hierover in [[gedrag#fretten in een groep]]

Een fretje alleen is erg op jou voor aandacht en als speelmaatje aangewezen. Je zal aan die behoefte moeten toegeven, zodat je dier zich niet gaat vervelen. Er zijn veel fretjes die helemaal geen andere fretten in hun buurt dulden. Wil je maar een fret, kies dan voor zo een.

Meerdere fretjes brengen ook hogere kosten met zich mee.

=== Wennen aan een nieuw huis ===

Voor zowel een volwassen fret als een pup geldt dat ze erg moeten wennen aan een nieuw huis. Indien mogelijk, vraag dan een vertrouwde lap, nestdoek of slaapzakje mee. De eerste dagen zal je fretje dan nog een voor hem of haar vertrouwde geur bij zich hebben. Gun het de eerste periode echt de tijd om stukje bij beetje de nieuwe omgeving te ontdekken.

Begin bij de kooi. Zet het na aankomst gelijk even op de bak en laat het verder in eigen rust de ruimte ontdekken. Merk je dat je fretje onrustig is, laat het dan met rust. Buiten de kooi geef je het dier alle tijd om zijn speelruimte te ontdekken. Houd er rekening mee dat een fret als eerst alles met de geur verkent. Alle geuren zijn nieuw. Daarna komt het gehoor. Ook alle geluiden zijn nieuw. Het is dus logisch dat je dier wat angstig en onzeker kan reageren. Laat het zoveel mogelijk zijn eigen gang gaan en praat zachtjes tegen hem. Probeer hem niet teveel op te pakken, alleen omdat jij zo blij bent met je nieuwe aanwinst.

Een opgezette staart is heel gebruikelijk. Het is opgewonden en misschien onzeker over waar het terecht is gekomen. Gun je dier zeker in het begin de rust van het zelf ontdekken, zonder al te veel drukte van mensen, kinderen en andere huisdieren! Bouw de toegestane ruimtes ook langzaam op. Als het dier zich vertrouwd voelt in de ene ruimte, kan er een nieuwe bij geïntroduceerd worden. Laat je dier zeker in de wen periode nooit alleen.

Geef zo mogelijk de eerste periode de voeding die het op het oude adres kreeg. Wil je graag veranderen, doe dit dan geleidelijk. Meng bijvoorbeeld de oude en nieuwe brokjes enige tijd door elkaar.

Zodra je fretje enigszins gewend is aan de nieuwe omgeving, geef je het veel aandacht. Dat is de beste manier om vertrouwen met elkaar te krijgen en het op te voeden. Leg het je wil niet te duidelijk op. Laat je dier zichzelf zijn en pas jouw gedrag daar op aan. Is het geen knuffelfret, overstelp het dan niet met aaien, kusjes en steeds op schoot nemen. Je kunt het ook lekker achter de oortjes kriebelen en samen met een balletje of een hengeltje spelen. Is je fretje wat angstig voor belletjes, piepjes of andere geluiden van speelgoed, zet deze dan weg.

Wees met jonge pupjes erg voorzichtig met het laten klimmen op banken, stoelen en dergelijke. Ze kunnen geen afstanden inschatten en als ze er weer van af willen, springen ze gewoon . Dit kan nare gevolgen hebben voor die kleine lijfjes. Bedenk dat alles alleen maar interessant is en ze geen gevaar zien.

====Fretten en kinderen====

Fretten zijn geen geschikte combinatie met kleine kinderen. De fretjes kunnen ongewild een kind verwonden door hun tandjes te gebruiken. Andersom kan een kind een fret ook erg gemakkelijk kwaad doen, door het te hard te knijpen of te laten vallen. Het zijn immers watervlugge, beweeglijke diertjes. Hun gestel is te kwetsbaar om door kinderen gehanteerd te worden. Zorg er ook voor dat kleine kindervingertjes niet tussen de tralies van de kooi kunnen glippen. Voor je het weet heeft een fret zijn tandjes gebruikt.

Toch zijn er wel fretten en kinderen die heel leuk samen gaan. Dit hangt dus erg af van de karakters van beiden en de zeer benodigde intensieve begeleiding van een verantwoordelijk ouder. Zelfs een tiener die graag een fret als huisdier wil en deze qua leeftijd weet te hanteren, heeft een goede begeleiding nodig om de juiste verzorging aan het diertje te kunnen geven. Ook financieel kan een tiener het houden van een fret niet aan en zal daar de ouders bij nodig hebben. Het houden van een fret is een kostbare aangelegenheid. Als ouder zal je dus die verantwoordelijkheid op je moeten nemen. Wil je dat niet, laat je kind dan geen fret nemen, hoe graag het dat ook wil.

'''FABEL:''' Er zijn absoluut geen gevallen bekend, dat een fret een kind heeft doodgebeten, zoals soms te lezen is. Deze berichten berusten puur op fabels.

'''Laat een fret NOOIT met een (klein) kind alleen in dezelfde ruimte, zeker niet als de fret los is.'''

====Fretten en andere huisdieren====

Een fret is van nature een geducht roofdier. Het spreekt dan vanzelf dat het samen houden van fretten met knaagdieren, vogels en konijnen geen geschikte combinatie is. Tenzij je beide dieren geheel gescheiden kan houden en ze geen toegang hebben tot elkaars ruimtes. Houd ook rekening met de stress factoren die bij beiden spelen als ze in aparte kooien maar wel dezelfde ruimte leven. Een tamme rat die in zijn kooi zit, waar een fret regelmatig overheen loopt, is niet zo bevorderlijk voor de gezondheid van de rat. Andersom geldt hetzelfde.

Katten en fretten spreken elkaars taal vaak niet. Dat geeft over het algemeen conflictsituaties. Katten halen nogal snel uit naar fretten en fretten vinden het leuk om een kat op te jagen. Een wegrennende kat is een uitdaging voor een fret. Soms zijn ze even onder de indruk als de kat blaast, maar veelal is dat voor een paar minuten. Het voordeel dat een kat heeft, is dat het van nature al graag op hooggelegen plaatsen ‘de kat uit de boom kijkt’. Meestal zal de kat zich dus snel uit de voeten maken en uit de buurt blijven van de kleine deugnieten. Er zijn echter wel katten die de confrontatie met een fret opzoeken en dan kan het wel fout aflopen voor de fret en voor de kat met bijtwonden eindigen.

Ook hier geldt dat een en ander afhankelijk is van de karakters van beide dieren. Het kan ook probleemloos verlopen, maar ga daar nooit van uit. Houd je dieren ook altijd goed in de gaten.

Fretten en honden samen is heel wisselend. Het is weer heel erg afhankelijk van de karakters van beide dieren. Fretten hebben al gauw de neiging om naar de poten, snuit en oren van een hond te happen. Het hangt er dan maar helemaal vanaf hoe uw hond daar op zal reageren. Bedenk dat een verdedigende hap van je hond(je) al heel snel ernstige schade aan je fret kan geven. Soms met dodelijke afloop. Houd beide dieren dus met argusogen in de gaten als ze samen in een ruimte los zijn. Ook als je zeker weet dat het goed gaat tussen beiden, is het niet verstandig om ze samen alleen in een ruimte te laten. Je weet immers maar nooit wat een fret weer voor nieuws bedenkt en wat de reactie van je hond daarop zal zijn.

Om een fret en een hond aan elkaar te laten wennen, zonder te veel risico, kun je in de losloop ruimte een afscheiding maken. Je kunt bijvoorbeeld een playpen of een hek met gaas van minimaal 80 cm hoog in een deuropening plaatsen. Dan kunnen ze elkaar wel zien en ruiken, maar geen kwaad doen en jij kan er gewoon overheen stappen.

Papegaai achtigen hebben een hele scherpe snavel en zijn soms erg brutaal en territoriaal. Zo’n snavel kan ernstige schade aanrichten bij een fret. Ook hebben ze sterke klauwen met scherpe nagels. Andersom, als je fret ze toevallig te pakken krijgt is het meestal einde verhaal voor je vogel.

Houd deze vogels uit de buurt van je fret.

Voeding

2020-03-30T08:21:14Z

Karen: /* Vlees en Prooi */

Gezondheid en ziekte

2020-03-30T08:15:18Z

Karen: /* Corona Virus */

==Hoe herken ik een gezonde fret?==

Om te weten of je diertje misschien iets mankeert moet je wel weten hoe een gezonde fret in elkaar steekt. Pas als je bekend bent met het gedrag en uiterlijk van een gezonde fret kun je beoordelen of het noodzakelijk is om een dierenarts in te schakelen.

De beste manier om daar achter te komen bij je eigen diertje, is veel tijd aan hem of haar besteden en hem goed te observeren. Dat klinkt heel logisch, maar vaak genoeg weten fretteneigenaren geen specifieke vragen te beantwoorden als het noodzakelijk is. Geen twee fretten zijn hetzelfde. Heb je een goede band met je dier, dan kunnen zelfs de kleinste veranderingen opvallen.

Denk er vooral aan dat fretten nog dicht bij de natuur staan en erg stoïcijns zijn. Dat betekent dat ze pijn en ongemak niet snel zullen laten zien. Zwakte in de vrije natuur staat immers gelijk aan de dood.

====Tekenen van een gezonde fret====

In de regel is een gezonde fret een vrolijk, blij en speels diertje, wat graag ondeugende streken uithaalt.
Een aantal kenmerken van de gezonde fret:

*heldere, schone en glanzende ogen

*roze en vochtig tandvlees en slijmvliezen

*schone oren

*schone neus

*volle, glanzende vacht, zonder kale plekken of huidschilfers

*zachte (roze) voetzooltjes

*onderzoekend en nieuwsgierig gedrag vertonend

*normale, stevige bruine drollen in de bak. Enigszins afhankelijk van de voeding, maar nooit dun, brijig, hard of vreemd van kleur

*schone genitaliën en anus

*normale temperatuur, hartslag en ademhaling

==Wanneer kan er iets mis zijn?==

Zoals bij alle dieren kan je fret ook iets mankeren. Sterker nog, fretten zijn erg gevoelige dieren die vrij vatbaar zijn voor allerlei aandoeningen, ziekten en niet te vergeten ongelukjes.
Een fretje zal niet zo snel laten zien dat het iets mankeert. Soms zijn het erg kleine signalen, soms overduidelijke. Over het algemeen kun je stellen dat je niet al te lang kunt wachten met een dierenartsbezoek als je dier tekenen van gezondheidsproblemen of pijn laat zien. Het zijn kleine diertjes met weinig reserves.

'''Bij twijfel altijd contact opnemen met een dierenarts met frettenervaring!'''

Een lijst met dierenartsen vind je in [[nuttige adressen|dierenartsen]]

[[Bestand:Frettenkliniek 1.jpg|400px]]

====Tekenen van een ongezonde fret ====

Er zijn veel signalen die een fretje kan afgeven als het niet lekker in zijn vel zit of iets mankeert. Hieronder alleen een lijstje met enkele algemene tekenen. Meer ziekte gerelateerde tekenen vind je in het desbetreffende medische deel.

*matte en vieze ogen. In de ogen zie je de gemoedstoestand van je dier. Als hij zich niet lekker voelt zie je dat aan de blik in de ogen

*slechte vacht (dof, dun, kale plekken)

*echt droge neus

*wit tandvlees en slijmvliezen

*afwijkende ontlasting

*uitvloeiing uit neus, oor, oog of anus

*zachte, broze of gescheurde nagels

*huidirritaties of uitslag

*vreemd gedrag

*plotseling gewichtsverlies

*koorts

*niet eten of drinken

*overdreven veel slapen

====Tekenen van een fretje in nood====

Een fret in nood laat een speciaal gedrag zien, wat in een normale toestand niet voorkomt. Vang je een of meerdere signalen op, neem deze dan serieus en handel direct om de fret uit de noodsituatie te bevrijden. Ga zo nodig direct naar de dierenarts of neem contact met je dierenarts op.

Voorbeelden van noodsignalen:

*wijd open gesperde ogen

*schreeuwen, kekkeren of heel snel achter elkaar mokken

*wegschieten naar een donker plek, meestal ergens in of onder

*heftig schokken of krampen. Dit kan gebeuren na een (hoge) val, beknelling, elektrische schok of als er op gestapt is, door een hersen of ruggenmerg beschadiging

*blazen. Normaal blaast een fret om zijn ongenoegen te tonen. Aanhoudend en luid blazen kan pijn of hoge stress aanduiden

*anaal klieren lozen

*laten lopen van urine of ontlasting

====Tekenen van een fret met pijn====

Een fret zal door zijn stoïcijnse natuur niet snel pijn laten zien. Soms is het erg moeilijk om te zien of je fret pijn ervaart. De tekenen die hieronder staan kunnen je misschien helpen met je beslissing of het verstandiger is om contact met de dierenarts op te nemen

*doffe, matte of geknepen ogen

*kreunen

*tandenknarsen

*samentrekken van de spieren bovenop de kop

*niet willen eten

*problemen met kauwen

*eten uit de mond laten vallen

*erg kruimelen met brokjes eten

*moeite met slikken

*regelmatig platliggen

*moeite met lopen; kreupelen, wankelen, ledematen niet willen belasten of omhoog houden en uit balans zijn

*zichzelf niet kunnen wassen

*overdreven likken of krabben

*doffe vacht

*niet kunnen opstaan of gaan liggen

*steeds op dezelfde kant willen liggen

*moeite hebben met uitrekken of zich opkrullen

*geluiden maken bij plassen of poepen

*wegtrekken bij aanraken

*(proberen te) bijten bij aanraking op bepaalde plek

*depressief

*inactief en sloom

*niet willen spelen, ook niet met stimulatie

*gewichtsverlies

*vreemd gedrag

'''TIP '''

Mocht het zijn dat je fret ooit een traumatische ervaring meemaakt, zorg er dan voor dat je zelf rustig en kalm blijft. Fretten voelen je stemming erg goed aan en raken nog gestresster door jouw paniek. Houd je sterk en probeer je diertje zo goed mogelijk te helpen door

*rustig en met zachte stem te praten

*het zachtjes te aaien. Al kan het verstandig zijn om uit de buurt van de kop te blijven, omdat een gestresste fret makkelijker kan bijten

*indien mogelijk de kop of het hele lijf bedekken met een doek of dekentje

*er gewoon bij blijven. Ook dieren hebben graag een vertrouwd persoon om zich heen in noodsituaties

*neem het in de nekvel als het dier in paniek is. Een fret in paniek kan zichzelf nog meer verwonden. Bovendien zal er nagekeken moeten worden wat het mankeert. In het nekvel pakken is dan de meest effectieve methode. In het nekvel pakken is normaal gesproken niet pijnlijk.

[[Bestand:11886142-ehbo-doos-met-stethoscoop-op-een-witte-achtergrond.jpg]]

==EHBO==

Er kan altijd een ongelukje gebeuren of iets aan de hand zijn, waar je als eigenaar of verzorger je fret meteen bij moet helpen.
Blijf vooral zelf rustig, praat tegen je fretje en pak het zo nodig in het nekvel. Zorg dat je rustig kunt bekijken wat er aan de hand is en hoe je het beste kunt helpen. Rustig betekent resoluut en overtuigend naar je dier toe zijn, niet alles op je gemakje doen. Zorg dat je het telefoonnummer van je dierenarts altijd bij de hand hebt, programmeer het in je telefoon!
Zorg dat eventueel andere loslopende fretjes veilig in hun kooi geplaatst worden. Dan heb je daar geen omkijken meer naar. Roep eventueel hulp in om dat te laten doen.

Het is altijd handig een klein frettenEHBOdoosje thuis te hebben. Daarin kan zitten: een schaar, een pincet, gaasjes, kleine smalle verbandrolletjes en een wat bredere verbandrol, betadine en een potje met wat maizena om een bloedend nageltje te stelpen.

Voor alle gevallen geldt dat het erg belangrijk is om een dierenarts te hebben met ruime frettenervaring. Veel dierenartsen hebben geen ervaring met fretten, of erg minimaal. Er zijn nogal wat typische frettenaandoeningen en medicijnen waar een fret erg slecht op kan reageren en die zelfs schade kunnen toebrengen! Mocht je erg grote spoed hebben en is er geen frettendierenarts in de buurt, laat dan de behandelend arts contact opnemen met een dierenarts met ruime frettenervaring.
Een lijst van dierenartsen met frettenervaring vind je hier [[nuttige adressen|dierenartsen met frettenervaring ]].

====Abces====

Een abces is een zacht, pijnlijk bultje, soms rood of geel gekleurd. Meestal het gevolg van een bijt of snijwond die gesloten is met verontreiniging binnenin (door bacterieën bijv.). Het bultje is gevuld met pus. Een enkele keer kan een graszaadje ook voor een abces zorgen.
Abcessen zijn erg pijnlijk en indien onbehandeld kan het voor een uitgebreide infectie zorgen, zelfs een bloedvergiftiging. Uiteindelijk zal je fret het met de dood moeten bekopen.
Vermoed je een abces bij je fret, ga er dan zo snel mogelijk mee naar de dierenarts, zodat deze behandeld kan worden. Vaak zal het nodig zijn om een kleine chirurgische ingreep te doen en de wond schoon te spoelen. Daarnaast zal er een antibioticum voorgeschreven worden. Niet alle antibiotica is geschikt voor fretten. Neem contact op met een dierearts met frettenervaring om zeker te zijn van de juiste behandeling.

====Aanval/Hypo ====

Wanneer de hersenen de elektrische impulsen niet meer goed kunnen herleiden ontstaat er een aanval. Dat kan enkele seconden, maar ook minuten lang duren.
De oorzaak loopt erg uiteen, het kan gaan van een laag bloedsuiker tot een ernstige oormijt-besmetting aan toe. Er zijn toevallen die heel rustig verlopen en onopgemerkt blijven, maar de meeste hebben een groot impact op de ledematen in combinatie met het verlies van controle van de blaas/darm, watertanden, en braken.
Het enige wat je kan doen als een fret een aanval heeft is hem naar een rustige, wat donkere plek brengen. Zorg dat hij zichzelf niet verwond. Houd hem weg van andere huisdieren.
Blijf zelf rustig en praat tegen de fret. Na een aanval is je fret moe en uitgeput. Probeer je fret niet tegen te houden tijdens een aanval, maar houd hem wel zo rustig mogelijk en warm. Hij zal verward zijn en door elkaar geschud zijn.
Om hem wat te stimuleren om weer tot zijn positieven te komen, doe dan wat honing of druivensuiker op zijn tandvlees. Herhaal dit elke vijf minuten, totdat hij weer een beetje bij komt. Geef hem daarna wat zacht voedsel.

====Allergische reactie====

Een allergische reactie kan ontstaan door een vaccinatie, een medicijn, voedsel of een (chemische) stof waar je dier mee in aanraking gekomen is. Houd je fret warm (bijv in een deken) en ga er meteen mee naar de dierenarts. Een heftige reactie kan snel dodelijk aflopen!
Symptomen kunnen zijn:

*zwelling in het gezicht, met name in en rond de ogen, lippen en neus

*uitslag

*kwijlen

*diarree

*bleke slijmvliezen

*toevallen en heftig trillen

*zwelling op de entplaats

De dierenarts zal met medicatie en eventueel infuus je diertje er boven op proberen te helpen.

====Beknelling====

Het kan voorkomen dat je fretje ergens tussen vast komt te zitten. Hetzij doordat het ergens zijn nieuwsgierige neus ingestoken heeft, maar er geen ruimte was voor de rest van het lijf. Hetzij doordat je per ongeluk op een pootje hebt gestapt. Bekijk altijd nauwkeurig of er zwelling gaat optreden nadat je je diertje bevrijd hebt. Heeft het pijn of bloed het ergens? Is dat het geval, neem dan contact op met je dierenarts.
Is je fretje bewegingsloos, loopt het duidelijk mank of valt het om? Ga dan met grote spoed naar de dierenarts!
Valt het mee, maar is er toch sprake van bijvoorbeeld een beetje zwelling op het pootje, probeer dan zo ver je fret het toelaat, de zwelling te koelen onder een koude kraan of met een coolpad (nooit direct op het dier leggen, maar een doek er tussen).

====Bijtwonden====

Mensen met fretten hebben vaak ook andere dieren in huis. Vaak gaat alles naar wens, mocht er van agressie onderling sprake zijn dan kan een beet van een ander dier op de loer liggen.

Als je fret wordt gebeten door een ander huisdier, spoel dan de wond direct goed uit met koud/lauw-warm water.
Als de wond erg bloed, probeer deze dan voorzichtig met een gaasje of washandje wat dicht te duwen. Ga dan onmiddellijk naar je dierenarts.
Een kattenbeet kan gevaarlijk zijn vanwege de hoeveelheid bacteriën in het speeksel, een beet van een kat vraagt vaak om een bepaald soort antibiotica.
Is je fret gebeten door een dier in het wild of een verdwaald dier, ga dan direct naar een dierenarts. Het is niet geheel onwaarschijnlijk dat je dier besmet zou zijn geraakt met rabiës(hondsdolheid). Preventief handelen is dan noodzakelijk. Let goed op eventuele veranderingen bij je fret.

====Botbreuken====

Fretten zijn zeer flexibel en veerkrachtig, maar toch kunnen er beenverwondingen ontstaan die je zonder een röntgenfoto niet kunt herkennen.
Houd je fret bij een beenbreuk zo rustig en stabiel mogelijk. Probeer niet zelf vast te stellen wat er aan scheelt, maar '''ga direct naar een dierenarts'''.
Heeft je fret een gebroken beentje of een gewonde rug, hinkt hij of vertoond hij pijn bij het lopen? Pak hem dan voorzichtig op en leg hem in zijn kooi, '''bel dan onmiddellijk de dierenarts.''' Houd je fretje goed warm.
Voor het vervoer naar je dierenarts wikkel je je fret in een doek om de ledematen zo stil en stabiel mogelijk te houden onderweg.

====Braken====

Braken kan worden veroorzaakt door verschillende oorzaken, variërend van slecht voedsel tot een blokkade (verstopping). Soms is er iets in de maag gekomen wat fout uitpakt en de fret doet braken.
Houd een brakende fret altijd goed in de gaten. Het braken heeft vaak te maken met maagproblemen of de een of andere achterliggende ziekte.
Ontstaat het braken door een blokkade, een haarbal of een ongewenst voorwerp in de maag (rubber of iets dergelijks), dan is spoedeisende hulp noodzakelijk en zal de dierenarts d.m.v. een operatie de blokkade op moeten lossen.

====Brandwonden====

Hoewel dieren door hun natuurlijke afkeer voor vuur en extreme hitte minder frequent brandwonden oplopen, is het toch nuttig te weten wat te doen als het noodlot toeslaat. Brandwonden kunnen veroorzaakt worden door vuur, straling (bijvoorbeeld zonlicht), electriciteit en chemicaliën. Let altijd goed op je fret in de buurt van open haarden, ovens en bij het roken van sigaretten.

Brandwonden kunnen worden opgedeeld in 3 graden:

* eerste-graads brandwonden, hierbij zijn slechts de oppervlakkige huidlagen aangetast, toch zijn ze pijnlijk. De huid is rood en licht gezwollen. Als je op de huid drukt wordt ze wit. Na 1 à 2 dagen laat de verbrande huid los.

*tweede-graads brandwonden, deze dringen dieper in de huidlagen door, zodat de huid blaren krijgt die gevuld raken met transparante vloeistof. Ze zijn zeer pijnlijk.

*derde-graads verbranding tast de volledige dikte van de huid aan. De huid kan wit zijn of zwart verkoold. Haren komen makkelijk los. Als ook de huidzenuwen zijn beschadigd veroorzaken ze weinig of zelfs geen pijn.

Tijdens contact met een heet voorwerp of vlam wordt een grote hoeveelheid warmte opgeslagen in het weefsel. Deze warmte wordt geleidelijk vrijgegeven aan het omgevend weefsel. De verbranding gaat dus eigenlijk nog een tijdje door nà het contact, ook al was dat slechts van korte duur.

Tijdens en na een operatie is toevoer van warmte meestal noodzakelijk, dit om de fret weer op temperatuur te krijgen of te houden. De dierenarts maakt daarvoor gebruik van een couveuse, die is daarvoor het meest geschikt. Ook kunnen warmtematjes gebruikt worden, maar wees daar voorzichtig mee. Je fret mag immers niet te warm worden, daar kunnen ze immers heel slecht tegen. Regelmatig zal ook de temperatuur van je fret gemeten moeten worden bij het gebruik van een warmtematje. Het zal niet de eerste keer zijn dat een fret door verkeerd gebruik van een warmtemat brandwonden oploopt.
Ga hier dus heel nauwkeurig mee om, neem voordat je een warmtemat gaat gebruiken altjd eerst even contact op met een ervaren frettendierenarts voor het nodige advies.

[[Bestand:Brandwonden door warmtematje.jpg|300px]]

brandwonden na het foutief gebruik van een warmtemat

'''Wat te doen bij brandwonden'''

Koel de plek met lauwwarm water gedurende minstens 10 minuten. '''Ga daarna meteen door naar een dierenarts'''.
Gebruik nooit olie, ijs, ijswater of ontsmettingsmiddelen om de huid te koelen daar deze de gekwetste huid alleen maar verder kunnen beschadigen. Een verzachtende brandwondenzalf zoals Flammazine mag wel. Prik blaren niet open.
Zie ook [http://www.frettenkliniek.nl/ziekten-en-aandoeningen/huidaandoeningen#brand]

====Diarree====

Diarree kan een symptoom zijn van vele soorten van ziekten. Inwendige parasieten kunnen de oorzaak zijn, een obstructie of het kan een teken zijn van een dodelijke ziekte zoals leverziekten. Het is zaak de fret met diarree zo snel mogelijk te laten behandelen, omdat veel kostbare vloeistoffen verloren raken omdat het lichaam het voedsel niet langer absorbeert.
Als diarree langer dan een halve dag aanhoudt, maak dan een afspraak bij je dierenarts en neem een monster van de ontlasting mee. Hij kan deze dan meteen nakijken.

====Electrische schok====

Elektrische schokken kunnen vrij hevig zijn en zo mogelijk je fretje doden. Je kan zelf vrij weinig doen, alleen '''onmiddellijk met je fret naar de dierenarts te gaan'''. Houd hem tot die tijd warm en zo rustig mogelijk, praat zachtjes tegen je fret, je stem zal hem kalmeren.
Een elektrische schok is meestal het vervolg van het kauwen op elektriciteitsdraden. De meeste problemen zullen bij een schok ontstaan in de mond, de tanden en het tandvlees.
Houd er rekening mee dat beschadigde snoeren ook brand kunnen veroorzaken. Behandel eerst je fret en bekijk pas daarna de schade aan de snoeren en vervang de aangevreten snoeren onmiddellijk. Zorg dat de fret er nooit meer bij kan.

====Homeopathie====

Gezonde dieren voelen zich fit en vitaal. Het afweersysteem is in staat om alle processen in het lichaam goed te coördineren en de invloed van ziekteverwekkers is minimaal. Wanneer er gezondheidsklachten ontstaan betekent dit, dat het herstellend vermogen ontregeld of verzwakt is. Soms heeft het lichaam hulp nodig om weer in balans te komen. Homeopathie is een geneeswijze waarbij met medicijnen op natuurlijke basis, niet alleen de klachten worden behandeld, maar ook het zelfherstellend vermogen van het dier wordt gestimuleerd.

Wanneer de fret zich "anders dan anders" gedraagt of er sprake is van een langer durend gedragsprobleem, dan zou homeopathie ook een waardevolle betekenis voor de fret kunnen zijn. Deze problemen kunnen namelijk veroorzaakt worden doordat uw fret zich niet lekker voelt.

Ook kunnen er oorzaken zijn waardoor hij emotioneel gezien uit balans is gebracht. Hierbij kun je denken aan

*ziekte
*verhuizing
*mishandeling
*overlijden van een maatje
*angsten
*etcetera

====Huiduitslag====

Merk je dat je fret uitslag, bultjes, puistjes of schilfers heeft, neem dan contact op met de dierenarts. Ga niet zelf aan de gang met zalfjes of shampoo's. Die kunnen meer kwaad dan goed doen.
Een schilferige, droge huid kan te maken hebben met slechte voeding. Zorg voor een goede voeding met hoge voedingswaarden en voldoende vet. Het kan ook een symptoom zijn van bijnieraandoeningen.
Kleine zwarte plekjes op de staart van je fret kunnen 'mee-eters' zijn. Dit als gevolg van vuil en stof wat is blijven plakken aan de vetafscheiding van de huid. '''Knijp ze nooit uit!''' Heeft je fret hier last van, was het staartje dagelijks met lauwwarm water en gebruik een wattenbolletje om hiermee over de huid te wrijven en het zacht te maken. Na enkele dagen zal er al verbetering zijn.

'''LET OP:''' huiduitslag kan duiden op een besmetting met hondenziekte of een allergische reactie. Neem direct contact op met een dierenarts als dit plotseling optreedt of verergert.

====Oogletsels====

Door het onderling spelgedrag van fretten kan heel makkelijk oogletsel ontstaan.
Ook vreemde stoffen in de ogen zijn altijd mogelijk. Als je fret een kras op het oog oploopt, spoel het oog dan met koud water. Heeft je fret een vreemde stof in het oog of een korrel zand of iets dergelijks, ga dan naar de dierenarts om verdere beschadiging te voorkomen.
Oogschade bij je fret vraagt altijd om ervaren deskundige hulp.

====Penisbotje====

Mannelijke fretten (rammen) hebben op de buik een penis ter de hoogte van de navel. In de penis zit het penisbotje dat de vorm van een J heeft met aan het einde en klein haakje. De mogelijkheid bestaat dat de voorhuid opschuift als een fretje langs gaas of tralies omhoog of omlaag klimt (of een ijzeren trapje af gaat), en aan dit haakje vast komt te zitten aan het gaas of de tralies.
Door het vast blijven zitten schrikt de fret en trekt zich los wat gepaard kan gaan met veel pijn, er kan een forse beschadiging (afscheuren van het penisbotje) of bloeduitstorting ontstaan van het omliggende weefsel. Ook kan het gebied eromheen gaan ontsteken rond het gebied dat geiïrriteerd is.
Ga direct naar een ervaren frettendierenarts als je fret dit is overkomen om na te laten kijken wat de werkelijke schade is.

====Ringworm====

Ringworm is een schimmelinfectie en erg besmettelijk, ook voor mensen. Katten kunnen dragers zijn, zonder er zelf last van te hebben.
Je kunt het herkennen aan kleine, kale en soms schilferige plekjes over het lichaam of rondom de teentjes. Deze plekjes kunnen groot en rond worden, soms met een rood en korstig oppervlak. Het geeft veel jeuk. Door de grote jeuk kunnen er secundaire huidinfecties ontstaan, vanwege het vele krabben. Ga er mee naar de dierenarts voor de juiste behandeling en behandel alle aanwezige huisdieren mee. Ook als ze nog geen tekenen van besmetting geven.
Houd aangetaste dieren apart, draag handschoenen bij het behandelen en was al het beddengoed, mandjes en dergelijke uit op minimaal 60 graden. Sop borstels, kooien en speelgoed met een 1:10 Dettol oplossing. Sporen van ringworm kunnen buiten hun gastheer tot 18 maanden overleven en voor herbesmetting zorgen. Volg de aanwijzingen van de dierenarts over het reinigen en desinfecteren van de leefomgeving.

====Shock ====

In een shock zijn komt meestal als reactie op een eerdere verwonding, ziekte of ernstige angst. Zorg dat je altijd honing, nutri-gel of druivensuiker in huis hebt om dat je fretje te kunnen geven bij problemen.
Kenmerken van een Shock zijn:

*zeer snelle ademhaling

*sloomheid

*piepen

*snelle hartslag

*bleke neus, huid, oren en (blauwachtig)tandvlees

*apathie

*diarree

Je kunt je fret helpen door hem warm en rustig te houden. Rol zijn lichaam in een handdoek, deze mag wat warm gemaakt worden in de magnetron, maar niet te warm!
Laat het hoofd van de fret altijd vrij. Praat zacht en geruststellend tegen je fretje en dim de lichten in de kamer. Soms is een beetje honing of nutri-gel op het tandvlees nuttig.
Laat hem niet eten of drinken, hij heeft het al moeilijk genoeg om te ademen, er is bijna nooit een slikreflex.
Zorg ervoor dat je auto opgewarmd is voor je vertrekt naar de dierenarts. Laat je dierenarts weten welke maatregelen je al hebt genomen en hoe hij daarop reageerde. De dierenarts zal vloeistof gaan toedienen voor een snel herstel. Is de shock ontstaan als gevolg van bloedverlies, dan krijgt hij soms een bloedtransfusie, wat levensreddend kan zijn.

====Longworm====

Onlangs is in Nederland tijdens een sectie bij een fret longworm (Sobolevingylus skrjabini) gevonden. Deze longworm wordt ook bij de bunzing, de boom- en steenmarter gevonden. Longwormen bij fretten zouden veel vaker kunnen voorkomen dan tot nu toe gedacht werd.

Het is een haarvormige worm van ongeveer 7 tot 10 mm die voornamelijk bij de kat is aangetoond.

Fretten kunnen zich besmetten door het eten van met longworm larven besmette slakken of door het eten van (wilde) muizen, vogels of kikkers die deze slakken hebben gegeten.
De door de fret opgegeten larven doorboren de darmwand en gaan via de bloedbaan naar de longen. Daar worden ze volwassen en beginnen na 4 weken met het produceren van eitjes. Deze eitjes komen uit in de longblaasjes waarna de larven worden opgehoest en doorgeslikt en via de ontlasting weer in de buitenwereld komen. De larfjes kunnen worden opgenomen door kikkers, slakken, kleine knaagdieren en vogels, waar ze zich verder ontwikkelen tot besmettelijke larfjes die weer door een volgende fret of kat kunnen worden opgenomen. Zes weken na een infectie kunnen bij katten de eerste larfjes dan weer in de ontlasting gevonden worden.

Waarschijnlijk verloopt een infectie met longworm meestal subklinisch. Dat wil zeggen dat de fret er geen verschijnselen van heeft. Sommige fretten kunnen wel klachten krijgen. Deze klachten passen vaak bij keelontsteking en bronchitis verschijnselen, zoals hoesten en kokhalzen. Bij lichamelijk onderzoek is de keel vaak gevoelig. Er kan veel slijm worden opgehoest.

Bij fretten die hoesten kunnen longfoto’s worden gemaakt maar daar veel fretten afwijkingen in de longen vertonen is dit niet bewijzend. Met onderzoek van de ontlasting is de diagnose wel met zekerheid te stellen.
Verse ontlasting wordt ingezet in een zogenaamde Baermann test. Hierbij wordt gekeken of er larfjes in de ontlasting zitten. Vals negatieven uitslagen kunnen voorkomen doordat de fret al klachten heeft voordat de volwassen wormen eitjes hebben gelegd of omdat de larven niet elke dag via de ontlasting worden uitgescheiden. Daarom is het verstandig om een aantal keren deze test te laten uitvoeren. Ook is het mogelijk om larven aan te tonen in sputum monsters die onder narcose uit de keel of luchtpijp worden verkregen.

Longworminfecties bij de kat en fret zijn heel goed te behandelen met een ontwormmiddel. Een pipet Advocate® voor de kleine kat, kan in de nek van de fret gedruppeld worden en is voldoende. De in de longen aanwezige wormen worden hierdoor gedood. Het duurt een paar weken voor het hoesten is verdwenen. Fretten die buiten komen en (naakt)slakken eten kunnen het beste preventief 2x per jaar worden behandeld met dit middel.

====Snijwonden====

Was de snijwond voorzichtig uit met koud water, om deze vervolgens met een zachte maar stevige druk dicht te duwen. Gebruik daarbij een goed, schoon hygiënisch gaasje of schoon washandje. Als het mogelijk is, draai er dan een verbandje om, maar vooral niet te strak.
Je fret kan ook inwendige schade hebben opgelopen die je zelf niet kunt zien, dus een bezoek aan de dierenarts is hier ook wenselijk. Mogelijk is, om geen infectie op te lopen, een antibiotica kuur gewenst. Vergeet niet dat fretten niet veel bloed kunnen verliezen.

====Vergiftiging====

De behandeling van een vergiftiging hangt geheel af van hetgeen je fret heeft binnen gekregen, wat de geconsumeerde stof was.

'''Ga direct naar de dierenarts''' en neem, indien mogelijk, datgene wat je fret gegeten heeft mee zodat de dierenarts een goed beeld krijgt van wat je fret heeft binnengekregen.

Kijk ook bij [[huisvesting#giftige_planten]] en [[huisvesting#giftige_huis-tuin-en-keuken_producten]]

====Zonnesteek====

Fretten zijn zeer gevoelig voor een zonnesteek.
Een temperatuur van meer dan 26,6 Celsius kan in sommige gevallen dodelijk zijn voor je fret. Met name zieke en oudere dieren zijn erg kwetsbaar.
Tekenen van een zonnesteek zijn :

*zwaar hijgen

*slijm uit de neus of mond

*extreme sloomheid

*verlies van bewustzijn.

De belangrijkste doelstelling is om de temperatuur van je fret naar beneden te brengen, dit moet echter ''heel langzaam'' gebeuren, anders riskeer je dat je fret in een schok terecht komt.
Een directe afname in temperatuur kan ook leiden tot de dood.

''Verlaag de temperatuur van je fret op de volgende manieren:''

*haal de fret onmiddellijk uit de zon en warmte,

*geef hem wat water te drinken via een lepeltje, behalve als je fret bewusteloos is, dan ''NOOIT ''vloeistof toedienen!

*pak niet te koud water en koel de pootjes van de fret hiermee, ook in de lies en op plaatsen waar minder beharing voorkomt, zoals op de lage buik. Gebruik daarvoor een washandje.

Je kunt de fret ook onderdompelen in ''lauw water'', maar houdt zijn hoofd en de bovenkant (de helft) van zijn lichaam altijd boven water! Het water dat verdampt op de huid zal het lichaam afkoelen en de temperatuur verlagen. Dompel de fret nooit in koud water, de schok zou hem kunnen doden!
Je kunt de fret ook af laten koelen met behulp van een ventilator, deze methode is niet zo effectief, maar altijd nog beter dan niets in een noodsituatie. Ga dan onmiddellijk naar de dierenarts. Deze zal extra vloeistof toedienen en zo nodig medicatie en of andere hulp bieden.
Neem in warme maanden altijd water mee voor onderweg. Probeer de fret onderweg koel te houden door middel van plastic colaflessen, gevuld met bevroren water in zijn kooi of carrier te leggen. Wikkel de flessen altijd in een handdoek en houd ze in de kooi. Dit is een gemakkelijke manier om het je fret bij warmte zo prettig mogelijk te maken.

Wat goed werkt voor je fret om bij extreme hitte oververhitting te voorkomen is het plaatsen van een airco in de ruimte waar je fretje het meeste zit.
Helaas is niet iedereen in het bezit van een airco, er is echter wel een manier om de temperatuur in je kamer toch wat te verlagen door middel van een ventilator en bevroren ijs.
Wat je nodig hebt zijn een ventilator en 4 flessen bevroren water per ventilator.
Leg de 4 flessen water in de diepvries totdat deze volledig bevroren zijn.
Zet de ventilator aan en zet twee van de vier bevroren flessen water voor de ventilator. Als de twee flessen zijn ontdooit wissel je deze om tegen de andere twee bevroren flessen in de vriezer en leg je de ontdooide weer terug, zo blijf je steeds reserves houden.

==Ziekten en aandoeningen==

===Aleutian Disease===

Door: Hanneke Roest, frettendierenarts.

'''De Frettenkliniek''' te Giessen

In 2005 bleek dat uit Nieuw Zeeland geimporteerde fretten vrijwel allemaal besmet waren met het Aleutian Disease virus. Velen stierven op jonge leeftijd. Het virus kon zich in Nederland en de rest van Europa verspreiden doordat de dieren pas na maanden (soms jaren) ziek werden. Dankzij de samenwerking tussen de Frettenkliniek, de frettenverenigingen (met name de financiele steun van Stichting de Fret), de opvangcentra, de fokkers, het C.F.E. (Cooperatie van Fokkers van Edelpelsdieren) en dierenartsen konden we de ziekte in Nederland al na een paar jaar onder controle krijgen. Op dit moment lijken er nog slechts enkele geisoleerde fretten met deze aandoening in Nederland aanwezig.

'''''De oorzaak'''''

De ziekte wordt veroorzaakt door het Aleutian Mink Disease Virus (ADV), dit is een Parvovirus dat de nerts, fret en andere marterachtigen kan infecteren. Het virus is in de verte verwant aan het honden en katten Parvovirus maar heeft een geheel andere structuur. Er zijn vijf nertsenstammen en tenminste drie frettenstammen geisoleerd. Er wordt aangenomen dat de fretten stammen variaties (mutanten) zijn van het nertsvirus. Het lijkt er op dat de ene stam meer schade kan aanrichten dan de andere stam en dat er dus net als bij griep een verschil in virulentie kan bestaan. Diverse uitbraken van Aleutian disease zijn beschreven in Amerika, Canada, Japan en Engeland.

'''''Het verloop van de ziekte'''''

Er wordt algemeen aangenomen dat besmetting plaats vindt via direct en indirect contact met lichaamsvloeistoffen als bloed, speeksel, urine en ontlasting. Het is gebleken dat intensief contact nodig is om de ziekte te verspreiden. Het kan een aantal maanden tot wel een paar jaar duren voordat een fretje ziek kan worden na een besmetting met het Aleutian Disease virus. ADV veroorzaakt een enorme toename van antilichamen (afweer) in het bloed. Normaliter moeten deze antilichamen het virus onschadelijk maken maar om onbekende redenen doen zij dit niet. Deze antilichamen kunnen bij fretten "immuuncomplexen" vormen welke neerslaan in diverse organen ( o.a. nieren, lever, galwegen, ruggenmerg, maagdarmkanaal, bloedvaten en blaas). Hierdoor ontstaan ontstekingen in deze organen. Als er een milde ontsteking aanwezig is dan lijkt de fret redelijk normaal. Bij een ernstige ontsteking zal het fretje ziek worden en symptomen vertonen afhankelijk van welke organen zijn aangetast. Daarnaast veroorzaakt het virus een verzwakking van de afweer waardoor het fretje minder weerstand heeft tegen andere infecties.

'''''De symptomen'''''

In Nederland werden de meeste geinfecteerde fretten (CIEP test positief) ook daadwerkelijk ziek maar de symptomen konden sterk varieren. De ziekteverschijnselen zijn sterk afhankelijk van de plaatsen in het lichaam waar de immuuncomplexen een ontsteking veroorzaken. Plotselinge sterfte van dieren in een goede conditie zonder voorafgaande ziekteverschijnselen is mogelijk.

De meeste fretten zijn echter al een tijdje ziek en vertonen in hoofdlijnen een van de twee volgende ziektebeelden:

1. Chronisch progressief verlopende ziekte" waarbij het dier langzaam maar zeker steeds zieker wordt met verschijnselen als: gewichtsverlies, slechte vacht, lusteloosheid en slechte eetlust. Bloedarmoede en bloed in de ontlasting kunnen aanwezig zijn. De meeste fretten ontwikkelen uiteindelijk een slechte lever- en nierfunctie. Bij fretten met AD zijn tevens oogontsteking, longontsteking en hartproblemen mogelijk.

2. Neurologische problemen beginnend met zwakte of verlamming van de achterhand. Deze kan zich uitbreiden naar voren. Soms treedt herstel op van de neurologische symptomen.
Het is belangrijk om te beseffen dat bovenstaande symptomen ook heel goed bij andere ziekten van de fret aanwezig kunnen zijn. Het is daarom absoluut onmogelijk om op basis van louter de symptomen de diagnose te stellen!

'''''De diagnose'''''

Een definitieve diagnose is tijdens het leven niet te stellen. Er zijn wel verschillende testen beschikbaar die een sterke aanwijzing kunnen geven dat een fret is besmet met ADV:

1. ''Eiwit-elektroforese van bloed.''
Sommige fretten met Aleutian Disease vertonen een stijging van een bepaalde eiwitfractie (gammaglobulinen) in het bloed.

2. ''De CIEP (of CEP) test van bloed.''
Deze Counterimmunoelectroforese test toont antilichamen aan tegen ADV in het bloed. De test is zeer betrouwbaar en wordt reeds jarenlang gebruikt voor de diagnostiek bij nertsen en fretten over de hele wereld. Deze test bleek van veel waarde bij het aantonen en de verspreiding van de ziekte in Nederland. Dieren met een positieve CIEP test bleken voor het overgrote deel uiteindelijk allemaal ziek te worden.

3. ''DNA in situ hybridisatie test.''
Hierbij wordt het DNA aangetoond in de cellen alwaar het een ziekelijke verandering heeft veroorzaakt. De test is erg gevoelig en toont aan dat het dier inderdaad ziek is geworden door het Aleutian virus. De test is 100% betrouwbaar. Deze test is in Nederland niet aanwezig, wel in Amerika. De eerste Nederlandse monsters zijn dan ook naar Amerika verstuurd voor een duidelijke definitieve diagnose op weefsel van gestorven dieren.

De testen 1-2 tonen slechts aan dat het dier in contact is geweest met virus. Fretten kunnen jarenlang drager zijn voordat ze ziek worden, al die tijd zijn ze helaas wel een mogelijke bron van infectie voor andere fretten. Weefselonderzoek door de patholoog (van weefselbiopten of een postmortale sectie) kan een waarschijnlijkheids diagnose geven. In combinatie met een positieve CIEP test en uitsluiting van andere oorzaken van ziekte, kan dit na de dood van het dier wel een zeer sterke aanwijzing zijn voor Aleutian Disease. Testen die gebruikt worden voor het aantonen van het honden Parvovirus zijn niet betrouwbaar voor het aantonen van ADV bij fretten. Fretten met een tatoeage op de buik van Mystic Ferrets (zoals op bijgaande foto) bleken vaak het ADV virus bij zich te dragen.

'''''De behandeling'''''

Er bestaat géén behandeling voor deze ziekte. De fretten kunnen eventueel ondersteund worden met speciale voeding, ontstekingsremmers en antibiotica. De omgeving (in een huishouden) is vaak moeilijk te ontsmetten. De aanbevolen middelen (10% natronloog of parvocide desinfectantia) zijn vaak erg agressief om in een woning te gebruiken. Bij nertsenfarms is bekend dat het ADV virus langdurig in de omgeving kan overleven.

'''''Preventie'''''

Er is geen vaccin beschikbaar. Fretten die positief zijn met de CIEP test kunnen het beste geisoleerd worden. Dat wil zeggen dat ze niet in contact dienen te komen met andere fretten dan die van het huishouden waar ze in leven. Dus niet meenemen naar frettendagen. Deze dieren hoor ook niet thuis in een frettenopvang of pension vanwege het grote besmettings risico. Het lijkt niet zo zinvol om ze in het huishouden waar ze leven apart te houden van de andere fretjes. Die hebben immers al lang contact gehad met de positieve fret. Hoewel het blijkt dat fretten hun eigen Aleutian virus stammen hebben is het toch niet verstandig om fretten te huisvesten in de buurt van nertsen.

'''''Wanneer testen met de CIEP test'''''

Pups kunnen getest worden vanaf vanaf 4 maanden leeftijd. We testen vanaf die leeftijd omdat het immuunsysteem dan pas goed is ontwikkeld.
Na de Nobivac Puppy DP enting kan het beste een maand worden gewacht. Er bestaat een heel kleine kans dat de test hierdoor wordt beinvloed.
Fretten die uit het buitenland worden geimporteerd adviseer ik om zowel in het land van herkomst als in Nederland te laten testen met de CIEP test.

[[Bestand:Ontsteking in AD nier Small.jpg|400px]]

Ontstoken nier

[[Bestand:Tattoo fret.jpg|400px]]

'Mystic Ferret' fret met tatoeage

===Anaalklier problemen===

Door: Hanneke Roest, frettendierenarts.

'''De Frettenkliniek''' te Giessen.

Dat een fretje een bepaalde geur bij zich heeft, is de fretten-liefhebber wel bekend. Sommige mensen vinden dat stinken, zelf vind ik de geur wel prettig. Het schijnt dat deze geur (sterk verdund) ook wel in parfums wordt gebruikt.

'''''Functie van de anaalklieren'''''

Helaas zijn er echter ook fretjes die een wel erg penetrante geur verspreiden. Deze fretjes zijn òf nog niet gecastreerd òf ze laten hun anaalklieren lopen òf beide. Anaalklier-vocht is bedoeld om het territorium af te bakenen. Er wordt als het ware een geurvlaggetje neergezet met de bedoeling dat andere fretten weten dat dit is het terrein is van de betreffende fret. Het "sleetje rijden" dat sommige fretjes kortdurend doen nadat ze op de frettenbak zijn geweest, is bijvoorbeeld ook markering van hun terrein waarbij wat anaalkliervocht wordt achtergelaten. Dit markeren gebeurt vaker bij ongecastreerde mannetjes omdat zij door hun opspelende hormonen een behoorlijke territorium-drift kunnen ontwikkelen. Daar de fret van nature geen groepsdier is, is dit gedrag een belangrijk onderdeel in de verdeling van de leefruimte.
Het legen van de anaalklieren tengevolge van angst komt bij fretjes slechts zelden voor.

In ''Amerika'' worden de anaalklieren al op 6 weken leeftijd verwijderd tezamen met castratie of sterilisatie. Amerikanen houdenvan gemak. Er wordt een standaard huisdier verkocht dat in ieder geval niet terug gebracht hoeft te worden ivm onwelriekend ruiken. In ''Nederland'' is het verwijderen van anaalklieren wettelijk verboden tenzij er een diergeneeskundige reden voor is. Hoewel ik vind dat de Amerikanen naar mijn idee wel iets te graag het chirurgisch scalpel hanteren, zit er mogelijk wel een klein voordeel aan deze methode. Met het verwijderen van de anaalklieren ontneem je de fret een mogelijkheid tot communicatie; tot markering oftewel tot het afbakenen van zijn terrein. In (te) grote groepen zou dit mogelijk voor een vermindering van stress kunnen zorgen.

'''''Ontsteking van de anaalklieren'''''

Regelmatig wordt mij gevraagd of de hazelnoot grote ''knobbels'' naast het poepgaatje bij de fret niet veel te groot zijn en of de anaalklieren misschien zijn verstopt. De fret is echter familie van het stinkdier en behoort grote anaalklieren te hebben. De klieren liggen naast de anus op vier en op acht uur en monden met een klein kanaaltje uit op de overgang van het anusslijmvlies en de huid.

De anaalklieren van de fret kunnen net als bij de hond ontstoken raken en dan gaan lekken, dat is voor zowel u als eigenaar als de andere fretten in de kooi géén prettige gewaarwording. Het ''stinkt'' behoorlijk. Honden likken vaak aan ontstoken anaalklieren, fretjes doen dat veel minder. Het bekende ''"sleetje rijden"'' waarbij het fretje met de anus over de grond schuurt kan behalve markering na het poepen ook een teken van jeuk aan de anaalklieren zijn. Indien dit gedrag echter optreed zonder dat u regelmatig de anaalklieren ruikt hoeft zich daar over het algemeen geen zorgen over te maken. Een heel enkele keer kan een ontstoken anaalklier ook pijn geven bij het poepen en maakt het fretje een kreunend geluid. Dit moet echter niet verward worden met het persen op urine of ontlasting dat door heel andere oorzaken wordt veroorzaakt.
De oorzaak van het ontstoken raken van deze klieren is nog onbekend.

'''''De behandeling van ontstoken anaalklieren'''''

Ontstoken anaalklieren kunnen het beste worden geleegd door de dierenarts. Daar deze klieren erg groot zijn en erg stinken kan dit het beste buitenshuis gebeuren. De inhoud hoort een geelwitte kleur te hebben. Pus en ontstekingsmateriaal kunnen dezelfde kleur hebben als de normale inhoud. Hierdoor is het vaak moeilijk om aan de hand van de inhoud te bepalen hoe erg de klieren zijn ontstoken. Bij een ontsteking komt er vaak wel wat bloed mee. Indien de anaalkieren goed geleegd zijn heeft het fretje gedurende korte tijd een wat beurse anus.

Fretjes vinden het geforceerd legen van hun anaalklieren absoluut niet leuk. Indien het dus moeilijk gaat, is het wel zo (dier)vriendelijk om het fretje even te verdoven met een kortdurende ''gasnarcose''. Bij heftig verzet is het namelijk ook niet mogelijk de anaalklieren volledig leeg te maken, hetgeen wel noodzakelijk is voor een goed herstel.
Ongecastreerde mannetjes kunnen beter eerst worden gecastreerd bij anaalklierproblemen, meestal zijn bij deze jonge dieren de anaalklieren niet ontstoken maar gebruiken ze hun klieren gewoon te veel om hun territorium af te bakenen.

Na het legen van de anaalklieren is een kuur met antibiotica (bijvoorbeeld Synulox®) gedurende twee weken bij de meeste fretten voldoende om de ontsteking te genezen. Synulox® is verkrijgbaar in druppels en in tabletvorm. Synulox druppels® vinden veel fretjes niet erg lekker, ondanks dat er "smakelijke druppels" op de verpakking staat. Veel makkelijker is het om de tabletten gedurende 5 minuten op te lossen in een paar druppels water waarna dit door het "Waltham papje", Ferrettone, boter of iets anders lekkers kan worden gemengd. Het "Waltham papje" heeft als officiële naam: Royal Canin Feline Instant Convalescence Support® van de firma Waltham. Het is een hersteldieet voor zieke of geopereerde katten. Fretjes vinden het over het algemeen heerlijk en het is ideaal om er medicijnen door te mengen.

Slechts in uitzonderlijke gevallen is het ''chirurgisch verwijderen'' van de anaalkieren noodzakelijk. Daar de anaalklieren vlakbij de anale kringspier liggen is het we belangrijk dat dit op een chirurgisch correcte manier gebeurt anders kan het zijn dat het fretje na de operatie de ontlasting niet meer kan ophouden en overal zijn poepjes deponeert.

[[Bestand:Frettenreet2.jpg|300px]]

Positie van de anaalklieren bij de fret

'''''Anaalkliertumoren'''''

Anaalkliertumoren komen slechts zelden voor, dus maakt u zich niet te snel zorgen als u grote harde knobbels ontwaard naast de anus. Indien een fretje is vermagerd vallen deze extra op. Anaalkliertumoren kunnen afhankelijk van hun grootte en geaardheid soms geopereerd worden.

===Beenmergdepressie===

Door: Hanneke Roest, frettendierenarts.

'''De Frettenkliniek''' te Giessen

Een vrouwtje is loops van ongeveer maart tot augustus. Als zij niet gedekt wordt waardoor ze uit de loopsheid komt, blijft ze maandenlang onder invloed van oestrogenen (vrouwelijke hormonen). Deze oestrogenen zijn echter op de lange duur schadelijk voor de gezondheid van het vrouwtje.

Er ontstaat een depressie (onderdrukking) van het beenmerg waardoor het beenmerg onvoldoende belangrijke bloedcellen produceert voor het fretje. Hierdoor is het fretje gevoeliger voor ontstekingen, ontstaat bloedarmoede en kunnen bloedingen ontstaan. De aandoening kan ook voorkomen bij een gesteriliseerd vrouwtje waarbij een stukje eierstok is blijven zitten of bij een fretje met een bijnierprobleem.

'''''Symptomen'''''

Het opgezette vrouwelijke geslachtsorgaan is zichtbaar als een koffieboontje net onder de anus. Soms is er een vaginale uitvloeiing die kan varieren van waterig tot pure pus. Door de bloedarmoede zijn de neus en de slijmvliezen in de bek bleek van kleur. Meestal is het diertje behoorlijk wat gewicht verloren. Een symmetrische kaalheid kan zichtbaar zijn aan de staart en onder de buik maar deze kan zich ook verder over het lichaam verspreiden. In ernstige gevallen is het fretje lusteloos en wil niet meer eten. Er kunnen bloedingen optreden in de huid of in het maagdarmkanaal. Door bloedingen in het ruggenmerg of de hersenen kunnen neurologische klachten ontstaan.

Dit ziektebeeld is al mogelijk na 1 maand loopsheid maar zal zich vaker pas aan het einde van de loopsheid openbaren. Loopse vrouwtjes kunnen vanaf 2 maanden na het begin van de loopsheid ten gevolge van beenmergdepressie overlijden. Meestal duurt het wat langer voor er ernstige problemen ontstaan en sommige fretjes zijn jaar in jaar uit loops zonder al te grote problemen.

'''''Diagnose'''''

De diagnose kan gemakkelijk gesteld worden aan hand van de ziekte historie en de ziekteverschijnselen. Eventueel kan bloedonderzoek gedaan worden om de bloedarmoede en het tekort aan witte bloedcellen aan te tonen.

'''''Behandeling'''''

Als de conditie van het fretje het toelaat, is een sterilisatie de beste oplossing. Het diertje knapt dan snel weer op. Bij een erg zieke fret kan het narcoserisico te groot zijn. Dan kan eerst geprobeerd worden het fretje met behulp van medicatie uit de loopsheid te halen.

Een ondersteunende behandeling met o.a. infuus of zelfs bloedtransfusie kan dan noodzakelijk zijn. Als het fretje weer min of meer is hersteld kan het alsnog gesteriliseerd worden.

'''''Preventie'''''

Vrouwtjes waar niet mee gefokt wordt, kunnen het beste gesteriliseerd worden op 6-8 maanden leeftijd. Alternatieven zijn; het inbrengen van een implantaat, het fretje laten dekken of een antiloopsheid injectie. Een nadeel van een antiloopsheidinjectie is de kans op afwijkend gedrag en irritatie van de huid en het onderliggende weefsel op de plaats van injektie.

[[Bestand:7.jpg|400px]]

Langdurig loops fretje

===Besmettelijke luchtwegaandoeningen bij fretten===

Door: Hanneke Roest, frettendierenarts.

'''De Frettenkliniek''' te Giessen

De luchtwegen en longen van de fret lijken erg op die van de mens. Fretten staan dan ook vaak model voor humaan onderzoek naar virussen van de luchtwegen. Er zijn echter wel een aantal anatomische en fysiologische verschillen.

'''''Bijzonderheden in de anatomie van de luchtwegen'''''

De ''neusholte'' van fretten is, zoals bij alle zoogdieren behalve de primaten (waaronder de mens), gebouwd om goed te kunnen ruiken. Dit reukorgaan vereist een complexe neusholte met veel plooien om het oppervlak te vergroten. Heel belangrijk voor deze dieren die territoriaal ingesteld zijn en via geuren hun territorium markeren. Door de bouw van het strotklepje ten opzichte van het zachte verhemelte ademen fretten voornamelijk door hun neus. Slechts als ze zeer benauwd zijn of hun neus verstopt is door slijm, snot of zwelling van het neusslijmvlies, ademen ze via de bek.

De ''longen'' bestaan aan de linker zijde uit 2 grote long lobben en aan de rechterzijde uit 4 long lobben. De longen van fretten zijn erg gevoelig voor virussen en prikkelende agentia in de lucht zoals nicotine van rokende mensen of de geuren uit bijvoorbeeld luchtverfrissers.

De ''borstholte'' is makkelijk samen te drukken waardoor een fretje in een smalle doorgang (zoals een konijnengang) zich 180º om kan draaien. De totale longcapaciteit van een fret is groot. De longcapaciteit van een 600 gram wegend fretje is gelijk een die van een 4x zo zwaar konijn. Deze twee aanpassingen maken een fretje geschikt om met succes ondergronds te jagen.

De normale ''ademhalingsfrequentie'' van een fret in rust ligt rond de 30/min. Deze kan verhogen bij inspanning of aandoeningen van de luchtwegen of longen.

[[Bestand:Fret met griep.jpg|300px]]

Tranende ogen bij een fret

'''''Griepvirussen'''''

De fret is het enige huisdier dat gevoelig is voor de ''griepvirussen van de mens''. Ze worden dan ook regelmatig door hun eigenaren geïnfecteerd. En geïnfecteerde fretten kunnen op hun beurt weer mensen besmetten. Vooral afgelopen winter hebben veel fretten te lijden gehad onder de griepinfecties van hun verzorgers. De verschijnselen zijn vergelijkbaar met die van de mens. Een vochtige neusafscheiding, niezen, hoesten, tranende ogen, koorts (vaak een enkele koorts piek in het begin), slechte eetlust en algehele malaise. Sommigen fretten hebben ook een gevoelige of pijnlijke keel waardoor het eten van harde brokjes lastiger gaat. Ook kunnen ze kokhalsbewegingen laten zien. De meeste fretten zijn binnen een paar dagen weer hersteld.

De infectie kan zich in enkele gevallen uitbreiden naar de longen waardoor een ''longontsteking'' ontstaat en de dieren behoorlijk ziek kunnen worden.
Een andere complicatie, die het afgelopen jaar regelmatig voorkwam, is een secundaire ''ontsteking van de nieren''. Mogelijk dat bacteriën en/of virussen via het bloed in de gevoelige nieren van de fret kunnen aanslaan en daar ontstekingshaarden veroorzaken. Meestal is de functie van de nieren, waaronder het verwijderen van de afvalstoffen uit het lichaam, niet verstoord. De nieren zijn wel erg pijnlijk waardoor het fretje vaak “plat” gaat liggen en duidelijk minder speels is. Een dergelijke ontsteking moet behandeld worden anders is er in een later stadium wel degelijk een risico op een verminderde of falende nierfunctie.

De ''behandeling'' van een normale griepinfectie bestaat uit antihistaminica, eventueel hoestremmers en antibiotica om te voorkomen dat er een bacteriële infectie overheen komt. Tevens is het geven van zacht en zeer smakelijk voedsel zoals het “Waltham papje” (Royal Canin Instant Convalescence Support) aan te raden. Het geven van koortsverlagende/pijnstillende medicatie zoals NSAID’s (Meloxicam) is bij deze infectie niet altijd aan te raden. De koorts is juist nuttig om het virus te bestrijden.

De behandeling van complicaties van een griepinfectie zoals een longontsteking of nierontsteking, is uitgebreider en vereist soms een opname in de kliniek.
Eigenaren die de griep hebben kunnen de verzorging van hun fretten beter tijdelijk overlaten aan gezonde medebewoners, hoewel het vaak lastig is om ondanks alle voorzorgen een besmetting te voorkomen.

Fretten zijn ook erg gevoelig voor het beruchte ''Vogelgriep virus'' en de ''Mexicaanse griep''. Van deze Mexicaanse griep is bekend dat 10% van de fretten sterft ondanks behandeling. Antibiotica heeft weinig effect bij de Mexicaanse griep omdat het virus zelf grote schade aanricht in de longen. Een secundaire bacteriële infectie ontstaat namelijk pas na 7-8 dagen.

'''''Kennelhoest'''''

De afgelopen jaren was ik soms door fretten eigenaren benaderd over het verschijnsel dat hun hond kennelhoest had gehad en nu was hun fret behoorlijk aan het hoesten en niezen. Sinds kort weet ik dat de Bordetella bronchiseptica bacterie, die een rol speelt bij kennelhoest van honden, wel degelijk ook bij fretten een longontsteking kan veroorzaken. Deze Bordetella bacterie is soms lastig te behandelen. Ook hierbij geldt dat het verstandig is om fretten bij een hond met kennelhoest uit de buurt te houden.

'''''Hondenziekte virus'''''
Het hondenziekte virus is vrijwel ''altijd fataal'' voor een fret. Het virus wordt overgebracht door besmette honden of besmette fretten. De aandoening geeft in eerste instantie klachten die erg lijken op een infectie van het griepvirus. Fretten die dit eerste stadium overleven overlijden vervolgens na een paar weken in de neurologische fase. Een behandeling is niet mogelijk.

Preventie doormiddel van een enting met het “Nobivac Puppy DP” vaccin werkt uitstekend. De eerste vaccinatie altijd herhalen na 3-5 weken, daarna jaarlijks herhalen. Het veld virus bleek bij de laatste Hondenziekte uitbraak niet aan te slaan bij fretten die tot 1,5 jaar daarvoor waren geënt.

De moraal van het verhaal is dat fretten erg gevoelige luchtwegen hebben en gemakkelijk besmettelijke virussen en bacteriën van de mens, hond en andere fretten kunnen overnemen. Om dit te voorkomen kunnen hoestende, kuchende, snotterende mensen, honden en andere fretten beter tijdelijk even uit de buurt van een gezonde fret blijven.

===Bijnierproblemen===

Door: Hanneke Roest, frettendierenarts.

'''De Frettenkliniek''' te Giessen

Bijnieren zijn twee kleine orgaantjes die vlak bij de nieren liggen, maar daar verder weinig mee te maken hebben. Ze produceren hormonen die belangrijk zijn voor de stofwisseling van het dier. Bij veel fretten vanaf 3 jaar leeftijd ontaarden de bijnieren. Deze ontaarde bijnieren zullen op een gegeven moment teveel geslachtshormonen produceren (androgenen, oestrogenen en progesteron). Deze overmaat aan hormonen maken het dier ziek.

Bij de meeste fretten wordt het bijnierprobleem in het beginstadium veroorzaakt door een goedaardige ontaarding. Bij enkele fretten kan zich hieruit uiteindelijk een kwaadaardige ontaarding (tumor) ontwikkelen.

'''''Ziekteverschijnselen'''''

Bij de meeste fretten wordt het bijnierprobleem in het beginstadium veroorzaakt door een goedaardige ontaarding. Bij enkele fretten kan zich hieruit uiteindelijk een kwaadaardige ontaarding (tumor) ontwikkelen.

'''''Symptomen''''' (in volgorde van frequentie van voorkomen):

* Kaalheid wordt het meest waargenomen, meestal min of meer symmetrisch op de romp, kop of aan de poten. Fretten kunnen vrijwel helemaal kaal worden. Niet verwarren met het "kale staarten syndroom" in de zomer waarbij alleen de staart kaal wordt.

* Droge, dunne vacht.

* Jeuk, dit is een enkele keer het enige wat de eigenaar aan het fretje merkt. Veel fretten hebben regelmatig last van jeuk zonder dat er sprake is van een bijnierprobleem. Blijft de jeuk echter aanhouden of wordt deze steeds erger dan kan bij een oudere fret wel degelijk sprake zijn van een afwijkende bijnier.

* Gezwollen vrouwelijk geslachtsorgaan bij een gesteriliseerd vrouwtje.

* Sexueel gedrag bij gecastreerde of gesteriliseerde fretten. B.v. een mannetje dat weer gaat dekken of een vrouwtje dat gaat slepen met andere fretten.

* Toegenomen lichaamsgeur. Door de geslachtshormonen neemt de vetsecretie van de huid toe.

* Minder speels, meer slapen.

* Gewichtsverlies

* Moeite met plassen bij mannetjes. Door de hormonen wordt de prostaat vergroot en deze drukt het lumen van de plasbuis dicht. Dit is een levensgevaarlijke situatie. Ook dit kan soms het enige verschijnsel zijn.

Niet alle verschijnselen zijn bij elke fret waarneembaar. Het kaal worden valt wel het meeste op en is bij 60% van de fretten met een bijnierprobleem aanwezig

[[bestand:Bijnier aandoening.jpg|300px]]

'''''Diagnose'''''

De diagnose wordt gesteld aan de hand van de symptomen, een uitgebreide buikpalpatie (het betasten van de organen in de buik) en bloedonderzoek. Voor dierenartsen die minder bedreven zijn in het palperen van de buik kan een echo van de buik nodig zijn. Echter, de bijnieren zijn meestal zeer klein en kleine afwijkingen zijn niet goed zichtbaar met
de echo. Ook kan de echo niet het verschil in hardheid en stevigheid aantonen wat ontstaat bij een beginnende afwijking.

'''''Hoe komt het dat fretten last hebben van ontaarde bijnieren?'''''

Er zijn aanwijzingen dat de hersenen (hypothalamus/hypofyse) bij het ouder wordende fretje hormonen gaan produceren die de bijnieren overmatig stimuleren. Door deze stimulatie gaan de bijnieren vervolgens te veel geslachtshormonen produceren. Deze overmaat aan geslachtshormonen maken het fretje ziek door hun inwerking op bijvoorbeeld de huid, geslachtsorganen, het beenmerg en de prostaat.

Aangezien de hormonen van de hersenen op beide bijnieren effect hebben, zijn meestal beide bijnieren aangetast. Vaak geven ze pas na elkaar problemen. Hierdoor zal na het verwijderen van een enkele bijnier bijvoorbeeld pas een jaar later de andere bijnier problemen gaan geven.

De oorzaak is helaas nog niet opgehelderd, maar er wordt wel onderzoek naar gedaan. De Universiteit van Utrecht bekijkt momenteel de rol van castratie/ sterilisatie van jonge fretten met betrekking tot het ontstaan van bijniertumoren.

'''''Wat is de beste behandeling?'''''

* Een '''hormoonimplantaat''': De beste behandeling van een bijnierprobleem is de (levenslange) behandeling met
implantaten.

* 2.Chirurgie: Chirurgie van de bijnier wordt in de Frettenkliniek alleen nog maar gedaan als het implantaat onvoldoende effect heeft. Of indien de aangetaste bijnier snel groeit en duidelijk veel groter wordt.

''N.B. Het is belangrijk dat deze operatie alleen wordt uitgevoerd door hierin gespecialiseerde dierenartsen welke over de juiste kennis en speciaal instrumentarium beschikken. De rechter bijnier zit namelijk vast aan de achterste holle ader. Het verwijderen van deze bijnier is een moeilijke procedure en kan bij onvoldoende ervaring of onjuiste chirurgietechniek tot dodelijke bloedingen of onvoldoende wegname leiden.''

'''''Het voorkomen van bijnierproblemen'''''

Op dit moment loopt een onderzoek aan de Universiteit te Utrecht waar door middel van hormoonimplantaten jonge
fretten zijn gecastreerd en gesteriliseerd. Het is te verwachten dat deze fretten later minder last krijgen van bijnierproblemen. Maar er is nog niets zeker en het onderzoek zal nog enige jaren duren.

Om bijnierproblemen te voorkomen is er ook de mogelijkheid om bij gezonde gecastreerde en gesteriliseerde fretten
een implantaat te zetten vanaf de leeftijd van 5 à 6 jaar.

[[bestand:Beginnende kaalheid bijnierprobleem.jpg|300px]]

''Een beginnende kaalheid op de rug boven de staartbasis bij een fret met een bijnierprobleem''

===Doofheid bij fretten===

Door: Hanneke Roest, frettendierenarts.

'''De Frettenkliniek''' te Giessen

[[Bestand:Doof fretje.jpg|300px]]

'''''Welke fretten zijn doof:'''''

1. Doofheid komt veel voor bij fretten met bijzondere witte aftekeningen zoals:

* De Panda fret: een volledig witte kop met vrijwel geen masker.
* De Blaze fret: witte vlekken of strepen op de kop.
* De Polkadot fret: witte vlekken over het gehele lichaam.
* De DEW (Dark Eye White) fret: een grotendeels witte fret (als een albino) met donkere ogen, soms met een donkere staart of een donkere streep over de rug.

Deze doofheid is ''aangeboren en erfelijk'' bepaald. De meeste dove fretten vallen binnen deze groep.

2. Doofheid komt voor bij fretten met een ernstige chronische ''middenoorontsteking'' door aantasting van het trommelvlies en/of de hier achter liggende gehoororgaantjes. Totale doofheid beiderzijds komt hierbij zelden voor. Meestal gaat het om een verminderde gehoorfunctie.

3. Doofheid kan een enkele keer ontstaan na het gebruik van bepaalde medicijnen zoals antibiotica die behoren tot de groep van de aminoglycosiden (oa. Gentamycine). Deze medicatie kan doofheid veroorzaken of het nu via tabletten, per injektie of direkt in het oor wordt gegeven. Ook het gebruik van oor-preparaten kunnen het binnenoor beschadigen als het trommelvlies niet intact is. Wees daar dus voorzichtig mee. Gebruik alleen oorzalven of -druppels die door de dierenarts zijn voorgeschreven.

[[Bestand:Doof fretje 1.jpg|400px]]

Blaze

[[Bestand:Doof fretje 2.jpg|400px]]

Dark Eyed White

[[Bestand:Doof fretje 3.jpg|400px]]

Panda

[[Bestand:Polka dot.jpg|400px]]

Polkadot

'''''Hoe ontstaat erfelijk bepaalde aangeboren doofheid:'''''

De witte aftekeningen zijn het gevolg van een mutatie in de cellen van de neurale kammen (“neural crest disorder”). Deze cellen zijn behalve voor de pigmentatie, ook verantwoordelijk voor andere belangrijke functies van het lichaam. Vroeg of laat kunnen er dan ook meerdere gezondheidsproblemen naar voren komen bij deze dieren.

Fretten met de genoemde witte aftekeningen kunnen geheel of gedeeltelijke doof zijn door het gebrek aan pigmentcellen vanuit de neurale kammen. Deze pigmentcellen spelen een rol bij de ontwikkeling van het gehoor. Op latere leeftijd kunnen zich bij deze dieren daarnaast ook makkelijker hartproblemen en maag-darmproblemen ontwikkelen doordat deze neurale cellen ook belangrijk zijn voor oa. de ontwikkeling van het hart, de grote bloedvaten en het perifere zenuwstelsel. Aanvankelijk werd gedacht dat het hierbij om het Waardenburg-syndroom ging, tegenwoordig is men er nagenoeg zeker van dat het om een mutatie in het KIT-gen gaat.

Niet '''alle''' fretten met bovengenoemde witte aftekeningen zijn doof. Dat hangt af van de mate waarin de mutatie in het KIT-gen tot expressie komt. Echter deze fretten dragen wel '''allemaal''' het gemuteerde gen met zich mee. Fokken met deze kleurafwijkingen is dan ook niet verstandig!

'''''Wat merk je aan een dove fret:'''''

Veel eigenaren hebben niet door dat hun fret doof is. Fretten reageren immers meestal op geluid zoals kleine kinderen… ze horen wat ze willen horen. Toch zijn er genoeg fretten die je bij hun naam kunt roepen, die dan gelijk opkijken en naar je toekomen. Echter veel fretten gaan gewoon door met waar ze mee bezig zijn. Als je goed oplet, kun je aan deze dove fretten merken dat ze schrikken als je ze van achteren onverwacht benaderd. Dove fretten kunnen eventueel ook sneller bijten als ze schrikken van een aanraking.

Dove fretten maken vaak andere geluiden dan horende fretten. Als ze opgewonden of geschrokken zijn kunnen ze soms een veel heftiger en luider geluid maken dan je zou verwachten. Hissen is meestal een teken van onbehagen bij een fretje. Maar een dove fret kan dat geluid maken terwijl hij gewoon door de kamer loopt of aan het spelen is.

Hun vocale communicatie naar andere fretten wordt vaak door de andere fretten niet begrepen en zelf horen ze natuurlijk ook niet wat een andere fret hun “verteld”. Dat kan enige verwarring bij beide partijen veroorzaken. Soms leidt dit tot een meer in zichzelf terug getrokken doof fretje dat zijn eigen gang gaat binnen de groep maar het kan ook zijn dat ze zich aanpassen en goed functioneren in een groep. Een doof fretje kun je meestal goed (aan een tuigje) mee naar buiten nemen, ze schrikken niet van alle harde geluiden en lopen meestal al snuffelend gezellig met je mee.

'''''De diagnose:'''''

De dierenarts kan alleen de uitwendige gehoorgang inspecteren met een oorkijker. Het is niet mogelijk om verder dan het trommelvlies te kijken. Indien er langdurig een ernstige oormijtinfectie aanwezig is er een redelijke kans dat het diertje ook een chronische middenoorontsteking heeft. Dit kan in enkele gevallen tot gehoor beschadiging leiden. De aangeboren erfelijke doofheid komt echter veel meer voor en is te vermoeden door het uiterlijk van de fret.

In een vreemde omgeving zoals een dierenartsen praktijk zal een fret niet gemakkelijk op doofheid te testen zijn. Het diertje is zo bezig met nieuwe indrukken en geuren dat hij waarschijnlijk zelfs niet eens op harde geluiden reageert. Daarom kan een fretje het beste thuis getest worden. Let op, een fret kan ook reageren op trillingen en luchtverplaatsing zoals dat gebeurt bij op de vloer stampen of in de handen klappen. Neem een bel, een klikker, een toeter of iets dergelijks en houd het achter je rug. Op het moment dat het fretje bij je vandaan loopt laat je het geluid horen en bekijk je of het diertje op een of andere manier een reactie geeft. Wissel hoge met lage geluiden af. Het kan zijn dat het fretje wel hoge tonen maar geen lage tonen hoort.
Op internet staat een leuk filmpje over de reactie van een horende en een dove fret op het aanzetten van een stofzuiger. Zie:

{{#ev:youtube|uNpHtJW4GCA}}

De ''BAER-test'' (Brainstem Auditory Evoked Response) is een zekere manier om de functie van het gehoor te testen. Gekeken wordt of er in de hersenen reacties optreden bij het aanbieden van geluidsprikkels aan ieder oor afzonderlijk.
Het fretje wordt licht onder narcose gebracht zodat het diertje het toelaat dat er twee dunne electroden worden geplaatst bij de beide oren en eentje midden op het voorhoofd. Daarna krijgt het diertje een dopje in één oor waaruit de "clicks" komen via de computer. Door middel van de electroden wordt gekeken of de hersenen reageren op deze geluiden. Is dit het geval, dan weet men dat het signaal de weg van lucht, trommelvlies, gehoorbeentjesketen, zenuwsensors in het slakkenhuis en gehoorzenuw in ieder geval met succes heeft doorlopen.

[[Bestand:Bear test.jpg|400px]]

De BAER-test

'''''De behandeling:'''''

Er bestaat geen behandeling voor doofheid. Maar een dove fret kan een goed leven hebben mits er rekening wordt gehouden met de handicap. Benader deze fretten liefst van voren zodat ze handelingen als oppakken en aanraken aan zien komen. Om deze fretten te leren bij je te komen kun je visuele signalen gebruiken zoals het schijnen met een zaklamp. Ook kun je de trillingen van de vloer gebruiken als je erop stampt.
Op internet staan prachtige verhalen (voornamelijk in het Engels) over hoe eigenaren omgaan met een doof fretje……

===Insulinomen===

Door: Hanneke Roest, frettendierenarts.

'''De Frettenkliniek''' te Giessen

Dit is een ziekte die regelmatig voorkomt bij fretten boven de leeftijd van 3 jaar. Insulinomen zijn kleine tumortjes in de alvleesklier. In de alvleesklier wordt insuline gemaakt. Insuline is een hormoon dat nodig is om het suiker (glucose) in het bloed beschikbaar te maken voor de lichaamscellen.

Bij tumortjes van de alvleesklier (insulinomen) wordt een te grote hoeveelheid insuline geproduceerd waardoor het suikergehalte in het bloed te laag wordt. De hersenen zijn voor hun functioneren afhankelijk van het suikergehalte in het bloed en krijgen problemen met hun energievoorziening als het bloedsuiker te laag wordt. Het lichaam zal via correctiemechanismen het bloedsuikergehalte kunstmatig op niveau proberen te houden. Hierdoor kan na het optreden van de eerste verschijnselen, het soms dagen of weken duren voordat u als eigenaar opnieuw iets aan uw fretje opmerkt. De aandoening wordt vaak niet op tijd onderkend. De symptomen worden door de eigenaar nogal eens als passend bij de leeftijd beschouwd.

'''''Oorzaak'''''

De belangrijkste oorzaak voor het ontstaan van insulinomen is naar de huidige inzichten een langdurige overstimulatie van de alvleeskliercellen door een overmaat aan suikers en koolhydraten in de voeding. Kattenvoer, vooral de goedkopere soorten maar ook de meeste frettenvoeders bevatten vaak teveel koolhydraten. Rozijntjes zitten vol (natuurlijke) suikers.

'''''Symptomen'''''

De eerste verschijnselen die in periodieke aanvallen voorkomen zijn:
* Staren in de ruimte gedurende een paar seconden. Het fretje is zich even niet bewust van de omgeving.
* Zwakte van de achterhand waardoor het achterlichaam kan omvallen.
* Verminderde activiteit met veel slapen is een veel gehoorde klacht.
* Gewichtsverlies komt regelmatig voor.
* Moeilijk wakker worden na het slapen.
* Speekselen en met de pootjes aan de bek krabben kan voorkomen ten gevolge van de misselijkheid die ontstaat door het te lage bloedsuiker gehalte.

De periodes tussen de aanvallen kunnen dagen of weken duren. Echter naarmate de ziekte langer bestaat krijgen we te maken met:
* Zeer sloom zijn, wat zich uit in het wel erg veel slapen.
* Ernstige vermagering.
* Toevallen, coma en sterfte.
Plotselinge sterfte zonder veel voorafgaande symptomen is mogelijk.

'''''Diagnose'''''

Als het bloedsuiker(glucose) na 4 uur vasten onder de 4 mmol/l komt in combinatie met de hierboven beschreven ziekteverschijnselen dan is een fret sterk verdacht van de aanwezigheid van insulinomen. Door uitsluiting van andere oorzaken van een laag bloedsuikergehalte kan de dierenarts de diagnose vervolgens met vrij grote zekerheid stellen. De tumortjes zijn te klein om op een echo zichtbaar te maken of om door de dierenarts te voelen in de buik.

'''''Behandeling'''''

''Chirurgie:''

De beste behandeling bestaat uit het chirurgisch verwijderen van de kleine tumortjes in de alvleesklier (voor een goed resultaat is ervaring van de dierenarts met deze operatietechniek een vereiste). Toch is het helaas zo dat een operatie het probleem niet voor altijd oplost. De operatie vermindert de progressie van de ziekte wel degelijk, maar op andere plaatsen in de alvleesklier ontstaan in de loop van de tijd weer opnieuw kleine tumortjes. In het gunstigste geval is uw fretje 2-3 jaar klachtenvrij zonder dat er medicijnen gegeven hoeven te worden. Maar een deel van de fretten hebben al eerder weer problemen waarna een medicinale therapie gestart wordt. De dosering van de medicamenten is dan gelukkig wel lager dan zonder chirurgie.

''Medicinale behandeling:''

Corticosteroïden als prednison en dexamethason hebben het vermogen om het bloedsuikergehalte te verhogen. Proglycem (diazoxide) is een insuline-remmer en kan ook ingezet worden. Deze medicijnen doen echter niets aan de groei van de tumoren. Nadeel van deze medicamenten is dat ze slecht zijn voor het slijmvlies van het maagdarmkanaal. De overlevingsduur met alleen medicijnen is significant lager dan met chirurgie en later aanvullend medicatie.

'''''Voeding:'''''

* Frequente maaltijden zijn belangrijk.
* Het is noodzakelijk om eiwitrijk voer van goede kwaliteit te voeren.
o Prooidiervoeding bevat de juiste concentraties voedingsnutrienten. Niet elke oudere fret is echter meer geschikt voor deze voeding.

o KVV (Kompleet Vers Vleesvoeding) als Carnibest of Haaks Barf zijn goede bronnen van dierlijk eiwit. Niet elke fret oudere fret is echter meer geschikt voor deze voeding met rauw vlees.

o Totally Ferret, Orijen en/of Eukanuba of Hill's kitten brokjes zijn de betere brokvoeders.
* Daarnaast kunt u het fretje 1x daags extra smakelijk eiwit voorzetten in de vorm van Hill's A/D blikvoeding of Royal Canin Convalescence Support Instant Diet (het Waltham papje). Geef het niet koud maar smakelijk lauwwarm!
* Geef géén suiker bevattende voedingsmiddelen zoals koekjes, rozijntjes, Nutrilon Soya ed. Deze stimuleren de afgifte van insuline.

Het is bij deze patiënten belangrijker '''dat''' ze eten dan '''wat''' ze eten. Dus wees voorzichtig met het overschakelen naar een nieuwe voeding.

'''''Wat te doen als een fret plots zeer zwak wordt of een toeval krijgt:'''''

Indien een oudere fret een toeval krijgt is dat vaak ten gevolge van een "hypo". Dat betekent dat door het te lage bloedsuikergehalte een probleem ontstaat voor de hersenen. Het dier valt om en gaat “stuipen”. Voordat de dierenarts gebeld wordt is het beter eerst iets te ondernemen; druivensuiker (in poedervorm) kan met een theelepeltje in de bek worden gegeven en wordt al door het mondslijmvlies opgenomen zodat het fretje eventueel niet hoeft te slikken. Een half theelepeltje is meestal ruim voldoende en binnen een 1/2 uur en soms al na 5 minuten voelt het diertje zich een stuk beter.

Bij lichte aanvallen is Nutri-plus gel, Calo-ped of Ferretvite nog beter. Deze bevatten ook vetten waardoor het bloedsuikergehalte beter op peil blijft. Als de fret weer in staat is om te eten kan het beste smaakvol eten aangeboden worden om een tweede dip te voorkomen.

===Hartaandoeningen bij de fret===

Door: Hanneke Roest, frettendierenarts.

'''De Frettenkliniek''' te Giessen

'''Is mijn fret een hartpatiënt?'''

Deze vraag zul je jezelf in de toekomst misschien een keer gaan stellen want een deel van de fretten krijgt (net zoals de mens, hond en de kat) helaas op oudere leeftijd te maken met een minder goed functionerend hart. Hartaandoeningen en hartfalen komen regelmatig voor vanaf 4 jaar leeftijd.

'''''Welke hartaandoeningen kan een fret krijgen.'''''

De hartaandoeningen van de oudere fret zijn grofweg te verdelen in:

* 1. '''DCM = Dilatoire Cardiomyopathie.'''

Cardiomyopathie is Latijns voor hartspierziekte. Bij deze hartaandoening is de hartspier niet meer in staat om voldoende effectief te kunnen samentrekken. Het hart is als het ware uit gelubberd. De elasticiteit is eruit. Daardoor wordt het bloed niet goed genoeg rond gepompt met als gevolg dat er bloed (vocht) in de longen, rond de longen of in de buikholte kan achterblijven.

* 2. '''HCM = Hypertrofische Cardiomyopathie.'''

Hierbij is de hartspier naar binnen toe verdikt. Uiteindelijk is hierbij onvoldoende ruimte in het hart om het bloed effectief rond te pompen.

[[Bestand:Hartaandoeningen.jpg|300px]]

* 3. '''Andere hartafwijkingen waarbij ritme stoornissen ontstaan.'''

Een aritmie wordt veroorzaakt door bijvoorbeeld een afwijkende hartfrequentie, een afwijkende impulsformatie, een verstoorde impuls geleiding (bv een hartblok) of een combinatie van deze oorzaken.

* 4. '''Lekkage van de hartkleppen.'''

De hartkleppen kunnen bijvoorbeeld ontstoken zijn geraakt vanuit een ontsteking elders in het lichaam. Hierdoor sluiten ze minder goed en kunnen daardoor wat gaan lekken. Hoewel dit bij oudere fretten wel vaker voorkomt leidt dit meestal niet tot grote problemen.

'''''Wat zijn de klachten bij deze fretten.'''''

Fretten die problemen krijgen met hun hart kunnen de volgende symptomen gaan vertonen:

* Een ''verminderde activiteit'' kan een eerste symptoom zijn. Het fretje slaapt meer en is minder speels.

* Sommige fretten eten slecht en ''verliezen gewicht''.

* Een te snelle of zware ''ademhaling''. Dit is het begin van de vochtstapeling in de longen.

* '' Hoesten en/of benauwdheid'' kan ontstaan doordat zich nog meer vocht ophoopt in of rond de longen.

* Een ''dikke buik'' met daarbij een toename in gewicht kan ontstaan indien er zich vocht ophoopt in de buikholte. De buik kan hierbij soms enorm in omvang toenemen.

* ''Aanvallen van zwakte'' waarbij het diertje zwabberend loopt en af en toe door de pootjes zakt.

* '' Plotse sterfte'' is mogelijk zonder dat het dier veel symptomen liet zien. Hierbij is het dier in acuut hartfalen gekomen.

* Een acuut optredende '' verlamming'' van de achterpoten of enkele achterpoot kan ontstaan door een trombo-embolie. Bij hartpatiënten bestaat namelijk het risico op klontering van het bloed. Kleine stolsels kunnen vervolgens vastlopen in de nieren of de vertakkingen van de grote lichaamsslagader naar achteren.

Oudere fretten kunnen ''na een operatie'' plots klachten krijgen van hun hart, meestal openbaart zich dit binnen een week na de operatie. Tot de operatie kon het zieke hart het vaak nog net “rond krijgen”. Na de operatie gaat het dan mis door de extra belasting van het hart en vaatstelsel tijdens de operatie.
In de zomer, met warm weer, hebben hartpatiënten het vaak moeilijker en zijn de klachten meestal duidelijker.

'''''Hoe weet ik dat mijn fret een hartaandoening heeft.'''''

De diagnose is niet altijd gemakkelijk te stellen door de dierenarts. Het verschil met bijvoorbeeld een ernstige longontsteking of longtumor kan erg lastig zijn. Fretten hebben lang niet altijd een ''hartruis''. Vaak is wel een verhoogde hartslag aanwezig. De ''hartslag'' is verhoogd omdat het hart toch nog zo veel mogelijk bloed wil rondpompen. Om de benodigde hoeveelheid rond te pompen is het nodig dat het hart harder gaat werken en dus vaker moet pompen.
Er zal meestal een ''röntgenfoto'' van het fretje worden gemaakt . Op een röntgenfoto is het hartje bij DCM duidelijk vergroot, bij HCM heeft het hart een normale grootte. Een röntgenfoto is ook belangrijk voor het opsporen van vocht in of rond de longen of in de buikholte.

Indien er vocht rond de longen aanwezig is kan een ''punctie'' van de borstholte en onderzoek van het punctaatvocht ook een belangrijke aanwijzing zijn voor een hartprobleem. Dit kan doorslaggevend zijn om een ernstige longontsteking uit te sluiten.

Een ''hartfilmpje (ECG)'' geeft ook nadere informatie, met name bij de ritme stoornissen is dit heel belangrijk. Gelukkig laten de meest fretten het maken van een ECG goed toe.

[[Bestand:ECG.jpg|300px]]

ECG bij de fret

''Echografie'' kan belangrijk zijn indien er twijfel is over het soort hartaandoening en de daarvoor te gebruiken medicatie. Het goed interpreteren van het kleine hartje van de fret is erg moeilijk. Ik heb daarom een sterke voorkeur voor de cardiologe Nicole van Israël in België [http://www.acapulco-vet.be].

'' Bloedonderzoek'' in verband met de nierfunctie en elektrolyten huishouding wordt meestal pas in een later stadium gedaan om de effecten van de medicatie op het dier te meten.

'''''Hoe kan een fret met een hartaandoening behandeld worden?''''''

De schade aan het hart is onomkeerbaar en medicatie is dan ook levenslang. De medicatie zal echter zeker in het begin maar ook later nog bijgesteld moeten worden naar de behoeften van het dier. Ik noem dat de “fine-tuning”. Daarom is het erg belangrijk dat hartpatiënten regelmatig op controle komen om de medicatie steeds weer aan te passen aan huidige situatie. De juiste behandeling van een hartprobleem bestaat uiteindelijk altijd uit een combinatie van meerdere medicijnen.

'''''Heeft het wel zin om een hartpatiënt te behandelen?'''''

Absoluut! Er zijn heel wat fretten in Nederland die op hartmedicatie staan en een goed leven hebben. Fretten reageren namelijk over het algemeen erg goed op de behandeling met de juiste medicijnen.
Als de aandoening op tijd wordt onderkend kunnen fretten (met medicatie) nog gedurende enkele jaren een goed leven leiden Wordt een hartfalen in een laat stadium ontdekt dan kan het leven slechts voor een paar weken of hooguit een paar maanden (op een prettige manier) worden verlengd.

Ernstig benauwde fretten kunnen na medicatie weer helemaal herstellen en zelfs fretten waarbij de achterpoten niet meer functioneren hebben hier gelukkig meestal maar tijdelijk last van en lopen binnen 2 weken weer.

Natuurlijk komt er een moment dat aanpassing van de medicatie niet meer helpt en dan is het onze verantwoordelijkheid om hier op de juiste manier op te reageren. Eigenlijk is het net als bij mensen. Hartpatiënten kunnen gelukkig met de huidige medicijnen een prima leven leiden…….. maar natuurlijk heeft niemand het eeuwige leven.

===Huidaandoeningen===

'''Hotspots'''

Hotspots zijn kleine natte huidontstekingen die ronde vurige plekken op de huid geven, veelal achter op de rug. Over het algemeen zie je deze hotspots bij fretten met een bijnier probleem of een chronische maagaandoening.
Sommigen schrijven het echter toe aan een allergische huidaandoening door o.a. voedselallergie.

Het probleem ontstaat vaak in zeer korte tijd. Doordat de plek jeukt zal de fret eraan gaan krabben en bijten en ontstaat er door wondvocht in de meeste gevallen een korstje op de huid en in de vacht.
Je fret kan zich er ook ziek bij voelen en zich een paar dagen rustiger of juist wat nerveus door gedragen. Doordat zelftrauma een grote rol speelt in de ontwikkeling van hotspots worden zij ook wel pyotraumatische dermatritis genoemd.

Aan deze aandoening is niet veel te doen. Wanneer het tijdig ontdekt wordt kun je proberen te voorkomen dat het dier eraan gaat krabben of bijten. Ook kan de vacht een beetje worden weg geknipt zodat korstvorming gedeeltelijk wordt voorkomen.
Soms kan gebruik van een ontstekingsremmende crème verlichting geven.
Een hotspot verdwijnt uiteindelijk vanzelf weer, meestal na ongeveer een week. Toch komt de hotspot in de meeste gevallen ook weer terug op dezelfde plek.

[[Bestand:Hotspotplekje.jpg|300px]]

hotspot

'''Huidtumoren'''

Huidtumoren komen bij fretjes van middelbare leeftijd regelmatig voor, maar soms ook op jongere leeftijd. Gelukkig zijn ze over het algemeen goedaardig. Sommige tumoren kunnen ulcereren waardoor een zwarte korst op het tumoroppervlak ontstaat. Omdat ze meestal weinig verheven zijn, lijken de plekjes soms meer op exceemplekken. Jeuk is soms aanwezig. Huidtumoren kunnen het beste chirurgisch verwijderd worden en vervolgens histologisch worden onderzocht.

Ze lijken soms te verdwijnen maar als je goed kijkt en voelt blijft er altijd een verdikking van de huid voelbaar. Weken later kan het plekje weer gaan ulcereren en een korstje vormen. Soms hebben fretjes hier jeuk aan maar lang niet altijd. Het zijn kleine mastcel tumoren. Bij honden zijn deze tumoren vaak kwaadaardig. Bij fretten meestal niet. De behandeling voor jonge, gezonde fretten is het chirurgisch verwijderen van het tumortje. Bij oudere of zieke dieren kan soms beter afgewacht worden.

===Lymfoom===

Door: Hanneke Roest, frettendierenarts.

'''De Frettenkliniek''' te Giessen

Na de endocriene tumoren is lymfoom een van de meest voorkomende tumoren bij de fret. Bij jonge fretten onder de leeftijd van 1-2 jaar heeft de ziekte vaak een snel verloop. De meest voorkomende vorm bij deze jonge dieren is “mediastinaal lymfoom” in de borstholte, waar¬bij de zwezerik snel groeit en door zijn grote volume de longen wegdrukt. Bij oudere dieren komt meestal de “multicentrische” vorm van lymfoom voor, met aantasting van uitwendige en inwendige lymfeklieren en inwendige organen. Bij oudere dieren verloopt de ziekte meer chronisch.

'''''Symptomen'''''

Bij jonge dieren met “mediastinaal lymfoom” ontstaat vaak een plotselinge benauwdheid, eventueel voorafgegaan door slecht eten, gewichtsverlies en luste-loosheid. Hoesten en het opbraken van voedsel kunnen eveneens optreden. Bij de “multicentrische” vorm van oudere dieren hangen de klachten af van de organen die betrokken zijn bij deze ziekte. Aspecifieke, vage symptomen als slecht eten, vermageren en lusteloosheid zijn vaak aanwezig. Andere mogelijke symptomen zijn chronische diarree, braken, milde benauwdheid, geelzucht, zwakte in de achterhand.

'''''Diagnose'''''

Bij jonge dieren is röntgenologisch voorin de borstholte een massa zichtbaar die zich behoorlijk naar achteren kan uitbreiden. Een weefselonderzoek van een biopt met een dunne naald uit de borstholte is bewijzend.
Bij oudere dieren kunnen vergrote uit- en inwendige lymfeklieren voelbaar zijn.
Röntgenfoto’s en een echo van de buik kunnen nadere informatie geven. Uiteindelijk geeft weefselonderzoek pas de juiste diagnose. Dunne naald aspiratiebiopten van deze vergrote lymfeklieren zijn door de patholoog niet op een goede manier te beoordelen en kunnen makkelijk verkeerd geïnterpreteerd worden. Beter is het om de lymfeklier in zijn geheel te verwijderen en op te sturen voor onderzoek.

[[Bestand:Opgezette klieren fret.jpg|300px]]

Vergrote kaak lymfeklieren

'''''Behandeling'''''

De behandeling kan bestaan uit het verstrekken van corticosteroïden of chemotherapie. Met corticosteroïden (Prednison) wordt een vaak tijdelijk goed resultaat bereikt. Chemotherapie vereist een intensieve begeleiding en is ook niet genezend. Fretten met lymfoom zijn gevoeliger voor allerlei infecties, antibiotica kan daarom ook nuttig zijn en een tijdelijk herstel geven.

'''''Prognose'''''

Bij jonge dieren is de ziekte vaak snel fataal. Oudere dieren kunnen langdurig ziek zijn met goede periodes afgewisseld door periodes waarin de fret zich ziek voelt. Uiteindelijk is de prognose slecht.

===Maagdarmaandoeningen===

Door: Hanneke Roest, frettendierenarts.

'''De Frettenkliniek''' te Giessen

De meeste fretteneigenaren hebben wel een fret meegemaakt met afwijkende ontlasting, al dan niet langdurig. Ook plotselinge sterfte bij jong volwassen fretten heeft vaak te maken met een maagdarmprobleem. Het is een van de meest behandelde aandoeningen in de “Frettenkliniek”.
De allerbelangrijkste maagdarmaandoening van de fret is de ''Helicobacter gastritis'' (= maagontsteking). Van daaruit kunnen diverse andere problemen van de spijsverteringsorganen veroorzaakt worden. Het ontstaan van haarballen, secundaire darminfecties, coccidiose bij volwassen dieren, alvleesklier-, lever- en galwegontstekingen zijn vaak te herleiden tot het primaire probleem in de ontstoken maag.

Medicijnen als prednison en alle pijnstillers geven bij langer gebruik bijna altijd problemen doordat zij het maagdarm slijmvlies beschadigen. Zij kunnen daarom beter slechts voorzichtig en in lage dosering worden gegeven. Een combinatie van deze twee medicijnen tegelijkertijd kan beter slechts in uiterste noodzaak bij de fret worden ingezet.

'''''Symptomen'''''

Lang niet alle fretten hebben dezelfde symptomen bij een bepaalde aandoening. Ook kunnen diverse symptomen ook passen bij andere aandoeningen dan die van het maagdarmkanaal. Dat maakt het soms erg lastig voor de dierenarts om de klachten van de fret goed te interpreteren.
Sommige fretten hebben een verminderde of wisselende eetlust. Vaak is de activiteit van het diertje verminderd en is het minder speels. Soms ook is het fretje echter weer erg onrustig en hyperactief. Er zijn fretten die bijterig worden naar hun eigenaar of naar andere fretten. “Plat liggen” komt regelmatig voor, de fret zakt even door de poten tijdens het lopen en heeft een wat starende blik in zijn ogen. Hij heeft even buikpijn. Even later loopt hij weer door alsof er niets aan de hand is. Fretten braken niet gemakkelijk dus als ze braken dan is er meestal iets aan de hand.

[[Bestand:Buikpijn Sanne.jpg|300px]]

Buikpijn

[[Bestand:Misselijk-maagpijn Pudding.jpg|300px]]

Misselijk/buikpijn. Let op de combinatie van platliggen en geknepen oogjes.

{{#ev:youtube|o7an7TczM0w}}

Dit fretje heeft duidelijk last van buikpijn.

Fretten met maagdarmproblemen hebben vaak afwijkende ontlasting. Deze kan breiig van consistentie zijn, te dun als koeienvlaai of zelfs waterdun. De ontlasting kan veel “zaadjes” bevatten ten gevolge van onvoldoende opname van voedingsstoffen. Soms is er slijm met eventueel rood bloed aanwezig. Vaak wordt er al dan niet tijdelijk een groene kleur gezien. Deze ontstaat als de ontlasting te snel door het darmkanaal gaat en is een teken dat de darmen “geïrriteerd” zijn. Als de ontlasting zwart, plakkerig en er als teer uitziet, betekend dat meestal een bloeding in het voorste deel van het maagdarmkanaal. Fretten die prooidier eten kunnen ook zwarte ontlasting hebben maar die is meestal meer gevormd en niet plakkerig. Als er onvoldoende gal bij de ontlasting komt kan deze een creme kleurige pasteuze vorm aannemen.

In de loop van de tijd valt het diertje langzaam maar zeker af en wordt de vacht dunner en dof. Vaak zijn er tekenen van misselijkheid. Vooral na het eten. Smakken, met de pootjes aan de bek krabben, speekselen en tandenknarsen zijn duidelijke misselijkheids tekenen. Ook aan lappen, tapijt of andere stoffen materiaal bijten kan een teken van misselijkheid zijn. Sommige fretten hebben een dikke wat opgeblazen buik meestal gecombineerd met stinkende ontlasting.

{{#ev:youtube|mJrhcLn1WYQ}}

'''''Diagnose'''''

Voor het stellen van een juiste diagnose is het verhaal van de eigenaar (de ''anamnese'') over de huisvesting, de voeding en de klachten die het diertje laat zien erg belangrijk. Sommige klachten die het diertje vertoond worden niet als afwijkend beoordeeld door de eigenaar terwijl dat wel het geval is.

Bij het ''klinisch onderzoek'' is het palperen (doorvoelen) van de buik van veel betekenis. Daarmee kunnen pijnlijke plekken in de buik opgespoord worden. Bij veel van deze fretten is de grote buiklymfeklier vergroot en pijnlijk. Soms is voor in de buik de maaglymfeklier te voelen als een harde en pijnlijke dikte. Deze klieren zijn de “opruimorganen” bij problemen in het maagdarmkanaal. Fretten met een ernstige maagontsteking of een maagzweer zijn meestal erg gevoelig voorin de buik waar de maag gelegen is. Ook als de lever ontstoken is kan dit meestal gevoeld worden doordat de lever dan groter, harder en pijnlijk is bij het palperen. Een obstructie in de darm of een tumor is meestal in de buik te voelen als een harde, vaak pijnlijke dikte in het midden en achterste deel van de buik.

Bij veel fretten is de milt vergroot. Bij weefselonderzoek blijkt het meestal om een goedaardige vergroting te gaan. De milt reageert namelijk vooral op ontstekingen in de buik en in het bijzonder op een Helicobacter infectie van de maag. Het verwijderen van een grote milt is dan ook niet heel zinvol tenzij deze milt zo groot is geworden dat hij een mechanische belemmering vormt voor het diertje.

Met ''bloedonderzoek'' kan soms een verhoging van de ontstekingscellen aangetoond worden. Bij ernstige maagdarm klachten kan het protein-loosing syndroom optreden waarbij het eiwit gehalte in het bloed verlaagd is. Ook het aantal rode bloedcellen kan verlaagd zijn ten gevolge van bloedverlies via het maag-darmkanaal of vanwege een onvoldoende aanmaak bij langer bestaande problemen. De leverenzymen kunnen verhoogd zijn bij problemen met de lever. Bij chronische patienten kan het zinvol zijn om het Vitamine B12 gehalte in het bloed te bepalen.

Ontlasting onderzoek is nuttig om coccidiose en Giardia infecties aan te tonen. Deze worden meestal alleen gezien bij jonge fretten en op plaatsen waar veel fretten bij elkaar worden gehouden. Een bacteriologisch onderzoek van de ontlasting kan een enkele keer ook nuttig zijn.

Op de ''röntgenfoto'' kunnen vreemde voorwerpen in de maag (haarballen, stukjes rubber, oordopjes!) zichtbaar gemaakt worden. Ook kan het vermoeden op een obstructie in de darm meestal bevestigd worden. Lever, nieren en blaas maar ook hart en longen kunnen goed in beeld gebracht worden. Met een ''echo'' is de inhoud van de maag wat minder goed zichtbaar te maken maar een obstructie in de darm weer wat beter dan met de rontgenfoto.

Voor een definitieve diagnose van een langdurige maagdarmprobleem zijn meestal ''maag en/of darmbiopten'' nodig. Dat is uiteraard niet zo heel makkelijk te doen dus wordt er over het algemeen uitgegaan van een waarschijnlijkheidsdiagnose en daarvoor een behandeling ingezet. Indien de problemen blijven bestaan is een “kijkoperatie” vaak zinvol en kunnen maag- en darmbiopten worden genomen. Deze biopten worden vervolgens naar een patholoog opgestuurd die onder de microscoop de stukjes weefsel kan beoordelen en informatie geeft over het aanwezig zijn van bijvoorbeeld ontsteking of tumoren.

'''''Specifieke maagdarm aandoeningen'''''

*'''Helicobacter maagontsteking'''

Met een recent onderzoek onder Nederlandse fretten bleek dat bij 80% van de fretten de Helicobacter Mustelae bacterie in de maag kon worden aangetoond. In eerder Amerikaans onderzoek was dit percentage veel hoger en werd hij aangetoond bij alle onderzochte dieren. De bacterie wordt overgedragen door besmette ontlasting. Waarschijnlijk worden pups al in het nest besmet. De bacterie kan in de maag van de fret een ''chronische maagontsteking'' (vooral bij oudere fretten) maar ook een acute maagontsteking met zelfs [u]maag- en darmzweren[/u] veroorzaken. Niet elke fret heeft veel last van deze infectie. Maar een maagzweer is een van de belangrijkste doodsoorzaken bij jonge fretten. Stress en verkeerde voeding zijn de belangrijkst predisponerende factoren.

Stress is mogelijk ten gevolge van een andere fret. Fretten zijn territoriale dieren en een andere fret kan, zonder dat de eigenaar het zich bewust is, een belangrijke stressfactor zijn. Stress kan ook ontstaan ten gevolge van andere huisvesting, een andere chronische ziekte of onvoldoende “enrichment” of afleiding. Wat betreft de voeding moeten we ons realiseren dat de fret een prooidier eter is. Een strikte vleeseter. Frettenbrokjes bevatten vooral veel plantaardige eiwitten en vezels. Daar is het maagje van de fret eigenlijk niet voor gemaakt.

*'''Vreemd voorwerp in het maagdarmkanaal'''

Jonge fretten onder de leeftijd van 1 jaar kauwen nogal eens op allerlei zacht materiaal zoals zacht rubber, zacht plastic en latex. Stukjes hiervan worden dan doorgeslikt en komen in de maag. Deze kunnen soms maanden in de maag blijven zitten. Bij oudere fretten zijn het vaak haarballen die zich in de maag vormen door het likken aan de vacht. Als de maag minder goed zijn werk doet zoals bij een chronische ontsteking, kunnen de haren te lang in de maag blijven en daar gaan klitten. De symptomen die deze fretten vertonen zijn vaak vaag. Pas als het voorwerp vastloopt in het (veel dunnere) darmkanaal is het fretje acuut ziek met hevige buikpijn en uitdroging. Vaak sterft het fretje binnen 2 dagen als er niet op tijd wordt ingegrepen. De behandeling varieert van laxeren tot direct chirurgisch ingrijpen.

[[Bestand:3. Haarbal uit maag.jpg|300px]]

Haarbal uit de maag

*'''Darmontsteking'''

Een darmontsteking kan veroorzaakt worden door diverse virussen, bacteriën, protozoen, voedsel intolerantie en oorzaken die niet altijd te achterhalen zijn. De ontlasting kan bekeken worden onder de microscoop of worden opgestuurd naar het laboratorium voor een bacteriologisch onderzoek (een kweek).

Recent is aangetoond dat in Nederland het ''Coronavirus'' op grote schaal voorkomt. Dit virus is in Amerika ook bekend en veroorzaakt daar E.C.E. (Epizootic Catarrhal Enteritis) ook wel “Groene-slijm ziekte” genoemd. Het virus is zeer besmettelijk. De besmetting gebeurt via contact met ontlasting van een ziek dier. Het verloop van de ziekte is afhankelijk van de lichaamsconditie van het fretje. Jonge gezonde fretten hebben vaak slechts een aantal dagen diarree. Fretten met al chronische maagdarmproblemen of andere aandoeningen kunnen ernstig ziek worden. Bij sommige fretten kan het virus de darmvlokken van de darmen ernstig beschadigen waardoor uiteindelijk chronische diarree ontstaat. Een enkele keer kan het virus een systemische ziekte veroorzaken met ontstekingen in diverse organen. Deze complicatie vertoont overeenkomsten met de aandoening “FIP” bij katten die geïnfecteerd zijn met het katten Corona virus. Het katten-Corona virus lijkt niet besmettelijk voor de fret. De fret heeft zijn eigen Corona virus variant. Helaas is de ziekte moeilijk met zekerheid vast te stellen bij het levende dier.

''Coccidiose'' en een ''Giardia'' infectie worden veroorzaakt door een parasiet in de darmen. Vooral jonge fretjes kunnen hier behoorlijk ziek van zijn. Oudere fretten hebben meestal geen problemen met coccidiose en kunnen met hun eigen afweer de infectie genezen. Echter fretten die al een afwijkend darmkanaal hebben door bijvoorbeeld een Coronavirus infectie kunnen wel problemen hebben om van deze infectie af te komen en kunnen beter behandeld worden. Met behulp van ontlasting onderzoek is de ziekte eenvoudig aan te tonen.

*'''Eosinofiele maag-darmontsteking'''

Fretten zijn strikte vleeseters toch geven wij in onze voeding vaak veel plantaardige eiwitten zoals granen. Bij sommige fretten reageert het maagdarmkanaal hierop met de productie van bepaalde specifieke (eosinofiele) ontstekingscellen. Deze fretten kunnen chronisch diarree met of zonder slijm en bloed vertonen in combinatie met gewichtsverlies. De diagnose is pas te stellen na een biopt van de maag of de darm. Corticosteroïden kunnen soms tijdelijk helpen maar een correctie van het voer is belangrijker.

*'''Tumoren'''

Tumoren uitgaande van het maagdarmkanaal komen niet vaak voor. Er zijn aanwijzingen dat tumoren in dit gedeelte van het lichaam vooral kunnen ontstaan vanuit chronische ontstekingen zoals bijvoorbeeld bij Helicobacter uitgroei. Lymfoom, een ontaarding va de lymfeklieren komt bij oudere fretten wel regelmatig voor. Hierbij kunnen ook de lever en darmen aangetast zijn.

'''''Behandeling van maagdarmproblemen'''''

Bij een vermoeden op een Helicobacter maagontsteking zal een ''antibiotica kuur'' tegen de Helicobacter bacterie worden ingezet. Deze kuur is dezelfde als die bij mensen wordt gebruikt. Echter fretten met ernstige ontsteking of maagzweer kunnen soms niet goed tegen het antibioticum Clarithromycine. Dit is namelijk erg irriterend voor de maag. Het is dan beter om eerst de maagwondjes wat te laten herstellen met ''maagzuurremmers'' en een ''maagwandbeschermer'' als Sucralfaat voordat dit antibioticum wordt ingezet. Aanvullend kunnen medicijnen tegen de misselijkheid en Vitamine B12 injecties worden gegeven.

Indien er sprake is van een vreemd voorwerp in de maag of bijvoorbeeld een obstructie in de darm, zal er ''geopereerd'' moeten worden. Een enkele keer kan een obstructie met laxeermiddel naar achteren worden gedreven, vooral als bekend is dat
het bijvoorbeeld gaat om een te groot stuk groente of fruit. Maar dit is altijd een risico want hoe langer je wacht met opereren hoe groter het risico dat het diertje sterft.

Bij diarree ten gevolge van bijvoorbeeld een Corona virus infectie kan een darm beschermend middel als Finidiar pasta of Sucralfaat gegeven worden voor een aantal dagen. Indien het fretje ernstig ziek is, is antibiotica en eventueel andere aanvullende medicatie nodig. Coccidiose bij jonge fretjes of zieke dieren kan behandeld worden met een medicijn tegen deze parasieten. Alle fretten dienen tegelijk behandeld te worden, ook de (wel besmette maar) niet zieke dieren.

''Tumoren'' van het maagdarmkanaal kunnen soms chirurgisch verwijderd worden door het stuk aangetaste darm te verwijderen. Dit is een moeilijke operatie maar voor een ervaren frettendierenarts goed te doen. Voor de behandeling van Lymfoom met aantasting van het maagdarmkanaal zie het hoofdstuk: Lymfoom.
Het verwijderen van een vergrote milt bij fretten met diarree is niet nodig. Deze milt is een reactie op de ontsteking in het maagdarmkanaal.

Het is belangrijk om kleine hoeveelheden ''goed verteerbaar voedsel'' te geven, bijvoorbeeld Royal Canin Convalescence Support Instant (het “Waltham papje”) of Hill’s A/D blikvoer. Voor fretten met ernstige problemen is het niet meer verstandig om rauw voedsel te geven.

Fretten met ernstige maagdarmproblemen kunnen het beste worden opgenomen in de ''kliniek'' waar zij via injecties en met infuus behandeld kunnen worden. Deze injecties belasten het maagdarmkanaal veel minder.
''Oudere fretten'' hebben vaak chronische maagdarmproblemen door de langdurige aanwezigheid van de Helicobacter bacterie in de maag. Zij hebben vaak baat bij een dagelijkse hoeveelheid van het Waltham papje in combinatie met 1-2x daags Sucralfaat.

'''''Preventie van maagdarmproblemen'''''

De Helicobacter bacterie is bij de fret waarschijnlijk niet uit te roeien. Wel kan met een kuur antibiotica het aantal bacteriën in de maag weer verminderd worden. Maar een uitgroei kan beter tegen gegaan worden door de fret ''goede voeding'' te geven en ''stress'' zoveel mogelijk te vermijden. Haarballen zijn meestal het gevolg van de verminderde maagmotiliteit ten gevolge van de maagontsteking. Die ontsteking moet dus ook behandeld worden. Daarnaast is het zinvol om tijdens de rui om de dag 1 cm ''haarbalpasta'' voor de kat te verstrekken. Haarbalpasta bevat veel suikers en is daarom erg gewild bij de fretten. Beter zou het zijn om alleen de vaseline te geven. Dit kan door het kopen van zuurvrije vaseline bij de apotheek of de drogist. Dit mag elke dag gegeven worden tijdens de rui. Het is echter minder smakelijk.

===Middenoorontsteking===

De laatste jaren hebben we steeds meer te maken met oorproblemen bij fretten; vaak een middenoorontsteking. De kan zich ontwikkelen tot een chronische aandoening.

Het middenoor is een inwendig gelegen gedeelte van het gehoorsysteem, wat net achter het trommelvlies ligt. Bij de fret op een moeilijk bereikbare plek, in het bot van de kop en schedel en is verdeeld in allerlei kleine ‘kamertjes’, lijkend op een honingraad.

Het is nog niet duidelijk wat precies de oorzaak is van de steeds frequenter voorkomende middenoorontstekingen, maar het vermoeden is dat oormijten een rol spelen. Deze kunnen schade aan de gehoorgang en het trommelvlies aanrichten, waardoor schimmels, bacteriën en virussen naar binnen kunnen dringen. Een goede bestrijding van oormijten lijkt dan ook erg belangrijk. Dit kan onder andere door middel van Stronghold pipetjes, verkrijgbaar bij de dierenarts. Zie [[verzorging#oormijten]]

Doordat het middenoor van de fret op een lastig bereikbare plek gelegen is, is het moeilijk een ontsteking goed te bestrijden. Antibiotica kan er vaak moeizaam komen en door de bouw is het eigenlijk niet mogelijk om te spoelen. Vaak is langdurige behandeling noodzakelijk met antibiotica en oordruppels. Hierdoor wordt een middenoorontsteking regelmatig een chronisch probleem.

Een ''acute middenoorontsteking'' is te herkennen aan:

* Scheef houden van de kop, met het aangetaste oor naar beneden
* Het in rondjes lopen
* Wankelen tijdens bewegen/lopen
* Soms tranende ogen
* Soms niet willen eten
* Soms koorts en algemeen ziek zijn

'''''Ga bij een van deze signalen direct naar een dierenarts met frettenervaring!'''''

Wordt dit niet juist behandeld, kan het een pijnlijke dood van je fretje betekenen.

''Een chronische middenoorontsteking ''geeft vaak minder duidelijke acute verschijnselen:

* Tranende ogen bij eten
* Slecht eten
* Veel kruimelen met brokjes
* Prooi laten staan
* Kuchen, hoesten en keelschrapen
* Soms wankelen met achterhand tijdens lopen
* Niet bij de oren geaaid willen worden
* Lastig in het nekvel te pakken
* Gespannen in nekspieren, vooral bij aanraken
* Afvallen

Een chronische middenoorontsteking is altijd sluimerend aanwezig. Regelmatig steekt het dan weer de kop op. Het is een zeer pijnlijke aandoening voor je dier. Fretten laten pijn erg lastig zien, dus elk klein signaal kan belangrijk zijn.

Een chronische oorontsteking kan desastreus verlopen voor je fretje als het niet onderkent en behandeld wordt. De ervaringen zijn dat fretten die een chronisch oorprobleem hebben erg vatbaar zijn voor nierontstekingen,(chronische) ontstekingen in de keel en aan de luchtwegen en er zijn vaak maag/darm complicaties door de vele antibiotica die de frettenmaagjes vaak slecht verdragen. Bovendien is er een risico dat de ontsteking doorbreekt naar de hersenen, wat onherroepelijk de dood betekent.

===Nierfalen bij de fret===

Door: Hanneke Roest, frettendierenarts.

'''De Frettenkliniek''' te Giessen

De nieren hebben een belangrijke functie in het constant houden van allerlei waarden in het lichaam. Ze regelen de zuurtegraad van het bloed, ze veranderen de bloeddruk naar behoefte van het lichaam en houden de mineralen in balans. Daarnaast zorgen ze ervoor dat afvalstoffen uit het lichaam verwijderd worden. Deze afvalstoffen, afbraakproducten van eiwitten (zoals ureum, BUN) worden door de nieren uit het bloed gefilterd en met de urine afgevoerd.

'''Nierfalen''' is een toestand waarbij de nieren niet meer goed kunnen functioneren; ze doen hun werk niet goed meer. Dit kan ontstaan ten gevolge van verschillende oorzaken: bacteriele, virale (bijvoorbeeld ADV) en protozoaire infecties, nierstenen, aangeboren en/of erfelijke aandoeningen, tumoren, een afwijkende bloeddruk, ziektes elders in het lichaam (zoals chronische ontstekingen), vergiftigingen (onder andere door antivries, druiven en rozijnen) en bepaalde niertoxische medicijnen (bijvoorbeeld Gentamycine). Veel oudere fretten hebben nierinfarcten.

Er kan sprake zijn van acuut nierfalen, chronisch nierfalen en een combinatie van de twee.

Bij '''''chronisch nierfalen''''' werken de nieren al langer slecht. De chronische ontsteking in de nieren heeft geleid tot vorming van littekenweefsel. Het littekenweefsel trekt samen en zorgt ervoor dat de nieren kleiner worden, dit littekenweefsel is blijvend.

Bij dieren met '''''acuut nierfalen''''' is nog geen sprake van littekenweefsel. Deze dieren kunnen acuut heel erg ziek worden, maar in principe kan er dan nog volledig herstel van de nierfunctie optreden.

Wanneer het dier al langer chronische nierproblemen heeft maar plotseling snel verslechtert ten gevolge van een acute infectie, is er sprake van een '''''combinatie.''''' Dit komt redelijk vaak voor.

[[Bestand:Nierfalen 1.jpg|300px]]

Normale nier: Deze bestaat uit ruim 1 miljoen eenheden (nefronen). Een nefron filtert het bloed en concentreert de afvalstoffen uit het lichaam. Deze worden in de urine afgegeven. De nefronen monden uit in een verzamelbuis, welke in het nierbekken uitkomt. De urine gaat via de ureter naar de blaas, alwaar die wordt opgeslagen.

[[Bestand:Nierfalen 2.jpg|300px]]

Chronisch nierfalen: Chronische ontsteking in de nieren leidt op den duur tot vorming van littekenweefsel. Dit littekenweefsel trekt samen en zorgt ervoor dat de nieren steeds kleiner worden. Dit noemen we schrompelnieren en deze schade is niet meer omkeerbaar.

'''''Symptomen'''''

Fretten met chronische nierproblemen vermageren, hebben een slechte eetlust en drinken en plassen vaak veel. Soms zijn ze slomer maar vaak valt aan het gedrag niet veel op. In sommige gevallen is er een vreemde 'maggi' geur te ruiken uit het bekje. Dit komt door de ophoping van gifstoffen in het bloed die eigenlijk door de nieren uitgescheiden zouden moeten worden. Enkele fretten hebben afwijkende ontlasting.
Dieren met acute nierproblemen zijn meestal wel slomer, gaan vaak 'plat' liggen en zijn vaak pijnlijk in de buik.

'''''Diagnose'''''

Indien er vermoed wordt dat een fretje lijdt aan nierfalen, zal er worden geadviseerd om een ''urineonderzoek'' en ''bloedonderzoek'' te laten uitvoeren. Bij het urineonderzoek wordt er bijvoorbeeld gekeken of de nieren nog voldoende concentrerend vermogen hebben en of er te veel eiwitten of bloedcellen in de urine lekken.

Bij het bloedonderzoek worden onder andere de ''nierwaarden'' beoordeeld (ureum, fosfaat). Deze waarden zullen pas verhogen als meer dan de helft van het totale nierweefsel is aangetast. (NB. Bij honden en katten is het ureum gehalte in het bloed minder belangrijk en wordt het kreatinine gehalte bepaald. Bij de fret geeft het kreatinine gehalte in het bloed geen goede indicatie voor het functioneren van de nieren).

Bij acuut nierfalen kunnen deze waarden enorm hoog zijn, maar er kan nog volledig herstel optreden. Bij chronisch nierfalen is de hoogte van de nierwaarden zeker gerelateerd aan de prognose. Soms zijn de nieren aangedaan, door bijvoorbeeld een heftige ontsteking, maar zijn de nierwaarden nog niet verhoogd, dan is er (nog) geen sprake van nierfalen maar van een nieraandoening.
Indien een aanwijsbare oorzaak van acuut nierfalen wordt vermoed of er nog getwijfeld wordt over mogelijke bijkomende problemen, zullen er nog extra onderzoeken worden voorgesteld.

Nierfalen is een gecompliceerde ziekte en de nieren kunnen bij iedere patient in een andere mate aangetast zijn. Daarom dient de behandeling goed afgestemd te worden op het individuele dier.

'''''Behandeling'''''

Bij een nieraandoening waarbij nog geen sprake is van nierfalen zal meestal worden volstaan met medicatie en controle afspraken.

Bij acuut nierfalen is een opname in de kliniek en een behandeling met infuus en medicatie over het algemeen de beste optie. Hierbij wordt in de gaten gehouden dat het dier ruim voldoende infuus krijgt maar dit wel voldoende uitplast. Een intensieve monitoring is erg belangrijk. Ace-remmers die in een later stadium wel gegeven worden, mogen nu nog NIET worden gegeven.

Bij chronisch nierfalen bestaat de behandeling vooral uit medicatie en voeding. Ace-remmers (b.v. enalapril, benazepril) bevorderen de doorbloeding van de nieren en verminderen de progressie van chronisch nierfalen. Fosfaatbinders (b.v. sucralfaat, lantharenol, chitosan en calciumcarbonaat) zijn vaak nodig om het fosfaatgehalte in het bloed te verminderen. Bacterien kunnen de oorzaak zijn een ontsteking in de nieren maar daarnaast zijn nierpatienten extra gevoelig voor bacteriele infecties van de urine wegen. Antibiotica kan daardoor soms worden voorgeschreven. Ten gevolge van het chronisch nierfalen kan er ook een te laag kalium gehalte in het bloed ontstaan. Dit veroorzaakt een slechte eetlust en sloomheid. Dit Kalium kan via medicatie (kaliumgluconaat) worden aangevuld. Daar een hoog ureum gehalte in het bloed de slijmvliezen in het maagdarmkanaal kan aantasten, is het soms nodig om hiervoor ondersteunde medicatie te geven.

Een ''nierdieet'' is bij honden en katten erg belangrijk bij de behandeling van nierfalen. Hill's K/D dieet voor de kat zou voor de fret een goede optie zijn. Dit dieet bevat veel lagere gehalten aan eiwit, zout en fosfaat vergeleken met een normaal frettenvoer. Hierdoor worden de nieren minder belast en komen er minder afvalproducten in het bloed. Probleem is echter dat veel fretten met nierproblemen een slechte eetlust hebben en het nieuwe minder smakelijke dieet niet willen eten. Het is belangrijker '''dat''' uw fret eet dan '''wat''' hij eet!

'''''Prognose'''''

De prognose van een fret met nierfalen verschilt sterk. Acuut nierfalen kan volledig herstellen en heeft in dat geval geen continue controles nodig. Chronische schade aan de nieren is onomkeerbaar en een deel van de medicatie zal dan ook levenslang noodzakelijk blijven. Medicijnen zijn erg belangrijk in de behandeling van chronisch nierfalen. Niet alleen leven de behandelde fretten significant langer maar daarnaast voelt het dier zich veel prettiger.

De medicatie zal echter zeker in het begin, maar ook later nog bijgesteld moeten worden naar de behoeften van uw fret. Daarvoor zijn regelmatige controles op de kliniek met bloedafname en urineonderzoek noodzakelijk.

===Pijnstilling bij de fret===

Door: Hanneke Roest, frettendierenarts.

'''De Frettenkliniek''' te Giessen

Van diverse ziekte aandoeningen van de fret weten we vanuit de humane geneeskunde dat het pijnlijk is. Een verwonding, een gebroken bot, een maagzweer, een acute middenoorontsteking, een acute nierontsteking. Het zijn aandoeningen waarbij we er van uit kunnen gaan dat het pijn doet, niet alleen bij de mens maar ook bij het dier. Naast de behandeling van de aandoening is het dan wenselijk om tevens pijnstilling te geven. Pijnstillers hebben daarnaast het voordeel dat ze ontstekingsremmend werken.

Wetenschappers zijn het erover eens dat dieren pijn precies zo ervaren als wij mensen, alleen tonen zij het anders. De fret, die nog dicht bij zijn voorouder de bunzing staat, zal niet makkelijk laten zien dat hij pijn heeft. Dat geeft zwakte aan en dat betekent in de natuur dat je er heel snel bent geweest. Dat een fretje pijn slecht laat zien wil niet zeggen dat hij het anders ervaart. Hij toont het alleen anders dan wij mensen. Aangezien een fretje niet kan praten, hebben wij als eigenaar en als dierenarts slechts de mogelijkheid het diertje nauwkeurig gade te slaan en te onderzoeken om zo aanwijzingen te krijgen of het diertje pijn heeft.

[[Bestand:Zieke fret.jpg|300px]]

'''''Pijnsignalen bij een fret'''''

Een fretje zal niet gaan huilen of verbaal uiting geven aan pijn¦tenzij je bijvoorbeeld op de staart gaat staan. Bij acute plotse pijn zal het dier dit aangeven door een dikke staart op te zetten, een schreeuw te geven en eventueel de anaalklieren te laten gaan. Chronische pijn is veel moeilijker te onderkennen. Onderstaande gedragingen kunnen tekenen zijn van een niet welbevinden of van pijn.

* Minder levendig.
* Weinig meer uit de slaapplaats komen.
* Knijpen met de oogjes.
* Verminderde eetlust.
* Plat gaan liggen; tijdens het spelen of rondlopen gaat het fretje plat op de buik liggen.
* Plots gaan bijten naar de eigenaar of andere fretten.
* Omkijken naar de buik of de flank.
* Lopen met een hoge opgebolde rug.
* Knarsetanden.
* Knagen aan stof (slaapzakje) of vloerbedekking.
* Kreupel lopen.
* Hissen en sissen. Dit kan ook voorkomen als het diertje zich niet veilig voelt. Bijvoorbeeld doordat het in een te grote groep is gehuisvest of met een fret waarmee het niet goed samen gaat.
* Een opgezette staart.
* Anaalklieren laten gaan.
* Veel trillen.

'''''Behandeling van pijn bij de fret.'''''

De belangrijkste behandeling van pijn is het oplossen van het probleem dat de pijn veroorzaakt! Bij een gebroken bot is dat het spalken of chirurgisch behandelen van de breuk. Bij een maagzweer is dat een medicinale behandeling van de maagzweer en het vermijden van stresssituaties welke eventueel de maagzweer hebben veroorzaakt.

Niet altijd is het mogelijk de oorzaak te bestrijden en soms heeft een behandeling even tijd nodig om aan te slaan. Dan zou pijnstilling wenselijk zijn.

De voor de hond en kat veel gebruikte pijnstillers (NSAID's) als Metacam® (meloxicam) en Rimadyl® (carprofen) geven helaas veel problemen bij de fret. NSAID's (Non-Steroidal Anti-Inflammatory Drugs) zijn medicijnen die de vorming van prostaglandines in het lichaam remmen. Prostaglandines stimuleren het pijngevoel, verhogen de lichaamstemperatuur (koorts) en zorgen ervoor dat bloedvaten open gaan staan (roodheid bij een ontsteking).

'''''De bijwerkingen van NSAID pijnmedicatie.'''''

Prostaglandines zijn betrokken bij de opbouw van het maagslijmvlies. Doordat de vorming van prostaglandines door de NSAID's wordt geremd, wordt het maagslijmvlies erg dun en kan het gemakkelijk geirriteerd raken door het maagzuur. De belangrijkste bijwerkingen van deze pijnstillers zijn dan ook slijmvliesbeschadigingen in de maag welke uiteindelijk kunnen leiden tot ernstige zweren in de maag. Hierdoor wordt het diertje misselijk, heeft een slechte eetlust en krijgt dunne of zelfs zwarte ontlasting. Zwarte teerachtige ontlasting geeft aan dat er bloed vanuit de maag in de ontlasting is gekomen, dit is het geval bij een maagbloeding. Een maagbloeding is gevaarlijk en kan tot de dood van het fretje leiden. Fretten die veel prooidieren eten hebben altijd een wat donkere tot zwarte ontlasting, maar die is meestal vast van vorm en vermengd met de restanten van het prooidier.

'''''Waarom hebben fretten zo snel last van deze bijwerkingen?'''''

1. Fretten missen, net als katten, het enzym UDP- glucuronyltransferase om geneesmiddelen uit te scheiden in de gal. Dat wil zeggen; ze kunnen nauwelijks 'glucuronideren'. Slechts 1/10 van de capaciteit van de hond. Hierdoor is de eliminatie-halfwaarde tijd van diverse geneesmiddelen, waaronder bovenstaande pijnstillers, sterk verlengd in vergelijking met de hond en ontstaan gemakkelijk bijwerkingen doordat het middel te lang en in een te hoge dosis in het lichaam aanwezig blijft.

2. Veel fretten hebben daarnaast vaak al in enige of meerdere mate last van maagproblemen doordat bij vrijwel alle fretten de ''Helicobacter Mustelae'' bacterie in de maag aanwezig is. Deze geeft bij uitgroei acute- of chronische ontstekingen in de maag. Het geven van bovenstaande pijnstillers kan dan heel gemakkelijk nog meer schade aan het maagslijmvlies berokkenen.

3. Oudere fretten (boven de leeftijd van 5 jaar) hebben regelmatig galweg-, lever- of nierproblemen waardoor de uitscheiding van deze medicijnen nog minder goed verloopt en het medicijn ook hierdoor in een te hoge concentratie in het bloed aanwezig blijft en door de relatieve overdosering extra schade kan aanrichten in de maag.

De combinatie van Prednison en pijnmedicatie als bovenstaande is een snelweg richting een maagzweer en is dan ook gecontra-indiceerd, niet alleen bij de fret maar ook bij de hond en kat. Deze combinatie nooit aan een fretje geven.

'''''Alternatieven voor NSAID's'''''

Dit alles maakt het niet gemakkelijk om voor bovenstaande pijnstillers te kiezen bij pijn bij een fretje. Een alternatief voor de NSAID pijnmedicatie is morfine injecties, maar deze mogen slechts door de dierenarts worden toegediend en werken kortdurend (8 uur). Bij opname in de Frettenkliniek is dat een goed alternatief. Het oraal (via de bek) ingeven van morfine preparaten is bij de paar fretten waar ik het bij heb geprobeerd niet goed bevallen. Als je deze medicatie oraal toedient geeft het ook maag-darmproblemen. De fretten werden er al heel snel erg misselijk van.

'''''Conclusie'''''

De beste pijnmedicatie bij de fret bestaat uit het oplossen van het probleem dat de pijn veroorzaakt. Als dat niet mogelijk is kunnen indien het echt noodzakelijk is, in lage dosis (de dosering als bij de kat) en om de dag of om de 2 dagen, NSAID's als Metacam® en Rimadyl® gegeven worden... mits het diertje geen maag, lever of nierproblemen heeft. Liefst zo kort mogelijk.

Aan oudere fretten (boven de leeftijd van 5 jaar) kunnen in verband met de mogelijke verminderde lever- en nierfunctie, deze medicijnen het beste om de 3-4 dagen gegeven worden. Indien klachten optreden als diarree, zwarte ontlasting of misselijkheid (smakken, braken, platliggen, knagen aan stof, knarsetanden) is het belangrijk om onmiddellijk te stoppen.

Ook is het belangrijk om op voorhand, dus al bij de start van deze medicatie, tevens maag-beschermende medicatie als Sucralfaat en maagzuurremmers te geven.

Mijn ervaring is dat deze pijnmedicatie met NSAID's, ondanks al deze beschermende maatregelen, toch vaak problemen geeft; ik gebruik het daarom persoonlijk vrij weinig en alleen kortdurend. Ik neem de dieren liever op in de Frettenkliniek en gebruik de morfine injecties tot ik de ziekte die de oorzaak van de pijn is, heb kunnen aanpakken, dan wel chirurgisch of met andere medicatie.

===Vergrote milt===

'''De grote milt bij de fret, niet te snel chirurgie!'''

Door:Hanneke Roest, frettendierenarts.

'''De Frettenkliniek''' te Giessen

De laatste weken bereiken mij berichten over fretten die geopereerd worden aan een vergroting van de milt. Dit verontrust mij omdat het in het merendeel van de gevallen niet nodig is om deze vergrote milt chirurgisch te verwijderen. Met andere woorden er worden fretten onnodig geopereerd.

De milt is een orgaan dat links voorin de buik aanwezig is. Hij ligt als een platte zachte dikte tegen de linker buikwand aan. Als hij vergroot is, is hij vaak zelfs door de eigenaar te voelen als een langgerekte platte schijf van soms wel 15 cm lengte en 5 cm. breedte.

De milt fungeert als opslagplaats voor alle bloedcellen en verwijderd oude bloedcellen uit de bloedbaan. Ze reguleert tevens het aantal circulerende bloedcellen in de bloedbaan. Daarnaast speelt ze een rol in de aanmaak van afweerstoffen.
Bij embryo’s is de milt tevens een orgaan waar bloedcellen aangemaakt worden maar deze functie verdwijnt meestal als het beenmerg gaat functioneren. Echter bij een sterke prikkeling tot aanmaak van bloedcellen kan deze functie weer in de milt ontstaan bij volwassen dieren. We noemen dat “extramedullaire hemopoëse”.

Een grote milt, soms wel 20x groter dan zijn normale grootte, komt regelmatig voor bij fretten vanaf middelbare leeftijd. Wordt deze chirurgisch verwijderd en wordt het weefsel opgestuurd naar de patholoog dan zal in vrijwel de meeste gevallen “extramedullaire hemopoëse” de diagnose zijn. Dit geeft alleen aan dat de milt wordt geprikkeld, meestal door een ontsteking in de buik, zoals bijvoorbeeld van het maag-darmkanaal, de galwegen of de lever. De milt is dus niet de '''oorzaak''' van een ziekte maar het '''gevolg''' van een ziekte. Het verwijderen van de milt heeft daarom meestal geen enkele zin. Wel heeft het zin om bij een zieke fret met een grote milt verder te gaan zoeken naar de oorzaak van de ziekte via bijvoorbeeld, de anamnese, buikpalpatie, bloedonderzoek, röntgenfoto of echografie.

Een heel enkele keer is het wel verstandig om de milt chirurgisch te verwijderen. Bijvoorbeeld als een milt zo groot is geworden dat deze een oncomfortabel gevoel kan geven aan het dier. Ook een onregelmatig gevormde milt met bijvoorbeeld een grote (meestal goedaardige) hyperplastische bult erop kan beter verwijderd worden. Een dergelijke uitstulping van de milt heeft namelijk een fragiele wand en kan makkelijk scheuren waardoor de milt kan gaan bloeden.

Is een fretje niet ziek maar heeft het diertje wel een vergroting van de milt dan kan dat het beste genoteerd worden in de patiënt gegevens bij de dierenarts, maar hoeft er meestal (nog) geen behandeling ingesteld te worden.
Een dergelijke vergroting van de milt is een typisch fretten probleem. Bij honden en katten daarentegen is een miltvergroting (zeker in de mate zoals dat bij de fret gebeurt) heel vaak wel een teken van kanker van de milt. Dit is dan ook de reden dat veel dierenartsen de neiging hebben om de milt chirurgisch te gaan verwijderen.

Soms knapt een fretje wel op na een (onnodige) operatie van de milt. De redenen hiervoor kunnen zijn:

* Meestal wordt antibiotica gegeven tijdens en na de operatie. Dit kan een gunstig effect hebben op met name de veel voorkomende maag- darmontstekingen.
* Een fretje wordt na een operatie vaak extra goed verzorgd en tijd is ook een belangrijke factor in een genezingsproces.
* Zowel in de humane- als in de dier-geneeskunde knapt een patient soms op ''ondanks'' wat de (dieren)arts doet.

[[Bestand:Operatie Hanneke.jpg|400px]]

Een grote uitstulpende bult op de milt, meestal goedaardig. Daar deze uitstulping echter een kwetsbare wand heeft kan de milt beter verwijderd worden om een fatale miltbloeding te voorkomen.

===Corona Virus===

Het Corona virus is een regelmatig opduikend virus, wat zelfs een soort epidemische vorm kan aannemen.
Corona virussen zijn veel voorkomend, bij veel verschillende dieren en mensen. Elke diersoort heeft zijn eigen specifieke Corona virus. Een kat kan geen mens besmetten en een varken geen fret, om een voorbeeld te noemen.
Bij mensen geven Corona virussen luchtweg problemen. Een bekend voorbeeld is de ernstige aandoening SARS.

Bij fretten geeft het Corona virus (CoV) maagdarm klachten of een systemische ziekte die veel op FIP bij katten lijkt.

Recentelijk is aangetoond dat het bij fretten om twee verschillende CoV gaat, waarbij het enteritis (maagdarm) virus meerdere types heeft.

Het FRCoV virus, die maagdarm ontstekingen kan veroorzaken is het meest voorkomend. Er zijn vele gradaties in symptomen en een enkele keer toont de fret helemaal geen verschijnselen. Na besmetting kan je fret even een mindere dag hebben met een keertje diarree of wat misselijkheid en verder niets. Door menig eigenaar wordt het niet eens opgemerkt. Je fret kan er ook ernstig ziek van worden, met heftige, stinkende diarree. Vaak groen van kleur en met veel slijm. In ernstige gevallen zelfs alleen bloederig slijm. Ander symptomen die bij een besmetting kunnen voorkomen zijn lusteloosheid, misselijkheid, braken, anorexie (niet willen eten). Over het algemeen hebben ze geen koorts.
Meestal zijn deze verschijnselen na enkele uren of dagen weer verdwenen. Je fret is dan nog wel enkele maanden besmettelijk!

Sommige fretten ontwikkelen na besmetting een chronische maagdarm aandoening, ECE of "groene slijm ziekte". Deze dieren blijven last houden van bovengenoemde verschijnselen. Hoe ernstiger en langer de duur van de aanwezige symptomen, hoe meer schade er aan het lichaam wordt aangericht. Op den duur is de darm zo ernstig aangetast, dat voedingsstoffen niet of nauwelijks meer opgenomen kunnen worden. Ook andere aan de spijsvertering gerelateerde organen kunnen gaan ontsteken, zoals galblaas, lever en alvleesklier. Deze dieren zijn daarbij ook gevoeliger voor allerlei andere besmettingen, doordat hun weerstand laag is. Bovendien worden ze vaak langdurig met medicijnen behandeld om ontstekingen te onderdrukken, wat ze nog extra vatbaar maakt.

Het FSCV veroorzaakt een systemische aandoening welke erg lijkt op FIP bij de kat. Lange tijd werd er gedacht dat deze systemische aandoening werd veroorzaakt door een mutatie van het FRCoV. Het blijkt sinds kort dat het om een apart virustype te gaan.
Over het algemeen verliezen deze dieren erg veel gewicht, hebben chronische diarree,braken, zijn lusteloos en tonen ziek, hebben een slechte vacht en kunnen meerdere ontstekingsverschijnselen hebben. Vaak zijn is er sprake van een longontsteking, vergrote lymfeklieren, vergrote milt en worden er bij palpatie verdikkingen in de buik waargenomen. Soms zijn er diverse neurologische verschijnselen, zoals verlammingen aan de achterpoten en epileptische aanvallen.

Helaas is deze vorm altijd dodelijk.
Voor dit type zijn nog geen betrouwbare testen beschikbaar. De enige manier om te bewijzen dat een fret met dit type virus besmet is geweest, is na het overlijden weefsel te laten onderzoeken.

Fretten kunnen op alle leeftijden besmet worden met het CoV. Hele jonge pups, oudere en zieke fretten zijn er het gevoeligst voor. Het is al regelmatig voorgekomen dat in een nest alle pups sterven, terwijl moeder na een dagje alweer vrolijk rondhuppelt. Ernstige besmettingen kunnen echter op alle leeftijden een dodelijke afloop hebben. Multi-fret huishoudens, fokkerijen en opvangen zijn met name broedplaatsen voor het virus.
Incubatietijd is van 18-24 uur tot 3-4 dagen en het is zeer besmettelijk. Het lijkt er op dat een fret na besmetting nog zo'n 9 maanden besmettelijk kan blijven, ondanks dat het dier zelf niet ziek (meer) is of enige symptomen (meer)heeft.

Tegenwoordig zijn er al goede mogelijkheden om ontlasting te laten testen voor de aanwezigheid van het FRCoV. Dit moet echter wel opgestuurd worden naar het buitenland. Vooralsnog zijn de testen in Nederland nog niet goed betrouwbaar.

Zoals gezegd is het Corona virus zeer besmettelijk. Het kan overgebracht worden door direct contact tussen de dieren, via lichaamsvloeistoffen (ontlasting!), haren, schoenen en kleding.

Het is erg belangrijk om strenge hygiëne voorschriften na te leven indien er met (vermoedelijk)besmette dieren omgegaan wordt. Het beste is om besmette dieren apart te huisvesten. Bij het hanteren wordt geadviseerd om handschoenen, speciale kleding of een overall en rubber laarzen of schoenhoesjes te gebruiken. Voor elk dier kleding/schoeisel desinfecteren of vervangen indien er van wegwerpmateriaal gebruik gemaakt wordt. Dagelijkse reiniging van speelruimtes, kooien en speelmateriaal met een chloorhoudend product(bleekwater) en stoomreiniging wordt aanbevolen.
Het is duidelijk dat dit erg arbeidsintensief is en bij een grote hoeveelheid fretten een haast onmogelijke taak is. Het is dan ook zeer belangrijk om geïnfecteerde fretten, of vanuit een besmet gebied niet te mengen met gezonde dieren, om een uitbraak van dit virus zo veel mogelijk onder controle te kunnen houden.

Ondertussen is er een werkgroep opgericht om onderzoek en behandelplannen rondom Corona virussen onder fretten in Nederland te bundelen. De grote gezondheid problemen rondom fretten van de afgelopen jaren (2016 to heden, met piek in 2017-2018) blijken ook door een nieuwe mutatie van het Corona virus veroorzaakt te worden.
Uitgebreide informatie en updates rondom het onderzoek zijn te vinden op de webpagina van de werkgroep: http://werkgroep-fret.nl

===Een te laag bloedsuiker… wat wil dat zeggen?===

Door: Hanneke Roest, frettendierenarts

'''De Frettenkliniek''' te Giessen

Regelmatig krijg ik bloeduitslagen onder ogen waarbij een te laag bloedsuiker bij een fretje is geconstateerd. Vaak wordt het diertje dan direct verdacht van het hebben van insulinomen, dat is echter lang niet altijd het geval.

'''''Wat zijn insulinomen'''''

Dit zijn hele kleine tumortjes in de alvleesklier die teveel insuline produceren waardoor het bloedsuiker daalt. De tumortjes zaaien slechts zelden uit en blijven vaak erg klein (speldenknop) maar door de productie van de grote hoeveelheid insuline zijn ze gevaarlijk voor het fretje. Insuline doet namelijk het bloedsuiker dalen. Bij een te laag bloedsuiker zal het fretje geleidelijk (in een aantal maanden) slomer worden, meer gaan slapen en afvallen. Er zijn kortdurende periodes van zwakte in de achterhand waardoor het fretje omvalt. Soms staart het diertje enige tijd in de ruimte alsof het even “van de wereld” is. Door de toename van maagzuur kan het diertje misselijkheids tekenen gaan vertonen. Uiteindelijk zal het fretje na enige tijd overlijden. Het is een langzame progressieve aandoening.

'''''Wat zijn andere redenen voor een te laag bloedsuiker?'''''

1. Een belangrijke reden van een laag bloedsuiker is de manier van meten. Niet elke dierenarts kan gemakkelijk (zonder narcose) een redelijke hoeveelheid bloed afnemen bij een fretje. Vaak wordt dan een humaan bloedsuikermetertje gebruikt, waar slechts een druppel bloed voor nodig is. Deze apparaatjes meten in capillair volbloed en geven daardoor een lagere bloedsuiker waarde aan dan de waarde die wordt gemeten in veneus plasma zoals dat in de grotere analyse apparatuur in de dierenkliniek of de laboratoria wordt gemeten. Deze waarde dient dan ook altijd omgerekend te worden! Niet iedere dierenarts is hiermee bekend.
In het afgenomen bloed moet het bloedsuiker direkt gemeten worden anders wordt het bloedsuiker opgenomen door de rode en witte bloedcellen en daardoor lager dan in werkelijkheid.

2. Een andere belangrijke oorzaak van een laag bloedsuiker bij fretten is een verminderde opname bij chronische maag-darmpatienten. Het bloedsuiker is dan meestal matig verlaagd maar als het bloedsuiker wordt gemeten met een humaan apparaatje kan de waarde erg laag lijken.

3. Ook patienten met een leverprobleem kunnen een laag bloedsuiker hebben. Na een maaltijd wordt bloedsuiker geabsorbeerd in de dunne darm en wordt daarna grotendeels als glycogeen opgeslagen in de lever en de spieren. Indien nodig komt bloedsuiker vrij uit dit weefsel (via glycogenolyse) om een goede bloedspiegel te houden.

4. Indien er sprake is van een sepsis (bloedvergiftiging) is het bloedsuiker vaak behoorlijk verlaagd door een toename van het gebruik in de weefsels en een verminderde aanmaak.

5. Levertumoren, tumoren van de (gladde) spieren of tumoren van de bloedvaatjes verbruiken veel bloedsuiker waardoor ook lage waarden gemeten kunnen worden.

'''''Wat zijn normale en wat zijn afwijkende bloedsuiker waarden:'''''

Normaliter is het bloedsuiker (gemeten in bloedplasma) bij een gezonde fret tussen de 5,2 mmol/L en 7,5 mmol/L. Een bloedsuiker tussen de 4 mmol/L en de 5,2 mmol/L is afwijkend er verdiend nader onderzoek. Dit kan veroorzaakt worden door diverse bovenstaande aandoeningen. Een bloedsuiker onder de 4 mmol/L gemeten bij een oudere fret, in combinatie met symptomen die overeenkomen met de ziekte insulinomen, waarbij andere oorzaken zijn uitgesloten en gemeten op de juiste wijze… is een waarde die sterk kan wijzen op de aanwezigheid van insulinomen.

'''Let op: Indien het bloed is gemeten via een druppel bloed met een humaan bloedsuikermetertje dan kan de waarde erg misleidend zijn indien deze niet wordt omgerekend. Een gemeten waarde van 2,7 mmol/L is namelijk sterk afwijkend maar omgerekend is deze 4 mmol/L en die waarde is niet dramatisch laag.'''

'''''Wat te doen bij een laag bloedsuiker:'''''

Indien een laag bloedsuiker wordt gemeten is altijd een volledig lichamelijk onderzoek op zijn plaats en vervolgens een volledig bloedonderzoek. Hiermee kunnen de diverse mogelijke oorzaken van het lage bloedsuiker worden onderzocht.
Bij een laag bloedsuiker ten gevolge van maagdarmaandoeningen is het van belang om die oorzaak eerst aan te pakken.

[[image:image.jpeg]]

Indien het lage bloedsuiker wordt veroorzaakt door insulinomen hangt de behandeling af van de waarde van het bloedsuiker, de mate waarin het fretje symptomen laat zien van het lage bloedsuiker en de leeftijd van het fretje. Indien het bloedsuiker nog boven de 4 mmol/L blijft en het fretje geen klachten heeft van een te laag bloedsuiker wordt eerst geprobeerd dit met aangepaste voeding op te vangen. Het bloedsuiker wordt dan elke 1-3 maanden gecontroleerd. Fretten onder de leeftijd van 7 jaar met een bloedsuiker lager dan 4 mmol/L, met klachten passend bij een te laag bloedsuiker maar verder gezond, zijn het meest gebaat bij een operatie waarbij de insulinomen worden verwijderd. Zie voor nadere informatie de website van de frettenkliniek. Indien geen operatie mogelijk is kan het beste gestart worden met een lage dosis Proglycem® (diazoxide). Door regelmatig elke 1-2 maanden het bloedsuiker te bepalen wordt deze dosis langzaam verhoogd en in het laatste stadium uitgebreid met een lage dosis prednison. De fretten “slijten” erg door deze medicatie en het regelmatig te lage bloedsuiker, ze worden steeds slomer en magerder en zullen uiteindelijk overlijden.

'''''Nieuw onderzoek'''''

In de Frettenkliniek starten we binnenkort met een onderzoek naar het gebruik van de frucosamine bepaling in het bloed bij fretten. Fructosamine is een verzamelnaam voor een aantal eiwitten waaraan bloedsuiker wordt gebonden. De hoeveelheid fructosamine in het bloed is een maat voor de gemiddelde bloedsuikerwaarde gedurende twee tot drie weken voorafgaand aan de meting. Hiermee kunnen we mogelijk het gebruik van medicatie bij de ziekte insulinomen beter reguleren.
De waarde van fructosamine is afhankelijk van de hoeveelheid eiwitten in het bloed, fretten hebben regelmatig een verlaagde hoeveelheid eiwitten in het bloed waardoor de interpretatie van het gemeten fructosamine zorgvuldig bestudeerd zal moeten worden.

===Longwormen===

Door: Hanneke Roest, frettendierenarts.

'''De Frettenkliniek''' te Giessen

Onlangs is in Nederland tijdens een sectie bij een fret longworm (Aelurostrongylus Abstrusus) gevonden. Het is een haarvormige worm van ongeveer 7 tot 10 mm die voornamelijk bij de kat is aangetoond. Longwormen bij fretten zouden veel vaker kunnen voorkomen dan tot nu toe gedacht werd.

[[bestand:Aelurostrongylus_abstrusus-1414DE3DB9914D54806.jpg]]

Fretten kunnen zich besmetten door het eten van met longworm larven besmette slakken of door het eten van (wilde) muizen, vogels of kikkers die deze slakken hebben gegeten.
De door de fret opgegeten larven doorboren de darmwand en gaan via de bloedbaan naar de longen. Daar worden ze volwassen en beginnen na 4 weken met het produceren van eitjes. Deze eitjes komen uit in de longblaasjes waarna de larven worden opgehoest en doorgeslikt en via de ontlasting weer in de buitenwereld komen. De larfjes kunnen worden opgenomen door kikkers, slakken, kleine knaagdieren en vogels, waar ze zich verder ontwikkelen tot besmettelijke larfjes die weer door een volgende fret of kat kunnen worden opgenomen. Zes weken na een infectie kunnen bij katten de eerste larfjes dan weer in de ontlasting gevonden worden.

'''''Verschijnselen'''''

Waarschijnlijk verloopt een infectie met longworm meestal subklinisch. Dat wil zeggen dat de fret er geen verschijnselen van heeft. Sommige fretten kunnen wel klachten krijgen. Deze klachten passen vaak bij keelontsteking en bronchitis verschijnselen, zoals hoesten en kokhalzen. Bij lichamelijk onderzoek is de keel vaak gevoelig. Er kan veel slijm worden opgehoest.

'''''Diagnose'''''

Bij fretten die hoesten kunnen longfoto’s worden gemaakt maar daar veel fretten afwijkingen in de longen vertonen is dit niet bewijzend. Met onderzoek van de ontlasting is de diagnose wel met zekerheid te stellen.
Verse ontlasting wordt ingezet in een zogenaamde Baermann test. Hierbij wordt gekeken of er larfjes in de ontlasting zitten. Vals negatieven uitslagen kunnen voorkomen doordat de fret al klachten heeft voordat de volwassen wormen eitjes hebben gelegd of omdat de larven niet elke dag via de ontlasting worden uitgescheiden. Daarom is het verstandig om een aantal keren deze test te laten uitvoeren. Ook is het mogelijk om larven aan te tonen in sputum monsters die onder narcose uit de keel of luchtpijp worden verkregen.

[[bestand:Naaktslak.jpg]]

'''''Behandeling'''''

Longworminfecties bij de kat en fret zijn heel goed te behandelen met een ontwormmiddel. Een pipet Advocate® voor de kleine kat, kan in de nek van de fret gedruppeld worden en is voldoende. De in de longen aanwezige wormen worden hierdoor gedood. Het duurt een paar weken voor het hoesten is verdwenen. Fretten die buiten komen en (naakt)slakken eten kunnen het beste preventief 2x per jaar worden behandeld met dit middel.

Nuttige adressen

2019-09-06T18:36:56Z

Karen: /* Dierenartsen met frettenervaring */

==Dierenartsen met frettenervaring==

Hou voor ogen dat geen van de artsen zo intensief bezig is met fretten als Hanneke Roest. Daardoor kunnen zij hun beperkingen hebben bij bepaalde ziektebeelden.
De Frettenvraagbaak adviseert daarom ook bij serieuze medische problemen zo snel mogelijk een afspraak te maken bij de Frettenkliniek.

*'''De Frettenkliniek'''

Hanneke Roest, frettendierenarts

Reygerboslaan 32

4283 HB Giessen

0183-515926

http://www.frettenkliniek.nl

*'''Dierenkliniek Leidsche Rijn'''

Tineke Deden

Langerakbaan 207

3544 RD Utrecht

030-6661167

http://www.dierenkliniekleidscherijn.nl

*'''Dierenkliniek Delft-centrum'''

Jacob van Nijhuis

Crommelinplein 3-5

2627 BM Delft

015 – 2850230

http://www.dierenkliniekdelftcentrum.nl

*'''Dierenziekenhuis Hart van Brabant'''

Miyuki Yoko

Eerste Zeine 112

5144 AM Waalwijk

0416-745414

info-hvb@evidensiadierenziekenhuis.nl

http://www.edz-hartvanbrabant.nl

*'''Dierenhospitaal Visdonk'''

Femke Lauwerijssen

Visdonkseweg 2A

4707PE Roosendaal

0165-583750

http://www.dierenhospitaal-visdonk.nl

dierenhospitaal@visdonk.nl

*'''Dierenziekenhuis Eindhoven'''

Stijn Peters (met Moniek als assistente)

Marconilaan 26

5621AA Eindhoven

040-3040054

http://www.dzeh.nl

info@dzeh.nl

*'''Universiteitskliniek voor gezelschapsdieren'''

Nico Schoemaker

De Uithof

Yalelaan 108

3584CM Utrecht

030-2539411

http://www.diergeneeskunde.nl

*'''Dierenarts van der Steen'''

Wendy van den Steen

Opaaigem 28

9420 Erpe-Mere België

(+32)053/39.04.94

http://www.dierenartsvandensteen.be

== Alarmnummers ==

*'''Amivedi'''

Bij vermissing van een fret of ander dier....

Centraal telefoonnummer : 0900-2648334

http://www.amivedi.nl

*'''Dier in Nood'''

Bij dierenmishandeling en verwaarlozing

meldnummer : 144

==Frettenopvangen en frettenstichtingen==

*'''SDF / Stichting De Fret '''

Stichting De Fret

Marchantstraat 49

3332 CL Zwijndrecht

Contactgegevens :

Marianne Boymans

078-612 95 36 (van 19:00 tot 21:00 uur)

http://www.fret.nl

*'''Vereniging Frettig Gestoord'''

Jerry Bockstraat 45

3543 CA Utrecht

Opvangadressen in Utrecht, Maarssen, Amsterdam, Alkmaar, Vleuten en Delft

Contactgegevens:

Rine Oddens

06-41526931

http://www.frettiggestoord.nl/

* het Vraagbaak team kan zich niet vinden in het beleid van Frettig Gestoord, om fretten gezamelijk te plaatsen. Aangezien we elk fretje in de opvang wel een gouden mandje gunnen, hebben wij deze vereniging wel in onze lijst opgenomen.

==Vakantieopvang en pension==

*'''Natascha's Frettenpension'''

Natascha Schellekens

Tilburg

0628439226

frettencoaching@gmail.com

Facebook: Natascha's frettenpension

*''' Te gek om los te lopen'''

Vakantieopvang

Hoofddorp

http://tegekomlostelopen.simpsite.nl

tegekomlostelopen@live.nl

*'''Frettenvrienden '''

Vakantie opvang van Chantal Raaijmakers

Landsmeer (omgeving Amsterdam)

Tel: 0631762233 (tussen 12.00-20.00)

Email: mijnfrettenbende@gmail.com

Facebook: Frettenvrienden (vakantieopvang)

==Hulp bij gedragsproblemen==

Natascha Schellekens

06-28439226

frettencoaching@gmail.com

Facebook: Natascha's Frettencoaching

http://www.frettencoaching.eu

== Websites en winkels==

*'''Fretties'''

http://www.fretties.nl

*'''Prooidier'''

http://www.prooidier.nl

*'''Carnibest'''

http://www.carnibest.nl

*'''Animal food express'''

http://www.animalfoodexpress.nl/

*'''Zooplus'''

http://www.zooplus.nl

*'''Dierenspeciaalzaak Casper'''

http://www.fretten.nl

*'''Dierenurnen en grafmonumenten'''

http://memories.3dogs.eu

http://de-urnenwinkel.nl

*'''Dierenapotheek''' (oa RC convalescence/"waltham")

http://www.dierapotheek.com/

Nuttige adressen

2019-09-06T18:32:06Z

Karen: /* Websites en winkels */

==Dierenartsen met frettenervaring==

Hou voor ogen dat geen van de artsen zo intensief bezig is met fretten als Hanneke Roest. Daardoor kunnen zij hun beperkingen hebben bij bepaalde ziektebeelden.
De Frettenvraagbaak adviseert daarom ook bij serieuze medische problemen zo snel mogelijk een afspraak te maken bij de Frettenkliniek.

*'''De Frettenkliniek'''

Hanneke Roest, frettendierenarts

Reygerboslaan 32

4283 HB Giessen

0183-515926

http://www.frettenkliniek.nl

*'''Dierenkliniek Leidsche Rijn'''

Tineke Deden

Langerakbaan 207

3544 RD Utrecht

030-6661167

http://www.dierenkliniekleidscherijn.nl

*'''Dierenkliniek Delft-centrum'''

Jacob van Nijhuis

Crommelinplein 3-5

2627 BM Delft

015 – 2850230

http://www.dierenkliniekdelftcentrum.nl

*'''Dierenkliniek Hart van Brabant'''

Miyuki Yoko

Eerste Zeine 112

5144 AM Waalwijk

0416-334000

info@delangstraat.com

http://www.vetsenpets.nl/dierenkliniek-de-langstraat

*'''Dierenhospitaal Visdonk'''

Femke Lauwerijssen

Visdonkseweg 2A

4707PE Roosendaal

0165-583750

http://www.dierenhospitaal-visdonk.nl

dierenhospitaal@visdonk.nl

*'''Dierenziekenhuis Eindhoven'''

Stijn Peters (met Moniek als assistente)

Marconilaan 26

5621AA Eindhoven

040-3040054

http://www.dzeh.nl

info@dzeh.nl

*'''Universiteitskliniek voor gezelschapsdieren'''

Nico Schoemaker

De Uithof

Yalelaan 108

3584CM Utrecht

030-2539411

http://www.diergeneeskunde.nl

*'''Dierenarts van der Steen'''

Wendy van den Steen

Opaaigem 28

9420 Erpe-Mere België

(+32)053/39.04.94

http://www.dierenartsvandensteen.be

== Alarmnummers ==

*'''Amivedi'''

Bij vermissing van een fret of ander dier....

Centraal telefoonnummer : 0900-2648334

http://www.amivedi.nl

*'''Dier in Nood'''

Bij dierenmishandeling en verwaarlozing

meldnummer : 144

==Frettenopvangen en frettenstichtingen==

*'''SDF / Stichting De Fret '''

Stichting De Fret

Marchantstraat 49

3332 CL Zwijndrecht

Contactgegevens :

Marianne Boymans

078-612 95 36 (van 19:00 tot 21:00 uur)

http://www.fret.nl

*'''Vereniging Frettig Gestoord'''

Jerry Bockstraat 45

3543 CA Utrecht

Opvangadressen in Utrecht, Maarssen, Amsterdam, Alkmaar, Vleuten en Delft

Contactgegevens:

Rine Oddens

06-41526931

http://www.frettiggestoord.nl/

* het Vraagbaak team kan zich niet vinden in het beleid van Frettig Gestoord, om fretten gezamelijk te plaatsen. Aangezien we elk fretje in de opvang wel een gouden mandje gunnen, hebben wij deze vereniging wel in onze lijst opgenomen.

==Vakantieopvang en pension==

*'''Natascha's Frettenpension'''

Natascha Schellekens

Tilburg

0628439226

frettencoaching@gmail.com

Facebook: Natascha's frettenpension

*''' Te gek om los te lopen'''

Vakantieopvang

Hoofddorp

http://tegekomlostelopen.simpsite.nl

tegekomlostelopen@live.nl

*'''Frettenvrienden '''

Vakantie opvang van Chantal Raaijmakers

Landsmeer (omgeving Amsterdam)

Tel: 0631762233 (tussen 12.00-20.00)

Email: mijnfrettenbende@gmail.com

Facebook: Frettenvrienden (vakantieopvang)

==Hulp bij gedragsproblemen==

Natascha Schellekens

06-28439226

frettencoaching@gmail.com

Facebook: Natascha's Frettencoaching

http://www.frettencoaching.eu

== Websites en winkels==

*'''Fretties'''

http://www.fretties.nl

*'''Prooidier'''

http://www.prooidier.nl

*'''Carnibest'''

http://www.carnibest.nl

*'''Animal food express'''

http://www.animalfoodexpress.nl/

*'''Zooplus'''

http://www.zooplus.nl

*'''Dierenspeciaalzaak Casper'''

http://www.fretten.nl

*'''Dierenurnen en grafmonumenten'''

http://memories.3dogs.eu

http://de-urnenwinkel.nl

*'''Dierenapotheek''' (oa RC convalescence/"waltham")

http://www.dierapotheek.com/

Nuttige adressen

2019-09-06T18:31:23Z

Karen: /* Websites en winkels */

==Dierenartsen met frettenervaring==

Hou voor ogen dat geen van de artsen zo intensief bezig is met fretten als Hanneke Roest. Daardoor kunnen zij hun beperkingen hebben bij bepaalde ziektebeelden.
De Frettenvraagbaak adviseert daarom ook bij serieuze medische problemen zo snel mogelijk een afspraak te maken bij de Frettenkliniek.

*'''De Frettenkliniek'''

Hanneke Roest, frettendierenarts

Reygerboslaan 32

4283 HB Giessen

0183-515926

http://www.frettenkliniek.nl

*'''Dierenkliniek Leidsche Rijn'''

Tineke Deden

Langerakbaan 207

3544 RD Utrecht

030-6661167

http://www.dierenkliniekleidscherijn.nl

*'''Dierenkliniek Delft-centrum'''

Jacob van Nijhuis

Crommelinplein 3-5

2627 BM Delft

015 – 2850230

http://www.dierenkliniekdelftcentrum.nl

*'''Dierenkliniek Hart van Brabant'''

Miyuki Yoko

Eerste Zeine 112

5144 AM Waalwijk

0416-334000

info@delangstraat.com

http://www.vetsenpets.nl/dierenkliniek-de-langstraat

*'''Dierenhospitaal Visdonk'''

Femke Lauwerijssen

Visdonkseweg 2A

4707PE Roosendaal

0165-583750

http://www.dierenhospitaal-visdonk.nl

dierenhospitaal@visdonk.nl

*'''Dierenziekenhuis Eindhoven'''

Stijn Peters (met Moniek als assistente)

Marconilaan 26

5621AA Eindhoven

040-3040054

http://www.dzeh.nl

info@dzeh.nl

*'''Universiteitskliniek voor gezelschapsdieren'''

Nico Schoemaker

De Uithof

Yalelaan 108

3584CM Utrecht

030-2539411

http://www.diergeneeskunde.nl

*'''Dierenarts van der Steen'''

Wendy van den Steen

Opaaigem 28

9420 Erpe-Mere België

(+32)053/39.04.94

http://www.dierenartsvandensteen.be

== Alarmnummers ==

*'''Amivedi'''

Bij vermissing van een fret of ander dier....

Centraal telefoonnummer : 0900-2648334

http://www.amivedi.nl

*'''Dier in Nood'''

Bij dierenmishandeling en verwaarlozing

meldnummer : 144

==Frettenopvangen en frettenstichtingen==

*'''SDF / Stichting De Fret '''

Stichting De Fret

Marchantstraat 49

3332 CL Zwijndrecht

Contactgegevens :

Marianne Boymans

078-612 95 36 (van 19:00 tot 21:00 uur)

http://www.fret.nl

*'''Vereniging Frettig Gestoord'''

Jerry Bockstraat 45

3543 CA Utrecht

Opvangadressen in Utrecht, Maarssen, Amsterdam, Alkmaar, Vleuten en Delft

Contactgegevens:

Rine Oddens

06-41526931

http://www.frettiggestoord.nl/

* het Vraagbaak team kan zich niet vinden in het beleid van Frettig Gestoord, om fretten gezamelijk te plaatsen. Aangezien we elk fretje in de opvang wel een gouden mandje gunnen, hebben wij deze vereniging wel in onze lijst opgenomen.

==Vakantieopvang en pension==

*'''Natascha's Frettenpension'''

Natascha Schellekens

Tilburg

0628439226

frettencoaching@gmail.com

Facebook: Natascha's frettenpension

*''' Te gek om los te lopen'''

Vakantieopvang

Hoofddorp

http://tegekomlostelopen.simpsite.nl

tegekomlostelopen@live.nl

*'''Frettenvrienden '''

Vakantie opvang van Chantal Raaijmakers

Landsmeer (omgeving Amsterdam)

Tel: 0631762233 (tussen 12.00-20.00)

Email: mijnfrettenbende@gmail.com

Facebook: Frettenvrienden (vakantieopvang)

==Hulp bij gedragsproblemen==

Natascha Schellekens

06-28439226

frettencoaching@gmail.com

Facebook: Natascha's Frettencoaching

http://www.frettencoaching.eu

== Websites en winkels==

*'''Fretties'''

http://www.fretties.nl

*'''Prooidier'''

http://www.prooidier.nl

*'''Carnibest'''

http://www.carnibest.nl

*'''Animal food express'''

http://www.animalfoodexpress.nl/

*'''Zooplus'''

http://www.zooplus.nl

*'''Dierenspeciaalzaak Casper'''

http://www.fretten.nl

*'''Dierenurnen en grafmonumenten'''

http://memories.3dogs.eu

http://de-urnenwinkel.nl

*'''Dierenapotheek''' (oa RC convalescence/"waltham")

http://www.dierapotheek.com/

*'''Webshop de-dierenarts''' (oa Stronghold)

http://www.de-dierenarts.nl/webshop/q/stronghold

Nuttige adressen

2019-09-06T18:30:09Z

Karen: /* Vakantieopvang en pension */

==Dierenartsen met frettenervaring==

Hou voor ogen dat geen van de artsen zo intensief bezig is met fretten als Hanneke Roest. Daardoor kunnen zij hun beperkingen hebben bij bepaalde ziektebeelden.
De Frettenvraagbaak adviseert daarom ook bij serieuze medische problemen zo snel mogelijk een afspraak te maken bij de Frettenkliniek.

*'''De Frettenkliniek'''

Hanneke Roest, frettendierenarts

Reygerboslaan 32

4283 HB Giessen

0183-515926

http://www.frettenkliniek.nl

*'''Dierenkliniek Leidsche Rijn'''

Tineke Deden

Langerakbaan 207

3544 RD Utrecht

030-6661167

http://www.dierenkliniekleidscherijn.nl

*'''Dierenkliniek Delft-centrum'''

Jacob van Nijhuis

Crommelinplein 3-5

2627 BM Delft

015 – 2850230

http://www.dierenkliniekdelftcentrum.nl

*'''Dierenkliniek Hart van Brabant'''

Miyuki Yoko

Eerste Zeine 112

5144 AM Waalwijk

0416-334000

info@delangstraat.com

http://www.vetsenpets.nl/dierenkliniek-de-langstraat

*'''Dierenhospitaal Visdonk'''

Femke Lauwerijssen

Visdonkseweg 2A

4707PE Roosendaal

0165-583750

http://www.dierenhospitaal-visdonk.nl

dierenhospitaal@visdonk.nl

*'''Dierenziekenhuis Eindhoven'''

Stijn Peters (met Moniek als assistente)

Marconilaan 26

5621AA Eindhoven

040-3040054

http://www.dzeh.nl

info@dzeh.nl

*'''Universiteitskliniek voor gezelschapsdieren'''

Nico Schoemaker

De Uithof

Yalelaan 108

3584CM Utrecht

030-2539411

http://www.diergeneeskunde.nl

*'''Dierenarts van der Steen'''

Wendy van den Steen

Opaaigem 28

9420 Erpe-Mere België

(+32)053/39.04.94

http://www.dierenartsvandensteen.be

== Alarmnummers ==

*'''Amivedi'''

Bij vermissing van een fret of ander dier....

Centraal telefoonnummer : 0900-2648334

http://www.amivedi.nl

*'''Dier in Nood'''

Bij dierenmishandeling en verwaarlozing

meldnummer : 144

==Frettenopvangen en frettenstichtingen==

*'''SDF / Stichting De Fret '''

Stichting De Fret

Marchantstraat 49

3332 CL Zwijndrecht

Contactgegevens :

Marianne Boymans

078-612 95 36 (van 19:00 tot 21:00 uur)

http://www.fret.nl

*'''Vereniging Frettig Gestoord'''

Jerry Bockstraat 45

3543 CA Utrecht

Opvangadressen in Utrecht, Maarssen, Amsterdam, Alkmaar, Vleuten en Delft

Contactgegevens:

Rine Oddens

06-41526931

http://www.frettiggestoord.nl/

* het Vraagbaak team kan zich niet vinden in het beleid van Frettig Gestoord, om fretten gezamelijk te plaatsen. Aangezien we elk fretje in de opvang wel een gouden mandje gunnen, hebben wij deze vereniging wel in onze lijst opgenomen.

==Vakantieopvang en pension==

*'''Natascha's Frettenpension'''

Natascha Schellekens

Tilburg

0628439226

frettencoaching@gmail.com

Facebook: Natascha's frettenpension

*''' Te gek om los te lopen'''

Vakantieopvang

Hoofddorp

http://tegekomlostelopen.simpsite.nl

tegekomlostelopen@live.nl

*'''Frettenvrienden '''

Vakantie opvang van Chantal Raaijmakers

Landsmeer (omgeving Amsterdam)

Tel: 0631762233 (tussen 12.00-20.00)

Email: mijnfrettenbende@gmail.com

Facebook: Frettenvrienden (vakantieopvang)

==Hulp bij gedragsproblemen==

Natascha Schellekens

06-28439226

frettencoaching@gmail.com

Facebook: Natascha's Frettencoaching

http://www.frettencoaching.eu

== Websites en winkels==

*'''Fretties'''

http://www.fretties.nl

*'''Prooidier'''

http://www.prooidier.nl

*'''Carnibest'''

http://www.carnibest.nl

*'''Animal food express'''

http://www.animalfoodexpress.nl/

*'''Zooplus'''

http://www.zooplus.nl

*'''Dierenspeciaalzaak Casper'''

http://www.fretten.nl

*'''Frettenshop'''

http://www.frettenshop.nl

*'''Frettentuigjes'''

http://fretten-tuigjes.webklik.nl/page/8-vorm-tuigjes

*'''Dierenurnen en grafmonumenten'''

http://memories.3dogs.eu

http://de-urnenwinkel.nl

*'''Dierenapotheek''' (oa RC convalescence/"waltham")

http://www.dierapotheek.com/

*'''Webshop de-dierenarts''' (oa Stronghold)

http://www.de-dierenarts.nl/webshop/q/stronghold

Nuttige adressen

2019-09-06T18:29:24Z

Karen: /* Frettenopvangen en frettenstichtingen */

==Dierenartsen met frettenervaring==

Hou voor ogen dat geen van de artsen zo intensief bezig is met fretten als Hanneke Roest. Daardoor kunnen zij hun beperkingen hebben bij bepaalde ziektebeelden.
De Frettenvraagbaak adviseert daarom ook bij serieuze medische problemen zo snel mogelijk een afspraak te maken bij de Frettenkliniek.

*'''De Frettenkliniek'''

Hanneke Roest, frettendierenarts

Reygerboslaan 32

4283 HB Giessen

0183-515926

http://www.frettenkliniek.nl

*'''Dierenkliniek Leidsche Rijn'''

Tineke Deden

Langerakbaan 207

3544 RD Utrecht

030-6661167

http://www.dierenkliniekleidscherijn.nl

*'''Dierenkliniek Delft-centrum'''

Jacob van Nijhuis

Crommelinplein 3-5

2627 BM Delft

015 – 2850230

http://www.dierenkliniekdelftcentrum.nl

*'''Dierenkliniek Hart van Brabant'''

Miyuki Yoko

Eerste Zeine 112

5144 AM Waalwijk

0416-334000

info@delangstraat.com

http://www.vetsenpets.nl/dierenkliniek-de-langstraat

*'''Dierenhospitaal Visdonk'''

Femke Lauwerijssen

Visdonkseweg 2A

4707PE Roosendaal

0165-583750

http://www.dierenhospitaal-visdonk.nl

dierenhospitaal@visdonk.nl

*'''Dierenziekenhuis Eindhoven'''

Stijn Peters (met Moniek als assistente)

Marconilaan 26

5621AA Eindhoven

040-3040054

http://www.dzeh.nl

info@dzeh.nl

*'''Universiteitskliniek voor gezelschapsdieren'''

Nico Schoemaker

De Uithof

Yalelaan 108

3584CM Utrecht

030-2539411

http://www.diergeneeskunde.nl

*'''Dierenarts van der Steen'''

Wendy van den Steen

Opaaigem 28

9420 Erpe-Mere België

(+32)053/39.04.94

http://www.dierenartsvandensteen.be

== Alarmnummers ==

*'''Amivedi'''

Bij vermissing van een fret of ander dier....

Centraal telefoonnummer : 0900-2648334

http://www.amivedi.nl

*'''Dier in Nood'''

Bij dierenmishandeling en verwaarlozing

meldnummer : 144

==Frettenopvangen en frettenstichtingen==

*'''SDF / Stichting De Fret '''

Stichting De Fret

Marchantstraat 49

3332 CL Zwijndrecht

Contactgegevens :

Marianne Boymans

078-612 95 36 (van 19:00 tot 21:00 uur)

http://www.fret.nl

*'''Vereniging Frettig Gestoord'''

Jerry Bockstraat 45

3543 CA Utrecht

Opvangadressen in Utrecht, Maarssen, Amsterdam, Alkmaar, Vleuten en Delft

Contactgegevens:

Rine Oddens

06-41526931

http://www.frettiggestoord.nl/

* het Vraagbaak team kan zich niet vinden in het beleid van Frettig Gestoord, om fretten gezamelijk te plaatsen. Aangezien we elk fretje in de opvang wel een gouden mandje gunnen, hebben wij deze vereniging wel in onze lijst opgenomen.

==Vakantieopvang en pension==

*'''Natascha's Frettenpension'''

Natascha Schellekens

Tilburg

0628439226

frettencoaching@gmail.com

Facebook: Natascha's frettenpension

*'''Fret & Welzijn'''

Opvang en pension

Chaimel Lerou

Waldhoorn 71

2907SJ Capelle a/d IJssel

0641628086

Info@fret-en-welzijn.nl

http://fret-en-welzijn.nl

*''' Te gek om los te lopen'''

Vakantieopvang

Hoofddorp

http://tegekomlostelopen.simpsite.nl

tegekomlostelopen@live.nl

*'''Frettenvrienden '''

Vakantie opvang van Chantal Raaijmakers

Landsmeer (omgeving Amsterdam)

Tel: 0631762233 (tussen 12.00-20.00)

Email: mijnfrettenbende@gmail.com

Facebook: Frettenvrienden (vakantieopvang)

==Hulp bij gedragsproblemen==

Natascha Schellekens

06-28439226

frettencoaching@gmail.com

Facebook: Natascha's Frettencoaching

http://www.frettencoaching.eu

== Websites en winkels==

*'''Fretties'''

http://www.fretties.nl

*'''Prooidier'''

http://www.prooidier.nl

*'''Carnibest'''

http://www.carnibest.nl

*'''Animal food express'''

http://www.animalfoodexpress.nl/

*'''Zooplus'''

http://www.zooplus.nl

*'''Dierenspeciaalzaak Casper'''

http://www.fretten.nl

*'''Frettenshop'''

http://www.frettenshop.nl

*'''Frettentuigjes'''

http://fretten-tuigjes.webklik.nl/page/8-vorm-tuigjes

*'''Dierenurnen en grafmonumenten'''

http://memories.3dogs.eu

http://de-urnenwinkel.nl

*'''Dierenapotheek''' (oa RC convalescence/"waltham")

http://www.dierapotheek.com/

*'''Webshop de-dierenarts''' (oa Stronghold)

http://www.de-dierenarts.nl/webshop/q/stronghold

Nuttige adressen

2019-09-06T18:27:01Z

Karen: /* Dierenartsen met frettenervaring */

==Dierenartsen met frettenervaring==

Hou voor ogen dat geen van de artsen zo intensief bezig is met fretten als Hanneke Roest. Daardoor kunnen zij hun beperkingen hebben bij bepaalde ziektebeelden.
De Frettenvraagbaak adviseert daarom ook bij serieuze medische problemen zo snel mogelijk een afspraak te maken bij de Frettenkliniek.

*'''De Frettenkliniek'''

Hanneke Roest, frettendierenarts

Reygerboslaan 32

4283 HB Giessen

0183-515926

http://www.frettenkliniek.nl

*'''Dierenkliniek Leidsche Rijn'''

Tineke Deden

Langerakbaan 207

3544 RD Utrecht

030-6661167

http://www.dierenkliniekleidscherijn.nl

*'''Dierenkliniek Delft-centrum'''

Jacob van Nijhuis

Crommelinplein 3-5

2627 BM Delft

015 – 2850230

http://www.dierenkliniekdelftcentrum.nl

*'''Dierenkliniek Hart van Brabant'''

Miyuki Yoko

Eerste Zeine 112

5144 AM Waalwijk

0416-334000

info@delangstraat.com

http://www.vetsenpets.nl/dierenkliniek-de-langstraat

*'''Dierenhospitaal Visdonk'''

Femke Lauwerijssen

Visdonkseweg 2A

4707PE Roosendaal

0165-583750

http://www.dierenhospitaal-visdonk.nl

dierenhospitaal@visdonk.nl

*'''Dierenziekenhuis Eindhoven'''

Stijn Peters (met Moniek als assistente)

Marconilaan 26

5621AA Eindhoven

040-3040054

http://www.dzeh.nl

info@dzeh.nl

*'''Universiteitskliniek voor gezelschapsdieren'''

Nico Schoemaker

De Uithof

Yalelaan 108

3584CM Utrecht

030-2539411

http://www.diergeneeskunde.nl

*'''Dierenarts van der Steen'''

Wendy van den Steen

Opaaigem 28

9420 Erpe-Mere België

(+32)053/39.04.94

http://www.dierenartsvandensteen.be

== Alarmnummers ==

*'''Amivedi'''

Bij vermissing van een fret of ander dier....

Centraal telefoonnummer : 0900-2648334

http://www.amivedi.nl

*'''Dier in Nood'''

Bij dierenmishandeling en verwaarlozing

meldnummer : 144

==Frettenopvangen en frettenstichtingen==

*'''SDF / Stichting De Fret '''

Stichting De Fret

Marchantstraat 49

3332 CL Zwijndrecht

Contactgegevens :

Marianne Boymans

078-612 95 36 (van 19:00 tot 21:00 uur)

http://www.fret.nl

*'''Vereniging Frettig Gestoord'''

Jerry Bockstraat 45

3543 CA Utrecht

Opvangadressen in Utrecht, Maarssen, Amsterdam, Alkmaar, Vleuten en Delft

Contactgegevens:

Rine Oddens

06-41526931

http://www.frettiggestoord.nl/

* het Vraagbaak team kan zich niet vinden in het beleid van Frettig Gestoord, om fretten gezamelijk te plaatsen. Aangezien we elk fretje in de opvang wel een gouden mandje gunnen, hebben wij deze vereniging wel in onze lijst opgenomen.

*'''Frettenopvang Uithuizen (Gr.) Stichting Red de Fret'''

Aalderik en Adrijana van Bruggen

Wilgenbos 25

9981 KD Uithuizen

0595-438846

06-47220355

Frettenopvanguithuizen@live.nl

http://simpsite.nl/frettenopvanguithuizen/

Bert en Jolanda de Vries

Rietdekkershof 29

7885 GA Nieuw-Dordrecht

0591-316816

06-34200092

frettenopvangdrenthe@outlook.com

'''Fret & Welzijn

Chaimel Lerou

Waldhoorn 71

2907SJ Capelle a/d IJssel

0641628086

Info@fret-en-welzijn.nl

http://fret-en-welzijn.nl

==Vakantieopvang en pension==

*'''Natascha's Frettenpension'''

Natascha Schellekens

Tilburg

0628439226

frettencoaching@gmail.com

Facebook: Natascha's frettenpension

*'''Fret & Welzijn'''

Opvang en pension

Chaimel Lerou

Waldhoorn 71

2907SJ Capelle a/d IJssel

0641628086

Info@fret-en-welzijn.nl

http://fret-en-welzijn.nl

*''' Te gek om los te lopen'''

Vakantieopvang

Hoofddorp

http://tegekomlostelopen.simpsite.nl

tegekomlostelopen@live.nl

*'''Frettenvrienden '''

Vakantie opvang van Chantal Raaijmakers

Landsmeer (omgeving Amsterdam)

Tel: 0631762233 (tussen 12.00-20.00)

Email: mijnfrettenbende@gmail.com

Facebook: Frettenvrienden (vakantieopvang)

==Hulp bij gedragsproblemen==

Natascha Schellekens

06-28439226

frettencoaching@gmail.com

Facebook: Natascha's Frettencoaching

http://www.frettencoaching.eu

== Websites en winkels==

*'''Fretties'''

http://www.fretties.nl

*'''Prooidier'''

http://www.prooidier.nl

*'''Carnibest'''

http://www.carnibest.nl

*'''Animal food express'''

http://www.animalfoodexpress.nl/

*'''Zooplus'''

http://www.zooplus.nl

*'''Dierenspeciaalzaak Casper'''

http://www.fretten.nl

*'''Frettenshop'''

http://www.frettenshop.nl

*'''Frettentuigjes'''

http://fretten-tuigjes.webklik.nl/page/8-vorm-tuigjes

*'''Dierenurnen en grafmonumenten'''

http://memories.3dogs.eu

http://de-urnenwinkel.nl

*'''Dierenapotheek''' (oa RC convalescence/"waltham")

http://www.dierapotheek.com/

*'''Webshop de-dierenarts''' (oa Stronghold)

http://www.de-dierenarts.nl/webshop/q/stronghold

Voeding

2019-01-14T18:45:05Z

Karen: /* Brokken */

Nuttige adressen

2018-10-18T11:24:09Z

Karen: /* Dierenartsen met frettenervaring */

==Dierenartsen met frettenervaring==

Hou voor ogen dat geen van de artsen zo intensief bezig is met fretten als Hanneke Roest. Daardoor kunnen zij hun beperkingen hebben bij bepaalde ziektebeelden.
De Frettenvraagbaak adviseert daarom ook bij serieuze medische problemen zo snel mogelijk een afspraak te maken bij de Frettenkliniek.

*'''De Frettenkliniek'''

Hanneke Roest, frettendierenarts

Reygerboslaan 32

4283 HB Giessen

0183-515926

http://www.frettenkliniek.nl

*'''Dierenkliniek Leidsche Rijn'''

Tineke Deden

Langerakbaan 207

3544 RD Utrecht

030-6661167

http://www.dierenkliniekleidscherijn.nl

*'''Dierenkliniek Delft-centrum'''

Jacob Nijhuis

Crommelinplein 3-5

2627 BM Delft

015 – 2850230

http://www.dierenkliniekdelftcentrum.nl

*'''Dierenkliniek De Langstraat'''

Miyuki Yoko

Eerste Zeine 112

5144 AM Waalwijk

0416-334000

info@delangstraat.com

http://www.vetsenpets.nl/dierenkliniek-de-langstraat

*'''Dierenhospitaal Visdonk'''

Femke Lauwerijssen

Visdonkseweg 2A

4707PE Roosendaal

0165-583750

http://www.dierenhospitaal-visdonk.nl

dierenhospitaal@visdonk.nl

*'''Dierenziekenhuis Eindhoven'''

Stijn Peters (met Moniek als assistente)

Marconilaan 26

5621AA Eindhoven

040-3040054

http://www.dzeh.nl

info@dzeh.nl

*'''Universiteitskliniek voor gezelschapsdieren'''

Nico Schoemaker

De Uithof

Yalelaan 108

3584CM Utrecht

030-2539411

http://www.diergeneeskunde.nl

*'''Dierenarts van der Steen'''

Wendy van den Steen

Opaaigem 28

9420 Erpe-Mere België

(+32)053/39.04.94

http://www.dierenartsvandensteen.be

== Alarmnummers ==

*'''Amivedi'''

Bij vermissing van een fret of ander dier....

Centraal telefoonnummer : 0900-2648334

http://www.amivedi.nl

*'''Dier in Nood'''

Bij dierenmishandeling en verwaarlozing

meldnummer : 144

==Frettenopvangen en frettenstichtingen==

*'''SDF / Stichting De Fret '''

Stichting De Fret

Marchantstraat 49

3332 CL Zwijndrecht

Contactgegevens :

Marianne Boymans

078-612 95 36 (van 19:00 tot 21:00 uur)

http://www.fret.nl

*'''Vereniging Frettig Gestoord'''

Jerry Bockstraat 45

3543 CA Utrecht

Opvangadressen in Utrecht, Maarssen, Amsterdam, Alkmaar, Vleuten en Delft

Contactgegevens:

Rine Oddens

06-41526931

http://www.frettiggestoord.nl/

* het Vraagbaak team kan zich niet vinden in het beleid van Frettig Gestoord, om fretten gezamelijk te plaatsen. Aangezien we elk fretje in de opvang wel een gouden mandje gunnen, hebben wij deze vereniging wel in onze lijst opgenomen.

*'''Frettenopvang Uithuizen (Gr.) Stichting Red de Fret'''

Aalderik en Adrijana van Bruggen

Wilgenbos 25

9981 KD Uithuizen

0595-438846

06-47220355

Frettenopvanguithuizen@live.nl

http://simpsite.nl/frettenopvanguithuizen/

Bert en Jolanda de Vries

Rietdekkershof 29

7885 GA Nieuw-Dordrecht

0591-316816

06-34200092

frettenopvangdrenthe@outlook.com

'''Fret & Welzijn

Chaimel Lerou

Waldhoorn 71

2907SJ Capelle a/d IJssel

0641628086

Info@fret-en-welzijn.nl

http://fret-en-welzijn.nl

==Vakantieopvang en pension==

*'''Natascha's Frettenpension'''

Natascha Schellekens

Tilburg

0628439226

frettencoaching@gmail.com

Facebook: Natascha's frettenpension

*'''Fret & Welzijn'''

Opvang en pension

Chaimel Lerou

Waldhoorn 71

2907SJ Capelle a/d IJssel

0641628086

Info@fret-en-welzijn.nl

http://fret-en-welzijn.nl

*''' Te gek om los te lopen'''

Vakantieopvang

Hoofddorp

http://tegekomlostelopen.simpsite.nl

tegekomlostelopen@live.nl

*'''Frettenvrienden '''

Vakantie opvang van Chantal Raaijmakers

Landsmeer (omgeving Amsterdam)

Tel: 0631762233 (tussen 12.00-20.00)

Email: mijnfrettenbende@gmail.com

Facebook: Frettenvrienden (vakantieopvang)

==Hulp bij gedragsproblemen==

Natascha Schellekens

06-28439226

frettencoaching@gmail.com

Facebook: Natascha's Frettencoaching

http://www.frettencoaching.eu

== Websites en winkels==

*'''Fretties'''

http://www.fretties.nl

*'''Prooidier'''

http://www.prooidier.nl

*'''Carnibest'''

http://www.carnibest.nl

*'''Animal food express'''

http://www.animalfoodexpress.nl/

*'''Zooplus'''

http://www.zooplus.nl

*'''Dierenspeciaalzaak Casper'''

http://www.fretten.nl

*'''Frettenshop'''

http://www.frettenshop.nl

*'''Frettentuigjes'''

http://fretten-tuigjes.webklik.nl/page/8-vorm-tuigjes

*'''Dierenurnen en grafmonumenten'''

http://memories.3dogs.eu

http://de-urnenwinkel.nl

*'''Dierenapotheek''' (oa RC convalescence/"waltham")

http://www.dierapotheek.com/

*'''Webshop de-dierenarts''' (oa Stronghold)

http://www.de-dierenarts.nl/webshop/q/stronghold

Voeding

2018-10-06T07:21:34Z

Karen: /* Vlees en Prooi */

Voeding

2018-10-02T14:04:58Z

Karen: /* Algemeen */

Voeding

2018-10-02T14:00:59Z

Karen: /* Brokken */

Voeding

2018-10-02T13:36:59Z

Karen: /* Vlees en Prooi */

Voeding

2018-10-02T13:01:35Z

Karen: /* Algemeen */

==Algemeen==

Een fret is een obligate carnivoor. Dat wil zeggen dat zijn lichaam gemaakt is om bijna uitsluitend dierlijke materialen en hele prooidieren te verteren. De enige koolhydraten dat het kan verwerken zijn de al voor verteerde planten en fruit resten in het maag/darm kanaal van het prooidier. Plantaardige vezels kan je fret helemaal niet verteren. Daarbij heeft een fret een hoog metabolisme; een zeer snelle verbranding. Door dit alles stellen ze zeer hoge eisen aan hun voeding om gezond te blijven. Vaak komen voeding gerelateerde problemen en aandoeningen pas veel later tevoorschijn, soms na jaren.

Door onderzoek blijkt steeds meer dat natuurlijke voeding het beste lijkt te zijn voor je fret. Dat is dus op vers vlees basis, zonder toegevoegde koolhydraten, zoals granen (ook rijst), mais, biet etc...

==Vlees en Prooi==

Vanuit het oogpunt van je fret zijn hele prooidieren het beste. Deze bevatten alle benodigde voedingstoffen. Niet alle prooi is geschikt voor je fret. Ga er van uit dat je dier hetzelfde nodig heeft, wat zijn wilde broer, de bunzing zal eten. Een bunzing zal bijvoorbeeld geen koe vangen, dus rundvlees is dus niet zo geschikt. Alleen vlees is ook niet goed, dat is te eenzijdig. Je fret heeft organen (met inhoud) en botten nodig om een volledige voeding te krijgen. Vlees en prooi moet ook rauw aangeboden worden. Gekookt, gebakken oid geeft verlies van voedingsstoffen. Denk weer aan de bunzing, die loopt echt niet met een gasstel en een pan op de rug. Hele prooi eten heeft ook als voordeel dat het je fret bezighoudt, zijn kauwspieren goed ontwikkelt en het gebit gezond houdt. Bovendien vinden de meeste fretten het gewoon heerlijk.

Soms moeten fretjes vlees leren eten. Begin dat met kleine beetjes en kleine exemplaren. Probeer eens of het een stukje kipfilet lust, of koop een klein formaat KVV worstje en biedt een theelepeltje daarvan aan. Als je fretje het lekker vindt kun je de hoeveelheid uitbreiden. Als het zijn neus er voor optrekt, kun je het mengen met het voer dat hij tot dan toe gegeten heeft.
Als je prooi wilt geven, begin dan eerst eens met een babymuisje. Als zelfs dat niet gegeten wordt, dan kun je het muisje nog in tweeën knippen. Zo komen de geuren meer naar buiten en dat zou je fret wel eens overheerlijk kunnen vinden. Als je fret het baby muisje goed accepteert, kun je overstappen naar een maatje groter, de fuzzy muis. Als muizen eten goed gaat kun je ook eens een baby rat proberen, of een babykonijn. Pas als het eten van kleine prooi goed gaat stap je over naar volwassen prooi of grotere dieren zoals gevogelte.

Sommige fretten hebben een duidelijke voorkeur voor een bepaald prooidier of vleessmaak. Over het algemeen is een compleet opgegeten prooidier volledige voeding voor je fretje. Volwassen prooidieren hebben meer voedingswaarde dan babyprooi. Met name het calcium gehalte ligt te laag als er uitsluitend baby prooi gegeven wordt.

[[Bestand:Prooi Goliath.JPG|300px]]

====Vers vlees (KVV)====

Wil je geen hele prooi geven, dan is er een alternatief op de markt in de vorm van Kant en klaar Verse Vleesvoeding (KVV) Dit zijn over het algemeen diepvries worsten met gemalen volledige voeding. Deze is in verschillende smaken en soorten te krijgen. Neem wel speciaal voor de fret bedoelde varianten. In kat en hond varianten kunnen stoffen zitten die niet goed voor je fret zijn en de aanwezige gemalen botjes zijn vaak groter, wat mogelijk vast kan komen te zitten in het gebit of de keel van de fret! Een nadeel van KVV is dat ze het niet hoeven te kauwen en dus niet gebit reinigend werkt. Voor fretjes die er gevoelig voor zijn kan dat tandvleesontstekingen geven. Ook is KVV vaak wat vetter dan hele prooi. Je fret kan er dan te dik door worden.

[[Bestand:KVV Kovu.JPG|300px]]

Bij KVV of prooidelen, zoals konijn en gevogelte, is het zaak om goed af te wisselen, zodat er geen tekorten ontstaan. Het geven van uitsluitend KVV wordt momenteel nog afgeraden. Het is nog niet duidelijk of je fretje dan wel genoeg voedingsstoffen binnenkrijgt. Sommige fretjes zijn erg handig met het ‘ontwijken van de botjes’. Een calcium tekort ligt dan zeker op de loer. Maar ook als je diertje alles netjes opeet, is aanvulling met brokjes of volwassen prooidieren aan te raden.

Een aantal merken KVV met een voor fretten geschikte variant zijn: Carnibest, Haaks Barf en Tinlo.

LET OP!
Uit recente onderzoeken blijkt dat in de meeste KVV voeders erg veel verontreiniging zit, oa. resistente bacteriën. Mogelijk kunnen deze voeders langdurige en ernstige spijsverteringsproblemen geven.
Wees erg voorzichtig met het geven van KVV en let erg nauwkeurig op de hygiëne. Zowel tijdens het bereiden als de tijd dat u het laat staan voor het dier.
Fretten die een ziekte onder de leden hebben of een gevoelig maagdarm systeem wordt momenteel af geraden om KVV te voeren.

====Welke prooi is geschikt voor mijn fret?====

Als eerste: VOER GEEN LEVENDE DIEREN!! Dat geeft helemaal geen meerwaarde voor je fret, het is zeer dieronvriendelijk en de meeste fretten kunnen een prooi niet fatsoenlijk doden en het loopt dus gevaar verwond te worden door het prooidier. Alle prooidieren zijn uitstekend diepvries te verkrijgen. Alle bevroren producten moeten wel ontdooit aan de fret gegeven worden! Laat KVV in de koelkast ontdooien. Een hele prooi kunt u ook ontdooien door het zo’n 20 minuten in heet water te leggen.

*knaagdieren (muis, rat, hamster), konijn en haas

*gevogelte zoals kwartel, duif, kip, patrijs, fazant, eend

*zoetwatervis. Niet alle fretten lusten dit en alleen ter afwisseling.

Voor KVV geldt de worsten van bovenstaande diersoorten, waarvan kip de vetste en konijn de magerste variant is.

[[Bestand:Prooi Raaf-ZusjeIII.JPG|300px]]

====Snacks====

Er zijn een aantal verantwoorde snacks, waar veel fretten dol op zijn. Deze mogen best gegeven worden, maar tellen niet als maaltijd omdat het te weinig voedingswaarde heeft.

*eendagskuikens

*insecten en wormen. Vooral wasmotlarven en moriowormen zijn erg geliefd. Meelwormen mogen ALLEEN ge(vries)droogd gegeven worden. Dit vanwege de schade die levende exemplaren in de ingewanden kunnen aanrichten. Sommige fretten zijn gek op slakken. Pas op met krekels en sprinkhanen, die hebben haken aan de achterpoten.

*rauwe eidooier. Eiwit is schadelijk!

*reepje kipfilet.

====Waar kan ik prooi en KVV krijgen?====

Er zijn in heel Nederland verschillende bedrijven die prooi en KVV verkopen. Sommige dierenspeciaalzaken hebben het ook in hun assortiment. Bij het hoofdstuk [[Nuttige adressen]] vind je een paar verkooppunten.

'''FABEL 1''': Je fret wordt absoluut niet agressief of bijterig door het geven van vlees en/of prooi!! Wel kunnen ze erg enthousiast en gericht worden op de prooi, gewoon omdat ze het heel erg lekker vinden.

'''FABEL 2: '''Fretten krijgen wormen als ze rauw vlees eten.

Een fret is helemaal niet gevoelig voor het krijgen van wormen. U hoeft uw fretje normaal gesproken ook niet te ontwormen. Doe dat alleen op advies van een goede (frettenervaren) dierenarts. Veel ontwormingsmiddelen kunnen de darmen van het fretje beschadigen!

'''WAARSCHUWING 1:''' Geef een fret nooit rauw varkensvlees. Dit kan mogelijk het Aujeszky virus bevatten. Dit is dodelijk voor je fretje.

'''WAARSCHUWING 2''': Geef nooit gekookte, gebakken of anders verhitte botjes aan je fret. Deze kunnen niet verteerd worden en versplinteren. Dit kan zorgen voor perforatie en ernstige verstopping van de ingewanden, met alle nare gevolgen van dien.

'''WAARSCHUWING 3''' : '''Geef je fret nooit rozijntjes, fruit, groente of kaas als snack '''Dit kunnen ze niet verteren en ze kunnen er zelfs een verstopping van krijgen (met een operatie door de dierenarts tot gevolg). Veel fretten vinden het wel erg lekker.

==Brokken==

Zijn brokken dan slecht? Nee als het verantwoorde frettenbrokken zijn, absoluut niet. Er bestaan ''wel'' slechte brokken voor je fret.

In een brok zit vlees en dierlijke bijproducten. Vaak wordt er ook een deel vis toegevoegd. Om een brokje te kunnen persen zullen er echter ook plantaardige materialen nodig zijn. Veelal granen, mais, biet. Om brokken houdbaar te maken moet het verhit worden, waardoor er voedingstoffen verloren gaan. Deze moeten er dan weer bijgevoegd worden. Dierlijke bijproducten kan van alles zijn. Denk aan bot, veren, haren, nagels, snavels, graten etc. Soms worden er smaak, geur, kleur en conservering middelen toegevoegd.

Een GOEDE frettenbrok heeft als hoofdbestanddeel vlees en dierlijke producten en zo min mogelijk plantaardig materiaal. Het eiwit en vet gehalte moet voldoende hoog zijn( 30-40% dierlijke eiwitten en 20-25% dierlijk vet) en makkelijk verteerbaar, dus van hoogwaardige kwaliteit. Ook de mineralen moeten aan bepaalde hoeveelheden voldoen, zo is taurine erg belangrijk (voor het hart) en de calcium-fosfor verhouding. Over het algemeen zijn de meeste bij dierenwinkels verkrijgbare brokken niet geschikt voor fretten, ook al staat er zo’n mooi plaatje van je lievelingsdier voorop. Duidelijk mag zijn dat brokken voor honden en de meeste kattenbrokken helemaal niet voldoen.

Brokken hebben als voordeel dat het makkelijk is. Het blijft lang goed, neemt geen ruimte in je vriezer of koelkast in, is goedkoper dan vlees. Daarnaast hoef je je niet bezig te houden met voedingswaardes en je hoeft er geen voedingstijden op na te houden. Sterker nog, als je fretje brokken eet, moet het daar onbeperkt beschikking over hebben. Door de snelle verbranding eet een fretje gedurende de dag en nacht van de brokjes. Een andere overweging om brokjes te geven kan zijn dat je geen andere dieren aan je fret wilt geven. Bovendien is het geven van brokjes erg hygiënisch en kan het vanuit dat oogpunt zelfs noodzakelijk zijn, bijvoorbeeld bij ziekte en/of behandeling van de verzorger.

Bedenk echter wel dat je met het in huis halen van een fret een echte carnivoor onderdak hebt gegeven.

Er bestaat een vermoeden dat fretjes die op brokvoeding staan wel gevoeliger worden voor bepaalde aandoeningen, zoals Insulinomen (alvleesklier kanker- dit komt omdat er langdurig een verhoogde productie van insuline geweest is door de aanwezige koolhydraten). Ook gebit problemen en -verontreiniging komt eerder en vaker voor bij het voeren van brokjes.

Wil je toch graag brokvoeding geven aan je fret, voel je dan niet schuldig. Dat is een persoonlijke overweging. Momenteel lijken de meest geschikte brokje voor de fret die van de merken Frettchen4You (rEVOLUTION, Ferretastic, Chick norRis) en Orijen (kip kitten) te zijn. Andere merken die je eventueel in overweging zou kunnen nemen zijn: Hill's Vetessential kitten kip, Totally Ferret en Royal Canin Veterinary Pediatric Weaning.

Kijk goed naar je fretje en overleg eventueel met de dierenarts om te beslissen welk type brokjes voor jouw fretje het meest geschikt lijkt.

Zorg dat een fretje dat brokjes eet altijd over voldoende vers water beschikt en ververs het dagelijks!

==Het Waltham papje==

Er wordt veel over het waltham papje gesproken. Dit heet eigenlijk Convalescence support van Royal Canin. Dit zijn zakjes met dieetvoeding in poedervorm, alleen te verkrijgen bij de dierenarts. Dit is zeer hoogwaardige, energierijke voeding die erg makkelijk opneembaar is. Bedoeld voor dieren (honden/katten, maar ook fretten, ratten en reptielen) die erg verzwakt zijn, bijv. door een ernstige ziekte of operatie. Dit is voeding om ze weer op de been te krijgen, zodat ze dan weer over kunnen op normaal eten. Fretten vinden het over het algemeen heel erg lekker. Zo lekker dat er al over ‘waltham junks’ wordt gesproken.

[[Bestand:Waltham voorbeeld wiki.jpg|300px]]

Bij fretjes wordt dit papje ook veel gebruikt om er medicijnen in toe te dienen.

Nuttige adressen

2017-03-01T07:40:43Z

Karen: /* Dierenartsen met frettenervaring */

==Dierenartsen met frettenervaring==

Hou voor ogen dat geen van de artsen zo intensief bezig is met fretten als Hanneke Roest. Daardoor kunnen zij hun beperkingen hebben bij bepaalde ziektebeelden.
De Frettenvraagbaak adviseert daarom ook bij serieuze medische problemen zo snel mogelijk een afspraak te maken bij de Frettenkliniek.

*'''De Frettenkliniek'''

Hanneke Roest, frettendierenarts

Reygerboslaan 32

4283 HB Giessen

0183-515926

http://www.frettenkliniek.nl

*'''Dierenkliniek Leidsche Rijn'''

Tineke Deden

Langerakbaan 207

3544 RD Utrecht

030-6661167

http://www.dierenkliniekleidscherijn.nl

*'''Dierenkliniek Delft-centrum'''

Jacob Nijhuis

Crommelinplein 3-5

2627 BM Delft

015 – 2850230

http://www.dierenkliniekdelftcentrum.nl

*'''Dierenkliniek De Langstraat'''

Miyuki Yoko

Eerste Zeine 112

5144 AM Waalwijk

0416-334000

info@delangstraat.com

http://www.vetsenpets.nl/dierenkliniek-de-langstraat

*'''Dierenhospitaal Visdonk'''

Femke Lauwerijssen

Visdonkseweg 2A

4707PE Roosendaal

0165-583750

http://www.dierenhospitaal-visdonk.nl

dierenhospitaal@visdonk.nl

*'''Dierenziekenhuis Eindhoven'''

Stijn Peters (met Moniek als assistente)

Marconilaan 26

5621AA Eindhoven

040-3040054

http://www.dzeh.nl

info@dzeh.nl

*'''Dierenziekenhuis Drachten'''

Anton Beijer

De Bolder 74

9206AR Drachten

0512 513627

http://www.dierenziekenhuisdrachten.nl

*'''Universiteitskliniek voor gezelschapsdieren'''

Nico Schoemaker

De Uithof

Yalelaan 108

3584CM Utrecht

030-2539411

http://www.diergeneeskunde.nl

*'''Dierenarts van der Steen'''

Wendy van den Steen

Opaaigem 28

9420 Erpe-Mere België

(+32)053/39.04.94

http://www.dierenartsvandensteen.be

== Alarmnummers ==

*'''Amivedi'''

Bij vermissing van een fret of ander dier....

Centraal telefoonnummer : 0900-2648334

http://www.amivedi.nl

*'''Dier in Nood'''

Bij dierenmishandeling en verwaarlozing

meldnummer : 144

==Frettenopvangen en frettenstichtingen==

*'''SDF / Stichting De Fret '''

Stichting De Fret

Marchantstraat 49

3332 CL Zwijndrecht

Contactgegevens :

Marianne Boymans

078-612 95 36 (van 19:00 tot 21:00 uur)

http://www.fret.nl

*'''Vereniging Frettig Gestoord'''

Jerry Bockstraat 45

3543 CA Utrecht

Opvangadressen in Utrecht, Maarssen, Amsterdam, Alkmaar, Vleuten en Delft

Contactgegevens:

Rine Oddens

06-41526931

http://www.frettiggestoord.nl/

* het Vraagbaak team kan zich niet vinden in het beleid van Frettig Gestoord, om fretten gezamelijk te plaatsen. Aangezien we elk fretje in de opvang wel een gouden mandje gunnen, hebben wij deze vereniging wel in onze lijst opgenomen.

*'''Frettenopvang Uithuizen (Gr.) Stichting Red de Fret'''

Aalderik en Adrijana van Bruggen

Wilgenbos 25

9981 KD Uithuizen

0595-438846

06-47220355

Frettenopvanguithuizen@live.nl

http://simpsite.nl/frettenopvanguithuizen/

Bert en Jolanda de Vries

Rietdekkershof 29

7885 GA Nieuw-Dordrecht

0591-316816

06-34200092

frettenopvangdrenthe@outlook.com

'''Fret & Welzijn

Chaimel Lerou

Waldhoorn 71

2907SJ Capelle a/d IJssel

0641628086

Info@fret-en-welzijn.nl

http://fret-en-welzijn.nl

==Vakantieopvang en pension==

*'''Natascha's Frettenpension'''

Natascha Schellekens

Tilburg

0628439226

frettencoaching@gmail.com

Facebook: Natascha's frettenpension

*'''Fret & Welzijn'''

Opvang en pension

Chaimel Lerou

Waldhoorn 71

2907SJ Capelle a/d IJssel

0641628086

Info@fret-en-welzijn.nl

http://fret-en-welzijn.nl

*''' Te gek om los te lopen'''

Vakantieopvang

Hoofddorp

http://tegekomlostelopen.simpsite.nl

tegekomlostelopen@live.nl

*'''Frettenvrienden '''

Vakantie opvang van Chantal Raaijmakers

Landsmeer (omgeving Amsterdam)

Tel: 0631762233 (tussen 12.00-20.00)

Email: mijnfrettenbende@gmail.com

Facebook: Frettenvrienden (vakantieopvang)

==Hulp bij gedragsproblemen==

Natascha Schellekens

06-28439226

frettencoaching@gmail.com

Facebook: Natascha's Frettencoaching

http://www.frettencoaching.eu

== Websites en winkels==

*'''Fretties'''

http://www.fretties.nl

*'''Prooidier'''

http://www.prooidier.nl

*'''Carnibest'''

http://www.carnibest.nl

*'''Animal food express'''

http://www.animalfoodexpress.nl/

*'''Zooplus'''

http://www.zooplus.nl

*'''Dierenspeciaalzaak Casper'''

http://www.fretten.nl

*'''Frettenshop'''

http://www.frettenshop.nl

*'''Frettentuigjes'''

http://fretten-tuigjes.webklik.nl/page/8-vorm-tuigjes

*'''Dierenurnen en grafmonumenten'''

http://memories.3dogs.eu

http://de-urnenwinkel.nl

*'''Dierenapotheek''' (oa RC convalescence/"waltham")

http://www.dierapotheek.com/

*'''Webshop de-dierenarts''' (oa Stronghold)

http://www.de-dierenarts.nl/webshop/q/stronghold

Nuttige adressen

2016-12-07T08:57:21Z

Karen: /* Frettenopvangen en frettenstichtingen */

==Dierenartsen met frettenervaring==

Hou voor ogen dat geen van de artsen zo intensief bezig is met fretten als Hanneke Roest. Daardoor kunnen zij hun beperkingen hebben bij bepaalde ziektebeelden.
De Frettenvraagbaak adviseert daarom ook bij serieuze medische problemen zo snel mogelijk een afspraak te maken bij de Frettenkliniek.

*'''De Frettenkliniek'''

Hanneke Roest, frettendierenarts

Reygerboslaan 32

4283 HB Giessen

0183-515926

http://www.frettenkliniek.nl

*'''Dierenkliniek Leidsche Rijn'''

Tineke Deden

Langerakbaan 207

3544 RD Utrecht

030-6661167

http://www.dierenkliniekleidscherijn.nl

*'''Dierenkliniek Delft-centrum'''

Jacob Nijhuis

Crommelinplein 3-5

2627 BM Delft

015 – 2850230

http://www.dierenkliniekdelftcentrum.nl

*'''Dierenkliniek De Langstraat'''

Miyuki Yoko

Eerste Zeine 112

5144 AM Waalwijk

0416-334000

info@delangstraat.com

http://www.vetsenpets.nl/dierenkliniek-de-langstraat

*'''Dierenhospitaal Visdonk'''

Femke Lauwerijssen

Visdonkseweg 2A

4707PE Roosendaal

0165-583750

http://www.dierenhospitaal-visdonk.nl

dierenhospitaal@visdonk.nl

*'''Dierenziekenhuis Eindhoven'''

Stijn Peters (met Moniek als assistente)

Marconilaan 26

5621AA Eindhoven

040-3040054

http://www.dzeh.nl

info@dzeh.nl

*'''Kliniek de Bouverije'''

Rens Pellenaars

Oosterhoutseweg 73

4816KC Breda

076-5722999

http://www.dierenartsbreda.nl

*'''Dierenziekenhuis Drachten'''

Anton Beijer

De Bolder 74

9206AR Drachten

0512 513627

http://www.dierenziekenhuisdrachten.nl

*'''Universiteitskliniek voor gezelschapsdieren'''

Nico Schoemaker

De Uithof

Yalelaan 108

3584CM Utrecht

030-2539411

http://www.diergeneeskunde.nl

*'''Dierenarts van der Steen'''

Wendy van den Steen

Opaaigem 28

9420 Erpe-Mere België

(+32)053/39.04.94

http://www.dierenartsvandensteen.be

== Alarmnummers ==

*'''Amivedi'''

Bij vermissing van een fret of ander dier....

Centraal telefoonnummer : 0900-2648334

http://www.amivedi.nl

*'''Dier in Nood'''

Bij dierenmishandeling en verwaarlozing

meldnummer : 144

==Frettenopvangen en frettenstichtingen==

*'''SDF / Stichting De Fret '''

Stichting De Fret

Marchantstraat 49

3332 CL Zwijndrecht

Contactgegevens :

Marianne Boymans

078-612 95 36 (van 19:00 tot 21:00 uur)

http://www.fret.nl

*'''Vereniging Frettig Gestoord'''

Jerry Bockstraat 45

3543 CA Utrecht

Opvangadressen in Utrecht, Maarssen, Amsterdam, Alkmaar, Vleuten en Delft

Contactgegevens:

Rine Oddens

06-41526931

http://www.frettiggestoord.nl/

* het Vraagbaak team kan zich niet vinden in het beleid van Frettig Gestoord, om fretten gezamelijk te plaatsen. Aangezien we elk fretje in de opvang wel een gouden mandje gunnen, hebben wij deze vereniging wel in onze lijst opgenomen.

*'''Frettenopvang Uithuizen (Gr.) Stichting Red de Fret'''

Aalderik en Adrijana van Bruggen

Wilgenbos 25

9981 KD Uithuizen

0595-438846

06-47220355

Frettenopvanguithuizen@live.nl

http://simpsite.nl/frettenopvanguithuizen/

Bert en Jolanda de Vries

Rietdekkershof 29

7885 GA Nieuw-Dordrecht

0591-316816

06-34200092

frettenopvangdrenthe@outlook.com

'''Fret & Welzijn

Chaimel Lerou

Waldhoorn 71

2907SJ Capelle a/d IJssel

0641628086

Info@fret-en-welzijn.nl

http://fret-en-welzijn.nl

==Vakantieopvang en pension==

*'''Natascha's Frettenpension'''

Natascha Schellekens

Tilburg

0628439226

frettencoaching@gmail.com

Facebook: Natascha's frettenpension

*'''Fret & Welzijn'''

Opvang en pension

Chaimel Lerou

Waldhoorn 71

2907SJ Capelle a/d IJssel

0641628086

Info@fret-en-welzijn.nl

http://fret-en-welzijn.nl

*''' Te gek om los te lopen'''

Vakantieopvang

Hoofddorp

http://tegekomlostelopen.simpsite.nl

tegekomlostelopen@live.nl

*'''Frettenvrienden '''

Vakantie opvang van Chantal Raaijmakers

Landsmeer (omgeving Amsterdam)

Tel: 0631762233 (tussen 12.00-20.00)

Email: mijnfrettenbende@gmail.com

Facebook: Frettenvrienden (vakantieopvang)

==Hulp bij gedragsproblemen==

Natascha Schellekens

06-28439226

frettencoaching@gmail.com

Facebook: Natascha's Frettencoaching

http://www.frettencoaching.eu

== Websites en winkels==

*'''Fretties'''

http://www.fretties.nl

*'''Prooidier'''

http://www.prooidier.nl

*'''Carnibest'''

http://www.carnibest.nl

*'''Animal food express'''

http://www.animalfoodexpress.nl/

*'''Zooplus'''

http://www.zooplus.nl

*'''Dierenspeciaalzaak Casper'''

http://www.fretten.nl

*'''Frettenshop'''

http://www.frettenshop.nl

*'''Frettentuigjes'''

http://fretten-tuigjes.webklik.nl/page/8-vorm-tuigjes

*'''Dierenurnen en grafmonumenten'''

http://memories.3dogs.eu

http://de-urnenwinkel.nl

*'''Dierenapotheek''' (oa RC convalescence/"waltham")

http://www.dierapotheek.com/

*'''Webshop de-dierenarts''' (oa Stronghold)

http://www.de-dierenarts.nl/webshop/q/stronghold

Gezondheid en ziekte

2016-11-22T20:30:35Z

Karen: /* Longworm */

==Hoe herken ik een gezonde fret?==

Om te weten of je diertje misschien iets mankeert moet je wel weten hoe een gezonde fret in elkaar steekt. Pas als je bekend bent met het gedrag en uiterlijk van een gezonde fret kun je beoordelen of het noodzakelijk is om een dierenarts in te schakelen.

De beste manier om daar achter te komen bij je eigen diertje, is veel tijd aan hem of haar besteden en hem goed te observeren. Dat klinkt heel logisch, maar vaak genoeg weten fretteneigenaren geen specifieke vragen te beantwoorden als het noodzakelijk is. Geen twee fretten zijn hetzelfde. Heb je een goede band met je dier, dan kunnen zelfs de kleinste veranderingen opvallen.

Denk er vooral aan dat fretten nog dicht bij de natuur staan en erg stoïcijns zijn. Dat betekent dat ze pijn en ongemak niet snel zullen laten zien. Zwakte in de vrije natuur staat immers gelijk aan de dood.

====Tekenen van een gezonde fret====

In de regel is een gezonde fret een vrolijk, blij en speels diertje, wat graag ondeugende streken uithaalt.
Een aantal kenmerken van de gezonde fret:

*heldere, schone en glanzende ogen

*roze en vochtig tandvlees en slijmvliezen

*schone oren

*schone neus

*volle, glanzende vacht, zonder kale plekken of huidschilfers

*zachte (roze) voetzooltjes

*onderzoekend en nieuwsgierig gedrag vertonend

*normale, stevige bruine drollen in de bak. Enigszins afhankelijk van de voeding, maar nooit dun, brijig, hard of vreemd van kleur

*schone genitaliën en anus

*normale temperatuur, hartslag en ademhaling

==Wanneer kan er iets mis zijn?==

Zoals bij alle dieren kan je fret ook iets mankeren. Sterker nog, fretten zijn erg gevoelige dieren die vrij vatbaar zijn voor allerlei aandoeningen, ziekten en niet te vergeten ongelukjes.
Een fretje zal niet zo snel laten zien dat het iets mankeert. Soms zijn het erg kleine signalen, soms overduidelijke. Over het algemeen kun je stellen dat je niet al te lang kunt wachten met een dierenartsbezoek als je dier tekenen van gezondheidsproblemen of pijn laat zien. Het zijn kleine diertjes met weinig reserves.

'''Bij twijfel altijd contact opnemen met een dierenarts met frettenervaring!'''

Een lijst met dierenartsen vind je in [[nuttige adressen|dierenartsen]]

[[Bestand:Frettenkliniek 1.jpg|400px]]

====Tekenen van een ongezonde fret ====

Er zijn veel signalen die een fretje kan afgeven als het niet lekker in zijn vel zit of iets mankeert. Hieronder alleen een lijstje met enkele algemene tekenen. Meer ziekte gerelateerde tekenen vind je in het desbetreffende medische deel.

*matte en vieze ogen. In de ogen zie je de gemoedstoestand van je dier. Als hij zich niet lekker voelt zie je dat aan de blik in de ogen

*slechte vacht (dof, dun, kale plekken)

*echt droge neus

*wit tandvlees en slijmvliezen

*afwijkende ontlasting

*uitvloeiing uit neus, oor, oog of anus

*zachte, broze of gescheurde nagels

*huidirritaties of uitslag

*vreemd gedrag

*plotseling gewichtsverlies

*koorts

*niet eten of drinken

*overdreven veel slapen

====Tekenen van een fretje in nood====

Een fret in nood laat een speciaal gedrag zien, wat in een normale toestand niet voorkomt. Vang je een of meerdere signalen op, neem deze dan serieus en handel direct om de fret uit de noodsituatie te bevrijden. Ga zo nodig direct naar de dierenarts of neem contact met je dierenarts op.

Voorbeelden van noodsignalen:

*wijd open gesperde ogen

*schreeuwen, kekkeren of heel snel achter elkaar mokken

*wegschieten naar een donker plek, meestal ergens in of onder

*heftig schokken of krampen. Dit kan gebeuren na een (hoge) val, beknelling, elektrische schok of als er op gestapt is, door een hersen of ruggenmerg beschadiging

*blazen. Normaal blaast een fret om zijn ongenoegen te tonen. Aanhoudend en luid blazen kan pijn of hoge stress aanduiden

*anaal klieren lozen

*laten lopen van urine of ontlasting

====Tekenen van een fret met pijn====

Een fret zal door zijn stoïcijnse natuur niet snel pijn laten zien. Soms is het erg moeilijk om te zien of je fret pijn ervaart. De tekenen die hieronder staan kunnen je misschien helpen met je beslissing of het verstandiger is om contact met de dierenarts op te nemen

*doffe, matte of geknepen ogen

*kreunen

*tandenknarsen

*samentrekken van de spieren bovenop de kop

*niet willen eten

*problemen met kauwen

*eten uit de mond laten vallen

*erg kruimelen met brokjes eten

*moeite met slikken

*regelmatig platliggen

*moeite met lopen; kreupelen, wankelen, ledematen niet willen belasten of omhoog houden en uit balans zijn

*zichzelf niet kunnen wassen

*overdreven likken of krabben

*doffe vacht

*niet kunnen opstaan of gaan liggen

*steeds op dezelfde kant willen liggen

*moeite hebben met uitrekken of zich opkrullen

*geluiden maken bij plassen of poepen

*wegtrekken bij aanraken

*(proberen te) bijten bij aanraking op bepaalde plek

*depressief

*inactief en sloom

*niet willen spelen, ook niet met stimulatie

*gewichtsverlies

*vreemd gedrag

'''TIP '''

Mocht het zijn dat je fret ooit een traumatische ervaring meemaakt, zorg er dan voor dat je zelf rustig en kalm blijft. Fretten voelen je stemming erg goed aan en raken nog gestresster door jouw paniek. Houd je sterk en probeer je diertje zo goed mogelijk te helpen door

*rustig en met zachte stem te praten

*het zachtjes te aaien. Al kan het verstandig zijn om uit de buurt van de kop te blijven, omdat een gestresste fret makkelijker kan bijten

*indien mogelijk de kop of het hele lijf bedekken met een doek of dekentje

*er gewoon bij blijven. Ook dieren hebben graag een vertrouwd persoon om zich heen in noodsituaties

*neem het in de nekvel als het dier in paniek is. Een fret in paniek kan zichzelf nog meer verwonden. Bovendien zal er nagekeken moeten worden wat het mankeert. In het nekvel pakken is dan de meest effectieve methode. In het nekvel pakken is normaal gesproken niet pijnlijk.

[[Bestand:11886142-ehbo-doos-met-stethoscoop-op-een-witte-achtergrond.jpg]]

==EHBO==

Er kan altijd een ongelukje gebeuren of iets aan de hand zijn, waar je als eigenaar of verzorger je fret meteen bij moet helpen.
Blijf vooral zelf rustig, praat tegen je fretje en pak het zo nodig in het nekvel. Zorg dat je rustig kunt bekijken wat er aan de hand is en hoe je het beste kunt helpen. Rustig betekent resoluut en overtuigend naar je dier toe zijn, niet alles op je gemakje doen. Zorg dat je het telefoonnummer van je dierenarts altijd bij de hand hebt, programmeer het in je telefoon!
Zorg dat eventueel andere loslopende fretjes veilig in hun kooi geplaatst worden. Dan heb je daar geen omkijken meer naar. Roep eventueel hulp in om dat te laten doen.

Het is altijd handig een klein frettenEHBOdoosje thuis te hebben. Daarin kan zitten: een schaar, een pincet, gaasjes, kleine smalle verbandrolletjes en een wat bredere verbandrol, betadine en een potje met wat maizena om een bloedend nageltje te stelpen.

Voor alle gevallen geldt dat het erg belangrijk is om een dierenarts te hebben met ruime frettenervaring. Veel dierenartsen hebben geen ervaring met fretten, of erg minimaal. Er zijn nogal wat typische frettenaandoeningen en medicijnen waar een fret erg slecht op kan reageren en die zelfs schade kunnen toebrengen! Mocht je erg grote spoed hebben en is er geen frettendierenarts in de buurt, laat dan de behandelend arts contact opnemen met een dierenarts met ruime frettenervaring.
Een lijst van dierenartsen met frettenervaring vind je hier [[nuttige adressen|dierenartsen met frettenervaring ]].

====Abces====

Een abces is een zacht, pijnlijk bultje, soms rood of geel gekleurd. Meestal het gevolg van een bijt of snijwond die gesloten is met verontreiniging binnenin (door bacterieën bijv.). Het bultje is gevuld met pus. Een enkele keer kan een graszaadje ook voor een abces zorgen.
Abcessen zijn erg pijnlijk en indien onbehandeld kan het voor een uitgebreide infectie zorgen, zelfs een bloedvergiftiging. Uiteindelijk zal je fret het met de dood moeten bekopen.
Vermoed je een abces bij je fret, ga er dan zo snel mogelijk mee naar de dierenarts, zodat deze behandeld kan worden. Vaak zal het nodig zijn om een kleine chirurgische ingreep te doen en de wond schoon te spoelen. Daarnaast zal er een antibioticum voorgeschreven worden. Niet alle antibiotica is geschikt voor fretten. Neem contact op met een dierearts met frettenervaring om zeker te zijn van de juiste behandeling.

====Aanval/Hypo ====

Wanneer de hersenen de elektrische impulsen niet meer goed kunnen herleiden ontstaat er een aanval. Dat kan enkele seconden, maar ook minuten lang duren.
De oorzaak loopt erg uiteen, het kan gaan van een laag bloedsuiker tot een ernstige oormijt-besmetting aan toe. Er zijn toevallen die heel rustig verlopen en onopgemerkt blijven, maar de meeste hebben een groot impact op de ledematen in combinatie met het verlies van controle van de blaas/darm, watertanden, en braken.
Het enige wat je kan doen als een fret een aanval heeft is hem naar een rustige, wat donkere plek brengen. Zorg dat hij zichzelf niet verwond. Houd hem weg van andere huisdieren.
Blijf zelf rustig en praat tegen de fret. Na een aanval is je fret moe en uitgeput. Probeer je fret niet tegen te houden tijdens een aanval, maar houd hem wel zo rustig mogelijk en warm. Hij zal verward zijn en door elkaar geschud zijn.
Om hem wat te stimuleren om weer tot zijn positieven te komen, doe dan wat honing of druivensuiker op zijn tandvlees. Herhaal dit elke vijf minuten, totdat hij weer een beetje bij komt. Geef hem daarna wat zacht voedsel.

====Allergische reactie====

Een allergische reactie kan ontstaan door een vaccinatie, een medicijn, voedsel of een (chemische) stof waar je dier mee in aanraking gekomen is. Houd je fret warm (bijv in een deken) en ga er meteen mee naar de dierenarts. Een heftige reactie kan snel dodelijk aflopen!
Symptomen kunnen zijn:

*zwelling in het gezicht, met name in en rond de ogen, lippen en neus

*uitslag

*kwijlen

*diarree

*bleke slijmvliezen

*toevallen en heftig trillen

*zwelling op de entplaats

De dierenarts zal met medicatie en eventueel infuus je diertje er boven op proberen te helpen.

====Beknelling====

Het kan voorkomen dat je fretje ergens tussen vast komt te zitten. Hetzij doordat het ergens zijn nieuwsgierige neus ingestoken heeft, maar er geen ruimte was voor de rest van het lijf. Hetzij doordat je per ongeluk op een pootje hebt gestapt. Bekijk altijd nauwkeurig of er zwelling gaat optreden nadat je je diertje bevrijd hebt. Heeft het pijn of bloed het ergens? Is dat het geval, neem dan contact op met je dierenarts.
Is je fretje bewegingsloos, loopt het duidelijk mank of valt het om? Ga dan met grote spoed naar de dierenarts!
Valt het mee, maar is er toch sprake van bijvoorbeeld een beetje zwelling op het pootje, probeer dan zo ver je fret het toelaat, de zwelling te koelen onder een koude kraan of met een coolpad (nooit direct op het dier leggen, maar een doek er tussen).

====Bijtwonden====

Mensen met fretten hebben vaak ook andere dieren in huis. Vaak gaat alles naar wens, mocht er van agressie onderling sprake zijn dan kan een beet van een ander dier op de loer liggen.

Als je fret wordt gebeten door een ander huisdier, spoel dan de wond direct goed uit met koud/lauw-warm water.
Als de wond erg bloed, probeer deze dan voorzichtig met een gaasje of washandje wat dicht te duwen. Ga dan onmiddellijk naar je dierenarts.
Een kattenbeet kan gevaarlijk zijn vanwege de hoeveelheid bacteriën in het speeksel, een beet van een kat vraagt vaak om een bepaald soort antibiotica.
Is je fret gebeten door een dier in het wild of een verdwaald dier, ga dan direct naar een dierenarts. Het is niet geheel onwaarschijnlijk dat je dier besmet zou zijn geraakt met rabiës(hondsdolheid). Preventief handelen is dan noodzakelijk. Let goed op eventuele veranderingen bij je fret.

====Botbreuken====

Fretten zijn zeer flexibel en veerkrachtig, maar toch kunnen er beenverwondingen ontstaan die je zonder een röntgenfoto niet kunt herkennen.
Houd je fret bij een beenbreuk zo rustig en stabiel mogelijk. Probeer niet zelf vast te stellen wat er aan scheelt, maar '''ga direct naar een dierenarts'''.
Heeft je fret een gebroken beentje of een gewonde rug, hinkt hij of vertoond hij pijn bij het lopen? Pak hem dan voorzichtig op en leg hem in zijn kooi, '''bel dan onmiddellijk de dierenarts.''' Houd je fretje goed warm.
Voor het vervoer naar je dierenarts wikkel je je fret in een doek om de ledematen zo stil en stabiel mogelijk te houden onderweg.

====Braken====

Braken kan worden veroorzaakt door verschillende oorzaken, variërend van slecht voedsel tot een blokkade (verstopping). Soms is er iets in de maag gekomen wat fout uitpakt en de fret doet braken.
Houd een brakende fret altijd goed in de gaten. Het braken heeft vaak te maken met maagproblemen of de een of andere achterliggende ziekte.
Ontstaat het braken door een blokkade, een haarbal of een ongewenst voorwerp in de maag (rubber of iets dergelijks), dan is spoedeisende hulp noodzakelijk en zal de dierenarts d.m.v. een operatie de blokkade op moeten lossen.

====Brandwonden====

Hoewel dieren door hun natuurlijke afkeer voor vuur en extreme hitte minder frequent brandwonden oplopen, is het toch nuttig te weten wat te doen als het noodlot toeslaat. Brandwonden kunnen veroorzaakt worden door vuur, straling (bijvoorbeeld zonlicht), electriciteit en chemicaliën. Let altijd goed op je fret in de buurt van open haarden, ovens en bij het roken van sigaretten.

Brandwonden kunnen worden opgedeeld in 3 graden:

* eerste-graads brandwonden, hierbij zijn slechts de oppervlakkige huidlagen aangetast, toch zijn ze pijnlijk. De huid is rood en licht gezwollen. Als je op de huid drukt wordt ze wit. Na 1 à 2 dagen laat de verbrande huid los.

*tweede-graads brandwonden, deze dringen dieper in de huidlagen door, zodat de huid blaren krijgt die gevuld raken met transparante vloeistof. Ze zijn zeer pijnlijk.

*derde-graads verbranding tast de volledige dikte van de huid aan. De huid kan wit zijn of zwart verkoold. Haren komen makkelijk los. Als ook de huidzenuwen zijn beschadigd veroorzaken ze weinig of zelfs geen pijn.

Tijdens contact met een heet voorwerp of vlam wordt een grote hoeveelheid warmte opgeslagen in het weefsel. Deze warmte wordt geleidelijk vrijgegeven aan het omgevend weefsel. De verbranding gaat dus eigenlijk nog een tijdje door nà het contact, ook al was dat slechts van korte duur.

Tijdens en na een operatie is toevoer van warmte meestal noodzakelijk, dit om de fret weer op temperatuur te krijgen of te houden. De dierenarts maakt daarvoor gebruik van een couveuse, die is daarvoor het meest geschikt. Ook kunnen warmtematjes gebruikt worden, maar wees daar voorzichtig mee. Je fret mag immers niet te warm worden, daar kunnen ze immers heel slecht tegen. Regelmatig zal ook de temperatuur van je fret gemeten moeten worden bij het gebruik van een warmtematje. Het zal niet de eerste keer zijn dat een fret door verkeerd gebruik van een warmtemat brandwonden oploopt.
Ga hier dus heel nauwkeurig mee om, neem voordat je een warmtemat gaat gebruiken altjd eerst even contact op met een ervaren frettendierenarts voor het nodige advies.

[[Bestand:Brandwonden door warmtematje.jpg|300px]]

brandwonden na het foutief gebruik van een warmtemat

'''Wat te doen bij brandwonden'''

Koel de plek met lauwwarm water gedurende minstens 10 minuten. '''Ga daarna meteen door naar een dierenarts'''.
Gebruik nooit olie, ijs, ijswater of ontsmettingsmiddelen om de huid te koelen daar deze de gekwetste huid alleen maar verder kunnen beschadigen. Een verzachtende brandwondenzalf zoals Flammazine mag wel. Prik blaren niet open.
Zie ook [http://www.frettenkliniek.nl/ziekten-en-aandoeningen/huidaandoeningen#brand]

====Diarree====

Diarree kan een symptoom zijn van vele soorten van ziekten. Inwendige parasieten kunnen de oorzaak zijn, een obstructie of het kan een teken zijn van een dodelijke ziekte zoals leverziekten. Het is zaak de fret met diarree zo snel mogelijk te laten behandelen, omdat veel kostbare vloeistoffen verloren raken omdat het lichaam het voedsel niet langer absorbeert.
Als diarree langer dan een halve dag aanhoudt, maak dan een afspraak bij je dierenarts en neem een monster van de ontlasting mee. Hij kan deze dan meteen nakijken.

====Electrische schok====

Elektrische schokken kunnen vrij hevig zijn en zo mogelijk je fretje doden. Je kan zelf vrij weinig doen, alleen '''onmiddellijk met je fret naar de dierenarts te gaan'''. Houd hem tot die tijd warm en zo rustig mogelijk, praat zachtjes tegen je fret, je stem zal hem kalmeren.
Een elektrische schok is meestal het vervolg van het kauwen op elektriciteitsdraden. De meeste problemen zullen bij een schok ontstaan in de mond, de tanden en het tandvlees.
Houd er rekening mee dat beschadigde snoeren ook brand kunnen veroorzaken. Behandel eerst je fret en bekijk pas daarna de schade aan de snoeren en vervang de aangevreten snoeren onmiddellijk. Zorg dat de fret er nooit meer bij kan.

====Homeopathie====

Gezonde dieren voelen zich fit en vitaal. Het afweersysteem is in staat om alle processen in het lichaam goed te coördineren en de invloed van ziekteverwekkers is minimaal. Wanneer er gezondheidsklachten ontstaan betekent dit, dat het herstellend vermogen ontregeld of verzwakt is. Soms heeft het lichaam hulp nodig om weer in balans te komen. Homeopathie is een geneeswijze waarbij met medicijnen op natuurlijke basis, niet alleen de klachten worden behandeld, maar ook het zelfherstellend vermogen van het dier wordt gestimuleerd.

Wanneer de fret zich "anders dan anders" gedraagt of er sprake is van een langer durend gedragsprobleem, dan zou homeopathie ook een waardevolle betekenis voor de fret kunnen zijn. Deze problemen kunnen namelijk veroorzaakt worden doordat uw fret zich niet lekker voelt.

Ook kunnen er oorzaken zijn waardoor hij emotioneel gezien uit balans is gebracht. Hierbij kun je denken aan

*ziekte
*verhuizing
*mishandeling
*overlijden van een maatje
*angsten
*etcetera

====Huiduitslag====

Merk je dat je fret uitslag, bultjes, puistjes of schilfers heeft, neem dan contact op met de dierenarts. Ga niet zelf aan de gang met zalfjes of shampoo's. Die kunnen meer kwaad dan goed doen.
Een schilferige, droge huid kan te maken hebben met slechte voeding. Zorg voor een goede voeding met hoge voedingswaarden en voldoende vet. Het kan ook een symptoom zijn van bijnieraandoeningen.
Kleine zwarte plekjes op de staart van je fret kunnen 'mee-eters' zijn. Dit als gevolg van vuil en stof wat is blijven plakken aan de vetafscheiding van de huid. '''Knijp ze nooit uit!''' Heeft je fret hier last van, was het staartje dagelijks met lauwwarm water en gebruik een wattenbolletje om hiermee over de huid te wrijven en het zacht te maken. Na enkele dagen zal er al verbetering zijn.

'''LET OP:''' huiduitslag kan duiden op een besmetting met hondenziekte of een allergische reactie. Neem direct contact op met een dierenarts als dit plotseling optreedt of verergert.

====Oogletsels====

Door het onderling spelgedrag van fretten kan heel makkelijk oogletsel ontstaan.
Ook vreemde stoffen in de ogen zijn altijd mogelijk. Als je fret een kras op het oog oploopt, spoel het oog dan met koud water. Heeft je fret een vreemde stof in het oog of een korrel zand of iets dergelijks, ga dan naar de dierenarts om verdere beschadiging te voorkomen.
Oogschade bij je fret vraagt altijd om ervaren deskundige hulp.

====Penisbotje====

Mannelijke fretten (rammen) hebben op de buik een penis ter de hoogte van de navel. In de penis zit het penisbotje dat de vorm van een J heeft met aan het einde en klein haakje. De mogelijkheid bestaat dat de voorhuid opschuift als een fretje langs gaas of tralies omhoog of omlaag klimt (of een ijzeren trapje af gaat), en aan dit haakje vast komt te zitten aan het gaas of de tralies.
Door het vast blijven zitten schrikt de fret en trekt zich los wat gepaard kan gaan met veel pijn, er kan een forse beschadiging (afscheuren van het penisbotje) of bloeduitstorting ontstaan van het omliggende weefsel. Ook kan het gebied eromheen gaan ontsteken rond het gebied dat geiïrriteerd is.
Ga direct naar een ervaren frettendierenarts als je fret dit is overkomen om na te laten kijken wat de werkelijke schade is.

====Ringworm====

Ringworm is een schimmelinfectie en erg besmettelijk, ook voor mensen. Katten kunnen dragers zijn, zonder er zelf last van te hebben.
Je kunt het herkennen aan kleine, kale en soms schilferige plekjes over het lichaam of rondom de teentjes. Deze plekjes kunnen groot en rond worden, soms met een rood en korstig oppervlak. Het geeft veel jeuk. Door de grote jeuk kunnen er secundaire huidinfecties ontstaan, vanwege het vele krabben. Ga er mee naar de dierenarts voor de juiste behandeling en behandel alle aanwezige huisdieren mee. Ook als ze nog geen tekenen van besmetting geven.
Houd aangetaste dieren apart, draag handschoenen bij het behandelen en was al het beddengoed, mandjes en dergelijke uit op minimaal 60 graden. Sop borstels, kooien en speelgoed met een 1:10 Dettol oplossing. Sporen van ringworm kunnen buiten hun gastheer tot 18 maanden overleven en voor herbesmetting zorgen. Volg de aanwijzingen van de dierenarts over het reinigen en desinfecteren van de leefomgeving.

====Shock ====

In een shock zijn komt meestal als reactie op een eerdere verwonding, ziekte of ernstige angst. Zorg dat je altijd honing, nutri-gel of druivensuiker in huis hebt om dat je fretje te kunnen geven bij problemen.
Kenmerken van een Shock zijn:

*zeer snelle ademhaling

*sloomheid

*piepen

*snelle hartslag

*bleke neus, huid, oren en (blauwachtig)tandvlees

*apathie

*diarree

Je kunt je fret helpen door hem warm en rustig te houden. Rol zijn lichaam in een handdoek, deze mag wat warm gemaakt worden in de magnetron, maar niet te warm!
Laat het hoofd van de fret altijd vrij. Praat zacht en geruststellend tegen je fretje en dim de lichten in de kamer. Soms is een beetje honing of nutri-gel op het tandvlees nuttig.
Laat hem niet eten of drinken, hij heeft het al moeilijk genoeg om te ademen, er is bijna nooit een slikreflex.
Zorg ervoor dat je auto opgewarmd is voor je vertrekt naar de dierenarts. Laat je dierenarts weten welke maatregelen je al hebt genomen en hoe hij daarop reageerde. De dierenarts zal vloeistof gaan toedienen voor een snel herstel. Is de shock ontstaan als gevolg van bloedverlies, dan krijgt hij soms een bloedtransfusie, wat levensreddend kan zijn.

====Longworm====

Onlangs is in Nederland tijdens een sectie bij een fret longworm (Sobolevingylus skrjabini) gevonden. Deze longworm wordt ook bij de bunzing, de boom- en steenmarter gevonden. Longwormen bij fretten zouden veel vaker kunnen voorkomen dan tot nu toe gedacht werd.

Het is een haarvormige worm van ongeveer 7 tot 10 mm die voornamelijk bij de kat is aangetoond.

Fretten kunnen zich besmetten door het eten van met longworm larven besmette slakken of door het eten van (wilde) muizen, vogels of kikkers die deze slakken hebben gegeten.
De door de fret opgegeten larven doorboren de darmwand en gaan via de bloedbaan naar de longen. Daar worden ze volwassen en beginnen na 4 weken met het produceren van eitjes. Deze eitjes komen uit in de longblaasjes waarna de larven worden opgehoest en doorgeslikt en via de ontlasting weer in de buitenwereld komen. De larfjes kunnen worden opgenomen door kikkers, slakken, kleine knaagdieren en vogels, waar ze zich verder ontwikkelen tot besmettelijke larfjes die weer door een volgende fret of kat kunnen worden opgenomen. Zes weken na een infectie kunnen bij katten de eerste larfjes dan weer in de ontlasting gevonden worden.

Waarschijnlijk verloopt een infectie met longworm meestal subklinisch. Dat wil zeggen dat de fret er geen verschijnselen van heeft. Sommige fretten kunnen wel klachten krijgen. Deze klachten passen vaak bij keelontsteking en bronchitis verschijnselen, zoals hoesten en kokhalzen. Bij lichamelijk onderzoek is de keel vaak gevoelig. Er kan veel slijm worden opgehoest.

Bij fretten die hoesten kunnen longfoto’s worden gemaakt maar daar veel fretten afwijkingen in de longen vertonen is dit niet bewijzend. Met onderzoek van de ontlasting is de diagnose wel met zekerheid te stellen.
Verse ontlasting wordt ingezet in een zogenaamde Baermann test. Hierbij wordt gekeken of er larfjes in de ontlasting zitten. Vals negatieven uitslagen kunnen voorkomen doordat de fret al klachten heeft voordat de volwassen wormen eitjes hebben gelegd of omdat de larven niet elke dag via de ontlasting worden uitgescheiden. Daarom is het verstandig om een aantal keren deze test te laten uitvoeren. Ook is het mogelijk om larven aan te tonen in sputum monsters die onder narcose uit de keel of luchtpijp worden verkregen.

Longworminfecties bij de kat en fret zijn heel goed te behandelen met een ontwormmiddel. Een pipet Advocate® voor de kleine kat, kan in de nek van de fret gedruppeld worden en is voldoende. De in de longen aanwezige wormen worden hierdoor gedood. Het duurt een paar weken voor het hoesten is verdwenen. Fretten die buiten komen en (naakt)slakken eten kunnen het beste preventief 2x per jaar worden behandeld met dit middel.

====Snijwonden====

Was de snijwond voorzichtig uit met koud water, om deze vervolgens met een zachte maar stevige druk dicht te duwen. Gebruik daarbij een goed, schoon hygiënisch gaasje of schoon washandje. Als het mogelijk is, draai er dan een verbandje om, maar vooral niet te strak.
Je fret kan ook inwendige schade hebben opgelopen die je zelf niet kunt zien, dus een bezoek aan de dierenarts is hier ook wenselijk. Mogelijk is, om geen infectie op te lopen, een antibiotica kuur gewenst. Vergeet niet dat fretten niet veel bloed kunnen verliezen.

====Vergiftiging====

De behandeling van een vergiftiging hangt geheel af van hetgeen je fret heeft binnen gekregen, wat de geconsumeerde stof was.

'''Ga direct naar de dierenarts''' en neem, indien mogelijk, datgene wat je fret gegeten heeft mee zodat de dierenarts een goed beeld krijgt van wat je fret heeft binnengekregen.

Kijk ook bij [[huisvesting#giftige_planten]] en [[huisvesting#giftige_huis-tuin-en-keuken_producten]]

====Zonnesteek====

Fretten zijn zeer gevoelig voor een zonnesteek.
Een temperatuur van meer dan 26,6 Celsius kan in sommige gevallen dodelijk zijn voor je fret. Met name zieke en oudere dieren zijn erg kwetsbaar.
Tekenen van een zonnesteek zijn :

*zwaar hijgen

*slijm uit de neus of mond

*extreme sloomheid

*verlies van bewustzijn.

De belangrijkste doelstelling is om de temperatuur van je fret naar beneden te brengen, dit moet echter ''heel langzaam'' gebeuren, anders riskeer je dat je fret in een schok terecht komt.
Een directe afname in temperatuur kan ook leiden tot de dood.

''Verlaag de temperatuur van je fret op de volgende manieren:''

*haal de fret onmiddellijk uit de zon en warmte,

*geef hem wat water te drinken via een lepeltje, behalve als je fret bewusteloos is, dan ''NOOIT ''vloeistof toedienen!

*pak niet te koud water en koel de pootjes van de fret hiermee, ook in de lies en op plaatsen waar minder beharing voorkomt, zoals op de lage buik. Gebruik daarvoor een washandje.

Je kunt de fret ook onderdompelen in ''lauw water'', maar houdt zijn hoofd en de bovenkant (de helft) van zijn lichaam altijd boven water! Het water dat verdampt op de huid zal het lichaam afkoelen en de temperatuur verlagen. Dompel de fret nooit in koud water, de schok zou hem kunnen doden!
Je kunt de fret ook af laten koelen met behulp van een ventilator, deze methode is niet zo effectief, maar altijd nog beter dan niets in een noodsituatie. Ga dan onmiddellijk naar de dierenarts. Deze zal extra vloeistof toedienen en zo nodig medicatie en of andere hulp bieden.
Neem in warme maanden altijd water mee voor onderweg. Probeer de fret onderweg koel te houden door middel van plastic colaflessen, gevuld met bevroren water in zijn kooi of carrier te leggen. Wikkel de flessen altijd in een handdoek en houd ze in de kooi. Dit is een gemakkelijke manier om het je fret bij warmte zo prettig mogelijk te maken.

Wat goed werkt voor je fret om bij extreme hitte oververhitting te voorkomen is het plaatsen van een airco in de ruimte waar je fretje het meeste zit.
Helaas is niet iedereen in het bezit van een airco, er is echter wel een manier om de temperatuur in je kamer toch wat te verlagen door middel van een ventilator en bevroren ijs.
Wat je nodig hebt zijn een ventilator en 4 flessen bevroren water per ventilator.
Leg de 4 flessen water in de diepvries totdat deze volledig bevroren zijn.
Zet de ventilator aan en zet twee van de vier bevroren flessen water voor de ventilator. Als de twee flessen zijn ontdooit wissel je deze om tegen de andere twee bevroren flessen in de vriezer en leg je de ontdooide weer terug, zo blijf je steeds reserves houden.

==Ziekten en aandoeningen==

===Aleutian Disease===

Door: Hanneke Roest, frettendierenarts.

'''De Frettenkliniek''' te Giessen

In 2005 bleek dat uit Nieuw Zeeland geimporteerde fretten vrijwel allemaal besmet waren met het Aleutian Disease virus. Velen stierven op jonge leeftijd. Het virus kon zich in Nederland en de rest van Europa verspreiden doordat de dieren pas na maanden (soms jaren) ziek werden. Dankzij de samenwerking tussen de Frettenkliniek, de frettenverenigingen (met name de financiele steun van Stichting de Fret), de opvangcentra, de fokkers, het C.F.E. (Cooperatie van Fokkers van Edelpelsdieren) en dierenartsen konden we de ziekte in Nederland al na een paar jaar onder controle krijgen. Op dit moment lijken er nog slechts enkele geisoleerde fretten met deze aandoening in Nederland aanwezig.

'''''De oorzaak'''''

De ziekte wordt veroorzaakt door het Aleutian Mink Disease Virus (ADV), dit is een Parvovirus dat de nerts, fret en andere marterachtigen kan infecteren. Het virus is in de verte verwant aan het honden en katten Parvovirus maar heeft een geheel andere structuur. Er zijn vijf nertsenstammen en tenminste drie frettenstammen geisoleerd. Er wordt aangenomen dat de fretten stammen variaties (mutanten) zijn van het nertsvirus. Het lijkt er op dat de ene stam meer schade kan aanrichten dan de andere stam en dat er dus net als bij griep een verschil in virulentie kan bestaan. Diverse uitbraken van Aleutian disease zijn beschreven in Amerika, Canada, Japan en Engeland.

'''''Het verloop van de ziekte'''''

Er wordt algemeen aangenomen dat besmetting plaats vindt via direct en indirect contact met lichaamsvloeistoffen als bloed, speeksel, urine en ontlasting. Het is gebleken dat intensief contact nodig is om de ziekte te verspreiden. Het kan een aantal maanden tot wel een paar jaar duren voordat een fretje ziek kan worden na een besmetting met het Aleutian Disease virus. ADV veroorzaakt een enorme toename van antilichamen (afweer) in het bloed. Normaliter moeten deze antilichamen het virus onschadelijk maken maar om onbekende redenen doen zij dit niet. Deze antilichamen kunnen bij fretten "immuuncomplexen" vormen welke neerslaan in diverse organen ( o.a. nieren, lever, galwegen, ruggenmerg, maagdarmkanaal, bloedvaten en blaas). Hierdoor ontstaan ontstekingen in deze organen. Als er een milde ontsteking aanwezig is dan lijkt de fret redelijk normaal. Bij een ernstige ontsteking zal het fretje ziek worden en symptomen vertonen afhankelijk van welke organen zijn aangetast. Daarnaast veroorzaakt het virus een verzwakking van de afweer waardoor het fretje minder weerstand heeft tegen andere infecties.

'''''De symptomen'''''

In Nederland werden de meeste geinfecteerde fretten (CIEP test positief) ook daadwerkelijk ziek maar de symptomen konden sterk varieren. De ziekteverschijnselen zijn sterk afhankelijk van de plaatsen in het lichaam waar de immuuncomplexen een ontsteking veroorzaken. Plotselinge sterfte van dieren in een goede conditie zonder voorafgaande ziekteverschijnselen is mogelijk.

De meeste fretten zijn echter al een tijdje ziek en vertonen in hoofdlijnen een van de twee volgende ziektebeelden:

1. Chronisch progressief verlopende ziekte" waarbij het dier langzaam maar zeker steeds zieker wordt met verschijnselen als: gewichtsverlies, slechte vacht, lusteloosheid en slechte eetlust. Bloedarmoede en bloed in de ontlasting kunnen aanwezig zijn. De meeste fretten ontwikkelen uiteindelijk een slechte lever- en nierfunctie. Bij fretten met AD zijn tevens oogontsteking, longontsteking en hartproblemen mogelijk.

2. Neurologische problemen beginnend met zwakte of verlamming van de achterhand. Deze kan zich uitbreiden naar voren. Soms treedt herstel op van de neurologische symptomen.
Het is belangrijk om te beseffen dat bovenstaande symptomen ook heel goed bij andere ziekten van de fret aanwezig kunnen zijn. Het is daarom absoluut onmogelijk om op basis van louter de symptomen de diagnose te stellen!

'''''De diagnose'''''

Een definitieve diagnose is tijdens het leven niet te stellen. Er zijn wel verschillende testen beschikbaar die een sterke aanwijzing kunnen geven dat een fret is besmet met ADV:

1. ''Eiwit-elektroforese van bloed.''
Sommige fretten met Aleutian Disease vertonen een stijging van een bepaalde eiwitfractie (gammaglobulinen) in het bloed.

2. ''De CIEP (of CEP) test van bloed.''
Deze Counterimmunoelectroforese test toont antilichamen aan tegen ADV in het bloed. De test is zeer betrouwbaar en wordt reeds jarenlang gebruikt voor de diagnostiek bij nertsen en fretten over de hele wereld. Deze test bleek van veel waarde bij het aantonen en de verspreiding van de ziekte in Nederland. Dieren met een positieve CIEP test bleken voor het overgrote deel uiteindelijk allemaal ziek te worden.

3. ''DNA in situ hybridisatie test.''
Hierbij wordt het DNA aangetoond in de cellen alwaar het een ziekelijke verandering heeft veroorzaakt. De test is erg gevoelig en toont aan dat het dier inderdaad ziek is geworden door het Aleutian virus. De test is 100% betrouwbaar. Deze test is in Nederland niet aanwezig, wel in Amerika. De eerste Nederlandse monsters zijn dan ook naar Amerika verstuurd voor een duidelijke definitieve diagnose op weefsel van gestorven dieren.

De testen 1-2 tonen slechts aan dat het dier in contact is geweest met virus. Fretten kunnen jarenlang drager zijn voordat ze ziek worden, al die tijd zijn ze helaas wel een mogelijke bron van infectie voor andere fretten. Weefselonderzoek door de patholoog (van weefselbiopten of een postmortale sectie) kan een waarschijnlijkheids diagnose geven. In combinatie met een positieve CIEP test en uitsluiting van andere oorzaken van ziekte, kan dit na de dood van het dier wel een zeer sterke aanwijzing zijn voor Aleutian Disease. Testen die gebruikt worden voor het aantonen van het honden Parvovirus zijn niet betrouwbaar voor het aantonen van ADV bij fretten. Fretten met een tatoeage op de buik van Mystic Ferrets (zoals op bijgaande foto) bleken vaak het ADV virus bij zich te dragen.

'''''De behandeling'''''

Er bestaat géén behandeling voor deze ziekte. De fretten kunnen eventueel ondersteund worden met speciale voeding, ontstekingsremmers en antibiotica. De omgeving (in een huishouden) is vaak moeilijk te ontsmetten. De aanbevolen middelen (10% natronloog of parvocide desinfectantia) zijn vaak erg agressief om in een woning te gebruiken. Bij nertsenfarms is bekend dat het ADV virus langdurig in de omgeving kan overleven.

'''''Preventie'''''

Er is geen vaccin beschikbaar. Fretten die positief zijn met de CIEP test kunnen het beste geisoleerd worden. Dat wil zeggen dat ze niet in contact dienen te komen met andere fretten dan die van het huishouden waar ze in leven. Dus niet meenemen naar frettendagen. Deze dieren hoor ook niet thuis in een frettenopvang of pension vanwege het grote besmettings risico. Het lijkt niet zo zinvol om ze in het huishouden waar ze leven apart te houden van de andere fretjes. Die hebben immers al lang contact gehad met de positieve fret. Hoewel het blijkt dat fretten hun eigen Aleutian virus stammen hebben is het toch niet verstandig om fretten te huisvesten in de buurt van nertsen.

'''''Wanneer testen met de CIEP test'''''

Pups kunnen getest worden vanaf vanaf 4 maanden leeftijd. We testen vanaf die leeftijd omdat het immuunsysteem dan pas goed is ontwikkeld.
Na de Nobivac Puppy DP enting kan het beste een maand worden gewacht. Er bestaat een heel kleine kans dat de test hierdoor wordt beinvloed.
Fretten die uit het buitenland worden geimporteerd adviseer ik om zowel in het land van herkomst als in Nederland te laten testen met de CIEP test.

[[Bestand:Ontsteking in AD nier Small.jpg|400px]]

Ontstoken nier

[[Bestand:Tattoo fret.jpg|400px]]

'Mystic Ferret' fret met tatoeage

===Anaalklier problemen===

Door: Hanneke Roest, frettendierenarts.

'''De Frettenkliniek''' te Giessen.

Dat een fretje een bepaalde geur bij zich heeft, is de fretten-liefhebber wel bekend. Sommige mensen vinden dat stinken, zelf vind ik de geur wel prettig. Het schijnt dat deze geur (sterk verdund) ook wel in parfums wordt gebruikt.

'''''Functie van de anaalklieren'''''

Helaas zijn er echter ook fretjes die een wel erg penetrante geur verspreiden. Deze fretjes zijn òf nog niet gecastreerd òf ze laten hun anaalklieren lopen òf beide. Anaalklier-vocht is bedoeld om het territorium af te bakenen. Er wordt als het ware een geurvlaggetje neergezet met de bedoeling dat andere fretten weten dat dit is het terrein is van de betreffende fret. Het "sleetje rijden" dat sommige fretjes kortdurend doen nadat ze op de frettenbak zijn geweest, is bijvoorbeeld ook markering van hun terrein waarbij wat anaalkliervocht wordt achtergelaten. Dit markeren gebeurt vaker bij ongecastreerde mannetjes omdat zij door hun opspelende hormonen een behoorlijke territorium-drift kunnen ontwikkelen. Daar de fret van nature geen groepsdier is, is dit gedrag een belangrijk onderdeel in de verdeling van de leefruimte.
Het legen van de anaalklieren tengevolge van angst komt bij fretjes slechts zelden voor.

In ''Amerika'' worden de anaalklieren al op 6 weken leeftijd verwijderd tezamen met castratie of sterilisatie. Amerikanen houdenvan gemak. Er wordt een standaard huisdier verkocht dat in ieder geval niet terug gebracht hoeft te worden ivm onwelriekend ruiken. In ''Nederland'' is het verwijderen van anaalklieren wettelijk verboden tenzij er een diergeneeskundige reden voor is. Hoewel ik vind dat de Amerikanen naar mijn idee wel iets te graag het chirurgisch scalpel hanteren, zit er mogelijk wel een klein voordeel aan deze methode. Met het verwijderen van de anaalklieren ontneem je de fret een mogelijkheid tot communicatie; tot markering oftewel tot het afbakenen van zijn terrein. In (te) grote groepen zou dit mogelijk voor een vermindering van stress kunnen zorgen.

'''''Ontsteking van de anaalklieren'''''

Regelmatig wordt mij gevraagd of de hazelnoot grote ''knobbels'' naast het poepgaatje bij de fret niet veel te groot zijn en of de anaalklieren misschien zijn verstopt. De fret is echter familie van het stinkdier en behoort grote anaalklieren te hebben. De klieren liggen naast de anus op vier en op acht uur en monden met een klein kanaaltje uit op de overgang van het anusslijmvlies en de huid.

De anaalklieren van de fret kunnen net als bij de hond ontstoken raken en dan gaan lekken, dat is voor zowel u als eigenaar als de andere fretten in de kooi géén prettige gewaarwording. Het ''stinkt'' behoorlijk. Honden likken vaak aan ontstoken anaalklieren, fretjes doen dat veel minder. Het bekende ''"sleetje rijden"'' waarbij het fretje met de anus over de grond schuurt kan behalve markering na het poepen ook een teken van jeuk aan de anaalklieren zijn. Indien dit gedrag echter optreed zonder dat u regelmatig de anaalklieren ruikt hoeft zich daar over het algemeen geen zorgen over te maken. Een heel enkele keer kan een ontstoken anaalklier ook pijn geven bij het poepen en maakt het fretje een kreunend geluid. Dit moet echter niet verward worden met het persen op urine of ontlasting dat door heel andere oorzaken wordt veroorzaakt.
De oorzaak van het ontstoken raken van deze klieren is nog onbekend.

'''''De behandeling van ontstoken anaalklieren'''''

Ontstoken anaalklieren kunnen het beste worden geleegd door de dierenarts. Daar deze klieren erg groot zijn en erg stinken kan dit het beste buitenshuis gebeuren. De inhoud hoort een geelwitte kleur te hebben. Pus en ontstekingsmateriaal kunnen dezelfde kleur hebben als de normale inhoud. Hierdoor is het vaak moeilijk om aan de hand van de inhoud te bepalen hoe erg de klieren zijn ontstoken. Bij een ontsteking komt er vaak wel wat bloed mee. Indien de anaalkieren goed geleegd zijn heeft het fretje gedurende korte tijd een wat beurse anus.

Fretjes vinden het geforceerd legen van hun anaalklieren absoluut niet leuk. Indien het dus moeilijk gaat, is het wel zo (dier)vriendelijk om het fretje even te verdoven met een kortdurende ''gasnarcose''. Bij heftig verzet is het namelijk ook niet mogelijk de anaalklieren volledig leeg te maken, hetgeen wel noodzakelijk is voor een goed herstel.
Ongecastreerde mannetjes kunnen beter eerst worden gecastreerd bij anaalklierproblemen, meestal zijn bij deze jonge dieren de anaalklieren niet ontstoken maar gebruiken ze hun klieren gewoon te veel om hun territorium af te bakenen.

Na het legen van de anaalklieren is een kuur met antibiotica (bijvoorbeeld Synulox®) gedurende twee weken bij de meeste fretten voldoende om de ontsteking te genezen. Synulox® is verkrijgbaar in druppels en in tabletvorm. Synulox druppels® vinden veel fretjes niet erg lekker, ondanks dat er "smakelijke druppels" op de verpakking staat. Veel makkelijker is het om de tabletten gedurende 5 minuten op te lossen in een paar druppels water waarna dit door het "Waltham papje", Ferrettone, boter of iets anders lekkers kan worden gemengd. Het "Waltham papje" heeft als officiële naam: Royal Canin Feline Instant Convalescence Support® van de firma Waltham. Het is een hersteldieet voor zieke of geopereerde katten. Fretjes vinden het over het algemeen heerlijk en het is ideaal om er medicijnen door te mengen.

Slechts in uitzonderlijke gevallen is het ''chirurgisch verwijderen'' van de anaalkieren noodzakelijk. Daar de anaalklieren vlakbij de anale kringspier liggen is het we belangrijk dat dit op een chirurgisch correcte manier gebeurt anders kan het zijn dat het fretje na de operatie de ontlasting niet meer kan ophouden en overal zijn poepjes deponeert.

[[Bestand:Frettenreet2.jpg|300px]]

Positie van de anaalklieren bij de fret

'''''Anaalkliertumoren'''''

Anaalkliertumoren komen slechts zelden voor, dus maakt u zich niet te snel zorgen als u grote harde knobbels ontwaard naast de anus. Indien een fretje is vermagerd vallen deze extra op. Anaalkliertumoren kunnen afhankelijk van hun grootte en geaardheid soms geopereerd worden.

===Beenmergdepressie===

Door: Hanneke Roest, frettendierenarts.

'''De Frettenkliniek''' te Giessen

Een vrouwtje is loops van ongeveer maart tot augustus. Als zij niet gedekt wordt waardoor ze uit de loopsheid komt, blijft ze maandenlang onder invloed van oestrogenen (vrouwelijke hormonen). Deze oestrogenen zijn echter op de lange duur schadelijk voor de gezondheid van het vrouwtje.

Er ontstaat een depressie (onderdrukking) van het beenmerg waardoor het beenmerg onvoldoende belangrijke bloedcellen produceert voor het fretje. Hierdoor is het fretje gevoeliger voor ontstekingen, ontstaat bloedarmoede en kunnen bloedingen ontstaan. De aandoening kan ook voorkomen bij een gesteriliseerd vrouwtje waarbij een stukje eierstok is blijven zitten of bij een fretje met een bijnierprobleem.

'''''Symptomen'''''

Het opgezette vrouwelijke geslachtsorgaan is zichtbaar als een koffieboontje net onder de anus. Soms is er een vaginale uitvloeiing die kan varieren van waterig tot pure pus. Door de bloedarmoede zijn de neus en de slijmvliezen in de bek bleek van kleur. Meestal is het diertje behoorlijk wat gewicht verloren. Een symmetrische kaalheid kan zichtbaar zijn aan de staart en onder de buik maar deze kan zich ook verder over het lichaam verspreiden. In ernstige gevallen is het fretje lusteloos en wil niet meer eten. Er kunnen bloedingen optreden in de huid of in het maagdarmkanaal. Door bloedingen in het ruggenmerg of de hersenen kunnen neurologische klachten ontstaan.

Dit ziektebeeld is al mogelijk na 1 maand loopsheid maar zal zich vaker pas aan het einde van de loopsheid openbaren. Loopse vrouwtjes kunnen vanaf 2 maanden na het begin van de loopsheid ten gevolge van beenmergdepressie overlijden. Meestal duurt het wat langer voor er ernstige problemen ontstaan en sommige fretjes zijn jaar in jaar uit loops zonder al te grote problemen.

'''''Diagnose'''''

De diagnose kan gemakkelijk gesteld worden aan hand van de ziekte historie en de ziekteverschijnselen. Eventueel kan bloedonderzoek gedaan worden om de bloedarmoede en het tekort aan witte bloedcellen aan te tonen.

'''''Behandeling'''''

Als de conditie van het fretje het toelaat, is een sterilisatie de beste oplossing. Het diertje knapt dan snel weer op. Bij een erg zieke fret kan het narcoserisico te groot zijn. Dan kan eerst geprobeerd worden het fretje met behulp van medicatie uit de loopsheid te halen.

Een ondersteunende behandeling met o.a. infuus of zelfs bloedtransfusie kan dan noodzakelijk zijn. Als het fretje weer min of meer is hersteld kan het alsnog gesteriliseerd worden.

'''''Preventie'''''

Vrouwtjes waar niet mee gefokt wordt, kunnen het beste gesteriliseerd worden op 6-8 maanden leeftijd. Alternatieven zijn; het inbrengen van een implantaat, het fretje laten dekken of een antiloopsheid injectie. Een nadeel van een antiloopsheidinjectie is de kans op afwijkend gedrag en irritatie van de huid en het onderliggende weefsel op de plaats van injektie.

[[Bestand:7.jpg|400px]]

Langdurig loops fretje

===Besmettelijke luchtwegaandoeningen bij fretten===

Door: Hanneke Roest, frettendierenarts.

'''De Frettenkliniek''' te Giessen

De luchtwegen en longen van de fret lijken erg op die van de mens. Fretten staan dan ook vaak model voor humaan onderzoek naar virussen van de luchtwegen. Er zijn echter wel een aantal anatomische en fysiologische verschillen.

'''''Bijzonderheden in de anatomie van de luchtwegen'''''

De ''neusholte'' van fretten is, zoals bij alle zoogdieren behalve de primaten (waaronder de mens), gebouwd om goed te kunnen ruiken. Dit reukorgaan vereist een complexe neusholte met veel plooien om het oppervlak te vergroten. Heel belangrijk voor deze dieren die territoriaal ingesteld zijn en via geuren hun territorium markeren. Door de bouw van het strotklepje ten opzichte van het zachte verhemelte ademen fretten voornamelijk door hun neus. Slechts als ze zeer benauwd zijn of hun neus verstopt is door slijm, snot of zwelling van het neusslijmvlies, ademen ze via de bek.

De ''longen'' bestaan aan de linker zijde uit 2 grote long lobben en aan de rechterzijde uit 4 long lobben. De longen van fretten zijn erg gevoelig voor virussen en prikkelende agentia in de lucht zoals nicotine van rokende mensen of de geuren uit bijvoorbeeld luchtverfrissers.

De ''borstholte'' is makkelijk samen te drukken waardoor een fretje in een smalle doorgang (zoals een konijnengang) zich 180º om kan draaien. De totale longcapaciteit van een fret is groot. De longcapaciteit van een 600 gram wegend fretje is gelijk een die van een 4x zo zwaar konijn. Deze twee aanpassingen maken een fretje geschikt om met succes ondergronds te jagen.

De normale ''ademhalingsfrequentie'' van een fret in rust ligt rond de 30/min. Deze kan verhogen bij inspanning of aandoeningen van de luchtwegen of longen.

[[Bestand:Fret met griep.jpg|300px]]

Tranende ogen bij een fret

'''''Griepvirussen'''''

De fret is het enige huisdier dat gevoelig is voor de ''griepvirussen van de mens''. Ze worden dan ook regelmatig door hun eigenaren geïnfecteerd. En geïnfecteerde fretten kunnen op hun beurt weer mensen besmetten. Vooral afgelopen winter hebben veel fretten te lijden gehad onder de griepinfecties van hun verzorgers. De verschijnselen zijn vergelijkbaar met die van de mens. Een vochtige neusafscheiding, niezen, hoesten, tranende ogen, koorts (vaak een enkele koorts piek in het begin), slechte eetlust en algehele malaise. Sommigen fretten hebben ook een gevoelige of pijnlijke keel waardoor het eten van harde brokjes lastiger gaat. Ook kunnen ze kokhalsbewegingen laten zien. De meeste fretten zijn binnen een paar dagen weer hersteld.

De infectie kan zich in enkele gevallen uitbreiden naar de longen waardoor een ''longontsteking'' ontstaat en de dieren behoorlijk ziek kunnen worden.
Een andere complicatie, die het afgelopen jaar regelmatig voorkwam, is een secundaire ''ontsteking van de nieren''. Mogelijk dat bacteriën en/of virussen via het bloed in de gevoelige nieren van de fret kunnen aanslaan en daar ontstekingshaarden veroorzaken. Meestal is de functie van de nieren, waaronder het verwijderen van de afvalstoffen uit het lichaam, niet verstoord. De nieren zijn wel erg pijnlijk waardoor het fretje vaak “plat” gaat liggen en duidelijk minder speels is. Een dergelijke ontsteking moet behandeld worden anders is er in een later stadium wel degelijk een risico op een verminderde of falende nierfunctie.

De ''behandeling'' van een normale griepinfectie bestaat uit antihistaminica, eventueel hoestremmers en antibiotica om te voorkomen dat er een bacteriële infectie overheen komt. Tevens is het geven van zacht en zeer smakelijk voedsel zoals het “Waltham papje” (Royal Canin Instant Convalescence Support) aan te raden. Het geven van koortsverlagende/pijnstillende medicatie zoals NSAID’s (Meloxicam) is bij deze infectie niet altijd aan te raden. De koorts is juist nuttig om het virus te bestrijden.

De behandeling van complicaties van een griepinfectie zoals een longontsteking of nierontsteking, is uitgebreider en vereist soms een opname in de kliniek.
Eigenaren die de griep hebben kunnen de verzorging van hun fretten beter tijdelijk overlaten aan gezonde medebewoners, hoewel het vaak lastig is om ondanks alle voorzorgen een besmetting te voorkomen.

Fretten zijn ook erg gevoelig voor het beruchte ''Vogelgriep virus'' en de ''Mexicaanse griep''. Van deze Mexicaanse griep is bekend dat 10% van de fretten sterft ondanks behandeling. Antibiotica heeft weinig effect bij de Mexicaanse griep omdat het virus zelf grote schade aanricht in de longen. Een secundaire bacteriële infectie ontstaat namelijk pas na 7-8 dagen.

'''''Kennelhoest'''''

De afgelopen jaren was ik soms door fretten eigenaren benaderd over het verschijnsel dat hun hond kennelhoest had gehad en nu was hun fret behoorlijk aan het hoesten en niezen. Sinds kort weet ik dat de Bordetella bronchiseptica bacterie, die een rol speelt bij kennelhoest van honden, wel degelijk ook bij fretten een longontsteking kan veroorzaken. Deze Bordetella bacterie is soms lastig te behandelen. Ook hierbij geldt dat het verstandig is om fretten bij een hond met kennelhoest uit de buurt te houden.

'''''Hondenziekte virus'''''
Het hondenziekte virus is vrijwel ''altijd fataal'' voor een fret. Het virus wordt overgebracht door besmette honden of besmette fretten. De aandoening geeft in eerste instantie klachten die erg lijken op een infectie van het griepvirus. Fretten die dit eerste stadium overleven overlijden vervolgens na een paar weken in de neurologische fase. Een behandeling is niet mogelijk.

Preventie doormiddel van een enting met het “Nobivac Puppy DP” vaccin werkt uitstekend. De eerste vaccinatie altijd herhalen na 3-5 weken, daarna jaarlijks herhalen. Het veld virus bleek bij de laatste Hondenziekte uitbraak niet aan te slaan bij fretten die tot 1,5 jaar daarvoor waren geënt.

De moraal van het verhaal is dat fretten erg gevoelige luchtwegen hebben en gemakkelijk besmettelijke virussen en bacteriën van de mens, hond en andere fretten kunnen overnemen. Om dit te voorkomen kunnen hoestende, kuchende, snotterende mensen, honden en andere fretten beter tijdelijk even uit de buurt van een gezonde fret blijven.

===Bijnierproblemen===

Door: Hanneke Roest, frettendierenarts.

'''De Frettenkliniek''' te Giessen

Bijnieren zijn twee kleine orgaantjes die vlak bij de nieren liggen, maar daar verder weinig mee te maken hebben. Ze produceren hormonen die belangrijk zijn voor de stofwisseling van het dier. Bij veel fretten vanaf 3 jaar leeftijd ontaarden de bijnieren. Deze ontaarde bijnieren zullen op een gegeven moment teveel geslachtshormonen produceren (androgenen, oestrogenen en progesteron). Deze overmaat aan hormonen maken het dier ziek.

Bij de meeste fretten wordt het bijnierprobleem in het beginstadium veroorzaakt door een goedaardige ontaarding. Bij enkele fretten kan zich hieruit uiteindelijk een kwaadaardige ontaarding (tumor) ontwikkelen.

'''''Ziekteverschijnselen'''''

Bij de meeste fretten wordt het bijnierprobleem in het beginstadium veroorzaakt door een goedaardige ontaarding. Bij enkele fretten kan zich hieruit uiteindelijk een kwaadaardige ontaarding (tumor) ontwikkelen.

'''''Symptomen''''' (in volgorde van frequentie van voorkomen):

* Kaalheid wordt het meest waargenomen, meestal min of meer symmetrisch op de romp, kop of aan de poten. Fretten kunnen vrijwel helemaal kaal worden. Niet verwarren met het "kale staarten syndroom" in de zomer waarbij alleen de staart kaal wordt.

* Droge, dunne vacht.

* Jeuk, dit is een enkele keer het enige wat de eigenaar aan het fretje merkt. Veel fretten hebben regelmatig last van jeuk zonder dat er sprake is van een bijnierprobleem. Blijft de jeuk echter aanhouden of wordt deze steeds erger dan kan bij een oudere fret wel degelijk sprake zijn van een afwijkende bijnier.

* Gezwollen vrouwelijk geslachtsorgaan bij een gesteriliseerd vrouwtje.

* Sexueel gedrag bij gecastreerde of gesteriliseerde fretten. B.v. een mannetje dat weer gaat dekken of een vrouwtje dat gaat slepen met andere fretten.

* Toegenomen lichaamsgeur. Door de geslachtshormonen neemt de vetsecretie van de huid toe.

* Minder speels, meer slapen.

* Gewichtsverlies

* Moeite met plassen bij mannetjes. Door de hormonen wordt de prostaat vergroot en deze drukt het lumen van de plasbuis dicht. Dit is een levensgevaarlijke situatie. Ook dit kan soms het enige verschijnsel zijn.

Niet alle verschijnselen zijn bij elke fret waarneembaar. Het kaal worden valt wel het meeste op en is bij 60% van de fretten met een bijnierprobleem aanwezig

[[bestand:Bijnier aandoening.jpg|300px]]

'''''Diagnose'''''

De diagnose wordt gesteld aan de hand van de symptomen, een uitgebreide buikpalpatie (het betasten van de organen in de buik) en bloedonderzoek. Voor dierenartsen die minder bedreven zijn in het palperen van de buik kan een echo van de buik nodig zijn. Echter, de bijnieren zijn meestal zeer klein en kleine afwijkingen zijn niet goed zichtbaar met
de echo. Ook kan de echo niet het verschil in hardheid en stevigheid aantonen wat ontstaat bij een beginnende afwijking.

'''''Hoe komt het dat fretten last hebben van ontaarde bijnieren?'''''

Er zijn aanwijzingen dat de hersenen (hypothalamus/hypofyse) bij het ouder wordende fretje hormonen gaan produceren die de bijnieren overmatig stimuleren. Door deze stimulatie gaan de bijnieren vervolgens te veel geslachtshormonen produceren. Deze overmaat aan geslachtshormonen maken het fretje ziek door hun inwerking op bijvoorbeeld de huid, geslachtsorganen, het beenmerg en de prostaat.

Aangezien de hormonen van de hersenen op beide bijnieren effect hebben, zijn meestal beide bijnieren aangetast. Vaak geven ze pas na elkaar problemen. Hierdoor zal na het verwijderen van een enkele bijnier bijvoorbeeld pas een jaar later de andere bijnier problemen gaan geven.

De oorzaak is helaas nog niet opgehelderd, maar er wordt wel onderzoek naar gedaan. De Universiteit van Utrecht bekijkt momenteel de rol van castratie/ sterilisatie van jonge fretten met betrekking tot het ontstaan van bijniertumoren.

'''''Wat is de beste behandeling?'''''

* Een '''hormoonimplantaat''': De beste behandeling van een bijnierprobleem is de (levenslange) behandeling met
implantaten.

* 2.Chirurgie: Chirurgie van de bijnier wordt in de Frettenkliniek alleen nog maar gedaan als het implantaat onvoldoende effect heeft. Of indien de aangetaste bijnier snel groeit en duidelijk veel groter wordt.

''N.B. Het is belangrijk dat deze operatie alleen wordt uitgevoerd door hierin gespecialiseerde dierenartsen welke over de juiste kennis en speciaal instrumentarium beschikken. De rechter bijnier zit namelijk vast aan de achterste holle ader. Het verwijderen van deze bijnier is een moeilijke procedure en kan bij onvoldoende ervaring of onjuiste chirurgietechniek tot dodelijke bloedingen of onvoldoende wegname leiden.''

'''''Het voorkomen van bijnierproblemen'''''

Op dit moment loopt een onderzoek aan de Universiteit te Utrecht waar door middel van hormoonimplantaten jonge
fretten zijn gecastreerd en gesteriliseerd. Het is te verwachten dat deze fretten later minder last krijgen van bijnierproblemen. Maar er is nog niets zeker en het onderzoek zal nog enige jaren duren.

Om bijnierproblemen te voorkomen is er ook de mogelijkheid om bij gezonde gecastreerde en gesteriliseerde fretten
een implantaat te zetten vanaf de leeftijd van 5 à 6 jaar.

[[bestand:Beginnende kaalheid bijnierprobleem.jpg|300px]]

''Een beginnende kaalheid op de rug boven de staartbasis bij een fret met een bijnierprobleem''

===Doofheid bij fretten===

Door: Hanneke Roest, frettendierenarts.

'''De Frettenkliniek''' te Giessen

[[Bestand:Doof fretje.jpg|300px]]

'''''Welke fretten zijn doof:'''''

1. Doofheid komt veel voor bij fretten met bijzondere witte aftekeningen zoals:

* De Panda fret: een volledig witte kop met vrijwel geen masker.
* De Blaze fret: witte vlekken of strepen op de kop.
* De Polkadot fret: witte vlekken over het gehele lichaam.
* De DEW (Dark Eye White) fret: een grotendeels witte fret (als een albino) met donkere ogen, soms met een donkere staart of een donkere streep over de rug.

Deze doofheid is ''aangeboren en erfelijk'' bepaald. De meeste dove fretten vallen binnen deze groep.

2. Doofheid komt voor bij fretten met een ernstige chronische ''middenoorontsteking'' door aantasting van het trommelvlies en/of de hier achter liggende gehoororgaantjes. Totale doofheid beiderzijds komt hierbij zelden voor. Meestal gaat het om een verminderde gehoorfunctie.

3. Doofheid kan een enkele keer ontstaan na het gebruik van bepaalde medicijnen zoals antibiotica die behoren tot de groep van de aminoglycosiden (oa. Gentamycine). Deze medicatie kan doofheid veroorzaken of het nu via tabletten, per injektie of direkt in het oor wordt gegeven. Ook het gebruik van oor-preparaten kunnen het binnenoor beschadigen als het trommelvlies niet intact is. Wees daar dus voorzichtig mee. Gebruik alleen oorzalven of -druppels die door de dierenarts zijn voorgeschreven.

[[Bestand:Doof fretje 1.jpg|400px]]

Blaze

[[Bestand:Doof fretje 2.jpg|400px]]

Dark Eyed White

[[Bestand:Doof fretje 3.jpg|400px]]

Panda

[[Bestand:Polka dot.jpg|400px]]

Polkadot

'''''Hoe ontstaat erfelijk bepaalde aangeboren doofheid:'''''

De witte aftekeningen zijn het gevolg van een mutatie in de cellen van de neurale kammen (“neural crest disorder”). Deze cellen zijn behalve voor de pigmentatie, ook verantwoordelijk voor andere belangrijke functies van het lichaam. Vroeg of laat kunnen er dan ook meerdere gezondheidsproblemen naar voren komen bij deze dieren.

Fretten met de genoemde witte aftekeningen kunnen geheel of gedeeltelijke doof zijn door het gebrek aan pigmentcellen vanuit de neurale kammen. Deze pigmentcellen spelen een rol bij de ontwikkeling van het gehoor. Op latere leeftijd kunnen zich bij deze dieren daarnaast ook makkelijker hartproblemen en maag-darmproblemen ontwikkelen doordat deze neurale cellen ook belangrijk zijn voor oa. de ontwikkeling van het hart, de grote bloedvaten en het perifere zenuwstelsel. Aanvankelijk werd gedacht dat het hierbij om het Waardenburg-syndroom ging, tegenwoordig is men er nagenoeg zeker van dat het om een mutatie in het KIT-gen gaat.

Niet '''alle''' fretten met bovengenoemde witte aftekeningen zijn doof. Dat hangt af van de mate waarin de mutatie in het KIT-gen tot expressie komt. Echter deze fretten dragen wel '''allemaal''' het gemuteerde gen met zich mee. Fokken met deze kleurafwijkingen is dan ook niet verstandig!

'''''Wat merk je aan een dove fret:'''''

Veel eigenaren hebben niet door dat hun fret doof is. Fretten reageren immers meestal op geluid zoals kleine kinderen… ze horen wat ze willen horen. Toch zijn er genoeg fretten die je bij hun naam kunt roepen, die dan gelijk opkijken en naar je toekomen. Echter veel fretten gaan gewoon door met waar ze mee bezig zijn. Als je goed oplet, kun je aan deze dove fretten merken dat ze schrikken als je ze van achteren onverwacht benaderd. Dove fretten kunnen eventueel ook sneller bijten als ze schrikken van een aanraking.

Dove fretten maken vaak andere geluiden dan horende fretten. Als ze opgewonden of geschrokken zijn kunnen ze soms een veel heftiger en luider geluid maken dan je zou verwachten. Hissen is meestal een teken van onbehagen bij een fretje. Maar een dove fret kan dat geluid maken terwijl hij gewoon door de kamer loopt of aan het spelen is.

Hun vocale communicatie naar andere fretten wordt vaak door de andere fretten niet begrepen en zelf horen ze natuurlijk ook niet wat een andere fret hun “verteld”. Dat kan enige verwarring bij beide partijen veroorzaken. Soms leidt dit tot een meer in zichzelf terug getrokken doof fretje dat zijn eigen gang gaat binnen de groep maar het kan ook zijn dat ze zich aanpassen en goed functioneren in een groep. Een doof fretje kun je meestal goed (aan een tuigje) mee naar buiten nemen, ze schrikken niet van alle harde geluiden en lopen meestal al snuffelend gezellig met je mee.

'''''De diagnose:'''''

De dierenarts kan alleen de uitwendige gehoorgang inspecteren met een oorkijker. Het is niet mogelijk om verder dan het trommelvlies te kijken. Indien er langdurig een ernstige oormijtinfectie aanwezig is er een redelijke kans dat het diertje ook een chronische middenoorontsteking heeft. Dit kan in enkele gevallen tot gehoor beschadiging leiden. De aangeboren erfelijke doofheid komt echter veel meer voor en is te vermoeden door het uiterlijk van de fret.

In een vreemde omgeving zoals een dierenartsen praktijk zal een fret niet gemakkelijk op doofheid te testen zijn. Het diertje is zo bezig met nieuwe indrukken en geuren dat hij waarschijnlijk zelfs niet eens op harde geluiden reageert. Daarom kan een fretje het beste thuis getest worden. Let op, een fret kan ook reageren op trillingen en luchtverplaatsing zoals dat gebeurt bij op de vloer stampen of in de handen klappen. Neem een bel, een klikker, een toeter of iets dergelijks en houd het achter je rug. Op het moment dat het fretje bij je vandaan loopt laat je het geluid horen en bekijk je of het diertje op een of andere manier een reactie geeft. Wissel hoge met lage geluiden af. Het kan zijn dat het fretje wel hoge tonen maar geen lage tonen hoort.
Op internet staat een leuk filmpje over de reactie van een horende en een dove fret op het aanzetten van een stofzuiger. Zie:

{{#ev:youtube|uNpHtJW4GCA}}

De ''BAER-test'' (Brainstem Auditory Evoked Response) is een zekere manier om de functie van het gehoor te testen. Gekeken wordt of er in de hersenen reacties optreden bij het aanbieden van geluidsprikkels aan ieder oor afzonderlijk.
Het fretje wordt licht onder narcose gebracht zodat het diertje het toelaat dat er twee dunne electroden worden geplaatst bij de beide oren en eentje midden op het voorhoofd. Daarna krijgt het diertje een dopje in één oor waaruit de "clicks" komen via de computer. Door middel van de electroden wordt gekeken of de hersenen reageren op deze geluiden. Is dit het geval, dan weet men dat het signaal de weg van lucht, trommelvlies, gehoorbeentjesketen, zenuwsensors in het slakkenhuis en gehoorzenuw in ieder geval met succes heeft doorlopen.

[[Bestand:Bear test.jpg|400px]]

De BAER-test

'''''De behandeling:'''''

Er bestaat geen behandeling voor doofheid. Maar een dove fret kan een goed leven hebben mits er rekening wordt gehouden met de handicap. Benader deze fretten liefst van voren zodat ze handelingen als oppakken en aanraken aan zien komen. Om deze fretten te leren bij je te komen kun je visuele signalen gebruiken zoals het schijnen met een zaklamp. Ook kun je de trillingen van de vloer gebruiken als je erop stampt.
Op internet staan prachtige verhalen (voornamelijk in het Engels) over hoe eigenaren omgaan met een doof fretje……

===Insulinomen===

Door: Hanneke Roest, frettendierenarts.

'''De Frettenkliniek''' te Giessen

Dit is een ziekte die regelmatig voorkomt bij fretten boven de leeftijd van 3 jaar. Insulinomen zijn kleine tumortjes in de alvleesklier. In de alvleesklier wordt insuline gemaakt. Insuline is een hormoon dat nodig is om het suiker (glucose) in het bloed beschikbaar te maken voor de lichaamscellen.

Bij tumortjes van de alvleesklier (insulinomen) wordt een te grote hoeveelheid insuline geproduceerd waardoor het suikergehalte in het bloed te laag wordt. De hersenen zijn voor hun functioneren afhankelijk van het suikergehalte in het bloed en krijgen problemen met hun energievoorziening als het bloedsuiker te laag wordt. Het lichaam zal via correctiemechanismen het bloedsuikergehalte kunstmatig op niveau proberen te houden. Hierdoor kan na het optreden van de eerste verschijnselen, het soms dagen of weken duren voordat u als eigenaar opnieuw iets aan uw fretje opmerkt. De aandoening wordt vaak niet op tijd onderkend. De symptomen worden door de eigenaar nogal eens als passend bij de leeftijd beschouwd.

'''''Oorzaak'''''

De belangrijkste oorzaak voor het ontstaan van insulinomen is naar de huidige inzichten een langdurige overstimulatie van de alvleeskliercellen door een overmaat aan suikers en koolhydraten in de voeding. Kattenvoer, vooral de goedkopere soorten maar ook de meeste frettenvoeders bevatten vaak teveel koolhydraten. Rozijntjes zitten vol (natuurlijke) suikers.

'''''Symptomen'''''

De eerste verschijnselen die in periodieke aanvallen voorkomen zijn:
* Staren in de ruimte gedurende een paar seconden. Het fretje is zich even niet bewust van de omgeving.
* Zwakte van de achterhand waardoor het achterlichaam kan omvallen.
* Verminderde activiteit met veel slapen is een veel gehoorde klacht.
* Gewichtsverlies komt regelmatig voor.
* Moeilijk wakker worden na het slapen.
* Speekselen en met de pootjes aan de bek krabben kan voorkomen ten gevolge van de misselijkheid die ontstaat door het te lage bloedsuiker gehalte.

De periodes tussen de aanvallen kunnen dagen of weken duren. Echter naarmate de ziekte langer bestaat krijgen we te maken met:
* Zeer sloom zijn, wat zich uit in het wel erg veel slapen.
* Ernstige vermagering.
* Toevallen, coma en sterfte.
Plotselinge sterfte zonder veel voorafgaande symptomen is mogelijk.

'''''Diagnose'''''

Als het bloedsuiker(glucose) na 4 uur vasten onder de 4 mmol/l komt in combinatie met de hierboven beschreven ziekteverschijnselen dan is een fret sterk verdacht van de aanwezigheid van insulinomen. Door uitsluiting van andere oorzaken van een laag bloedsuikergehalte kan de dierenarts de diagnose vervolgens met vrij grote zekerheid stellen. De tumortjes zijn te klein om op een echo zichtbaar te maken of om door de dierenarts te voelen in de buik.

'''''Behandeling'''''

''Chirurgie:''

De beste behandeling bestaat uit het chirurgisch verwijderen van de kleine tumortjes in de alvleesklier (voor een goed resultaat is ervaring van de dierenarts met deze operatietechniek een vereiste). Toch is het helaas zo dat een operatie het probleem niet voor altijd oplost. De operatie vermindert de progressie van de ziekte wel degelijk, maar op andere plaatsen in de alvleesklier ontstaan in de loop van de tijd weer opnieuw kleine tumortjes. In het gunstigste geval is uw fretje 2-3 jaar klachtenvrij zonder dat er medicijnen gegeven hoeven te worden. Maar een deel van de fretten hebben al eerder weer problemen waarna een medicinale therapie gestart wordt. De dosering van de medicamenten is dan gelukkig wel lager dan zonder chirurgie.

''Medicinale behandeling:''

Corticosteroïden als prednison en dexamethason hebben het vermogen om het bloedsuikergehalte te verhogen. Proglycem (diazoxide) is een insuline-remmer en kan ook ingezet worden. Deze medicijnen doen echter niets aan de groei van de tumoren. Nadeel van deze medicamenten is dat ze slecht zijn voor het slijmvlies van het maagdarmkanaal. De overlevingsduur met alleen medicijnen is significant lager dan met chirurgie en later aanvullend medicatie.

'''''Voeding:'''''

* Frequente maaltijden zijn belangrijk.
* Het is noodzakelijk om eiwitrijk voer van goede kwaliteit te voeren.
o Prooidiervoeding bevat de juiste concentraties voedingsnutrienten. Niet elke oudere fret is echter meer geschikt voor deze voeding.

o KVV (Kompleet Vers Vleesvoeding) als Carnibest of Haaks Barf zijn goede bronnen van dierlijk eiwit. Niet elke fret oudere fret is echter meer geschikt voor deze voeding met rauw vlees.

o Totally Ferret, Orijen en/of Eukanuba of Hill's kitten brokjes zijn de betere brokvoeders.
* Daarnaast kunt u het fretje 1x daags extra smakelijk eiwit voorzetten in de vorm van Hill's A/D blikvoeding of Royal Canin Convalescence Support Instant Diet (het Waltham papje). Geef het niet koud maar smakelijk lauwwarm!
* Geef géén suiker bevattende voedingsmiddelen zoals koekjes, rozijntjes, Nutrilon Soya ed. Deze stimuleren de afgifte van insuline.

Het is bij deze patiënten belangrijker '''dat''' ze eten dan '''wat''' ze eten. Dus wees voorzichtig met het overschakelen naar een nieuwe voeding.

'''''Wat te doen als een fret plots zeer zwak wordt of een toeval krijgt:'''''

Indien een oudere fret een toeval krijgt is dat vaak ten gevolge van een "hypo". Dat betekent dat door het te lage bloedsuikergehalte een probleem ontstaat voor de hersenen. Het dier valt om en gaat “stuipen”. Voordat de dierenarts gebeld wordt is het beter eerst iets te ondernemen; druivensuiker (in poedervorm) kan met een theelepeltje in de bek worden gegeven en wordt al door het mondslijmvlies opgenomen zodat het fretje eventueel niet hoeft te slikken. Een half theelepeltje is meestal ruim voldoende en binnen een 1/2 uur en soms al na 5 minuten voelt het diertje zich een stuk beter.

Bij lichte aanvallen is Nutri-plus gel, Calo-ped of Ferretvite nog beter. Deze bevatten ook vetten waardoor het bloedsuikergehalte beter op peil blijft. Als de fret weer in staat is om te eten kan het beste smaakvol eten aangeboden worden om een tweede dip te voorkomen.

===Hartaandoeningen bij de fret===

Door: Hanneke Roest, frettendierenarts.

'''De Frettenkliniek''' te Giessen

'''Is mijn fret een hartpatiënt?'''

Deze vraag zul je jezelf in de toekomst misschien een keer gaan stellen want een deel van de fretten krijgt (net zoals de mens, hond en de kat) helaas op oudere leeftijd te maken met een minder goed functionerend hart. Hartaandoeningen en hartfalen komen regelmatig voor vanaf 4 jaar leeftijd.

'''''Welke hartaandoeningen kan een fret krijgen.'''''

De hartaandoeningen van de oudere fret zijn grofweg te verdelen in:

* 1. '''DCM = Dilatoire Cardiomyopathie.'''

Cardiomyopathie is Latijns voor hartspierziekte. Bij deze hartaandoening is de hartspier niet meer in staat om voldoende effectief te kunnen samentrekken. Het hart is als het ware uit gelubberd. De elasticiteit is eruit. Daardoor wordt het bloed niet goed genoeg rond gepompt met als gevolg dat er bloed (vocht) in de longen, rond de longen of in de buikholte kan achterblijven.

* 2. '''HCM = Hypertrofische Cardiomyopathie.'''

Hierbij is de hartspier naar binnen toe verdikt. Uiteindelijk is hierbij onvoldoende ruimte in het hart om het bloed effectief rond te pompen.

[[Bestand:Hartaandoeningen.jpg|300px]]

* 3. '''Andere hartafwijkingen waarbij ritme stoornissen ontstaan.'''

Een aritmie wordt veroorzaakt door bijvoorbeeld een afwijkende hartfrequentie, een afwijkende impulsformatie, een verstoorde impuls geleiding (bv een hartblok) of een combinatie van deze oorzaken.

* 4. '''Lekkage van de hartkleppen.'''

De hartkleppen kunnen bijvoorbeeld ontstoken zijn geraakt vanuit een ontsteking elders in het lichaam. Hierdoor sluiten ze minder goed en kunnen daardoor wat gaan lekken. Hoewel dit bij oudere fretten wel vaker voorkomt leidt dit meestal niet tot grote problemen.

'''''Wat zijn de klachten bij deze fretten.'''''

Fretten die problemen krijgen met hun hart kunnen de volgende symptomen gaan vertonen:

* Een ''verminderde activiteit'' kan een eerste symptoom zijn. Het fretje slaapt meer en is minder speels.

* Sommige fretten eten slecht en ''verliezen gewicht''.

* Een te snelle of zware ''ademhaling''. Dit is het begin van de vochtstapeling in de longen.

* '' Hoesten en/of benauwdheid'' kan ontstaan doordat zich nog meer vocht ophoopt in of rond de longen.

* Een ''dikke buik'' met daarbij een toename in gewicht kan ontstaan indien er zich vocht ophoopt in de buikholte. De buik kan hierbij soms enorm in omvang toenemen.

* ''Aanvallen van zwakte'' waarbij het diertje zwabberend loopt en af en toe door de pootjes zakt.

* '' Plotse sterfte'' is mogelijk zonder dat het dier veel symptomen liet zien. Hierbij is het dier in acuut hartfalen gekomen.

* Een acuut optredende '' verlamming'' van de achterpoten of enkele achterpoot kan ontstaan door een trombo-embolie. Bij hartpatiënten bestaat namelijk het risico op klontering van het bloed. Kleine stolsels kunnen vervolgens vastlopen in de nieren of de vertakkingen van de grote lichaamsslagader naar achteren.

Oudere fretten kunnen ''na een operatie'' plots klachten krijgen van hun hart, meestal openbaart zich dit binnen een week na de operatie. Tot de operatie kon het zieke hart het vaak nog net “rond krijgen”. Na de operatie gaat het dan mis door de extra belasting van het hart en vaatstelsel tijdens de operatie.
In de zomer, met warm weer, hebben hartpatiënten het vaak moeilijker en zijn de klachten meestal duidelijker.

'''''Hoe weet ik dat mijn fret een hartaandoening heeft.'''''

De diagnose is niet altijd gemakkelijk te stellen door de dierenarts. Het verschil met bijvoorbeeld een ernstige longontsteking of longtumor kan erg lastig zijn. Fretten hebben lang niet altijd een ''hartruis''. Vaak is wel een verhoogde hartslag aanwezig. De ''hartslag'' is verhoogd omdat het hart toch nog zo veel mogelijk bloed wil rondpompen. Om de benodigde hoeveelheid rond te pompen is het nodig dat het hart harder gaat werken en dus vaker moet pompen.
Er zal meestal een ''röntgenfoto'' van het fretje worden gemaakt . Op een röntgenfoto is het hartje bij DCM duidelijk vergroot, bij HCM heeft het hart een normale grootte. Een röntgenfoto is ook belangrijk voor het opsporen van vocht in of rond de longen of in de buikholte.

Indien er vocht rond de longen aanwezig is kan een ''punctie'' van de borstholte en onderzoek van het punctaatvocht ook een belangrijke aanwijzing zijn voor een hartprobleem. Dit kan doorslaggevend zijn om een ernstige longontsteking uit te sluiten.

Een ''hartfilmpje (ECG)'' geeft ook nadere informatie, met name bij de ritme stoornissen is dit heel belangrijk. Gelukkig laten de meest fretten het maken van een ECG goed toe.

[[Bestand:ECG.jpg|300px]]

ECG bij de fret

''Echografie'' kan belangrijk zijn indien er twijfel is over het soort hartaandoening en de daarvoor te gebruiken medicatie. Het goed interpreteren van het kleine hartje van de fret is erg moeilijk. Ik heb daarom een sterke voorkeur voor de cardiologe Nicole van Israël in België [http://www.acapulco-vet.be].

'' Bloedonderzoek'' in verband met de nierfunctie en elektrolyten huishouding wordt meestal pas in een later stadium gedaan om de effecten van de medicatie op het dier te meten.

'''''Hoe kan een fret met een hartaandoening behandeld worden?''''''

De schade aan het hart is onomkeerbaar en medicatie is dan ook levenslang. De medicatie zal echter zeker in het begin maar ook later nog bijgesteld moeten worden naar de behoeften van het dier. Ik noem dat de “fine-tuning”. Daarom is het erg belangrijk dat hartpatiënten regelmatig op controle komen om de medicatie steeds weer aan te passen aan huidige situatie. De juiste behandeling van een hartprobleem bestaat uiteindelijk altijd uit een combinatie van meerdere medicijnen.

'''''Heeft het wel zin om een hartpatiënt te behandelen?'''''

Absoluut! Er zijn heel wat fretten in Nederland die op hartmedicatie staan en een goed leven hebben. Fretten reageren namelijk over het algemeen erg goed op de behandeling met de juiste medicijnen.
Als de aandoening op tijd wordt onderkend kunnen fretten (met medicatie) nog gedurende enkele jaren een goed leven leiden Wordt een hartfalen in een laat stadium ontdekt dan kan het leven slechts voor een paar weken of hooguit een paar maanden (op een prettige manier) worden verlengd.

Ernstig benauwde fretten kunnen na medicatie weer helemaal herstellen en zelfs fretten waarbij de achterpoten niet meer functioneren hebben hier gelukkig meestal maar tijdelijk last van en lopen binnen 2 weken weer.

Natuurlijk komt er een moment dat aanpassing van de medicatie niet meer helpt en dan is het onze verantwoordelijkheid om hier op de juiste manier op te reageren. Eigenlijk is het net als bij mensen. Hartpatiënten kunnen gelukkig met de huidige medicijnen een prima leven leiden…….. maar natuurlijk heeft niemand het eeuwige leven.

===Huidaandoeningen===

'''Hotspots'''

Hotspots zijn kleine natte huidontstekingen die ronde vurige plekken op de huid geven, veelal achter op de rug. Over het algemeen zie je deze hotspots bij fretten met een bijnier probleem of een chronische maagaandoening.
Sommigen schrijven het echter toe aan een allergische huidaandoening door o.a. voedselallergie.

Het probleem ontstaat vaak in zeer korte tijd. Doordat de plek jeukt zal de fret eraan gaan krabben en bijten en ontstaat er door wondvocht in de meeste gevallen een korstje op de huid en in de vacht.
Je fret kan zich er ook ziek bij voelen en zich een paar dagen rustiger of juist wat nerveus door gedragen. Doordat zelftrauma een grote rol speelt in de ontwikkeling van hotspots worden zij ook wel pyotraumatische dermatritis genoemd.

Aan deze aandoening is niet veel te doen. Wanneer het tijdig ontdekt wordt kun je proberen te voorkomen dat het dier eraan gaat krabben of bijten. Ook kan de vacht een beetje worden weg geknipt zodat korstvorming gedeeltelijk wordt voorkomen.
Soms kan gebruik van een ontstekingsremmende crème verlichting geven.
Een hotspot verdwijnt uiteindelijk vanzelf weer, meestal na ongeveer een week. Toch komt de hotspot in de meeste gevallen ook weer terug op dezelfde plek.

[[Bestand:Hotspotplekje.jpg|300px]]

hotspot

'''Huidtumoren'''

Huidtumoren komen bij fretjes van middelbare leeftijd regelmatig voor, maar soms ook op jongere leeftijd. Gelukkig zijn ze over het algemeen goedaardig. Sommige tumoren kunnen ulcereren waardoor een zwarte korst op het tumoroppervlak ontstaat. Omdat ze meestal weinig verheven zijn, lijken de plekjes soms meer op exceemplekken. Jeuk is soms aanwezig. Huidtumoren kunnen het beste chirurgisch verwijderd worden en vervolgens histologisch worden onderzocht.

Ze lijken soms te verdwijnen maar als je goed kijkt en voelt blijft er altijd een verdikking van de huid voelbaar. Weken later kan het plekje weer gaan ulcereren en een korstje vormen. Soms hebben fretjes hier jeuk aan maar lang niet altijd. Het zijn kleine mastcel tumoren. Bij honden zijn deze tumoren vaak kwaadaardig. Bij fretten meestal niet. De behandeling voor jonge, gezonde fretten is het chirurgisch verwijderen van het tumortje. Bij oudere of zieke dieren kan soms beter afgewacht worden.

===Lymfoom===

Door: Hanneke Roest, frettendierenarts.

'''De Frettenkliniek''' te Giessen

Na de endocriene tumoren is lymfoom een van de meest voorkomende tumoren bij de fret. Bij jonge fretten onder de leeftijd van 1-2 jaar heeft de ziekte vaak een snel verloop. De meest voorkomende vorm bij deze jonge dieren is “mediastinaal lymfoom” in de borstholte, waar¬bij de zwezerik snel groeit en door zijn grote volume de longen wegdrukt. Bij oudere dieren komt meestal de “multicentrische” vorm van lymfoom voor, met aantasting van uitwendige en inwendige lymfeklieren en inwendige organen. Bij oudere dieren verloopt de ziekte meer chronisch.

'''''Symptomen'''''

Bij jonge dieren met “mediastinaal lymfoom” ontstaat vaak een plotselinge benauwdheid, eventueel voorafgegaan door slecht eten, gewichtsverlies en luste-loosheid. Hoesten en het opbraken van voedsel kunnen eveneens optreden. Bij de “multicentrische” vorm van oudere dieren hangen de klachten af van de organen die betrokken zijn bij deze ziekte. Aspecifieke, vage symptomen als slecht eten, vermageren en lusteloosheid zijn vaak aanwezig. Andere mogelijke symptomen zijn chronische diarree, braken, milde benauwdheid, geelzucht, zwakte in de achterhand.

'''''Diagnose'''''

Bij jonge dieren is röntgenologisch voorin de borstholte een massa zichtbaar die zich behoorlijk naar achteren kan uitbreiden. Een weefselonderzoek van een biopt met een dunne naald uit de borstholte is bewijzend.
Bij oudere dieren kunnen vergrote uit- en inwendige lymfeklieren voelbaar zijn.
Röntgenfoto’s en een echo van de buik kunnen nadere informatie geven. Uiteindelijk geeft weefselonderzoek pas de juiste diagnose. Dunne naald aspiratiebiopten van deze vergrote lymfeklieren zijn door de patholoog niet op een goede manier te beoordelen en kunnen makkelijk verkeerd geïnterpreteerd worden. Beter is het om de lymfeklier in zijn geheel te verwijderen en op te sturen voor onderzoek.

[[Bestand:Opgezette klieren fret.jpg|300px]]

Vergrote kaak lymfeklieren

'''''Behandeling'''''

De behandeling kan bestaan uit het verstrekken van corticosteroïden of chemotherapie. Met corticosteroïden (Prednison) wordt een vaak tijdelijk goed resultaat bereikt. Chemotherapie vereist een intensieve begeleiding en is ook niet genezend. Fretten met lymfoom zijn gevoeliger voor allerlei infecties, antibiotica kan daarom ook nuttig zijn en een tijdelijk herstel geven.

'''''Prognose'''''

Bij jonge dieren is de ziekte vaak snel fataal. Oudere dieren kunnen langdurig ziek zijn met goede periodes afgewisseld door periodes waarin de fret zich ziek voelt. Uiteindelijk is de prognose slecht.

===Maagdarmaandoeningen===

Door: Hanneke Roest, frettendierenarts.

'''De Frettenkliniek''' te Giessen

De meeste fretteneigenaren hebben wel een fret meegemaakt met afwijkende ontlasting, al dan niet langdurig. Ook plotselinge sterfte bij jong volwassen fretten heeft vaak te maken met een maagdarmprobleem. Het is een van de meest behandelde aandoeningen in de “Frettenkliniek”.
De allerbelangrijkste maagdarmaandoening van de fret is de ''Helicobacter gastritis'' (= maagontsteking). Van daaruit kunnen diverse andere problemen van de spijsverteringsorganen veroorzaakt worden. Het ontstaan van haarballen, secundaire darminfecties, coccidiose bij volwassen dieren, alvleesklier-, lever- en galwegontstekingen zijn vaak te herleiden tot het primaire probleem in de ontstoken maag.

Medicijnen als prednison en alle pijnstillers geven bij langer gebruik bijna altijd problemen doordat zij het maagdarm slijmvlies beschadigen. Zij kunnen daarom beter slechts voorzichtig en in lage dosering worden gegeven. Een combinatie van deze twee medicijnen tegelijkertijd kan beter slechts in uiterste noodzaak bij de fret worden ingezet.

'''''Symptomen'''''

Lang niet alle fretten hebben dezelfde symptomen bij een bepaalde aandoening. Ook kunnen diverse symptomen ook passen bij andere aandoeningen dan die van het maagdarmkanaal. Dat maakt het soms erg lastig voor de dierenarts om de klachten van de fret goed te interpreteren.
Sommige fretten hebben een verminderde of wisselende eetlust. Vaak is de activiteit van het diertje verminderd en is het minder speels. Soms ook is het fretje echter weer erg onrustig en hyperactief. Er zijn fretten die bijterig worden naar hun eigenaar of naar andere fretten. “Plat liggen” komt regelmatig voor, de fret zakt even door de poten tijdens het lopen en heeft een wat starende blik in zijn ogen. Hij heeft even buikpijn. Even later loopt hij weer door alsof er niets aan de hand is. Fretten braken niet gemakkelijk dus als ze braken dan is er meestal iets aan de hand.

[[Bestand:Buikpijn Sanne.jpg|300px]]

Buikpijn

[[Bestand:Misselijk-maagpijn Pudding.jpg|300px]]

Misselijk/buikpijn. Let op de combinatie van platliggen en geknepen oogjes.

{{#ev:youtube|o7an7TczM0w}}

Dit fretje heeft duidelijk last van buikpijn.

Fretten met maagdarmproblemen hebben vaak afwijkende ontlasting. Deze kan breiig van consistentie zijn, te dun als koeienvlaai of zelfs waterdun. De ontlasting kan veel “zaadjes” bevatten ten gevolge van onvoldoende opname van voedingsstoffen. Soms is er slijm met eventueel rood bloed aanwezig. Vaak wordt er al dan niet tijdelijk een groene kleur gezien. Deze ontstaat als de ontlasting te snel door het darmkanaal gaat en is een teken dat de darmen “geïrriteerd” zijn. Als de ontlasting zwart, plakkerig en er als teer uitziet, betekend dat meestal een bloeding in het voorste deel van het maagdarmkanaal. Fretten die prooidier eten kunnen ook zwarte ontlasting hebben maar die is meestal meer gevormd en niet plakkerig. Als er onvoldoende gal bij de ontlasting komt kan deze een creme kleurige pasteuze vorm aannemen.

In de loop van de tijd valt het diertje langzaam maar zeker af en wordt de vacht dunner en dof. Vaak zijn er tekenen van misselijkheid. Vooral na het eten. Smakken, met de pootjes aan de bek krabben, speekselen en tandenknarsen zijn duidelijke misselijkheids tekenen. Ook aan lappen, tapijt of andere stoffen materiaal bijten kan een teken van misselijkheid zijn. Sommige fretten hebben een dikke wat opgeblazen buik meestal gecombineerd met stinkende ontlasting.

{{#ev:youtube|mJrhcLn1WYQ}}

'''''Diagnose'''''

Voor het stellen van een juiste diagnose is het verhaal van de eigenaar (de ''anamnese'') over de huisvesting, de voeding en de klachten die het diertje laat zien erg belangrijk. Sommige klachten die het diertje vertoond worden niet als afwijkend beoordeeld door de eigenaar terwijl dat wel het geval is.

Bij het ''klinisch onderzoek'' is het palperen (doorvoelen) van de buik van veel betekenis. Daarmee kunnen pijnlijke plekken in de buik opgespoord worden. Bij veel van deze fretten is de grote buiklymfeklier vergroot en pijnlijk. Soms is voor in de buik de maaglymfeklier te voelen als een harde en pijnlijke dikte. Deze klieren zijn de “opruimorganen” bij problemen in het maagdarmkanaal. Fretten met een ernstige maagontsteking of een maagzweer zijn meestal erg gevoelig voorin de buik waar de maag gelegen is. Ook als de lever ontstoken is kan dit meestal gevoeld worden doordat de lever dan groter, harder en pijnlijk is bij het palperen. Een obstructie in de darm of een tumor is meestal in de buik te voelen als een harde, vaak pijnlijke dikte in het midden en achterste deel van de buik.

Bij veel fretten is de milt vergroot. Bij weefselonderzoek blijkt het meestal om een goedaardige vergroting te gaan. De milt reageert namelijk vooral op ontstekingen in de buik en in het bijzonder op een Helicobacter infectie van de maag. Het verwijderen van een grote milt is dan ook niet heel zinvol tenzij deze milt zo groot is geworden dat hij een mechanische belemmering vormt voor het diertje.

Met ''bloedonderzoek'' kan soms een verhoging van de ontstekingscellen aangetoond worden. Bij ernstige maagdarm klachten kan het protein-loosing syndroom optreden waarbij het eiwit gehalte in het bloed verlaagd is. Ook het aantal rode bloedcellen kan verlaagd zijn ten gevolge van bloedverlies via het maag-darmkanaal of vanwege een onvoldoende aanmaak bij langer bestaande problemen. De leverenzymen kunnen verhoogd zijn bij problemen met de lever. Bij chronische patienten kan het zinvol zijn om het Vitamine B12 gehalte in het bloed te bepalen.

Ontlasting onderzoek is nuttig om coccidiose en Giardia infecties aan te tonen. Deze worden meestal alleen gezien bij jonge fretten en op plaatsen waar veel fretten bij elkaar worden gehouden. Een bacteriologisch onderzoek van de ontlasting kan een enkele keer ook nuttig zijn.

Op de ''röntgenfoto'' kunnen vreemde voorwerpen in de maag (haarballen, stukjes rubber, oordopjes!) zichtbaar gemaakt worden. Ook kan het vermoeden op een obstructie in de darm meestal bevestigd worden. Lever, nieren en blaas maar ook hart en longen kunnen goed in beeld gebracht worden. Met een ''echo'' is de inhoud van de maag wat minder goed zichtbaar te maken maar een obstructie in de darm weer wat beter dan met de rontgenfoto.

Voor een definitieve diagnose van een langdurige maagdarmprobleem zijn meestal ''maag en/of darmbiopten'' nodig. Dat is uiteraard niet zo heel makkelijk te doen dus wordt er over het algemeen uitgegaan van een waarschijnlijkheidsdiagnose en daarvoor een behandeling ingezet. Indien de problemen blijven bestaan is een “kijkoperatie” vaak zinvol en kunnen maag- en darmbiopten worden genomen. Deze biopten worden vervolgens naar een patholoog opgestuurd die onder de microscoop de stukjes weefsel kan beoordelen en informatie geeft over het aanwezig zijn van bijvoorbeeld ontsteking of tumoren.

'''''Specifieke maagdarm aandoeningen'''''

*'''Helicobacter maagontsteking'''

Met een recent onderzoek onder Nederlandse fretten bleek dat bij 80% van de fretten de Helicobacter Mustelae bacterie in de maag kon worden aangetoond. In eerder Amerikaans onderzoek was dit percentage veel hoger en werd hij aangetoond bij alle onderzochte dieren. De bacterie wordt overgedragen door besmette ontlasting. Waarschijnlijk worden pups al in het nest besmet. De bacterie kan in de maag van de fret een ''chronische maagontsteking'' (vooral bij oudere fretten) maar ook een acute maagontsteking met zelfs [u]maag- en darmzweren[/u] veroorzaken. Niet elke fret heeft veel last van deze infectie. Maar een maagzweer is een van de belangrijkste doodsoorzaken bij jonge fretten. Stress en verkeerde voeding zijn de belangrijkst predisponerende factoren.

Stress is mogelijk ten gevolge van een andere fret. Fretten zijn territoriale dieren en een andere fret kan, zonder dat de eigenaar het zich bewust is, een belangrijke stressfactor zijn. Stress kan ook ontstaan ten gevolge van andere huisvesting, een andere chronische ziekte of onvoldoende “enrichment” of afleiding. Wat betreft de voeding moeten we ons realiseren dat de fret een prooidier eter is. Een strikte vleeseter. Frettenbrokjes bevatten vooral veel plantaardige eiwitten en vezels. Daar is het maagje van de fret eigenlijk niet voor gemaakt.

*'''Vreemd voorwerp in het maagdarmkanaal'''

Jonge fretten onder de leeftijd van 1 jaar kauwen nogal eens op allerlei zacht materiaal zoals zacht rubber, zacht plastic en latex. Stukjes hiervan worden dan doorgeslikt en komen in de maag. Deze kunnen soms maanden in de maag blijven zitten. Bij oudere fretten zijn het vaak haarballen die zich in de maag vormen door het likken aan de vacht. Als de maag minder goed zijn werk doet zoals bij een chronische ontsteking, kunnen de haren te lang in de maag blijven en daar gaan klitten. De symptomen die deze fretten vertonen zijn vaak vaag. Pas als het voorwerp vastloopt in het (veel dunnere) darmkanaal is het fretje acuut ziek met hevige buikpijn en uitdroging. Vaak sterft het fretje binnen 2 dagen als er niet op tijd wordt ingegrepen. De behandeling varieert van laxeren tot direct chirurgisch ingrijpen.

[[Bestand:3. Haarbal uit maag.jpg|300px]]

Haarbal uit de maag

*'''Darmontsteking'''

Een darmontsteking kan veroorzaakt worden door diverse virussen, bacteriën, protozoen, voedsel intolerantie en oorzaken die niet altijd te achterhalen zijn. De ontlasting kan bekeken worden onder de microscoop of worden opgestuurd naar het laboratorium voor een bacteriologisch onderzoek (een kweek).

Recent is aangetoond dat in Nederland het ''Coronavirus'' op grote schaal voorkomt. Dit virus is in Amerika ook bekend en veroorzaakt daar E.C.E. (Epizootic Catarrhal Enteritis) ook wel “Groene-slijm ziekte” genoemd. Het virus is zeer besmettelijk. De besmetting gebeurt via contact met ontlasting van een ziek dier. Het verloop van de ziekte is afhankelijk van de lichaamsconditie van het fretje. Jonge gezonde fretten hebben vaak slechts een aantal dagen diarree. Fretten met al chronische maagdarmproblemen of andere aandoeningen kunnen ernstig ziek worden. Bij sommige fretten kan het virus de darmvlokken van de darmen ernstig beschadigen waardoor uiteindelijk chronische diarree ontstaat. Een enkele keer kan het virus een systemische ziekte veroorzaken met ontstekingen in diverse organen. Deze complicatie vertoont overeenkomsten met de aandoening “FIP” bij katten die geïnfecteerd zijn met het katten Corona virus. Het katten-Corona virus lijkt niet besmettelijk voor de fret. De fret heeft zijn eigen Corona virus variant. Helaas is de ziekte moeilijk met zekerheid vast te stellen bij het levende dier.

''Coccidiose'' en een ''Giardia'' infectie worden veroorzaakt door een parasiet in de darmen. Vooral jonge fretjes kunnen hier behoorlijk ziek van zijn. Oudere fretten hebben meestal geen problemen met coccidiose en kunnen met hun eigen afweer de infectie genezen. Echter fretten die al een afwijkend darmkanaal hebben door bijvoorbeeld een Coronavirus infectie kunnen wel problemen hebben om van deze infectie af te komen en kunnen beter behandeld worden. Met behulp van ontlasting onderzoek is de ziekte eenvoudig aan te tonen.

*'''Eosinofiele maag-darmontsteking'''

Fretten zijn strikte vleeseters toch geven wij in onze voeding vaak veel plantaardige eiwitten zoals granen. Bij sommige fretten reageert het maagdarmkanaal hierop met de productie van bepaalde specifieke (eosinofiele) ontstekingscellen. Deze fretten kunnen chronisch diarree met of zonder slijm en bloed vertonen in combinatie met gewichtsverlies. De diagnose is pas te stellen na een biopt van de maag of de darm. Corticosteroïden kunnen soms tijdelijk helpen maar een correctie van het voer is belangrijker.

*'''Tumoren'''

Tumoren uitgaande van het maagdarmkanaal komen niet vaak voor. Er zijn aanwijzingen dat tumoren in dit gedeelte van het lichaam vooral kunnen ontstaan vanuit chronische ontstekingen zoals bijvoorbeeld bij Helicobacter uitgroei. Lymfoom, een ontaarding va de lymfeklieren komt bij oudere fretten wel regelmatig voor. Hierbij kunnen ook de lever en darmen aangetast zijn.

'''''Behandeling van maagdarmproblemen'''''

Bij een vermoeden op een Helicobacter maagontsteking zal een ''antibiotica kuur'' tegen de Helicobacter bacterie worden ingezet. Deze kuur is dezelfde als die bij mensen wordt gebruikt. Echter fretten met ernstige ontsteking of maagzweer kunnen soms niet goed tegen het antibioticum Clarithromycine. Dit is namelijk erg irriterend voor de maag. Het is dan beter om eerst de maagwondjes wat te laten herstellen met ''maagzuurremmers'' en een ''maagwandbeschermer'' als Sucralfaat voordat dit antibioticum wordt ingezet. Aanvullend kunnen medicijnen tegen de misselijkheid en Vitamine B12 injecties worden gegeven.

Indien er sprake is van een vreemd voorwerp in de maag of bijvoorbeeld een obstructie in de darm, zal er ''geopereerd'' moeten worden. Een enkele keer kan een obstructie met laxeermiddel naar achteren worden gedreven, vooral als bekend is dat
het bijvoorbeeld gaat om een te groot stuk groente of fruit. Maar dit is altijd een risico want hoe langer je wacht met opereren hoe groter het risico dat het diertje sterft.

Bij diarree ten gevolge van bijvoorbeeld een Corona virus infectie kan een darm beschermend middel als Finidiar pasta of Sucralfaat gegeven worden voor een aantal dagen. Indien het fretje ernstig ziek is, is antibiotica en eventueel andere aanvullende medicatie nodig. Coccidiose bij jonge fretjes of zieke dieren kan behandeld worden met een medicijn tegen deze parasieten. Alle fretten dienen tegelijk behandeld te worden, ook de (wel besmette maar) niet zieke dieren.

''Tumoren'' van het maagdarmkanaal kunnen soms chirurgisch verwijderd worden door het stuk aangetaste darm te verwijderen. Dit is een moeilijke operatie maar voor een ervaren frettendierenarts goed te doen. Voor de behandeling van Lymfoom met aantasting van het maagdarmkanaal zie het hoofdstuk: Lymfoom.
Het verwijderen van een vergrote milt bij fretten met diarree is niet nodig. Deze milt is een reactie op de ontsteking in het maagdarmkanaal.

Het is belangrijk om kleine hoeveelheden ''goed verteerbaar voedsel'' te geven, bijvoorbeeld Royal Canin Convalescence Support Instant (het “Waltham papje”) of Hill’s A/D blikvoer. Voor fretten met ernstige problemen is het niet meer verstandig om rauw voedsel te geven.

Fretten met ernstige maagdarmproblemen kunnen het beste worden opgenomen in de ''kliniek'' waar zij via injecties en met infuus behandeld kunnen worden. Deze injecties belasten het maagdarmkanaal veel minder.
''Oudere fretten'' hebben vaak chronische maagdarmproblemen door de langdurige aanwezigheid van de Helicobacter bacterie in de maag. Zij hebben vaak baat bij een dagelijkse hoeveelheid van het Waltham papje in combinatie met 1-2x daags Sucralfaat.

'''''Preventie van maagdarmproblemen'''''

De Helicobacter bacterie is bij de fret waarschijnlijk niet uit te roeien. Wel kan met een kuur antibiotica het aantal bacteriën in de maag weer verminderd worden. Maar een uitgroei kan beter tegen gegaan worden door de fret ''goede voeding'' te geven en ''stress'' zoveel mogelijk te vermijden. Haarballen zijn meestal het gevolg van de verminderde maagmotiliteit ten gevolge van de maagontsteking. Die ontsteking moet dus ook behandeld worden. Daarnaast is het zinvol om tijdens de rui om de dag 1 cm ''haarbalpasta'' voor de kat te verstrekken. Haarbalpasta bevat veel suikers en is daarom erg gewild bij de fretten. Beter zou het zijn om alleen de vaseline te geven. Dit kan door het kopen van zuurvrije vaseline bij de apotheek of de drogist. Dit mag elke dag gegeven worden tijdens de rui. Het is echter minder smakelijk.

===Middenoorontsteking===

De laatste jaren hebben we steeds meer te maken met oorproblemen bij fretten; vaak een middenoorontsteking. De kan zich ontwikkelen tot een chronische aandoening.

Het middenoor is een inwendig gelegen gedeelte van het gehoorsysteem, wat net achter het trommelvlies ligt. Bij de fret op een moeilijk bereikbare plek, in het bot van de kop en schedel en is verdeeld in allerlei kleine ‘kamertjes’, lijkend op een honingraad.

Het is nog niet duidelijk wat precies de oorzaak is van de steeds frequenter voorkomende middenoorontstekingen, maar het vermoeden is dat oormijten een rol spelen. Deze kunnen schade aan de gehoorgang en het trommelvlies aanrichten, waardoor schimmels, bacteriën en virussen naar binnen kunnen dringen. Een goede bestrijding van oormijten lijkt dan ook erg belangrijk. Dit kan onder andere door middel van Stronghold pipetjes, verkrijgbaar bij de dierenarts. Zie [[verzorging#oormijten]]

Doordat het middenoor van de fret op een lastig bereikbare plek gelegen is, is het moeilijk een ontsteking goed te bestrijden. Antibiotica kan er vaak moeizaam komen en door de bouw is het eigenlijk niet mogelijk om te spoelen. Vaak is langdurige behandeling noodzakelijk met antibiotica en oordruppels. Hierdoor wordt een middenoorontsteking regelmatig een chronisch probleem.

Een ''acute middenoorontsteking'' is te herkennen aan:

* Scheef houden van de kop, met het aangetaste oor naar beneden
* Het in rondjes lopen
* Wankelen tijdens bewegen/lopen
* Soms tranende ogen
* Soms niet willen eten
* Soms koorts en algemeen ziek zijn

'''''Ga bij een van deze signalen direct naar een dierenarts met frettenervaring!'''''

Wordt dit niet juist behandeld, kan het een pijnlijke dood van je fretje betekenen.

''Een chronische middenoorontsteking ''geeft vaak minder duidelijke acute verschijnselen:

* Tranende ogen bij eten
* Slecht eten
* Veel kruimelen met brokjes
* Prooi laten staan
* Kuchen, hoesten en keelschrapen
* Soms wankelen met achterhand tijdens lopen
* Niet bij de oren geaaid willen worden
* Lastig in het nekvel te pakken
* Gespannen in nekspieren, vooral bij aanraken
* Afvallen

Een chronische middenoorontsteking is altijd sluimerend aanwezig. Regelmatig steekt het dan weer de kop op. Het is een zeer pijnlijke aandoening voor je dier. Fretten laten pijn erg lastig zien, dus elk klein signaal kan belangrijk zijn.

Een chronische oorontsteking kan desastreus verlopen voor je fretje als het niet onderkent en behandeld wordt. De ervaringen zijn dat fretten die een chronisch oorprobleem hebben erg vatbaar zijn voor nierontstekingen,(chronische) ontstekingen in de keel en aan de luchtwegen en er zijn vaak maag/darm complicaties door de vele antibiotica die de frettenmaagjes vaak slecht verdragen. Bovendien is er een risico dat de ontsteking doorbreekt naar de hersenen, wat onherroepelijk de dood betekent.

===Nierfalen bij de fret===

Door: Hanneke Roest, frettendierenarts.

'''De Frettenkliniek''' te Giessen

De nieren hebben een belangrijke functie in het constant houden van allerlei waarden in het lichaam. Ze regelen de zuurtegraad van het bloed, ze veranderen de bloeddruk naar behoefte van het lichaam en houden de mineralen in balans. Daarnaast zorgen ze ervoor dat afvalstoffen uit het lichaam verwijderd worden. Deze afvalstoffen, afbraakproducten van eiwitten (zoals ureum, BUN) worden door de nieren uit het bloed gefilterd en met de urine afgevoerd.

'''Nierfalen''' is een toestand waarbij de nieren niet meer goed kunnen functioneren; ze doen hun werk niet goed meer. Dit kan ontstaan ten gevolge van verschillende oorzaken: bacteriele, virale (bijvoorbeeld ADV) en protozoaire infecties, nierstenen, aangeboren en/of erfelijke aandoeningen, tumoren, een afwijkende bloeddruk, ziektes elders in het lichaam (zoals chronische ontstekingen), vergiftigingen (onder andere door antivries, druiven en rozijnen) en bepaalde niertoxische medicijnen (bijvoorbeeld Gentamycine). Veel oudere fretten hebben nierinfarcten.

Er kan sprake zijn van acuut nierfalen, chronisch nierfalen en een combinatie van de twee.

Bij '''''chronisch nierfalen''''' werken de nieren al langer slecht. De chronische ontsteking in de nieren heeft geleid tot vorming van littekenweefsel. Het littekenweefsel trekt samen en zorgt ervoor dat de nieren kleiner worden, dit littekenweefsel is blijvend.

Bij dieren met '''''acuut nierfalen''''' is nog geen sprake van littekenweefsel. Deze dieren kunnen acuut heel erg ziek worden, maar in principe kan er dan nog volledig herstel van de nierfunctie optreden.

Wanneer het dier al langer chronische nierproblemen heeft maar plotseling snel verslechtert ten gevolge van een acute infectie, is er sprake van een '''''combinatie.''''' Dit komt redelijk vaak voor.

[[Bestand:Nierfalen 1.jpg|300px]]

Normale nier: Deze bestaat uit ruim 1 miljoen eenheden (nefronen). Een nefron filtert het bloed en concentreert de afvalstoffen uit het lichaam. Deze worden in de urine afgegeven. De nefronen monden uit in een verzamelbuis, welke in het nierbekken uitkomt. De urine gaat via de ureter naar de blaas, alwaar die wordt opgeslagen.

[[Bestand:Nierfalen 2.jpg|300px]]

Chronisch nierfalen: Chronische ontsteking in de nieren leidt op den duur tot vorming van littekenweefsel. Dit littekenweefsel trekt samen en zorgt ervoor dat de nieren steeds kleiner worden. Dit noemen we schrompelnieren en deze schade is niet meer omkeerbaar.

'''''Symptomen'''''

Fretten met chronische nierproblemen vermageren, hebben een slechte eetlust en drinken en plassen vaak veel. Soms zijn ze slomer maar vaak valt aan het gedrag niet veel op. In sommige gevallen is er een vreemde 'maggi' geur te ruiken uit het bekje. Dit komt door de ophoping van gifstoffen in het bloed die eigenlijk door de nieren uitgescheiden zouden moeten worden. Enkele fretten hebben afwijkende ontlasting.
Dieren met acute nierproblemen zijn meestal wel slomer, gaan vaak 'plat' liggen en zijn vaak pijnlijk in de buik.

'''''Diagnose'''''

Indien er vermoed wordt dat een fretje lijdt aan nierfalen, zal er worden geadviseerd om een ''urineonderzoek'' en ''bloedonderzoek'' te laten uitvoeren. Bij het urineonderzoek wordt er bijvoorbeeld gekeken of de nieren nog voldoende concentrerend vermogen hebben en of er te veel eiwitten of bloedcellen in de urine lekken.

Bij het bloedonderzoek worden onder andere de ''nierwaarden'' beoordeeld (ureum, fosfaat). Deze waarden zullen pas verhogen als meer dan de helft van het totale nierweefsel is aangetast. (NB. Bij honden en katten is het ureum gehalte in het bloed minder belangrijk en wordt het kreatinine gehalte bepaald. Bij de fret geeft het kreatinine gehalte in het bloed geen goede indicatie voor het functioneren van de nieren).

Bij acuut nierfalen kunnen deze waarden enorm hoog zijn, maar er kan nog volledig herstel optreden. Bij chronisch nierfalen is de hoogte van de nierwaarden zeker gerelateerd aan de prognose. Soms zijn de nieren aangedaan, door bijvoorbeeld een heftige ontsteking, maar zijn de nierwaarden nog niet verhoogd, dan is er (nog) geen sprake van nierfalen maar van een nieraandoening.
Indien een aanwijsbare oorzaak van acuut nierfalen wordt vermoed of er nog getwijfeld wordt over mogelijke bijkomende problemen, zullen er nog extra onderzoeken worden voorgesteld.

Nierfalen is een gecompliceerde ziekte en de nieren kunnen bij iedere patient in een andere mate aangetast zijn. Daarom dient de behandeling goed afgestemd te worden op het individuele dier.

'''''Behandeling'''''

Bij een nieraandoening waarbij nog geen sprake is van nierfalen zal meestal worden volstaan met medicatie en controle afspraken.

Bij acuut nierfalen is een opname in de kliniek en een behandeling met infuus en medicatie over het algemeen de beste optie. Hierbij wordt in de gaten gehouden dat het dier ruim voldoende infuus krijgt maar dit wel voldoende uitplast. Een intensieve monitoring is erg belangrijk. Ace-remmers die in een later stadium wel gegeven worden, mogen nu nog NIET worden gegeven.

Bij chronisch nierfalen bestaat de behandeling vooral uit medicatie en voeding. Ace-remmers (b.v. enalapril, benazepril) bevorderen de doorbloeding van de nieren en verminderen de progressie van chronisch nierfalen. Fosfaatbinders (b.v. sucralfaat, lantharenol, chitosan en calciumcarbonaat) zijn vaak nodig om het fosfaatgehalte in het bloed te verminderen. Bacterien kunnen de oorzaak zijn een ontsteking in de nieren maar daarnaast zijn nierpatienten extra gevoelig voor bacteriele infecties van de urine wegen. Antibiotica kan daardoor soms worden voorgeschreven. Ten gevolge van het chronisch nierfalen kan er ook een te laag kalium gehalte in het bloed ontstaan. Dit veroorzaakt een slechte eetlust en sloomheid. Dit Kalium kan via medicatie (kaliumgluconaat) worden aangevuld. Daar een hoog ureum gehalte in het bloed de slijmvliezen in het maagdarmkanaal kan aantasten, is het soms nodig om hiervoor ondersteunde medicatie te geven.

Een ''nierdieet'' is bij honden en katten erg belangrijk bij de behandeling van nierfalen. Hill's K/D dieet voor de kat zou voor de fret een goede optie zijn. Dit dieet bevat veel lagere gehalten aan eiwit, zout en fosfaat vergeleken met een normaal frettenvoer. Hierdoor worden de nieren minder belast en komen er minder afvalproducten in het bloed. Probleem is echter dat veel fretten met nierproblemen een slechte eetlust hebben en het nieuwe minder smakelijke dieet niet willen eten. Het is belangrijker '''dat''' uw fret eet dan '''wat''' hij eet!

'''''Prognose'''''

De prognose van een fret met nierfalen verschilt sterk. Acuut nierfalen kan volledig herstellen en heeft in dat geval geen continue controles nodig. Chronische schade aan de nieren is onomkeerbaar en een deel van de medicatie zal dan ook levenslang noodzakelijk blijven. Medicijnen zijn erg belangrijk in de behandeling van chronisch nierfalen. Niet alleen leven de behandelde fretten significant langer maar daarnaast voelt het dier zich veel prettiger.

De medicatie zal echter zeker in het begin, maar ook later nog bijgesteld moeten worden naar de behoeften van uw fret. Daarvoor zijn regelmatige controles op de kliniek met bloedafname en urineonderzoek noodzakelijk.

===Pijnstilling bij de fret===

Door: Hanneke Roest, frettendierenarts.

'''De Frettenkliniek''' te Giessen

Van diverse ziekte aandoeningen van de fret weten we vanuit de humane geneeskunde dat het pijnlijk is. Een verwonding, een gebroken bot, een maagzweer, een acute middenoorontsteking, een acute nierontsteking. Het zijn aandoeningen waarbij we er van uit kunnen gaan dat het pijn doet, niet alleen bij de mens maar ook bij het dier. Naast de behandeling van de aandoening is het dan wenselijk om tevens pijnstilling te geven. Pijnstillers hebben daarnaast het voordeel dat ze ontstekingsremmend werken.

Wetenschappers zijn het erover eens dat dieren pijn precies zo ervaren als wij mensen, alleen tonen zij het anders. De fret, die nog dicht bij zijn voorouder de bunzing staat, zal niet makkelijk laten zien dat hij pijn heeft. Dat geeft zwakte aan en dat betekent in de natuur dat je er heel snel bent geweest. Dat een fretje pijn slecht laat zien wil niet zeggen dat hij het anders ervaart. Hij toont het alleen anders dan wij mensen. Aangezien een fretje niet kan praten, hebben wij als eigenaar en als dierenarts slechts de mogelijkheid het diertje nauwkeurig gade te slaan en te onderzoeken om zo aanwijzingen te krijgen of het diertje pijn heeft.

[[Bestand:Zieke fret.jpg|300px]]

'''''Pijnsignalen bij een fret'''''

Een fretje zal niet gaan huilen of verbaal uiting geven aan pijn¦tenzij je bijvoorbeeld op de staart gaat staan. Bij acute plotse pijn zal het dier dit aangeven door een dikke staart op te zetten, een schreeuw te geven en eventueel de anaalklieren te laten gaan. Chronische pijn is veel moeilijker te onderkennen. Onderstaande gedragingen kunnen tekenen zijn van een niet welbevinden of van pijn.

* Minder levendig.
* Weinig meer uit de slaapplaats komen.
* Knijpen met de oogjes.
* Verminderde eetlust.
* Plat gaan liggen; tijdens het spelen of rondlopen gaat het fretje plat op de buik liggen.
* Plots gaan bijten naar de eigenaar of andere fretten.
* Omkijken naar de buik of de flank.
* Lopen met een hoge opgebolde rug.
* Knarsetanden.
* Knagen aan stof (slaapzakje) of vloerbedekking.
* Kreupel lopen.
* Hissen en sissen. Dit kan ook voorkomen als het diertje zich niet veilig voelt. Bijvoorbeeld doordat het in een te grote groep is gehuisvest of met een fret waarmee het niet goed samen gaat.
* Een opgezette staart.
* Anaalklieren laten gaan.
* Veel trillen.

'''''Behandeling van pijn bij de fret.'''''

De belangrijkste behandeling van pijn is het oplossen van het probleem dat de pijn veroorzaakt! Bij een gebroken bot is dat het spalken of chirurgisch behandelen van de breuk. Bij een maagzweer is dat een medicinale behandeling van de maagzweer en het vermijden van stresssituaties welke eventueel de maagzweer hebben veroorzaakt.

Niet altijd is het mogelijk de oorzaak te bestrijden en soms heeft een behandeling even tijd nodig om aan te slaan. Dan zou pijnstilling wenselijk zijn.

De voor de hond en kat veel gebruikte pijnstillers (NSAID's) als Metacam® (meloxicam) en Rimadyl® (carprofen) geven helaas veel problemen bij de fret. NSAID's (Non-Steroidal Anti-Inflammatory Drugs) zijn medicijnen die de vorming van prostaglandines in het lichaam remmen. Prostaglandines stimuleren het pijngevoel, verhogen de lichaamstemperatuur (koorts) en zorgen ervoor dat bloedvaten open gaan staan (roodheid bij een ontsteking).

'''''De bijwerkingen van NSAID pijnmedicatie.'''''

Prostaglandines zijn betrokken bij de opbouw van het maagslijmvlies. Doordat de vorming van prostaglandines door de NSAID's wordt geremd, wordt het maagslijmvlies erg dun en kan het gemakkelijk geirriteerd raken door het maagzuur. De belangrijkste bijwerkingen van deze pijnstillers zijn dan ook slijmvliesbeschadigingen in de maag welke uiteindelijk kunnen leiden tot ernstige zweren in de maag. Hierdoor wordt het diertje misselijk, heeft een slechte eetlust en krijgt dunne of zelfs zwarte ontlasting. Zwarte teerachtige ontlasting geeft aan dat er bloed vanuit de maag in de ontlasting is gekomen, dit is het geval bij een maagbloeding. Een maagbloeding is gevaarlijk en kan tot de dood van het fretje leiden. Fretten die veel prooidieren eten hebben altijd een wat donkere tot zwarte ontlasting, maar die is meestal vast van vorm en vermengd met de restanten van het prooidier.

'''''Waarom hebben fretten zo snel last van deze bijwerkingen?'''''

1. Fretten missen, net als katten, het enzym UDP- glucuronyltransferase om geneesmiddelen uit te scheiden in de gal. Dat wil zeggen; ze kunnen nauwelijks 'glucuronideren'. Slechts 1/10 van de capaciteit van de hond. Hierdoor is de eliminatie-halfwaarde tijd van diverse geneesmiddelen, waaronder bovenstaande pijnstillers, sterk verlengd in vergelijking met de hond en ontstaan gemakkelijk bijwerkingen doordat het middel te lang en in een te hoge dosis in het lichaam aanwezig blijft.

2. Veel fretten hebben daarnaast vaak al in enige of meerdere mate last van maagproblemen doordat bij vrijwel alle fretten de ''Helicobacter Mustelae'' bacterie in de maag aanwezig is. Deze geeft bij uitgroei acute- of chronische ontstekingen in de maag. Het geven van bovenstaande pijnstillers kan dan heel gemakkelijk nog meer schade aan het maagslijmvlies berokkenen.

3. Oudere fretten (boven de leeftijd van 5 jaar) hebben regelmatig galweg-, lever- of nierproblemen waardoor de uitscheiding van deze medicijnen nog minder goed verloopt en het medicijn ook hierdoor in een te hoge concentratie in het bloed aanwezig blijft en door de relatieve overdosering extra schade kan aanrichten in de maag.

De combinatie van Prednison en pijnmedicatie als bovenstaande is een snelweg richting een maagzweer en is dan ook gecontra-indiceerd, niet alleen bij de fret maar ook bij de hond en kat. Deze combinatie nooit aan een fretje geven.

'''''Alternatieven voor NSAID's'''''

Dit alles maakt het niet gemakkelijk om voor bovenstaande pijnstillers te kiezen bij pijn bij een fretje. Een alternatief voor de NSAID pijnmedicatie is morfine injecties, maar deze mogen slechts door de dierenarts worden toegediend en werken kortdurend (8 uur). Bij opname in de Frettenkliniek is dat een goed alternatief. Het oraal (via de bek) ingeven van morfine preparaten is bij de paar fretten waar ik het bij heb geprobeerd niet goed bevallen. Als je deze medicatie oraal toedient geeft het ook maag-darmproblemen. De fretten werden er al heel snel erg misselijk van.

'''''Conclusie'''''

De beste pijnmedicatie bij de fret bestaat uit het oplossen van het probleem dat de pijn veroorzaakt. Als dat niet mogelijk is kunnen indien het echt noodzakelijk is, in lage dosis (de dosering als bij de kat) en om de dag of om de 2 dagen, NSAID's als Metacam® en Rimadyl® gegeven worden... mits het diertje geen maag, lever of nierproblemen heeft. Liefst zo kort mogelijk.

Aan oudere fretten (boven de leeftijd van 5 jaar) kunnen in verband met de mogelijke verminderde lever- en nierfunctie, deze medicijnen het beste om de 3-4 dagen gegeven worden. Indien klachten optreden als diarree, zwarte ontlasting of misselijkheid (smakken, braken, platliggen, knagen aan stof, knarsetanden) is het belangrijk om onmiddellijk te stoppen.

Ook is het belangrijk om op voorhand, dus al bij de start van deze medicatie, tevens maag-beschermende medicatie als Sucralfaat en maagzuurremmers te geven.

Mijn ervaring is dat deze pijnmedicatie met NSAID's, ondanks al deze beschermende maatregelen, toch vaak problemen geeft; ik gebruik het daarom persoonlijk vrij weinig en alleen kortdurend. Ik neem de dieren liever op in de Frettenkliniek en gebruik de morfine injecties tot ik de ziekte die de oorzaak van de pijn is, heb kunnen aanpakken, dan wel chirurgisch of met andere medicatie.

===Vergrote milt===

'''De grote milt bij de fret, niet te snel chirurgie!'''

Door:Hanneke Roest, frettendierenarts.

'''De Frettenkliniek''' te Giessen

De laatste weken bereiken mij berichten over fretten die geopereerd worden aan een vergroting van de milt. Dit verontrust mij omdat het in het merendeel van de gevallen niet nodig is om deze vergrote milt chirurgisch te verwijderen. Met andere woorden er worden fretten onnodig geopereerd.

De milt is een orgaan dat links voorin de buik aanwezig is. Hij ligt als een platte zachte dikte tegen de linker buikwand aan. Als hij vergroot is, is hij vaak zelfs door de eigenaar te voelen als een langgerekte platte schijf van soms wel 15 cm lengte en 5 cm. breedte.

De milt fungeert als opslagplaats voor alle bloedcellen en verwijderd oude bloedcellen uit de bloedbaan. Ze reguleert tevens het aantal circulerende bloedcellen in de bloedbaan. Daarnaast speelt ze een rol in de aanmaak van afweerstoffen.
Bij embryo’s is de milt tevens een orgaan waar bloedcellen aangemaakt worden maar deze functie verdwijnt meestal als het beenmerg gaat functioneren. Echter bij een sterke prikkeling tot aanmaak van bloedcellen kan deze functie weer in de milt ontstaan bij volwassen dieren. We noemen dat “extramedullaire hemopoëse”.

Een grote milt, soms wel 20x groter dan zijn normale grootte, komt regelmatig voor bij fretten vanaf middelbare leeftijd. Wordt deze chirurgisch verwijderd en wordt het weefsel opgestuurd naar de patholoog dan zal in vrijwel de meeste gevallen “extramedullaire hemopoëse” de diagnose zijn. Dit geeft alleen aan dat de milt wordt geprikkeld, meestal door een ontsteking in de buik, zoals bijvoorbeeld van het maag-darmkanaal, de galwegen of de lever. De milt is dus niet de '''oorzaak''' van een ziekte maar het '''gevolg''' van een ziekte. Het verwijderen van de milt heeft daarom meestal geen enkele zin. Wel heeft het zin om bij een zieke fret met een grote milt verder te gaan zoeken naar de oorzaak van de ziekte via bijvoorbeeld, de anamnese, buikpalpatie, bloedonderzoek, röntgenfoto of echografie.

Een heel enkele keer is het wel verstandig om de milt chirurgisch te verwijderen. Bijvoorbeeld als een milt zo groot is geworden dat deze een oncomfortabel gevoel kan geven aan het dier. Ook een onregelmatig gevormde milt met bijvoorbeeld een grote (meestal goedaardige) hyperplastische bult erop kan beter verwijderd worden. Een dergelijke uitstulping van de milt heeft namelijk een fragiele wand en kan makkelijk scheuren waardoor de milt kan gaan bloeden.

Is een fretje niet ziek maar heeft het diertje wel een vergroting van de milt dan kan dat het beste genoteerd worden in de patiënt gegevens bij de dierenarts, maar hoeft er meestal (nog) geen behandeling ingesteld te worden.
Een dergelijke vergroting van de milt is een typisch fretten probleem. Bij honden en katten daarentegen is een miltvergroting (zeker in de mate zoals dat bij de fret gebeurt) heel vaak wel een teken van kanker van de milt. Dit is dan ook de reden dat veel dierenartsen de neiging hebben om de milt chirurgisch te gaan verwijderen.

Soms knapt een fretje wel op na een (onnodige) operatie van de milt. De redenen hiervoor kunnen zijn:

* Meestal wordt antibiotica gegeven tijdens en na de operatie. Dit kan een gunstig effect hebben op met name de veel voorkomende maag- darmontstekingen.
* Een fretje wordt na een operatie vaak extra goed verzorgd en tijd is ook een belangrijke factor in een genezingsproces.
* Zowel in de humane- als in de dier-geneeskunde knapt een patient soms op ''ondanks'' wat de (dieren)arts doet.

[[Bestand:Operatie Hanneke.jpg|400px]]

Een grote uitstulpende bult op de milt, meestal goedaardig. Daar deze uitstulping echter een kwetsbare wand heeft kan de milt beter verwijderd worden om een fatale miltbloeding te voorkomen.

===Corona Virus===

Het Corona virus is een regelmatig opduikend virus, wat zelfs een soort epidemische vorm kan aannemen.
Corona virussen zijn veel voorkomend, bij veel verschillende dieren en mensen. Elke diersoort heeft zijn eigen specifieke Corona virus. Een kat kan geen mens besmetten en een varken geen fret, om een voorbeeld te noemen.
Bij mensen geven Corona virussen luchtweg problemen. Een bekend voorbeeld is de ernstige aandoening SARS.

Bij fretten geeft het Corona virus (CoV) maagdarm klachten of een systemische ziekte die veel op FIP bij katten lijkt.

Recentelijk is aangetoond dat het bij fretten om twee verschillende CoV gaat, waarbij het enteritis (maagdarm) virus meerdere types heeft.

Het FRCoV virus, die maagdarm ontstekingen kan veroorzaken is het meest voorkomend. Er zijn vele gradaties in symptomen en een enkele keer toont de fret helemaal geen verschijnselen. Na besmetting kan je fret even een mindere dag hebben met een keertje diarree of wat misselijkheid en verder niets. Door menig eigenaar wordt het niet eens opgemerkt. Je fret kan er ook ernstig ziek van worden, met heftige, stinkende diarree. Vaak groen van kleur en met veel slijm. In ernstige gevallen zelfs alleen bloederig slijm. Ander symptomen die bij een besmetting kunnen voorkomen zijn lusteloosheid, misselijkheid, braken, anorexie (niet willen eten). Over het algemeen hebben ze geen koorts.
Meestal zijn deze verschijnselen na enkele uren of dagen weer verdwenen. Je fret is dan nog wel enkele maanden besmettelijk!

Sommige fretten ontwikkelen na besmetting een chronische maagdarm aandoening, ECE of "groene slijm ziekte". Deze dieren blijven last houden van bovengenoemde verschijnselen. Hoe ernstiger en langer de duur van de aanwezige symptomen, hoe meer schade er aan het lichaam wordt aangericht. Op den duur is de darm zo ernstig aangetast, dat voedingsstoffen niet of nauwelijks meer opgenomen kunnen worden. Ook andere aan de spijsvertering gerelateerde organen kunnen gaan ontsteken, zoals galblaas, lever en alvleesklier. Deze dieren zijn daarbij ook gevoeliger voor allerlei andere besmettingen, doordat hun weerstand laag is. Bovendien worden ze vaak langdurig met medicijnen behandeld om ontstekingen te onderdrukken, wat ze nog extra vatbaar maakt.

Het FSCV veroorzaakt een systemische aandoening welke erg lijkt op FIP bij de kat. Lange tijd werd er gedacht dat deze systemische aandoening werd veroorzaakt door een mutatie van het FRCoV. Het blijkt sinds kort dat het om een apart virustype te gaan.
Over het algemeen verliezen deze dieren erg veel gewicht, hebben chronische diarree,braken, zijn lusteloos en tonen ziek, hebben een slechte vacht en kunnen meerdere ontstekingsverschijnselen hebben. Vaak zijn is er sprake van een longontsteking, vergrote lymfeklieren, vergrote milt en worden er bij palpatie verdikkingen in de buik waargenomen. Soms zijn er diverse neurologische verschijnselen, zoals verlammingen aan de achterpoten en epileptische aanvallen.

Helaas is deze vorm altijd dodelijk.
Voor dit type zijn nog geen betrouwbare testen beschikbaar. De enige manier om te bewijzen dat een fret met dit type virus besmet is geweest, is na het overlijden weefsel te laten onderzoeken.

Fretten kunnen op alle leeftijden besmet worden met het CoV. Hele jonge pups, oudere en zieke fretten zijn er het gevoeligst voor. Het is al regelmatig voorgekomen dat in een nest alle pups sterven, terwijl moeder na een dagje alweer vrolijk rondhuppelt. Ernstige besmettingen kunnen echter op alle leeftijden een dodelijke afloop hebben. Multi-fret huishoudens, fokkerijen en opvangen zijn met name broedplaatsen voor het virus.
Incubatietijd is van 18-24 uur tot 3-4 dagen en het is zeer besmettelijk. Het lijkt er op dat een fret na besmetting nog zo'n 9 maanden besmettelijk kan blijven, ondanks dat het dier zelf niet ziek (meer) is of enige symptomen (meer)heeft.

Tegenwoordig zijn er al goede mogelijkheden om ontlasting te laten testen voor de aanwezigheid van het FRCoV. Dit moet echter wel opgestuurd worden naar het buitenland. Vooralsnog zijn de testen in Nederland nog niet goed betrouwbaar.

Zoals gezegd is het Corona virus zeer besmettelijk. Het kan overgebracht worden door direct contact tussen de dieren, via lichaamsvloeistoffen, lucht, haren, schoenen en kleding.

Het is erg belangrijk om strenge hygiëne voorschriften na te leven indien er met (vermoedelijk)besmette dieren omgegaan wordt. Het beste is om besmette dieren apart te huisvesten. Bij het hanteren wordt geadviseerd om handschoenen, speciale kleding of een overall en rubber laarzen of schoenhoesjes te gebruiken. Voor elk dier kleding/schoeisel desinfecteren of vervangen indien er van wegwerpmateriaal gebruik gemaakt wordt. Dagelijkse reiniging van speelruimtes, kooien en speelmateriaal met een chloorhoudend product(bleekwater) wordt aanbevolen.
Het is duidelijk dat dit erg arbeidsintensief is en bij een grote hoeveelheid fretten een haast onmogelijke taak is. Het is dan ook zeer belangrijk om geïnfecteerde fretten, of vanuit een besmet gebied niet te mengen met gezonde dieren, om een uitbraak van dit virus zo veel mogelijk onder controle te kunnen houden.

Momenteel lijkt het in Nederland rustig te zijn, maar in Groot Brittannië is er sinds een klein jaar een enorme uitbraak aan de gang. Helaas zijn er dieren geëxporteerd die dragers van het virus waren en zodoende zijn er al andere Europese landen die momenteel met heftige uitbraken te kampen hebben, waaronder Denemarken en Spanje.

Communicatie tussen frettenhouders en dierenartsen onderling is belangrijk. Wees open en eerlijk over je besmettingen, om een (inter)nationale epidemie te voorkomen. Momenteel worden in Groot Brittannië en Denemarken alle besmettingen in kaart gebracht, met naam en toenaam. Dit om mogelijke verdere verspreiding te voorkomen. Het is inmiddels bekend dat her-besmettingen kunnen plaatsvinden. Na hoeveel tijd is nog niet helemaal duidelijk.

===Een te laag bloedsuiker… wat wil dat zeggen?===

Door: Hanneke Roest, frettendierenarts

'''De Frettenkliniek''' te Giessen

Regelmatig krijg ik bloeduitslagen onder ogen waarbij een te laag bloedsuiker bij een fretje is geconstateerd. Vaak wordt het diertje dan direct verdacht van het hebben van insulinomen, dat is echter lang niet altijd het geval.

'''''Wat zijn insulinomen'''''

Dit zijn hele kleine tumortjes in de alvleesklier die teveel insuline produceren waardoor het bloedsuiker daalt. De tumortjes zaaien slechts zelden uit en blijven vaak erg klein (speldenknop) maar door de productie van de grote hoeveelheid insuline zijn ze gevaarlijk voor het fretje. Insuline doet namelijk het bloedsuiker dalen. Bij een te laag bloedsuiker zal het fretje geleidelijk (in een aantal maanden) slomer worden, meer gaan slapen en afvallen. Er zijn kortdurende periodes van zwakte in de achterhand waardoor het fretje omvalt. Soms staart het diertje enige tijd in de ruimte alsof het even “van de wereld” is. Door de toename van maagzuur kan het diertje misselijkheids tekenen gaan vertonen. Uiteindelijk zal het fretje na enige tijd overlijden. Het is een langzame progressieve aandoening.

'''''Wat zijn andere redenen voor een te laag bloedsuiker?'''''

1. Een belangrijke reden van een laag bloedsuiker is de manier van meten. Niet elke dierenarts kan gemakkelijk (zonder narcose) een redelijke hoeveelheid bloed afnemen bij een fretje. Vaak wordt dan een humaan bloedsuikermetertje gebruikt, waar slechts een druppel bloed voor nodig is. Deze apparaatjes meten in capillair volbloed en geven daardoor een lagere bloedsuiker waarde aan dan de waarde die wordt gemeten in veneus plasma zoals dat in de grotere analyse apparatuur in de dierenkliniek of de laboratoria wordt gemeten. Deze waarde dient dan ook altijd omgerekend te worden! Niet iedere dierenarts is hiermee bekend.
In het afgenomen bloed moet het bloedsuiker direkt gemeten worden anders wordt het bloedsuiker opgenomen door de rode en witte bloedcellen en daardoor lager dan in werkelijkheid.

2. Een andere belangrijke oorzaak van een laag bloedsuiker bij fretten is een verminderde opname bij chronische maag-darmpatienten. Het bloedsuiker is dan meestal matig verlaagd maar als het bloedsuiker wordt gemeten met een humaan apparaatje kan de waarde erg laag lijken.

3. Ook patienten met een leverprobleem kunnen een laag bloedsuiker hebben. Na een maaltijd wordt bloedsuiker geabsorbeerd in de dunne darm en wordt daarna grotendeels als glycogeen opgeslagen in de lever en de spieren. Indien nodig komt bloedsuiker vrij uit dit weefsel (via glycogenolyse) om een goede bloedspiegel te houden.

4. Indien er sprake is van een sepsis (bloedvergiftiging) is het bloedsuiker vaak behoorlijk verlaagd door een toename van het gebruik in de weefsels en een verminderde aanmaak.

5. Levertumoren, tumoren van de (gladde) spieren of tumoren van de bloedvaatjes verbruiken veel bloedsuiker waardoor ook lage waarden gemeten kunnen worden.

'''''Wat zijn normale en wat zijn afwijkende bloedsuiker waarden:'''''

Normaliter is het bloedsuiker (gemeten in bloedplasma) bij een gezonde fret tussen de 5,2 mmol/L en 7,5 mmol/L. Een bloedsuiker tussen de 4 mmol/L en de 5,2 mmol/L is afwijkend er verdiend nader onderzoek. Dit kan veroorzaakt worden door diverse bovenstaande aandoeningen. Een bloedsuiker onder de 4 mmol/L gemeten bij een oudere fret, in combinatie met symptomen die overeenkomen met de ziekte insulinomen, waarbij andere oorzaken zijn uitgesloten en gemeten op de juiste wijze… is een waarde die sterk kan wijzen op de aanwezigheid van insulinomen.

'''Let op: Indien het bloed is gemeten via een druppel bloed met een humaan bloedsuikermetertje dan kan de waarde erg misleidend zijn indien deze niet wordt omgerekend. Een gemeten waarde van 2,7 mmol/L is namelijk sterk afwijkend maar omgerekend is deze 4 mmol/L en die waarde is niet dramatisch laag.'''

'''''Wat te doen bij een laag bloedsuiker:'''''

Indien een laag bloedsuiker wordt gemeten is altijd een volledig lichamelijk onderzoek op zijn plaats en vervolgens een volledig bloedonderzoek. Hiermee kunnen de diverse mogelijke oorzaken van het lage bloedsuiker worden onderzocht.
Bij een laag bloedsuiker ten gevolge van maagdarmaandoeningen is het van belang om die oorzaak eerst aan te pakken.

[[image:image.jpeg]]

Indien het lage bloedsuiker wordt veroorzaakt door insulinomen hangt de behandeling af van de waarde van het bloedsuiker, de mate waarin het fretje symptomen laat zien van het lage bloedsuiker en de leeftijd van het fretje. Indien het bloedsuiker nog boven de 4 mmol/L blijft en het fretje geen klachten heeft van een te laag bloedsuiker wordt eerst geprobeerd dit met aangepaste voeding op te vangen. Het bloedsuiker wordt dan elke 1-3 maanden gecontroleerd. Fretten onder de leeftijd van 7 jaar met een bloedsuiker lager dan 4 mmol/L, met klachten passend bij een te laag bloedsuiker maar verder gezond, zijn het meest gebaat bij een operatie waarbij de insulinomen worden verwijderd. Zie voor nadere informatie de website van de frettenkliniek. Indien geen operatie mogelijk is kan het beste gestart worden met een lage dosis Proglycem® (diazoxide). Door regelmatig elke 1-2 maanden het bloedsuiker te bepalen wordt deze dosis langzaam verhoogd en in het laatste stadium uitgebreid met een lage dosis prednison. De fretten “slijten” erg door deze medicatie en het regelmatig te lage bloedsuiker, ze worden steeds slomer en magerder en zullen uiteindelijk overlijden.

'''''Nieuw onderzoek'''''

In de Frettenkliniek starten we binnenkort met een onderzoek naar het gebruik van de frucosamine bepaling in het bloed bij fretten. Fructosamine is een verzamelnaam voor een aantal eiwitten waaraan bloedsuiker wordt gebonden. De hoeveelheid fructosamine in het bloed is een maat voor de gemiddelde bloedsuikerwaarde gedurende twee tot drie weken voorafgaand aan de meting. Hiermee kunnen we mogelijk het gebruik van medicatie bij de ziekte insulinomen beter reguleren.
De waarde van fructosamine is afhankelijk van de hoeveelheid eiwitten in het bloed, fretten hebben regelmatig een verlaagde hoeveelheid eiwitten in het bloed waardoor de interpretatie van het gemeten fructosamine zorgvuldig bestudeerd zal moeten worden.

===Longwormen===

Door: Hanneke Roest, frettendierenarts.

'''De Frettenkliniek''' te Giessen

Onlangs is in Nederland tijdens een sectie bij een fret longworm (Aelurostrongylus Abstrusus) gevonden. Het is een haarvormige worm van ongeveer 7 tot 10 mm die voornamelijk bij de kat is aangetoond. Longwormen bij fretten zouden veel vaker kunnen voorkomen dan tot nu toe gedacht werd.

[[bestand:Aelurostrongylus_abstrusus-1414DE3DB9914D54806.jpg]]

Fretten kunnen zich besmetten door het eten van met longworm larven besmette slakken of door het eten van (wilde) muizen, vogels of kikkers die deze slakken hebben gegeten.
De door de fret opgegeten larven doorboren de darmwand en gaan via de bloedbaan naar de longen. Daar worden ze volwassen en beginnen na 4 weken met het produceren van eitjes. Deze eitjes komen uit in de longblaasjes waarna de larven worden opgehoest en doorgeslikt en via de ontlasting weer in de buitenwereld komen. De larfjes kunnen worden opgenomen door kikkers, slakken, kleine knaagdieren en vogels, waar ze zich verder ontwikkelen tot besmettelijke larfjes die weer door een volgende fret of kat kunnen worden opgenomen. Zes weken na een infectie kunnen bij katten de eerste larfjes dan weer in de ontlasting gevonden worden.

'''''Verschijnselen'''''

Waarschijnlijk verloopt een infectie met longworm meestal subklinisch. Dat wil zeggen dat de fret er geen verschijnselen van heeft. Sommige fretten kunnen wel klachten krijgen. Deze klachten passen vaak bij keelontsteking en bronchitis verschijnselen, zoals hoesten en kokhalzen. Bij lichamelijk onderzoek is de keel vaak gevoelig. Er kan veel slijm worden opgehoest.

'''''Diagnose'''''

Bij fretten die hoesten kunnen longfoto’s worden gemaakt maar daar veel fretten afwijkingen in de longen vertonen is dit niet bewijzend. Met onderzoek van de ontlasting is de diagnose wel met zekerheid te stellen.
Verse ontlasting wordt ingezet in een zogenaamde Baermann test. Hierbij wordt gekeken of er larfjes in de ontlasting zitten. Vals negatieven uitslagen kunnen voorkomen doordat de fret al klachten heeft voordat de volwassen wormen eitjes hebben gelegd of omdat de larven niet elke dag via de ontlasting worden uitgescheiden. Daarom is het verstandig om een aantal keren deze test te laten uitvoeren. Ook is het mogelijk om larven aan te tonen in sputum monsters die onder narcose uit de keel of luchtpijp worden verkregen.

[[bestand:Naaktslak.jpg]]

'''''Behandeling'''''

Longworminfecties bij de kat en fret zijn heel goed te behandelen met een ontwormmiddel. Een pipet Advocate® voor de kleine kat, kan in de nek van de fret gedruppeld worden en is voldoende. De in de longen aanwezige wormen worden hierdoor gedood. Het duurt een paar weken voor het hoesten is verdwenen. Fretten die buiten komen en (naakt)slakken eten kunnen het beste preventief 2x per jaar worden behandeld met dit middel.

Gezondheid en ziekte

2016-08-22T08:04:40Z

Karen: /* Longwormen */

==Hoe herken ik een gezonde fret?==

Om te weten of je diertje misschien iets mankeert moet je wel weten hoe een gezonde fret in elkaar steekt. Pas als je bekend bent met het gedrag en uiterlijk van een gezonde fret kun je beoordelen of het noodzakelijk is om een dierenarts in te schakelen.

De beste manier om daar achter te komen bij je eigen diertje, is veel tijd aan hem of haar besteden en hem goed te observeren. Dat klinkt heel logisch, maar vaak genoeg weten fretteneigenaren geen specifieke vragen te beantwoorden als het noodzakelijk is. Geen twee fretten zijn hetzelfde. Heb je een goede band met je dier, dan kunnen zelfs de kleinste veranderingen opvallen.

Denk er vooral aan dat fretten nog dicht bij de natuur staan en erg stoïcijns zijn. Dat betekent dat ze pijn en ongemak niet snel zullen laten zien. Zwakte in de vrije natuur staat immers gelijk aan de dood.

====Tekenen van een gezonde fret====

In de regel is een gezonde fret een vrolijk, blij en speels diertje, wat graag ondeugende streken uithaalt.
Een aantal kenmerken van de gezonde fret:

*heldere, schone en glanzende ogen

*roze en vochtig tandvlees en slijmvliezen

*schone oren

*schone neus

*volle, glanzende vacht, zonder kale plekken of huidschilfers

*zachte (roze) voetzooltjes

*onderzoekend en nieuwsgierig gedrag vertonend

*normale, stevige bruine drollen in de bak. Enigszins afhankelijk van de voeding, maar nooit dun, brijig, hard of vreemd van kleur

*schone genitaliën en anus

*normale temperatuur, hartslag en ademhaling

==Wanneer kan er iets mis zijn?==

Zoals bij alle dieren kan je fret ook iets mankeren. Sterker nog, fretten zijn erg gevoelige dieren die vrij vatbaar zijn voor allerlei aandoeningen, ziekten en niet te vergeten ongelukjes.
Een fretje zal niet zo snel laten zien dat het iets mankeert. Soms zijn het erg kleine signalen, soms overduidelijke. Over het algemeen kun je stellen dat je niet al te lang kunt wachten met een dierenartsbezoek als je dier tekenen van gezondheidsproblemen of pijn laat zien. Het zijn kleine diertjes met weinig reserves.

'''Bij twijfel altijd contact opnemen met een dierenarts met frettenervaring!'''

Een lijst met dierenartsen vind je in [[nuttige adressen|dierenartsen]]

[[Bestand:Frettenkliniek 1.jpg|400px]]

====Tekenen van een ongezonde fret ====

Er zijn veel signalen die een fretje kan afgeven als het niet lekker in zijn vel zit of iets mankeert. Hieronder alleen een lijstje met enkele algemene tekenen. Meer ziekte gerelateerde tekenen vind je in het desbetreffende medische deel.

*matte en vieze ogen. In de ogen zie je de gemoedstoestand van je dier. Als hij zich niet lekker voelt zie je dat aan de blik in de ogen

*slechte vacht (dof, dun, kale plekken)

*echt droge neus

*wit tandvlees en slijmvliezen

*afwijkende ontlasting

*uitvloeiing uit neus, oor, oog of anus

*zachte, broze of gescheurde nagels

*huidirritaties of uitslag

*vreemd gedrag

*plotseling gewichtsverlies

*koorts

*niet eten of drinken

*overdreven veel slapen

====Tekenen van een fretje in nood====

Een fret in nood laat een speciaal gedrag zien, wat in een normale toestand niet voorkomt. Vang je een of meerdere signalen op, neem deze dan serieus en handel direct om de fret uit de noodsituatie te bevrijden. Ga zo nodig direct naar de dierenarts of neem contact met je dierenarts op.

Voorbeelden van noodsignalen:

*wijd open gesperde ogen

*schreeuwen, kekkeren of heel snel achter elkaar mokken

*wegschieten naar een donker plek, meestal ergens in of onder

*heftig schokken of krampen. Dit kan gebeuren na een (hoge) val, beknelling, elektrische schok of als er op gestapt is, door een hersen of ruggenmerg beschadiging

*blazen. Normaal blaast een fret om zijn ongenoegen te tonen. Aanhoudend en luid blazen kan pijn of hoge stress aanduiden

*anaal klieren lozen

*laten lopen van urine of ontlasting

====Tekenen van een fret met pijn====

Een fret zal door zijn stoïcijnse natuur niet snel pijn laten zien. Soms is het erg moeilijk om te zien of je fret pijn ervaart. De tekenen die hieronder staan kunnen je misschien helpen met je beslissing of het verstandiger is om contact met de dierenarts op te nemen

*doffe, matte of geknepen ogen

*kreunen

*tandenknarsen

*samentrekken van de spieren bovenop de kop

*niet willen eten

*problemen met kauwen

*eten uit de mond laten vallen

*erg kruimelen met brokjes eten

*moeite met slikken

*regelmatig platliggen

*moeite met lopen; kreupelen, wankelen, ledematen niet willen belasten of omhoog houden en uit balans zijn

*zichzelf niet kunnen wassen

*overdreven likken of krabben

*doffe vacht

*niet kunnen opstaan of gaan liggen

*steeds op dezelfde kant willen liggen

*moeite hebben met uitrekken of zich opkrullen

*geluiden maken bij plassen of poepen

*wegtrekken bij aanraken

*(proberen te) bijten bij aanraking op bepaalde plek

*depressief

*inactief en sloom

*niet willen spelen, ook niet met stimulatie

*gewichtsverlies

*vreemd gedrag

'''TIP '''

Mocht het zijn dat je fret ooit een traumatische ervaring meemaakt, zorg er dan voor dat je zelf rustig en kalm blijft. Fretten voelen je stemming erg goed aan en raken nog gestresster door jouw paniek. Houd je sterk en probeer je diertje zo goed mogelijk te helpen door

*rustig en met zachte stem te praten

*het zachtjes te aaien. Al kan het verstandig zijn om uit de buurt van de kop te blijven, omdat een gestresste fret makkelijker kan bijten

*indien mogelijk de kop of het hele lijf bedekken met een doek of dekentje

*er gewoon bij blijven. Ook dieren hebben graag een vertrouwd persoon om zich heen in noodsituaties

*neem het in de nekvel als het dier in paniek is. Een fret in paniek kan zichzelf nog meer verwonden. Bovendien zal er nagekeken moeten worden wat het mankeert. In het nekvel pakken is dan de meest effectieve methode. In het nekvel pakken is normaal gesproken niet pijnlijk.

[[Bestand:11886142-ehbo-doos-met-stethoscoop-op-een-witte-achtergrond.jpg]]

==EHBO==

Er kan altijd een ongelukje gebeuren of iets aan de hand zijn, waar je als eigenaar of verzorger je fret meteen bij moet helpen.
Blijf vooral zelf rustig, praat tegen je fretje en pak het zo nodig in het nekvel. Zorg dat je rustig kunt bekijken wat er aan de hand is en hoe je het beste kunt helpen. Rustig betekent resoluut en overtuigend naar je dier toe zijn, niet alles op je gemakje doen. Zorg dat je het telefoonnummer van je dierenarts altijd bij de hand hebt, programmeer het in je telefoon!
Zorg dat eventueel andere loslopende fretjes veilig in hun kooi geplaatst worden. Dan heb je daar geen omkijken meer naar. Roep eventueel hulp in om dat te laten doen.

Het is altijd handig een klein frettenEHBOdoosje thuis te hebben. Daarin kan zitten: een schaar, een pincet, gaasjes, kleine smalle verbandrolletjes en een wat bredere verbandrol, betadine en een potje met wat maizena om een bloedend nageltje te stelpen.

Voor alle gevallen geldt dat het erg belangrijk is om een dierenarts te hebben met ruime frettenervaring. Veel dierenartsen hebben geen ervaring met fretten, of erg minimaal. Er zijn nogal wat typische frettenaandoeningen en medicijnen waar een fret erg slecht op kan reageren en die zelfs schade kunnen toebrengen! Mocht je erg grote spoed hebben en is er geen frettendierenarts in de buurt, laat dan de behandelend arts contact opnemen met een dierenarts met ruime frettenervaring.
Een lijst van dierenartsen met frettenervaring vind je hier [[nuttige adressen|dierenartsen met frettenervaring ]].

====Abces====

Een abces is een zacht, pijnlijk bultje, soms rood of geel gekleurd. Meestal het gevolg van een bijt of snijwond die gesloten is met verontreiniging binnenin (door bacterieën bijv.). Het bultje is gevuld met pus. Een enkele keer kan een graszaadje ook voor een abces zorgen.
Abcessen zijn erg pijnlijk en indien onbehandeld kan het voor een uitgebreide infectie zorgen, zelfs een bloedvergiftiging. Uiteindelijk zal je fret het met de dood moeten bekopen.
Vermoed je een abces bij je fret, ga er dan zo snel mogelijk mee naar de dierenarts, zodat deze behandeld kan worden. Vaak zal het nodig zijn om een kleine chirurgische ingreep te doen en de wond schoon te spoelen. Daarnaast zal er een antibioticum voorgeschreven worden. Niet alle antibiotica is geschikt voor fretten. Neem contact op met een dierearts met frettenervaring om zeker te zijn van de juiste behandeling.

====Aanval/Hypo ====

Wanneer de hersenen de elektrische impulsen niet meer goed kunnen herleiden ontstaat er een aanval. Dat kan enkele seconden, maar ook minuten lang duren.
De oorzaak loopt erg uiteen, het kan gaan van een laag bloedsuiker tot een ernstige oormijt-besmetting aan toe. Er zijn toevallen die heel rustig verlopen en onopgemerkt blijven, maar de meeste hebben een groot impact op de ledematen in combinatie met het verlies van controle van de blaas/darm, watertanden, en braken.
Het enige wat je kan doen als een fret een aanval heeft is hem naar een rustige, wat donkere plek brengen. Zorg dat hij zichzelf niet verwond. Houd hem weg van andere huisdieren.
Blijf zelf rustig en praat tegen de fret. Na een aanval is je fret moe en uitgeput. Probeer je fret niet tegen te houden tijdens een aanval, maar houd hem wel zo rustig mogelijk en warm. Hij zal verward zijn en door elkaar geschud zijn.
Om hem wat te stimuleren om weer tot zijn positieven te komen, doe dan wat honing of druivensuiker op zijn tandvlees. Herhaal dit elke vijf minuten, totdat hij weer een beetje bij komt. Geef hem daarna wat zacht voedsel.

====Allergische reactie====

Een allergische reactie kan ontstaan door een vaccinatie, een medicijn, voedsel of een (chemische) stof waar je dier mee in aanraking gekomen is. Houd je fret warm (bijv in een deken) en ga er meteen mee naar de dierenarts. Een heftige reactie kan snel dodelijk aflopen!
Symptomen kunnen zijn:

*zwelling in het gezicht, met name in en rond de ogen, lippen en neus

*uitslag

*kwijlen

*diarree

*bleke slijmvliezen

*toevallen en heftig trillen

*zwelling op de entplaats

De dierenarts zal met medicatie en eventueel infuus je diertje er boven op proberen te helpen.

====Beknelling====

Het kan voorkomen dat je fretje ergens tussen vast komt te zitten. Hetzij doordat het ergens zijn nieuwsgierige neus ingestoken heeft, maar er geen ruimte was voor de rest van het lijf. Hetzij doordat je per ongeluk op een pootje hebt gestapt. Bekijk altijd nauwkeurig of er zwelling gaat optreden nadat je je diertje bevrijd hebt. Heeft het pijn of bloed het ergens? Is dat het geval, neem dan contact op met je dierenarts.
Is je fretje bewegingsloos, loopt het duidelijk mank of valt het om? Ga dan met grote spoed naar de dierenarts!
Valt het mee, maar is er toch sprake van bijvoorbeeld een beetje zwelling op het pootje, probeer dan zo ver je fret het toelaat, de zwelling te koelen onder een koude kraan of met een coolpad (nooit direct op het dier leggen, maar een doek er tussen).

====Bijtwonden====

Mensen met fretten hebben vaak ook andere dieren in huis. Vaak gaat alles naar wens, mocht er van agressie onderling sprake zijn dan kan een beet van een ander dier op de loer liggen.

Als je fret wordt gebeten door een ander huisdier, spoel dan de wond direct goed uit met koud/lauw-warm water.
Als de wond erg bloed, probeer deze dan voorzichtig met een gaasje of washandje wat dicht te duwen. Ga dan onmiddellijk naar je dierenarts.
Een kattenbeet kan gevaarlijk zijn vanwege de hoeveelheid bacteriën in het speeksel, een beet van een kat vraagt vaak om een bepaald soort antibiotica.
Is je fret gebeten door een dier in het wild of een verdwaald dier, ga dan direct naar een dierenarts. Het is niet geheel onwaarschijnlijk dat je dier besmet zou zijn geraakt met rabiës(hondsdolheid). Preventief handelen is dan noodzakelijk. Let goed op eventuele veranderingen bij je fret.

====Botbreuken====

Fretten zijn zeer flexibel en veerkrachtig, maar toch kunnen er beenverwondingen ontstaan die je zonder een röntgenfoto niet kunt herkennen.
Houd je fret bij een beenbreuk zo rustig en stabiel mogelijk. Probeer niet zelf vast te stellen wat er aan scheelt, maar '''ga direct naar een dierenarts'''.
Heeft je fret een gebroken beentje of een gewonde rug, hinkt hij of vertoond hij pijn bij het lopen? Pak hem dan voorzichtig op en leg hem in zijn kooi, '''bel dan onmiddellijk de dierenarts.''' Houd je fretje goed warm.
Voor het vervoer naar je dierenarts wikkel je je fret in een doek om de ledematen zo stil en stabiel mogelijk te houden onderweg.

====Braken====

Braken kan worden veroorzaakt door verschillende oorzaken, variërend van slecht voedsel tot een blokkade (verstopping). Soms is er iets in de maag gekomen wat fout uitpakt en de fret doet braken.
Houd een brakende fret altijd goed in de gaten. Het braken heeft vaak te maken met maagproblemen of de een of andere achterliggende ziekte.
Ontstaat het braken door een blokkade, een haarbal of een ongewenst voorwerp in de maag (rubber of iets dergelijks), dan is spoedeisende hulp noodzakelijk en zal de dierenarts d.m.v. een operatie de blokkade op moeten lossen.

====Brandwonden====

Hoewel dieren door hun natuurlijke afkeer voor vuur en extreme hitte minder frequent brandwonden oplopen, is het toch nuttig te weten wat te doen als het noodlot toeslaat. Brandwonden kunnen veroorzaakt worden door vuur, straling (bijvoorbeeld zonlicht), electriciteit en chemicaliën. Let altijd goed op je fret in de buurt van open haarden, ovens en bij het roken van sigaretten.

Brandwonden kunnen worden opgedeeld in 3 graden:

* eerste-graads brandwonden, hierbij zijn slechts de oppervlakkige huidlagen aangetast, toch zijn ze pijnlijk. De huid is rood en licht gezwollen. Als je op de huid drukt wordt ze wit. Na 1 à 2 dagen laat de verbrande huid los.

*tweede-graads brandwonden, deze dringen dieper in de huidlagen door, zodat de huid blaren krijgt die gevuld raken met transparante vloeistof. Ze zijn zeer pijnlijk.

*derde-graads verbranding tast de volledige dikte van de huid aan. De huid kan wit zijn of zwart verkoold. Haren komen makkelijk los. Als ook de huidzenuwen zijn beschadigd veroorzaken ze weinig of zelfs geen pijn.

Tijdens contact met een heet voorwerp of vlam wordt een grote hoeveelheid warmte opgeslagen in het weefsel. Deze warmte wordt geleidelijk vrijgegeven aan het omgevend weefsel. De verbranding gaat dus eigenlijk nog een tijdje door nà het contact, ook al was dat slechts van korte duur.

Tijdens en na een operatie is toevoer van warmte meestal noodzakelijk, dit om de fret weer op temperatuur te krijgen of te houden. De dierenarts maakt daarvoor gebruik van een couveuse, die is daarvoor het meest geschikt. Ook kunnen warmtematjes gebruikt worden, maar wees daar voorzichtig mee. Je fret mag immers niet te warm worden, daar kunnen ze immers heel slecht tegen. Regelmatig zal ook de temperatuur van je fret gemeten moeten worden bij het gebruik van een warmtematje. Het zal niet de eerste keer zijn dat een fret door verkeerd gebruik van een warmtemat brandwonden oploopt.
Ga hier dus heel nauwkeurig mee om, neem voordat je een warmtemat gaat gebruiken altjd eerst even contact op met een ervaren frettendierenarts voor het nodige advies.

[[Bestand:Brandwonden door warmtematje.jpg|300px]]

brandwonden na het foutief gebruik van een warmtemat

'''Wat te doen bij brandwonden'''

Koel de plek met lauwwarm water gedurende minstens 10 minuten. '''Ga daarna meteen door naar een dierenarts'''.
Gebruik nooit olie, ijs, ijswater of ontsmettingsmiddelen om de huid te koelen daar deze de gekwetste huid alleen maar verder kunnen beschadigen. Een verzachtende brandwondenzalf zoals Flammazine mag wel. Prik blaren niet open.
Zie ook [http://www.frettenkliniek.nl/ziekten-en-aandoeningen/huidaandoeningen#brand]

====Diarree====

Diarree kan een symptoom zijn van vele soorten van ziekten. Inwendige parasieten kunnen de oorzaak zijn, een obstructie of het kan een teken zijn van een dodelijke ziekte zoals leverziekten. Het is zaak de fret met diarree zo snel mogelijk te laten behandelen, omdat veel kostbare vloeistoffen verloren raken omdat het lichaam het voedsel niet langer absorbeert.
Als diarree langer dan een halve dag aanhoudt, maak dan een afspraak bij je dierenarts en neem een monster van de ontlasting mee. Hij kan deze dan meteen nakijken.

====Electrische schok====

Elektrische schokken kunnen vrij hevig zijn en zo mogelijk je fretje doden. Je kan zelf vrij weinig doen, alleen '''onmiddellijk met je fret naar de dierenarts te gaan'''. Houd hem tot die tijd warm en zo rustig mogelijk, praat zachtjes tegen je fret, je stem zal hem kalmeren.
Een elektrische schok is meestal het vervolg van het kauwen op elektriciteitsdraden. De meeste problemen zullen bij een schok ontstaan in de mond, de tanden en het tandvlees.
Houd er rekening mee dat beschadigde snoeren ook brand kunnen veroorzaken. Behandel eerst je fret en bekijk pas daarna de schade aan de snoeren en vervang de aangevreten snoeren onmiddellijk. Zorg dat de fret er nooit meer bij kan.

====Homeopathie====

Gezonde dieren voelen zich fit en vitaal. Het afweersysteem is in staat om alle processen in het lichaam goed te coördineren en de invloed van ziekteverwekkers is minimaal. Wanneer er gezondheidsklachten ontstaan betekent dit, dat het herstellend vermogen ontregeld of verzwakt is. Soms heeft het lichaam hulp nodig om weer in balans te komen. Homeopathie is een geneeswijze waarbij met medicijnen op natuurlijke basis, niet alleen de klachten worden behandeld, maar ook het zelfherstellend vermogen van het dier wordt gestimuleerd.

Wanneer de fret zich "anders dan anders" gedraagt of er sprake is van een langer durend gedragsprobleem, dan zou homeopathie ook een waardevolle betekenis voor de fret kunnen zijn. Deze problemen kunnen namelijk veroorzaakt worden doordat uw fret zich niet lekker voelt.

Ook kunnen er oorzaken zijn waardoor hij emotioneel gezien uit balans is gebracht. Hierbij kun je denken aan

*ziekte
*verhuizing
*mishandeling
*overlijden van een maatje
*angsten
*etcetera

====Huiduitslag====

Merk je dat je fret uitslag, bultjes, puistjes of schilfers heeft, neem dan contact op met de dierenarts. Ga niet zelf aan de gang met zalfjes of shampoo's. Die kunnen meer kwaad dan goed doen.
Een schilferige, droge huid kan te maken hebben met slechte voeding. Zorg voor een goede voeding met hoge voedingswaarden en voldoende vet. Het kan ook een symptoom zijn van bijnieraandoeningen.
Kleine zwarte plekjes op de staart van je fret kunnen 'mee-eters' zijn. Dit als gevolg van vuil en stof wat is blijven plakken aan de vetafscheiding van de huid. '''Knijp ze nooit uit!''' Heeft je fret hier last van, was het staartje dagelijks met lauwwarm water en gebruik een wattenbolletje om hiermee over de huid te wrijven en het zacht te maken. Na enkele dagen zal er al verbetering zijn.

'''LET OP:''' huiduitslag kan duiden op een besmetting met hondenziekte of een allergische reactie. Neem direct contact op met een dierenarts als dit plotseling optreedt of verergert.

====Oogletsels====

Door het onderling spelgedrag van fretten kan heel makkelijk oogletsel ontstaan.
Ook vreemde stoffen in de ogen zijn altijd mogelijk. Als je fret een kras op het oog oploopt, spoel het oog dan met koud water. Heeft je fret een vreemde stof in het oog of een korrel zand of iets dergelijks, ga dan naar de dierenarts om verdere beschadiging te voorkomen.
Oogschade bij je fret vraagt altijd om ervaren deskundige hulp.

====Penisbotje====

Mannelijke fretten (rammen) hebben op de buik een penis ter de hoogte van de navel. In de penis zit het penisbotje dat de vorm van een J heeft met aan het einde en klein haakje. De mogelijkheid bestaat dat de voorhuid opschuift als een fretje langs gaas of tralies omhoog of omlaag klimt (of een ijzeren trapje af gaat), en aan dit haakje vast komt te zitten aan het gaas of de tralies.
Door het vast blijven zitten schrikt de fret en trekt zich los wat gepaard kan gaan met veel pijn, er kan een forse beschadiging (afscheuren van het penisbotje) of bloeduitstorting ontstaan van het omliggende weefsel. Ook kan het gebied eromheen gaan ontsteken rond het gebied dat geiïrriteerd is.
Ga direct naar een ervaren frettendierenarts als je fret dit is overkomen om na te laten kijken wat de werkelijke schade is.

====Ringworm====

Ringworm is een schimmelinfectie en erg besmettelijk, ook voor mensen. Katten kunnen dragers zijn, zonder er zelf last van te hebben.
Je kunt het herkennen aan kleine, kale en soms schilferige plekjes over het lichaam of rondom de teentjes. Deze plekjes kunnen groot en rond worden, soms met een rood en korstig oppervlak. Het geeft veel jeuk. Door de grote jeuk kunnen er secundaire huidinfecties ontstaan, vanwege het vele krabben. Ga er mee naar de dierenarts voor de juiste behandeling en behandel alle aanwezige huisdieren mee. Ook als ze nog geen tekenen van besmetting geven.
Houd aangetaste dieren apart, draag handschoenen bij het behandelen en was al het beddengoed, mandjes en dergelijke uit op minimaal 60 graden. Sop borstels, kooien en speelgoed met een 1:10 Dettol oplossing. Sporen van ringworm kunnen buiten hun gastheer tot 18 maanden overleven en voor herbesmetting zorgen. Volg de aanwijzingen van de dierenarts over het reinigen en desinfecteren van de leefomgeving.

====Shock ====

In een shock zijn komt meestal als reactie op een eerdere verwonding, ziekte of ernstige angst. Zorg dat je altijd honing, nutri-gel of druivensuiker in huis hebt om dat je fretje te kunnen geven bij problemen.
Kenmerken van een Shock zijn:

*zeer snelle ademhaling

*sloomheid

*piepen

*snelle hartslag

*bleke neus, huid, oren en (blauwachtig)tandvlees

*apathie

*diarree

Je kunt je fret helpen door hem warm en rustig te houden. Rol zijn lichaam in een handdoek, deze mag wat warm gemaakt worden in de magnetron, maar niet te warm!
Laat het hoofd van de fret altijd vrij. Praat zacht en geruststellend tegen je fretje en dim de lichten in de kamer. Soms is een beetje honing of nutri-gel op het tandvlees nuttig.
Laat hem niet eten of drinken, hij heeft het al moeilijk genoeg om te ademen, er is bijna nooit een slikreflex.
Zorg ervoor dat je auto opgewarmd is voor je vertrekt naar de dierenarts. Laat je dierenarts weten welke maatregelen je al hebt genomen en hoe hij daarop reageerde. De dierenarts zal vloeistof gaan toedienen voor een snel herstel. Is de shock ontstaan als gevolg van bloedverlies, dan krijgt hij soms een bloedtransfusie, wat levensreddend kan zijn.

====Longworm====

Onlangs is in Nederland tijdens een sectie bij een fret longworm (Aelurostrongylus Abstrusus) gevonden. Het is een haarvormige worm van ongeveer 7 tot 10 mm die voornamelijk bij de kat is aangetoond. Longwormen bij fretten zouden veel vaker kunnen voorkomen dan tot nu toe gedacht werd.

Fretten kunnen zich besmetten door het eten van met longworm larven besmette slakken of door het eten van (wilde) muizen, vogels of kikkers die deze slakken hebben gegeten.
De door de fret opgegeten larven doorboren de darmwand en gaan via de bloedbaan naar de longen. Daar worden ze volwassen en beginnen na 4 weken met het produceren van eitjes. Deze eitjes komen uit in de longblaasjes waarna de larven worden opgehoest en doorgeslikt en via de ontlasting weer in de buitenwereld komen. De larfjes kunnen worden opgenomen door kikkers, slakken, kleine knaagdieren en vogels, waar ze zich verder ontwikkelen tot besmettelijke larfjes die weer door een volgende fret of kat kunnen worden opgenomen. Zes weken na een infectie kunnen bij katten de eerste larfjes dan weer in de ontlasting gevonden worden.

Waarschijnlijk verloopt een infectie met longworm meestal subklinisch. Dat wil zeggen dat de fret er geen verschijnselen van heeft. Sommige fretten kunnen wel klachten krijgen. Deze klachten passen vaak bij keelontsteking en bronchitis verschijnselen, zoals hoesten en kokhalzen. Bij lichamelijk onderzoek is de keel vaak gevoelig. Er kan veel slijm worden opgehoest.

Bij fretten die hoesten kunnen longfoto’s worden gemaakt maar daar veel fretten afwijkingen in de longen vertonen is dit niet bewijzend. Met onderzoek van de ontlasting is de diagnose wel met zekerheid te stellen.
Verse ontlasting wordt ingezet in een zogenaamde Baermann test. Hierbij wordt gekeken of er larfjes in de ontlasting zitten. Vals negatieven uitslagen kunnen voorkomen doordat de fret al klachten heeft voordat de volwassen wormen eitjes hebben gelegd of omdat de larven niet elke dag via de ontlasting worden uitgescheiden. Daarom is het verstandig om een aantal keren deze test te laten uitvoeren. Ook is het mogelijk om larven aan te tonen in sputum monsters die onder narcose uit de keel of luchtpijp worden verkregen.

Longworminfecties bij de kat en fret zijn heel goed te behandelen met een ontwormmiddel. Een pipet Advocate® voor de kleine kat, kan in de nek van de fret gedruppeld worden en is voldoende. De in de longen aanwezige wormen worden hierdoor gedood. Het duurt een paar weken voor het hoesten is verdwenen. Fretten die buiten komen en (naakt)slakken eten kunnen het beste preventief 2x per jaar worden behandeld met dit middel.

====Snijwonden====

Was de snijwond voorzichtig uit met koud water, om deze vervolgens met een zachte maar stevige druk dicht te duwen. Gebruik daarbij een goed, schoon hygiënisch gaasje of schoon washandje. Als het mogelijk is, draai er dan een verbandje om, maar vooral niet te strak.
Je fret kan ook inwendige schade hebben opgelopen die je zelf niet kunt zien, dus een bezoek aan de dierenarts is hier ook wenselijk. Mogelijk is, om geen infectie op te lopen, een antibiotica kuur gewenst. Vergeet niet dat fretten niet veel bloed kunnen verliezen.

====Vergiftiging====

De behandeling van een vergiftiging hangt geheel af van hetgeen je fret heeft binnen gekregen, wat de geconsumeerde stof was.

'''Ga direct naar de dierenarts''' en neem, indien mogelijk, datgene wat je fret gegeten heeft mee zodat de dierenarts een goed beeld krijgt van wat je fret heeft binnengekregen.

Kijk ook bij [[huisvesting#giftige_planten]] en [[huisvesting#giftige_huis-tuin-en-keuken_producten]]

====Zonnesteek====

Fretten zijn zeer gevoelig voor een zonnesteek.
Een temperatuur van meer dan 26,6 Celsius kan in sommige gevallen dodelijk zijn voor je fret. Met name zieke en oudere dieren zijn erg kwetsbaar.
Tekenen van een zonnesteek zijn :

*zwaar hijgen

*slijm uit de neus of mond

*extreme sloomheid

*verlies van bewustzijn.

De belangrijkste doelstelling is om de temperatuur van je fret naar beneden te brengen, dit moet echter ''heel langzaam'' gebeuren, anders riskeer je dat je fret in een schok terecht komt.
Een directe afname in temperatuur kan ook leiden tot de dood.

''Verlaag de temperatuur van je fret op de volgende manieren:''

*haal de fret onmiddellijk uit de zon en warmte,

*geef hem wat water te drinken via een lepeltje, behalve als je fret bewusteloos is, dan ''NOOIT ''vloeistof toedienen!

*pak niet te koud water en koel de pootjes van de fret hiermee, ook in de lies en op plaatsen waar minder beharing voorkomt, zoals op de lage buik. Gebruik daarvoor een washandje.

Je kunt de fret ook onderdompelen in ''lauw water'', maar houdt zijn hoofd en de bovenkant (de helft) van zijn lichaam altijd boven water! Het water dat verdampt op de huid zal het lichaam afkoelen en de temperatuur verlagen. Dompel de fret nooit in koud water, de schok zou hem kunnen doden!
Je kunt de fret ook af laten koelen met behulp van een ventilator, deze methode is niet zo effectief, maar altijd nog beter dan niets in een noodsituatie. Ga dan onmiddellijk naar de dierenarts. Deze zal extra vloeistof toedienen en zo nodig medicatie en of andere hulp bieden.
Neem in warme maanden altijd water mee voor onderweg. Probeer de fret onderweg koel te houden door middel van plastic colaflessen, gevuld met bevroren water in zijn kooi of carrier te leggen. Wikkel de flessen altijd in een handdoek en houd ze in de kooi. Dit is een gemakkelijke manier om het je fret bij warmte zo prettig mogelijk te maken.

Wat goed werkt voor je fret om bij extreme hitte oververhitting te voorkomen is het plaatsen van een airco in de ruimte waar je fretje het meeste zit.
Helaas is niet iedereen in het bezit van een airco, er is echter wel een manier om de temperatuur in je kamer toch wat te verlagen door middel van een ventilator en bevroren ijs.
Wat je nodig hebt zijn een ventilator en 4 flessen bevroren water per ventilator.
Leg de 4 flessen water in de diepvries totdat deze volledig bevroren zijn.
Zet de ventilator aan en zet twee van de vier bevroren flessen water voor de ventilator. Als de twee flessen zijn ontdooit wissel je deze om tegen de andere twee bevroren flessen in de vriezer en leg je de ontdooide weer terug, zo blijf je steeds reserves houden.

==Ziekten en aandoeningen==

===Aleutian Disease===

Door: Hanneke Roest, frettendierenarts.

'''De Frettenkliniek''' te Giessen

In 2005 bleek dat uit Nieuw Zeeland geimporteerde fretten vrijwel allemaal besmet waren met het Aleutian Disease virus. Velen stierven op jonge leeftijd. Het virus kon zich in Nederland en de rest van Europa verspreiden doordat de dieren pas na maanden (soms jaren) ziek werden. Dankzij de samenwerking tussen de Frettenkliniek, de frettenverenigingen (met name de financiele steun van Stichting de Fret), de opvangcentra, de fokkers, het C.F.E. (Cooperatie van Fokkers van Edelpelsdieren) en dierenartsen konden we de ziekte in Nederland al na een paar jaar onder controle krijgen. Op dit moment lijken er nog slechts enkele geisoleerde fretten met deze aandoening in Nederland aanwezig.

'''''De oorzaak'''''

De ziekte wordt veroorzaakt door het Aleutian Mink Disease Virus (ADV), dit is een Parvovirus dat de nerts, fret en andere marterachtigen kan infecteren. Het virus is in de verte verwant aan het honden en katten Parvovirus maar heeft een geheel andere structuur. Er zijn vijf nertsenstammen en tenminste drie frettenstammen geisoleerd. Er wordt aangenomen dat de fretten stammen variaties (mutanten) zijn van het nertsvirus. Het lijkt er op dat de ene stam meer schade kan aanrichten dan de andere stam en dat er dus net als bij griep een verschil in virulentie kan bestaan. Diverse uitbraken van Aleutian disease zijn beschreven in Amerika, Canada, Japan en Engeland.

'''''Het verloop van de ziekte'''''

Er wordt algemeen aangenomen dat besmetting plaats vindt via direct en indirect contact met lichaamsvloeistoffen als bloed, speeksel, urine en ontlasting. Het is gebleken dat intensief contact nodig is om de ziekte te verspreiden. Het kan een aantal maanden tot wel een paar jaar duren voordat een fretje ziek kan worden na een besmetting met het Aleutian Disease virus. ADV veroorzaakt een enorme toename van antilichamen (afweer) in het bloed. Normaliter moeten deze antilichamen het virus onschadelijk maken maar om onbekende redenen doen zij dit niet. Deze antilichamen kunnen bij fretten "immuuncomplexen" vormen welke neerslaan in diverse organen ( o.a. nieren, lever, galwegen, ruggenmerg, maagdarmkanaal, bloedvaten en blaas). Hierdoor ontstaan ontstekingen in deze organen. Als er een milde ontsteking aanwezig is dan lijkt de fret redelijk normaal. Bij een ernstige ontsteking zal het fretje ziek worden en symptomen vertonen afhankelijk van welke organen zijn aangetast. Daarnaast veroorzaakt het virus een verzwakking van de afweer waardoor het fretje minder weerstand heeft tegen andere infecties.

'''''De symptomen'''''

In Nederland werden de meeste geinfecteerde fretten (CIEP test positief) ook daadwerkelijk ziek maar de symptomen konden sterk varieren. De ziekteverschijnselen zijn sterk afhankelijk van de plaatsen in het lichaam waar de immuuncomplexen een ontsteking veroorzaken. Plotselinge sterfte van dieren in een goede conditie zonder voorafgaande ziekteverschijnselen is mogelijk.

De meeste fretten zijn echter al een tijdje ziek en vertonen in hoofdlijnen een van de twee volgende ziektebeelden:

1. Chronisch progressief verlopende ziekte" waarbij het dier langzaam maar zeker steeds zieker wordt met verschijnselen als: gewichtsverlies, slechte vacht, lusteloosheid en slechte eetlust. Bloedarmoede en bloed in de ontlasting kunnen aanwezig zijn. De meeste fretten ontwikkelen uiteindelijk een slechte lever- en nierfunctie. Bij fretten met AD zijn tevens oogontsteking, longontsteking en hartproblemen mogelijk.

2. Neurologische problemen beginnend met zwakte of verlamming van de achterhand. Deze kan zich uitbreiden naar voren. Soms treedt herstel op van de neurologische symptomen.
Het is belangrijk om te beseffen dat bovenstaande symptomen ook heel goed bij andere ziekten van de fret aanwezig kunnen zijn. Het is daarom absoluut onmogelijk om op basis van louter de symptomen de diagnose te stellen!

'''''De diagnose'''''

Een definitieve diagnose is tijdens het leven niet te stellen. Er zijn wel verschillende testen beschikbaar die een sterke aanwijzing kunnen geven dat een fret is besmet met ADV:

1. ''Eiwit-elektroforese van bloed.''
Sommige fretten met Aleutian Disease vertonen een stijging van een bepaalde eiwitfractie (gammaglobulinen) in het bloed.

2. ''De CIEP (of CEP) test van bloed.''
Deze Counterimmunoelectroforese test toont antilichamen aan tegen ADV in het bloed. De test is zeer betrouwbaar en wordt reeds jarenlang gebruikt voor de diagnostiek bij nertsen en fretten over de hele wereld. Deze test bleek van veel waarde bij het aantonen en de verspreiding van de ziekte in Nederland. Dieren met een positieve CIEP test bleken voor het overgrote deel uiteindelijk allemaal ziek te worden.

3. ''DNA in situ hybridisatie test.''
Hierbij wordt het DNA aangetoond in de cellen alwaar het een ziekelijke verandering heeft veroorzaakt. De test is erg gevoelig en toont aan dat het dier inderdaad ziek is geworden door het Aleutian virus. De test is 100% betrouwbaar. Deze test is in Nederland niet aanwezig, wel in Amerika. De eerste Nederlandse monsters zijn dan ook naar Amerika verstuurd voor een duidelijke definitieve diagnose op weefsel van gestorven dieren.

De testen 1-2 tonen slechts aan dat het dier in contact is geweest met virus. Fretten kunnen jarenlang drager zijn voordat ze ziek worden, al die tijd zijn ze helaas wel een mogelijke bron van infectie voor andere fretten. Weefselonderzoek door de patholoog (van weefselbiopten of een postmortale sectie) kan een waarschijnlijkheids diagnose geven. In combinatie met een positieve CIEP test en uitsluiting van andere oorzaken van ziekte, kan dit na de dood van het dier wel een zeer sterke aanwijzing zijn voor Aleutian Disease. Testen die gebruikt worden voor het aantonen van het honden Parvovirus zijn niet betrouwbaar voor het aantonen van ADV bij fretten. Fretten met een tatoeage op de buik van Mystic Ferrets (zoals op bijgaande foto) bleken vaak het ADV virus bij zich te dragen.

'''''De behandeling'''''

Er bestaat géén behandeling voor deze ziekte. De fretten kunnen eventueel ondersteund worden met speciale voeding, ontstekingsremmers en antibiotica. De omgeving (in een huishouden) is vaak moeilijk te ontsmetten. De aanbevolen middelen (10% natronloog of parvocide desinfectantia) zijn vaak erg agressief om in een woning te gebruiken. Bij nertsenfarms is bekend dat het ADV virus langdurig in de omgeving kan overleven.

'''''Preventie'''''

Er is geen vaccin beschikbaar. Fretten die positief zijn met de CIEP test kunnen het beste geisoleerd worden. Dat wil zeggen dat ze niet in contact dienen te komen met andere fretten dan die van het huishouden waar ze in leven. Dus niet meenemen naar frettendagen. Deze dieren hoor ook niet thuis in een frettenopvang of pension vanwege het grote besmettings risico. Het lijkt niet zo zinvol om ze in het huishouden waar ze leven apart te houden van de andere fretjes. Die hebben immers al lang contact gehad met de positieve fret. Hoewel het blijkt dat fretten hun eigen Aleutian virus stammen hebben is het toch niet verstandig om fretten te huisvesten in de buurt van nertsen.

'''''Wanneer testen met de CIEP test'''''

Pups kunnen getest worden vanaf vanaf 4 maanden leeftijd. We testen vanaf die leeftijd omdat het immuunsysteem dan pas goed is ontwikkeld.
Na de Nobivac Puppy DP enting kan het beste een maand worden gewacht. Er bestaat een heel kleine kans dat de test hierdoor wordt beinvloed.
Fretten die uit het buitenland worden geimporteerd adviseer ik om zowel in het land van herkomst als in Nederland te laten testen met de CIEP test.

[[Bestand:Ontsteking in AD nier Small.jpg|400px]]

Ontstoken nier

[[Bestand:Tattoo fret.jpg|400px]]

'Mystic Ferret' fret met tatoeage

===Anaalklier problemen===

Door: Hanneke Roest, frettendierenarts.

'''De Frettenkliniek''' te Giessen.

Dat een fretje een bepaalde geur bij zich heeft, is de fretten-liefhebber wel bekend. Sommige mensen vinden dat stinken, zelf vind ik de geur wel prettig. Het schijnt dat deze geur (sterk verdund) ook wel in parfums wordt gebruikt.

'''''Functie van de anaalklieren'''''

Helaas zijn er echter ook fretjes die een wel erg penetrante geur verspreiden. Deze fretjes zijn òf nog niet gecastreerd òf ze laten hun anaalklieren lopen òf beide. Anaalklier-vocht is bedoeld om het territorium af te bakenen. Er wordt als het ware een geurvlaggetje neergezet met de bedoeling dat andere fretten weten dat dit is het terrein is van de betreffende fret. Het "sleetje rijden" dat sommige fretjes kortdurend doen nadat ze op de frettenbak zijn geweest, is bijvoorbeeld ook markering van hun terrein waarbij wat anaalkliervocht wordt achtergelaten. Dit markeren gebeurt vaker bij ongecastreerde mannetjes omdat zij door hun opspelende hormonen een behoorlijke territorium-drift kunnen ontwikkelen. Daar de fret van nature geen groepsdier is, is dit gedrag een belangrijk onderdeel in de verdeling van de leefruimte.
Het legen van de anaalklieren tengevolge van angst komt bij fretjes slechts zelden voor.

In ''Amerika'' worden de anaalklieren al op 6 weken leeftijd verwijderd tezamen met castratie of sterilisatie. Amerikanen houdenvan gemak. Er wordt een standaard huisdier verkocht dat in ieder geval niet terug gebracht hoeft te worden ivm onwelriekend ruiken. In ''Nederland'' is het verwijderen van anaalklieren wettelijk verboden tenzij er een diergeneeskundige reden voor is. Hoewel ik vind dat de Amerikanen naar mijn idee wel iets te graag het chirurgisch scalpel hanteren, zit er mogelijk wel een klein voordeel aan deze methode. Met het verwijderen van de anaalklieren ontneem je de fret een mogelijkheid tot communicatie; tot markering oftewel tot het afbakenen van zijn terrein. In (te) grote groepen zou dit mogelijk voor een vermindering van stress kunnen zorgen.

'''''Ontsteking van de anaalklieren'''''

Regelmatig wordt mij gevraagd of de hazelnoot grote ''knobbels'' naast het poepgaatje bij de fret niet veel te groot zijn en of de anaalklieren misschien zijn verstopt. De fret is echter familie van het stinkdier en behoort grote anaalklieren te hebben. De klieren liggen naast de anus op vier en op acht uur en monden met een klein kanaaltje uit op de overgang van het anusslijmvlies en de huid.

De anaalklieren van de fret kunnen net als bij de hond ontstoken raken en dan gaan lekken, dat is voor zowel u als eigenaar als de andere fretten in de kooi géén prettige gewaarwording. Het ''stinkt'' behoorlijk. Honden likken vaak aan ontstoken anaalklieren, fretjes doen dat veel minder. Het bekende ''"sleetje rijden"'' waarbij het fretje met de anus over de grond schuurt kan behalve markering na het poepen ook een teken van jeuk aan de anaalklieren zijn. Indien dit gedrag echter optreed zonder dat u regelmatig de anaalklieren ruikt hoeft zich daar over het algemeen geen zorgen over te maken. Een heel enkele keer kan een ontstoken anaalklier ook pijn geven bij het poepen en maakt het fretje een kreunend geluid. Dit moet echter niet verward worden met het persen op urine of ontlasting dat door heel andere oorzaken wordt veroorzaakt.
De oorzaak van het ontstoken raken van deze klieren is nog onbekend.

'''''De behandeling van ontstoken anaalklieren'''''

Ontstoken anaalklieren kunnen het beste worden geleegd door de dierenarts. Daar deze klieren erg groot zijn en erg stinken kan dit het beste buitenshuis gebeuren. De inhoud hoort een geelwitte kleur te hebben. Pus en ontstekingsmateriaal kunnen dezelfde kleur hebben als de normale inhoud. Hierdoor is het vaak moeilijk om aan de hand van de inhoud te bepalen hoe erg de klieren zijn ontstoken. Bij een ontsteking komt er vaak wel wat bloed mee. Indien de anaalkieren goed geleegd zijn heeft het fretje gedurende korte tijd een wat beurse anus.

Fretjes vinden het geforceerd legen van hun anaalklieren absoluut niet leuk. Indien het dus moeilijk gaat, is het wel zo (dier)vriendelijk om het fretje even te verdoven met een kortdurende ''gasnarcose''. Bij heftig verzet is het namelijk ook niet mogelijk de anaalklieren volledig leeg te maken, hetgeen wel noodzakelijk is voor een goed herstel.
Ongecastreerde mannetjes kunnen beter eerst worden gecastreerd bij anaalklierproblemen, meestal zijn bij deze jonge dieren de anaalklieren niet ontstoken maar gebruiken ze hun klieren gewoon te veel om hun territorium af te bakenen.

Na het legen van de anaalklieren is een kuur met antibiotica (bijvoorbeeld Synulox®) gedurende twee weken bij de meeste fretten voldoende om de ontsteking te genezen. Synulox® is verkrijgbaar in druppels en in tabletvorm. Synulox druppels® vinden veel fretjes niet erg lekker, ondanks dat er "smakelijke druppels" op de verpakking staat. Veel makkelijker is het om de tabletten gedurende 5 minuten op te lossen in een paar druppels water waarna dit door het "Waltham papje", Ferrettone, boter of iets anders lekkers kan worden gemengd. Het "Waltham papje" heeft als officiële naam: Royal Canin Feline Instant Convalescence Support® van de firma Waltham. Het is een hersteldieet voor zieke of geopereerde katten. Fretjes vinden het over het algemeen heerlijk en het is ideaal om er medicijnen door te mengen.

Slechts in uitzonderlijke gevallen is het ''chirurgisch verwijderen'' van de anaalkieren noodzakelijk. Daar de anaalklieren vlakbij de anale kringspier liggen is het we belangrijk dat dit op een chirurgisch correcte manier gebeurt anders kan het zijn dat het fretje na de operatie de ontlasting niet meer kan ophouden en overal zijn poepjes deponeert.

[[Bestand:Frettenreet2.jpg|300px]]

Positie van de anaalklieren bij de fret

'''''Anaalkliertumoren'''''

Anaalkliertumoren komen slechts zelden voor, dus maakt u zich niet te snel zorgen als u grote harde knobbels ontwaard naast de anus. Indien een fretje is vermagerd vallen deze extra op. Anaalkliertumoren kunnen afhankelijk van hun grootte en geaardheid soms geopereerd worden.

===Beenmergdepressie===

Door: Hanneke Roest, frettendierenarts.

'''De Frettenkliniek''' te Giessen

Een vrouwtje is loops van ongeveer maart tot augustus. Als zij niet gedekt wordt waardoor ze uit de loopsheid komt, blijft ze maandenlang onder invloed van oestrogenen (vrouwelijke hormonen). Deze oestrogenen zijn echter op de lange duur schadelijk voor de gezondheid van het vrouwtje.

Er ontstaat een depressie (onderdrukking) van het beenmerg waardoor het beenmerg onvoldoende belangrijke bloedcellen produceert voor het fretje. Hierdoor is het fretje gevoeliger voor ontstekingen, ontstaat bloedarmoede en kunnen bloedingen ontstaan. De aandoening kan ook voorkomen bij een gesteriliseerd vrouwtje waarbij een stukje eierstok is blijven zitten of bij een fretje met een bijnierprobleem.

'''''Symptomen'''''

Het opgezette vrouwelijke geslachtsorgaan is zichtbaar als een koffieboontje net onder de anus. Soms is er een vaginale uitvloeiing die kan varieren van waterig tot pure pus. Door de bloedarmoede zijn de neus en de slijmvliezen in de bek bleek van kleur. Meestal is het diertje behoorlijk wat gewicht verloren. Een symmetrische kaalheid kan zichtbaar zijn aan de staart en onder de buik maar deze kan zich ook verder over het lichaam verspreiden. In ernstige gevallen is het fretje lusteloos en wil niet meer eten. Er kunnen bloedingen optreden in de huid of in het maagdarmkanaal. Door bloedingen in het ruggenmerg of de hersenen kunnen neurologische klachten ontstaan.

Dit ziektebeeld is al mogelijk na 1 maand loopsheid maar zal zich vaker pas aan het einde van de loopsheid openbaren. Loopse vrouwtjes kunnen vanaf 2 maanden na het begin van de loopsheid ten gevolge van beenmergdepressie overlijden. Meestal duurt het wat langer voor er ernstige problemen ontstaan en sommige fretjes zijn jaar in jaar uit loops zonder al te grote problemen.

'''''Diagnose'''''

De diagnose kan gemakkelijk gesteld worden aan hand van de ziekte historie en de ziekteverschijnselen. Eventueel kan bloedonderzoek gedaan worden om de bloedarmoede en het tekort aan witte bloedcellen aan te tonen.

'''''Behandeling'''''

Als de conditie van het fretje het toelaat, is een sterilisatie de beste oplossing. Het diertje knapt dan snel weer op. Bij een erg zieke fret kan het narcoserisico te groot zijn. Dan kan eerst geprobeerd worden het fretje met behulp van medicatie uit de loopsheid te halen.

Een ondersteunende behandeling met o.a. infuus of zelfs bloedtransfusie kan dan noodzakelijk zijn. Als het fretje weer min of meer is hersteld kan het alsnog gesteriliseerd worden.

'''''Preventie'''''

Vrouwtjes waar niet mee gefokt wordt, kunnen het beste gesteriliseerd worden op 6-8 maanden leeftijd. Alternatieven zijn; het inbrengen van een implantaat, het fretje laten dekken of een antiloopsheid injectie. Een nadeel van een antiloopsheidinjectie is de kans op afwijkend gedrag en irritatie van de huid en het onderliggende weefsel op de plaats van injektie.

[[Bestand:7.jpg|400px]]

Langdurig loops fretje

===Besmettelijke luchtwegaandoeningen bij fretten===

Door: Hanneke Roest, frettendierenarts.

'''De Frettenkliniek''' te Giessen

De luchtwegen en longen van de fret lijken erg op die van de mens. Fretten staan dan ook vaak model voor humaan onderzoek naar virussen van de luchtwegen. Er zijn echter wel een aantal anatomische en fysiologische verschillen.

'''''Bijzonderheden in de anatomie van de luchtwegen'''''

De ''neusholte'' van fretten is, zoals bij alle zoogdieren behalve de primaten (waaronder de mens), gebouwd om goed te kunnen ruiken. Dit reukorgaan vereist een complexe neusholte met veel plooien om het oppervlak te vergroten. Heel belangrijk voor deze dieren die territoriaal ingesteld zijn en via geuren hun territorium markeren. Door de bouw van het strotklepje ten opzichte van het zachte verhemelte ademen fretten voornamelijk door hun neus. Slechts als ze zeer benauwd zijn of hun neus verstopt is door slijm, snot of zwelling van het neusslijmvlies, ademen ze via de bek.

De ''longen'' bestaan aan de linker zijde uit 2 grote long lobben en aan de rechterzijde uit 4 long lobben. De longen van fretten zijn erg gevoelig voor virussen en prikkelende agentia in de lucht zoals nicotine van rokende mensen of de geuren uit bijvoorbeeld luchtverfrissers.

De ''borstholte'' is makkelijk samen te drukken waardoor een fretje in een smalle doorgang (zoals een konijnengang) zich 180º om kan draaien. De totale longcapaciteit van een fret is groot. De longcapaciteit van een 600 gram wegend fretje is gelijk een die van een 4x zo zwaar konijn. Deze twee aanpassingen maken een fretje geschikt om met succes ondergronds te jagen.

De normale ''ademhalingsfrequentie'' van een fret in rust ligt rond de 30/min. Deze kan verhogen bij inspanning of aandoeningen van de luchtwegen of longen.

[[Bestand:Fret met griep.jpg|300px]]

Tranende ogen bij een fret

'''''Griepvirussen'''''

De fret is het enige huisdier dat gevoelig is voor de ''griepvirussen van de mens''. Ze worden dan ook regelmatig door hun eigenaren geïnfecteerd. En geïnfecteerde fretten kunnen op hun beurt weer mensen besmetten. Vooral afgelopen winter hebben veel fretten te lijden gehad onder de griepinfecties van hun verzorgers. De verschijnselen zijn vergelijkbaar met die van de mens. Een vochtige neusafscheiding, niezen, hoesten, tranende ogen, koorts (vaak een enkele koorts piek in het begin), slechte eetlust en algehele malaise. Sommigen fretten hebben ook een gevoelige of pijnlijke keel waardoor het eten van harde brokjes lastiger gaat. Ook kunnen ze kokhalsbewegingen laten zien. De meeste fretten zijn binnen een paar dagen weer hersteld.

De infectie kan zich in enkele gevallen uitbreiden naar de longen waardoor een ''longontsteking'' ontstaat en de dieren behoorlijk ziek kunnen worden.
Een andere complicatie, die het afgelopen jaar regelmatig voorkwam, is een secundaire ''ontsteking van de nieren''. Mogelijk dat bacteriën en/of virussen via het bloed in de gevoelige nieren van de fret kunnen aanslaan en daar ontstekingshaarden veroorzaken. Meestal is de functie van de nieren, waaronder het verwijderen van de afvalstoffen uit het lichaam, niet verstoord. De nieren zijn wel erg pijnlijk waardoor het fretje vaak “plat” gaat liggen en duidelijk minder speels is. Een dergelijke ontsteking moet behandeld worden anders is er in een later stadium wel degelijk een risico op een verminderde of falende nierfunctie.

De ''behandeling'' van een normale griepinfectie bestaat uit antihistaminica, eventueel hoestremmers en antibiotica om te voorkomen dat er een bacteriële infectie overheen komt. Tevens is het geven van zacht en zeer smakelijk voedsel zoals het “Waltham papje” (Royal Canin Instant Convalescence Support) aan te raden. Het geven van koortsverlagende/pijnstillende medicatie zoals NSAID’s (Meloxicam) is bij deze infectie niet altijd aan te raden. De koorts is juist nuttig om het virus te bestrijden.

De behandeling van complicaties van een griepinfectie zoals een longontsteking of nierontsteking, is uitgebreider en vereist soms een opname in de kliniek.
Eigenaren die de griep hebben kunnen de verzorging van hun fretten beter tijdelijk overlaten aan gezonde medebewoners, hoewel het vaak lastig is om ondanks alle voorzorgen een besmetting te voorkomen.

Fretten zijn ook erg gevoelig voor het beruchte ''Vogelgriep virus'' en de ''Mexicaanse griep''. Van deze Mexicaanse griep is bekend dat 10% van de fretten sterft ondanks behandeling. Antibiotica heeft weinig effect bij de Mexicaanse griep omdat het virus zelf grote schade aanricht in de longen. Een secundaire bacteriële infectie ontstaat namelijk pas na 7-8 dagen.

'''''Kennelhoest'''''

De afgelopen jaren was ik soms door fretten eigenaren benaderd over het verschijnsel dat hun hond kennelhoest had gehad en nu was hun fret behoorlijk aan het hoesten en niezen. Sinds kort weet ik dat de Bordetella bronchiseptica bacterie, die een rol speelt bij kennelhoest van honden, wel degelijk ook bij fretten een longontsteking kan veroorzaken. Deze Bordetella bacterie is soms lastig te behandelen. Ook hierbij geldt dat het verstandig is om fretten bij een hond met kennelhoest uit de buurt te houden.

'''''Hondenziekte virus'''''
Het hondenziekte virus is vrijwel ''altijd fataal'' voor een fret. Het virus wordt overgebracht door besmette honden of besmette fretten. De aandoening geeft in eerste instantie klachten die erg lijken op een infectie van het griepvirus. Fretten die dit eerste stadium overleven overlijden vervolgens na een paar weken in de neurologische fase. Een behandeling is niet mogelijk.

Preventie doormiddel van een enting met het “Nobivac Puppy DP” vaccin werkt uitstekend. De eerste vaccinatie altijd herhalen na 3-5 weken, daarna jaarlijks herhalen. Het veld virus bleek bij de laatste Hondenziekte uitbraak niet aan te slaan bij fretten die tot 1,5 jaar daarvoor waren geënt.

De moraal van het verhaal is dat fretten erg gevoelige luchtwegen hebben en gemakkelijk besmettelijke virussen en bacteriën van de mens, hond en andere fretten kunnen overnemen. Om dit te voorkomen kunnen hoestende, kuchende, snotterende mensen, honden en andere fretten beter tijdelijk even uit de buurt van een gezonde fret blijven.

===Bijnierproblemen===

Door: Hanneke Roest, frettendierenarts.

'''De Frettenkliniek''' te Giessen

Bijnieren zijn twee kleine orgaantjes die vlak bij de nieren liggen, maar daar verder weinig mee te maken hebben. Ze produceren hormonen die belangrijk zijn voor de stofwisseling van het dier. Bij veel fretten vanaf 3 jaar leeftijd ontaarden de bijnieren. Deze ontaarde bijnieren zullen op een gegeven moment teveel geslachtshormonen produceren (androgenen, oestrogenen en progesteron). Deze overmaat aan hormonen maken het dier ziek.

Bij de meeste fretten wordt het bijnierprobleem in het beginstadium veroorzaakt door een goedaardige ontaarding. Bij enkele fretten kan zich hieruit uiteindelijk een kwaadaardige ontaarding (tumor) ontwikkelen.

'''''Ziekteverschijnselen'''''

Bij de meeste fretten wordt het bijnierprobleem in het beginstadium veroorzaakt door een goedaardige ontaarding. Bij enkele fretten kan zich hieruit uiteindelijk een kwaadaardige ontaarding (tumor) ontwikkelen.

'''''Symptomen''''' (in volgorde van frequentie van voorkomen):

* Kaalheid wordt het meest waargenomen, meestal min of meer symmetrisch op de romp, kop of aan de poten. Fretten kunnen vrijwel helemaal kaal worden. Niet verwarren met het "kale staarten syndroom" in de zomer waarbij alleen de staart kaal wordt.

* Droge, dunne vacht.

* Jeuk, dit is een enkele keer het enige wat de eigenaar aan het fretje merkt. Veel fretten hebben regelmatig last van jeuk zonder dat er sprake is van een bijnierprobleem. Blijft de jeuk echter aanhouden of wordt deze steeds erger dan kan bij een oudere fret wel degelijk sprake zijn van een afwijkende bijnier.

* Gezwollen vrouwelijk geslachtsorgaan bij een gesteriliseerd vrouwtje.

* Sexueel gedrag bij gecastreerde of gesteriliseerde fretten. B.v. een mannetje dat weer gaat dekken of een vrouwtje dat gaat slepen met andere fretten.

* Toegenomen lichaamsgeur. Door de geslachtshormonen neemt de vetsecretie van de huid toe.

* Minder speels, meer slapen.

* Gewichtsverlies

* Moeite met plassen bij mannetjes. Door de hormonen wordt de prostaat vergroot en deze drukt het lumen van de plasbuis dicht. Dit is een levensgevaarlijke situatie. Ook dit kan soms het enige verschijnsel zijn.

Niet alle verschijnselen zijn bij elke fret waarneembaar. Het kaal worden valt wel het meeste op en is bij 60% van de fretten met een bijnierprobleem aanwezig

[[bestand:Bijnier aandoening.jpg|300px]]

'''''Diagnose'''''

De diagnose wordt gesteld aan de hand van de symptomen, een uitgebreide buikpalpatie (het betasten van de organen in de buik) en bloedonderzoek. Voor dierenartsen die minder bedreven zijn in het palperen van de buik kan een echo van de buik nodig zijn. Echter, de bijnieren zijn meestal zeer klein en kleine afwijkingen zijn niet goed zichtbaar met
de echo. Ook kan de echo niet het verschil in hardheid en stevigheid aantonen wat ontstaat bij een beginnende afwijking.

'''''Hoe komt het dat fretten last hebben van ontaarde bijnieren?'''''

Er zijn aanwijzingen dat de hersenen (hypothalamus/hypofyse) bij het ouder wordende fretje hormonen gaan produceren die de bijnieren overmatig stimuleren. Door deze stimulatie gaan de bijnieren vervolgens te veel geslachtshormonen produceren. Deze overmaat aan geslachtshormonen maken het fretje ziek door hun inwerking op bijvoorbeeld de huid, geslachtsorganen, het beenmerg en de prostaat.

Aangezien de hormonen van de hersenen op beide bijnieren effect hebben, zijn meestal beide bijnieren aangetast. Vaak geven ze pas na elkaar problemen. Hierdoor zal na het verwijderen van een enkele bijnier bijvoorbeeld pas een jaar later de andere bijnier problemen gaan geven.

De oorzaak is helaas nog niet opgehelderd, maar er wordt wel onderzoek naar gedaan. De Universiteit van Utrecht bekijkt momenteel de rol van castratie/ sterilisatie van jonge fretten met betrekking tot het ontstaan van bijniertumoren.

'''''Wat is de beste behandeling?'''''

* Een '''hormoonimplantaat''': De beste behandeling van een bijnierprobleem is de (levenslange) behandeling met
implantaten.

* 2.Chirurgie: Chirurgie van de bijnier wordt in de Frettenkliniek alleen nog maar gedaan als het implantaat onvoldoende effect heeft. Of indien de aangetaste bijnier snel groeit en duidelijk veel groter wordt.

''N.B. Het is belangrijk dat deze operatie alleen wordt uitgevoerd door hierin gespecialiseerde dierenartsen welke over de juiste kennis en speciaal instrumentarium beschikken. De rechter bijnier zit namelijk vast aan de achterste holle ader. Het verwijderen van deze bijnier is een moeilijke procedure en kan bij onvoldoende ervaring of onjuiste chirurgietechniek tot dodelijke bloedingen of onvoldoende wegname leiden.''

'''''Het voorkomen van bijnierproblemen'''''

Op dit moment loopt een onderzoek aan de Universiteit te Utrecht waar door middel van hormoonimplantaten jonge
fretten zijn gecastreerd en gesteriliseerd. Het is te verwachten dat deze fretten later minder last krijgen van bijnierproblemen. Maar er is nog niets zeker en het onderzoek zal nog enige jaren duren.

Om bijnierproblemen te voorkomen is er ook de mogelijkheid om bij gezonde gecastreerde en gesteriliseerde fretten
een implantaat te zetten vanaf de leeftijd van 5 à 6 jaar.

[[bestand:Beginnende kaalheid bijnierprobleem.jpg|300px]]

''Een beginnende kaalheid op de rug boven de staartbasis bij een fret met een bijnierprobleem''

===Doofheid bij fretten===

Door: Hanneke Roest, frettendierenarts.

'''De Frettenkliniek''' te Giessen

[[Bestand:Doof fretje.jpg|300px]]

'''''Welke fretten zijn doof:'''''

1. Doofheid komt veel voor bij fretten met bijzondere witte aftekeningen zoals:

* De Panda fret: een volledig witte kop met vrijwel geen masker.
* De Blaze fret: witte vlekken of strepen op de kop.
* De Polkadot fret: witte vlekken over het gehele lichaam.
* De DEW (Dark Eye White) fret: een grotendeels witte fret (als een albino) met donkere ogen, soms met een donkere staart of een donkere streep over de rug.

Deze doofheid is ''aangeboren en erfelijk'' bepaald. De meeste dove fretten vallen binnen deze groep.

2. Doofheid komt voor bij fretten met een ernstige chronische ''middenoorontsteking'' door aantasting van het trommelvlies en/of de hier achter liggende gehoororgaantjes. Totale doofheid beiderzijds komt hierbij zelden voor. Meestal gaat het om een verminderde gehoorfunctie.

3. Doofheid kan een enkele keer ontstaan na het gebruik van bepaalde medicijnen zoals antibiotica die behoren tot de groep van de aminoglycosiden (oa. Gentamycine). Deze medicatie kan doofheid veroorzaken of het nu via tabletten, per injektie of direkt in het oor wordt gegeven. Ook het gebruik van oor-preparaten kunnen het binnenoor beschadigen als het trommelvlies niet intact is. Wees daar dus voorzichtig mee. Gebruik alleen oorzalven of -druppels die door de dierenarts zijn voorgeschreven.

[[Bestand:Doof fretje 1.jpg|400px]]

Blaze

[[Bestand:Doof fretje 2.jpg|400px]]

Dark Eyed White

[[Bestand:Doof fretje 3.jpg|400px]]

Panda

[[Bestand:Polka dot.jpg|400px]]

Polkadot

'''''Hoe ontstaat erfelijk bepaalde aangeboren doofheid:'''''

De witte aftekeningen zijn het gevolg van een mutatie in de cellen van de neurale kammen (“neural crest disorder”). Deze cellen zijn behalve voor de pigmentatie, ook verantwoordelijk voor andere belangrijke functies van het lichaam. Vroeg of laat kunnen er dan ook meerdere gezondheidsproblemen naar voren komen bij deze dieren.

Fretten met de genoemde witte aftekeningen kunnen geheel of gedeeltelijke doof zijn door het gebrek aan pigmentcellen vanuit de neurale kammen. Deze pigmentcellen spelen een rol bij de ontwikkeling van het gehoor. Op latere leeftijd kunnen zich bij deze dieren daarnaast ook makkelijker hartproblemen en maag-darmproblemen ontwikkelen doordat deze neurale cellen ook belangrijk zijn voor oa. de ontwikkeling van het hart, de grote bloedvaten en het perifere zenuwstelsel. Aanvankelijk werd gedacht dat het hierbij om het Waardenburg-syndroom ging, tegenwoordig is men er nagenoeg zeker van dat het om een mutatie in het KIT-gen gaat.

Niet '''alle''' fretten met bovengenoemde witte aftekeningen zijn doof. Dat hangt af van de mate waarin de mutatie in het KIT-gen tot expressie komt. Echter deze fretten dragen wel '''allemaal''' het gemuteerde gen met zich mee. Fokken met deze kleurafwijkingen is dan ook niet verstandig!

'''''Wat merk je aan een dove fret:'''''

Veel eigenaren hebben niet door dat hun fret doof is. Fretten reageren immers meestal op geluid zoals kleine kinderen… ze horen wat ze willen horen. Toch zijn er genoeg fretten die je bij hun naam kunt roepen, die dan gelijk opkijken en naar je toekomen. Echter veel fretten gaan gewoon door met waar ze mee bezig zijn. Als je goed oplet, kun je aan deze dove fretten merken dat ze schrikken als je ze van achteren onverwacht benaderd. Dove fretten kunnen eventueel ook sneller bijten als ze schrikken van een aanraking.

Dove fretten maken vaak andere geluiden dan horende fretten. Als ze opgewonden of geschrokken zijn kunnen ze soms een veel heftiger en luider geluid maken dan je zou verwachten. Hissen is meestal een teken van onbehagen bij een fretje. Maar een dove fret kan dat geluid maken terwijl hij gewoon door de kamer loopt of aan het spelen is.

Hun vocale communicatie naar andere fretten wordt vaak door de andere fretten niet begrepen en zelf horen ze natuurlijk ook niet wat een andere fret hun “verteld”. Dat kan enige verwarring bij beide partijen veroorzaken. Soms leidt dit tot een meer in zichzelf terug getrokken doof fretje dat zijn eigen gang gaat binnen de groep maar het kan ook zijn dat ze zich aanpassen en goed functioneren in een groep. Een doof fretje kun je meestal goed (aan een tuigje) mee naar buiten nemen, ze schrikken niet van alle harde geluiden en lopen meestal al snuffelend gezellig met je mee.

'''''De diagnose:'''''

De dierenarts kan alleen de uitwendige gehoorgang inspecteren met een oorkijker. Het is niet mogelijk om verder dan het trommelvlies te kijken. Indien er langdurig een ernstige oormijtinfectie aanwezig is er een redelijke kans dat het diertje ook een chronische middenoorontsteking heeft. Dit kan in enkele gevallen tot gehoor beschadiging leiden. De aangeboren erfelijke doofheid komt echter veel meer voor en is te vermoeden door het uiterlijk van de fret.

In een vreemde omgeving zoals een dierenartsen praktijk zal een fret niet gemakkelijk op doofheid te testen zijn. Het diertje is zo bezig met nieuwe indrukken en geuren dat hij waarschijnlijk zelfs niet eens op harde geluiden reageert. Daarom kan een fretje het beste thuis getest worden. Let op, een fret kan ook reageren op trillingen en luchtverplaatsing zoals dat gebeurt bij op de vloer stampen of in de handen klappen. Neem een bel, een klikker, een toeter of iets dergelijks en houd het achter je rug. Op het moment dat het fretje bij je vandaan loopt laat je het geluid horen en bekijk je of het diertje op een of andere manier een reactie geeft. Wissel hoge met lage geluiden af. Het kan zijn dat het fretje wel hoge tonen maar geen lage tonen hoort.
Op internet staat een leuk filmpje over de reactie van een horende en een dove fret op het aanzetten van een stofzuiger. Zie:

{{#ev:youtube|uNpHtJW4GCA}}

De ''BAER-test'' (Brainstem Auditory Evoked Response) is een zekere manier om de functie van het gehoor te testen. Gekeken wordt of er in de hersenen reacties optreden bij het aanbieden van geluidsprikkels aan ieder oor afzonderlijk.
Het fretje wordt licht onder narcose gebracht zodat het diertje het toelaat dat er twee dunne electroden worden geplaatst bij de beide oren en eentje midden op het voorhoofd. Daarna krijgt het diertje een dopje in één oor waaruit de "clicks" komen via de computer. Door middel van de electroden wordt gekeken of de hersenen reageren op deze geluiden. Is dit het geval, dan weet men dat het signaal de weg van lucht, trommelvlies, gehoorbeentjesketen, zenuwsensors in het slakkenhuis en gehoorzenuw in ieder geval met succes heeft doorlopen.

[[Bestand:Bear test.jpg|400px]]

De BAER-test

'''''De behandeling:'''''

Er bestaat geen behandeling voor doofheid. Maar een dove fret kan een goed leven hebben mits er rekening wordt gehouden met de handicap. Benader deze fretten liefst van voren zodat ze handelingen als oppakken en aanraken aan zien komen. Om deze fretten te leren bij je te komen kun je visuele signalen gebruiken zoals het schijnen met een zaklamp. Ook kun je de trillingen van de vloer gebruiken als je erop stampt.
Op internet staan prachtige verhalen (voornamelijk in het Engels) over hoe eigenaren omgaan met een doof fretje……

===Insulinomen===

Door: Hanneke Roest, frettendierenarts.

'''De Frettenkliniek''' te Giessen

Dit is een ziekte die regelmatig voorkomt bij fretten boven de leeftijd van 3 jaar. Insulinomen zijn kleine tumortjes in de alvleesklier. In de alvleesklier wordt insuline gemaakt. Insuline is een hormoon dat nodig is om het suiker (glucose) in het bloed beschikbaar te maken voor de lichaamscellen.

Bij tumortjes van de alvleesklier (insulinomen) wordt een te grote hoeveelheid insuline geproduceerd waardoor het suikergehalte in het bloed te laag wordt. De hersenen zijn voor hun functioneren afhankelijk van het suikergehalte in het bloed en krijgen problemen met hun energievoorziening als het bloedsuiker te laag wordt. Het lichaam zal via correctiemechanismen het bloedsuikergehalte kunstmatig op niveau proberen te houden. Hierdoor kan na het optreden van de eerste verschijnselen, het soms dagen of weken duren voordat u als eigenaar opnieuw iets aan uw fretje opmerkt. De aandoening wordt vaak niet op tijd onderkend. De symptomen worden door de eigenaar nogal eens als passend bij de leeftijd beschouwd.

'''''Oorzaak'''''

De belangrijkste oorzaak voor het ontstaan van insulinomen is naar de huidige inzichten een langdurige overstimulatie van de alvleeskliercellen door een overmaat aan suikers en koolhydraten in de voeding. Kattenvoer, vooral de goedkopere soorten maar ook de meeste frettenvoeders bevatten vaak teveel koolhydraten. Rozijntjes zitten vol (natuurlijke) suikers.

'''''Symptomen'''''

De eerste verschijnselen die in periodieke aanvallen voorkomen zijn:
* Staren in de ruimte gedurende een paar seconden. Het fretje is zich even niet bewust van de omgeving.
* Zwakte van de achterhand waardoor het achterlichaam kan omvallen.
* Verminderde activiteit met veel slapen is een veel gehoorde klacht.
* Gewichtsverlies komt regelmatig voor.
* Moeilijk wakker worden na het slapen.
* Speekselen en met de pootjes aan de bek krabben kan voorkomen ten gevolge van de misselijkheid die ontstaat door het te lage bloedsuiker gehalte.

De periodes tussen de aanvallen kunnen dagen of weken duren. Echter naarmate de ziekte langer bestaat krijgen we te maken met:
* Zeer sloom zijn, wat zich uit in het wel erg veel slapen.
* Ernstige vermagering.
* Toevallen, coma en sterfte.
Plotselinge sterfte zonder veel voorafgaande symptomen is mogelijk.

'''''Diagnose'''''

Als het bloedsuiker(glucose) na 4 uur vasten onder de 4 mmol/l komt in combinatie met de hierboven beschreven ziekteverschijnselen dan is een fret sterk verdacht van de aanwezigheid van insulinomen. Door uitsluiting van andere oorzaken van een laag bloedsuikergehalte kan de dierenarts de diagnose vervolgens met vrij grote zekerheid stellen. De tumortjes zijn te klein om op een echo zichtbaar te maken of om door de dierenarts te voelen in de buik.

'''''Behandeling'''''

''Chirurgie:''

De beste behandeling bestaat uit het chirurgisch verwijderen van de kleine tumortjes in de alvleesklier (voor een goed resultaat is ervaring van de dierenarts met deze operatietechniek een vereiste). Toch is het helaas zo dat een operatie het probleem niet voor altijd oplost. De operatie vermindert de progressie van de ziekte wel degelijk, maar op andere plaatsen in de alvleesklier ontstaan in de loop van de tijd weer opnieuw kleine tumortjes. In het gunstigste geval is uw fretje 2-3 jaar klachtenvrij zonder dat er medicijnen gegeven hoeven te worden. Maar een deel van de fretten hebben al eerder weer problemen waarna een medicinale therapie gestart wordt. De dosering van de medicamenten is dan gelukkig wel lager dan zonder chirurgie.

''Medicinale behandeling:''

Corticosteroïden als prednison en dexamethason hebben het vermogen om het bloedsuikergehalte te verhogen. Proglycem (diazoxide) is een insuline-remmer en kan ook ingezet worden. Deze medicijnen doen echter niets aan de groei van de tumoren. Nadeel van deze medicamenten is dat ze slecht zijn voor het slijmvlies van het maagdarmkanaal. De overlevingsduur met alleen medicijnen is significant lager dan met chirurgie en later aanvullend medicatie.

'''''Voeding:'''''

* Frequente maaltijden zijn belangrijk.
* Het is noodzakelijk om eiwitrijk voer van goede kwaliteit te voeren.
o Prooidiervoeding bevat de juiste concentraties voedingsnutrienten. Niet elke oudere fret is echter meer geschikt voor deze voeding.

o KVV (Kompleet Vers Vleesvoeding) als Carnibest of Haaks Barf zijn goede bronnen van dierlijk eiwit. Niet elke fret oudere fret is echter meer geschikt voor deze voeding met rauw vlees.

o Totally Ferret, Orijen en/of Eukanuba of Hill's kitten brokjes zijn de betere brokvoeders.
* Daarnaast kunt u het fretje 1x daags extra smakelijk eiwit voorzetten in de vorm van Hill's A/D blikvoeding of Royal Canin Convalescence Support Instant Diet (het Waltham papje). Geef het niet koud maar smakelijk lauwwarm!
* Geef géén suiker bevattende voedingsmiddelen zoals koekjes, rozijntjes, Nutrilon Soya ed. Deze stimuleren de afgifte van insuline.

Het is bij deze patiënten belangrijker '''dat''' ze eten dan '''wat''' ze eten. Dus wees voorzichtig met het overschakelen naar een nieuwe voeding.

'''''Wat te doen als een fret plots zeer zwak wordt of een toeval krijgt:'''''

Indien een oudere fret een toeval krijgt is dat vaak ten gevolge van een "hypo". Dat betekent dat door het te lage bloedsuikergehalte een probleem ontstaat voor de hersenen. Het dier valt om en gaat “stuipen”. Voordat de dierenarts gebeld wordt is het beter eerst iets te ondernemen; druivensuiker (in poedervorm) kan met een theelepeltje in de bek worden gegeven en wordt al door het mondslijmvlies opgenomen zodat het fretje eventueel niet hoeft te slikken. Een half theelepeltje is meestal ruim voldoende en binnen een 1/2 uur en soms al na 5 minuten voelt het diertje zich een stuk beter.

Bij lichte aanvallen is Nutri-plus gel, Calo-ped of Ferretvite nog beter. Deze bevatten ook vetten waardoor het bloedsuikergehalte beter op peil blijft. Als de fret weer in staat is om te eten kan het beste smaakvol eten aangeboden worden om een tweede dip te voorkomen.

===Hartaandoeningen bij de fret===

Door: Hanneke Roest, frettendierenarts.

'''De Frettenkliniek''' te Giessen

'''Is mijn fret een hartpatiënt?'''

Deze vraag zul je jezelf in de toekomst misschien een keer gaan stellen want een deel van de fretten krijgt (net zoals de mens, hond en de kat) helaas op oudere leeftijd te maken met een minder goed functionerend hart. Hartaandoeningen en hartfalen komen regelmatig voor vanaf 4 jaar leeftijd.

'''''Welke hartaandoeningen kan een fret krijgen.'''''

De hartaandoeningen van de oudere fret zijn grofweg te verdelen in:

* 1. '''DCM = Dilatoire Cardiomyopathie.'''

Cardiomyopathie is Latijns voor hartspierziekte. Bij deze hartaandoening is de hartspier niet meer in staat om voldoende effectief te kunnen samentrekken. Het hart is als het ware uit gelubberd. De elasticiteit is eruit. Daardoor wordt het bloed niet goed genoeg rond gepompt met als gevolg dat er bloed (vocht) in de longen, rond de longen of in de buikholte kan achterblijven.

* 2. '''HCM = Hypertrofische Cardiomyopathie.'''

Hierbij is de hartspier naar binnen toe verdikt. Uiteindelijk is hierbij onvoldoende ruimte in het hart om het bloed effectief rond te pompen.

[[Bestand:Hartaandoeningen.jpg|300px]]

* 3. '''Andere hartafwijkingen waarbij ritme stoornissen ontstaan.'''

Een aritmie wordt veroorzaakt door bijvoorbeeld een afwijkende hartfrequentie, een afwijkende impulsformatie, een verstoorde impuls geleiding (bv een hartblok) of een combinatie van deze oorzaken.

* 4. '''Lekkage van de hartkleppen.'''

De hartkleppen kunnen bijvoorbeeld ontstoken zijn geraakt vanuit een ontsteking elders in het lichaam. Hierdoor sluiten ze minder goed en kunnen daardoor wat gaan lekken. Hoewel dit bij oudere fretten wel vaker voorkomt leidt dit meestal niet tot grote problemen.

'''''Wat zijn de klachten bij deze fretten.'''''

Fretten die problemen krijgen met hun hart kunnen de volgende symptomen gaan vertonen:

* Een ''verminderde activiteit'' kan een eerste symptoom zijn. Het fretje slaapt meer en is minder speels.

* Sommige fretten eten slecht en ''verliezen gewicht''.

* Een te snelle of zware ''ademhaling''. Dit is het begin van de vochtstapeling in de longen.

* '' Hoesten en/of benauwdheid'' kan ontstaan doordat zich nog meer vocht ophoopt in of rond de longen.

* Een ''dikke buik'' met daarbij een toename in gewicht kan ontstaan indien er zich vocht ophoopt in de buikholte. De buik kan hierbij soms enorm in omvang toenemen.

* ''Aanvallen van zwakte'' waarbij het diertje zwabberend loopt en af en toe door de pootjes zakt.

* '' Plotse sterfte'' is mogelijk zonder dat het dier veel symptomen liet zien. Hierbij is het dier in acuut hartfalen gekomen.

* Een acuut optredende '' verlamming'' van de achterpoten of enkele achterpoot kan ontstaan door een trombo-embolie. Bij hartpatiënten bestaat namelijk het risico op klontering van het bloed. Kleine stolsels kunnen vervolgens vastlopen in de nieren of de vertakkingen van de grote lichaamsslagader naar achteren.

Oudere fretten kunnen ''na een operatie'' plots klachten krijgen van hun hart, meestal openbaart zich dit binnen een week na de operatie. Tot de operatie kon het zieke hart het vaak nog net “rond krijgen”. Na de operatie gaat het dan mis door de extra belasting van het hart en vaatstelsel tijdens de operatie.
In de zomer, met warm weer, hebben hartpatiënten het vaak moeilijker en zijn de klachten meestal duidelijker.

'''''Hoe weet ik dat mijn fret een hartaandoening heeft.'''''

De diagnose is niet altijd gemakkelijk te stellen door de dierenarts. Het verschil met bijvoorbeeld een ernstige longontsteking of longtumor kan erg lastig zijn. Fretten hebben lang niet altijd een ''hartruis''. Vaak is wel een verhoogde hartslag aanwezig. De ''hartslag'' is verhoogd omdat het hart toch nog zo veel mogelijk bloed wil rondpompen. Om de benodigde hoeveelheid rond te pompen is het nodig dat het hart harder gaat werken en dus vaker moet pompen.
Er zal meestal een ''röntgenfoto'' van het fretje worden gemaakt . Op een röntgenfoto is het hartje bij DCM duidelijk vergroot, bij HCM heeft het hart een normale grootte. Een röntgenfoto is ook belangrijk voor het opsporen van vocht in of rond de longen of in de buikholte.

Indien er vocht rond de longen aanwezig is kan een ''punctie'' van de borstholte en onderzoek van het punctaatvocht ook een belangrijke aanwijzing zijn voor een hartprobleem. Dit kan doorslaggevend zijn om een ernstige longontsteking uit te sluiten.

Een ''hartfilmpje (ECG)'' geeft ook nadere informatie, met name bij de ritme stoornissen is dit heel belangrijk. Gelukkig laten de meest fretten het maken van een ECG goed toe.

[[Bestand:ECG.jpg|300px]]

ECG bij de fret

''Echografie'' kan belangrijk zijn indien er twijfel is over het soort hartaandoening en de daarvoor te gebruiken medicatie. Het goed interpreteren van het kleine hartje van de fret is erg moeilijk. Ik heb daarom een sterke voorkeur voor de cardiologe Nicole van Israël in België [http://www.acapulco-vet.be].

'' Bloedonderzoek'' in verband met de nierfunctie en elektrolyten huishouding wordt meestal pas in een later stadium gedaan om de effecten van de medicatie op het dier te meten.

'''''Hoe kan een fret met een hartaandoening behandeld worden?''''''

De schade aan het hart is onomkeerbaar en medicatie is dan ook levenslang. De medicatie zal echter zeker in het begin maar ook later nog bijgesteld moeten worden naar de behoeften van het dier. Ik noem dat de “fine-tuning”. Daarom is het erg belangrijk dat hartpatiënten regelmatig op controle komen om de medicatie steeds weer aan te passen aan huidige situatie. De juiste behandeling van een hartprobleem bestaat uiteindelijk altijd uit een combinatie van meerdere medicijnen.

'''''Heeft het wel zin om een hartpatiënt te behandelen?'''''

Absoluut! Er zijn heel wat fretten in Nederland die op hartmedicatie staan en een goed leven hebben. Fretten reageren namelijk over het algemeen erg goed op de behandeling met de juiste medicijnen.
Als de aandoening op tijd wordt onderkend kunnen fretten (met medicatie) nog gedurende enkele jaren een goed leven leiden Wordt een hartfalen in een laat stadium ontdekt dan kan het leven slechts voor een paar weken of hooguit een paar maanden (op een prettige manier) worden verlengd.

Ernstig benauwde fretten kunnen na medicatie weer helemaal herstellen en zelfs fretten waarbij de achterpoten niet meer functioneren hebben hier gelukkig meestal maar tijdelijk last van en lopen binnen 2 weken weer.

Natuurlijk komt er een moment dat aanpassing van de medicatie niet meer helpt en dan is het onze verantwoordelijkheid om hier op de juiste manier op te reageren. Eigenlijk is het net als bij mensen. Hartpatiënten kunnen gelukkig met de huidige medicijnen een prima leven leiden…….. maar natuurlijk heeft niemand het eeuwige leven.

===Huidaandoeningen===

'''Hotspots'''

Hotspots zijn kleine natte huidontstekingen die ronde vurige plekken op de huid geven, veelal achter op de rug. Over het algemeen zie je deze hotspots bij fretten met een bijnier probleem of een chronische maagaandoening.
Sommigen schrijven het echter toe aan een allergische huidaandoening door o.a. voedselallergie.

Het probleem ontstaat vaak in zeer korte tijd. Doordat de plek jeukt zal de fret eraan gaan krabben en bijten en ontstaat er door wondvocht in de meeste gevallen een korstje op de huid en in de vacht.
Je fret kan zich er ook ziek bij voelen en zich een paar dagen rustiger of juist wat nerveus door gedragen. Doordat zelftrauma een grote rol speelt in de ontwikkeling van hotspots worden zij ook wel pyotraumatische dermatritis genoemd.

Aan deze aandoening is niet veel te doen. Wanneer het tijdig ontdekt wordt kun je proberen te voorkomen dat het dier eraan gaat krabben of bijten. Ook kan de vacht een beetje worden weg geknipt zodat korstvorming gedeeltelijk wordt voorkomen.
Soms kan gebruik van een ontstekingsremmende crème verlichting geven.
Een hotspot verdwijnt uiteindelijk vanzelf weer, meestal na ongeveer een week. Toch komt de hotspot in de meeste gevallen ook weer terug op dezelfde plek.

[[Bestand:Hotspotplekje.jpg|300px]]

hotspot

'''Huidtumoren'''

Huidtumoren komen bij fretjes van middelbare leeftijd regelmatig voor, maar soms ook op jongere leeftijd. Gelukkig zijn ze over het algemeen goedaardig. Sommige tumoren kunnen ulcereren waardoor een zwarte korst op het tumoroppervlak ontstaat. Omdat ze meestal weinig verheven zijn, lijken de plekjes soms meer op exceemplekken. Jeuk is soms aanwezig. Huidtumoren kunnen het beste chirurgisch verwijderd worden en vervolgens histologisch worden onderzocht.

Ze lijken soms te verdwijnen maar als je goed kijkt en voelt blijft er altijd een verdikking van de huid voelbaar. Weken later kan het plekje weer gaan ulcereren en een korstje vormen. Soms hebben fretjes hier jeuk aan maar lang niet altijd. Het zijn kleine mastcel tumoren. Bij honden zijn deze tumoren vaak kwaadaardig. Bij fretten meestal niet. De behandeling voor jonge, gezonde fretten is het chirurgisch verwijderen van het tumortje. Bij oudere of zieke dieren kan soms beter afgewacht worden.

===Lymfoom===

Door: Hanneke Roest, frettendierenarts.

'''De Frettenkliniek''' te Giessen

Na de endocriene tumoren is lymfoom een van de meest voorkomende tumoren bij de fret. Bij jonge fretten onder de leeftijd van 1-2 jaar heeft de ziekte vaak een snel verloop. De meest voorkomende vorm bij deze jonge dieren is “mediastinaal lymfoom” in de borstholte, waar¬bij de zwezerik snel groeit en door zijn grote volume de longen wegdrukt. Bij oudere dieren komt meestal de “multicentrische” vorm van lymfoom voor, met aantasting van uitwendige en inwendige lymfeklieren en inwendige organen. Bij oudere dieren verloopt de ziekte meer chronisch.

'''''Symptomen'''''

Bij jonge dieren met “mediastinaal lymfoom” ontstaat vaak een plotselinge benauwdheid, eventueel voorafgegaan door slecht eten, gewichtsverlies en luste-loosheid. Hoesten en het opbraken van voedsel kunnen eveneens optreden. Bij de “multicentrische” vorm van oudere dieren hangen de klachten af van de organen die betrokken zijn bij deze ziekte. Aspecifieke, vage symptomen als slecht eten, vermageren en lusteloosheid zijn vaak aanwezig. Andere mogelijke symptomen zijn chronische diarree, braken, milde benauwdheid, geelzucht, zwakte in de achterhand.

'''''Diagnose'''''

Bij jonge dieren is röntgenologisch voorin de borstholte een massa zichtbaar die zich behoorlijk naar achteren kan uitbreiden. Een weefselonderzoek van een biopt met een dunne naald uit de borstholte is bewijzend.
Bij oudere dieren kunnen vergrote uit- en inwendige lymfeklieren voelbaar zijn.
Röntgenfoto’s en een echo van de buik kunnen nadere informatie geven. Uiteindelijk geeft weefselonderzoek pas de juiste diagnose. Dunne naald aspiratiebiopten van deze vergrote lymfeklieren zijn door de patholoog niet op een goede manier te beoordelen en kunnen makkelijk verkeerd geïnterpreteerd worden. Beter is het om de lymfeklier in zijn geheel te verwijderen en op te sturen voor onderzoek.

[[Bestand:Opgezette klieren fret.jpg|300px]]

Vergrote kaak lymfeklieren

'''''Behandeling'''''

De behandeling kan bestaan uit het verstrekken van corticosteroïden of chemotherapie. Met corticosteroïden (Prednison) wordt een vaak tijdelijk goed resultaat bereikt. Chemotherapie vereist een intensieve begeleiding en is ook niet genezend. Fretten met lymfoom zijn gevoeliger voor allerlei infecties, antibiotica kan daarom ook nuttig zijn en een tijdelijk herstel geven.

'''''Prognose'''''

Bij jonge dieren is de ziekte vaak snel fataal. Oudere dieren kunnen langdurig ziek zijn met goede periodes afgewisseld door periodes waarin de fret zich ziek voelt. Uiteindelijk is de prognose slecht.

===Maagdarmaandoeningen===

Door: Hanneke Roest, frettendierenarts.

'''De Frettenkliniek''' te Giessen

De meeste fretteneigenaren hebben wel een fret meegemaakt met afwijkende ontlasting, al dan niet langdurig. Ook plotselinge sterfte bij jong volwassen fretten heeft vaak te maken met een maagdarmprobleem. Het is een van de meest behandelde aandoeningen in de “Frettenkliniek”.
De allerbelangrijkste maagdarmaandoening van de fret is de ''Helicobacter gastritis'' (= maagontsteking). Van daaruit kunnen diverse andere problemen van de spijsverteringsorganen veroorzaakt worden. Het ontstaan van haarballen, secundaire darminfecties, coccidiose bij volwassen dieren, alvleesklier-, lever- en galwegontstekingen zijn vaak te herleiden tot het primaire probleem in de ontstoken maag.

Medicijnen als prednison en alle pijnstillers geven bij langer gebruik bijna altijd problemen doordat zij het maagdarm slijmvlies beschadigen. Zij kunnen daarom beter slechts voorzichtig en in lage dosering worden gegeven. Een combinatie van deze twee medicijnen tegelijkertijd kan beter slechts in uiterste noodzaak bij de fret worden ingezet.

'''''Symptomen'''''

Lang niet alle fretten hebben dezelfde symptomen bij een bepaalde aandoening. Ook kunnen diverse symptomen ook passen bij andere aandoeningen dan die van het maagdarmkanaal. Dat maakt het soms erg lastig voor de dierenarts om de klachten van de fret goed te interpreteren.
Sommige fretten hebben een verminderde of wisselende eetlust. Vaak is de activiteit van het diertje verminderd en is het minder speels. Soms ook is het fretje echter weer erg onrustig en hyperactief. Er zijn fretten die bijterig worden naar hun eigenaar of naar andere fretten. “Plat liggen” komt regelmatig voor, de fret zakt even door de poten tijdens het lopen en heeft een wat starende blik in zijn ogen. Hij heeft even buikpijn. Even later loopt hij weer door alsof er niets aan de hand is. Fretten braken niet gemakkelijk dus als ze braken dan is er meestal iets aan de hand.

[[Bestand:Buikpijn Sanne.jpg|300px]]

Buikpijn

[[Bestand:Misselijk-maagpijn Pudding.jpg|300px]]

Misselijk/buikpijn. Let op de combinatie van platliggen en geknepen oogjes.

{{#ev:youtube|o7an7TczM0w}}

Dit fretje heeft duidelijk last van buikpijn.

Fretten met maagdarmproblemen hebben vaak afwijkende ontlasting. Deze kan breiig van consistentie zijn, te dun als koeienvlaai of zelfs waterdun. De ontlasting kan veel “zaadjes” bevatten ten gevolge van onvoldoende opname van voedingsstoffen. Soms is er slijm met eventueel rood bloed aanwezig. Vaak wordt er al dan niet tijdelijk een groene kleur gezien. Deze ontstaat als de ontlasting te snel door het darmkanaal gaat en is een teken dat de darmen “geïrriteerd” zijn. Als de ontlasting zwart, plakkerig en er als teer uitziet, betekend dat meestal een bloeding in het voorste deel van het maagdarmkanaal. Fretten die prooidier eten kunnen ook zwarte ontlasting hebben maar die is meestal meer gevormd en niet plakkerig. Als er onvoldoende gal bij de ontlasting komt kan deze een creme kleurige pasteuze vorm aannemen.

In de loop van de tijd valt het diertje langzaam maar zeker af en wordt de vacht dunner en dof. Vaak zijn er tekenen van misselijkheid. Vooral na het eten. Smakken, met de pootjes aan de bek krabben, speekselen en tandenknarsen zijn duidelijke misselijkheids tekenen. Ook aan lappen, tapijt of andere stoffen materiaal bijten kan een teken van misselijkheid zijn. Sommige fretten hebben een dikke wat opgeblazen buik meestal gecombineerd met stinkende ontlasting.

{{#ev:youtube|mJrhcLn1WYQ}}

'''''Diagnose'''''

Voor het stellen van een juiste diagnose is het verhaal van de eigenaar (de ''anamnese'') over de huisvesting, de voeding en de klachten die het diertje laat zien erg belangrijk. Sommige klachten die het diertje vertoond worden niet als afwijkend beoordeeld door de eigenaar terwijl dat wel het geval is.

Bij het ''klinisch onderzoek'' is het palperen (doorvoelen) van de buik van veel betekenis. Daarmee kunnen pijnlijke plekken in de buik opgespoord worden. Bij veel van deze fretten is de grote buiklymfeklier vergroot en pijnlijk. Soms is voor in de buik de maaglymfeklier te voelen als een harde en pijnlijke dikte. Deze klieren zijn de “opruimorganen” bij problemen in het maagdarmkanaal. Fretten met een ernstige maagontsteking of een maagzweer zijn meestal erg gevoelig voorin de buik waar de maag gelegen is. Ook als de lever ontstoken is kan dit meestal gevoeld worden doordat de lever dan groter, harder en pijnlijk is bij het palperen. Een obstructie in de darm of een tumor is meestal in de buik te voelen als een harde, vaak pijnlijke dikte in het midden en achterste deel van de buik.

Bij veel fretten is de milt vergroot. Bij weefselonderzoek blijkt het meestal om een goedaardige vergroting te gaan. De milt reageert namelijk vooral op ontstekingen in de buik en in het bijzonder op een Helicobacter infectie van de maag. Het verwijderen van een grote milt is dan ook niet heel zinvol tenzij deze milt zo groot is geworden dat hij een mechanische belemmering vormt voor het diertje.

Met ''bloedonderzoek'' kan soms een verhoging van de ontstekingscellen aangetoond worden. Bij ernstige maagdarm klachten kan het protein-loosing syndroom optreden waarbij het eiwit gehalte in het bloed verlaagd is. Ook het aantal rode bloedcellen kan verlaagd zijn ten gevolge van bloedverlies via het maag-darmkanaal of vanwege een onvoldoende aanmaak bij langer bestaande problemen. De leverenzymen kunnen verhoogd zijn bij problemen met de lever. Bij chronische patienten kan het zinvol zijn om het Vitamine B12 gehalte in het bloed te bepalen.

Ontlasting onderzoek is nuttig om coccidiose en Giardia infecties aan te tonen. Deze worden meestal alleen gezien bij jonge fretten en op plaatsen waar veel fretten bij elkaar worden gehouden. Een bacteriologisch onderzoek van de ontlasting kan een enkele keer ook nuttig zijn.

Op de ''röntgenfoto'' kunnen vreemde voorwerpen in de maag (haarballen, stukjes rubber, oordopjes!) zichtbaar gemaakt worden. Ook kan het vermoeden op een obstructie in de darm meestal bevestigd worden. Lever, nieren en blaas maar ook hart en longen kunnen goed in beeld gebracht worden. Met een ''echo'' is de inhoud van de maag wat minder goed zichtbaar te maken maar een obstructie in de darm weer wat beter dan met de rontgenfoto.

Voor een definitieve diagnose van een langdurige maagdarmprobleem zijn meestal ''maag en/of darmbiopten'' nodig. Dat is uiteraard niet zo heel makkelijk te doen dus wordt er over het algemeen uitgegaan van een waarschijnlijkheidsdiagnose en daarvoor een behandeling ingezet. Indien de problemen blijven bestaan is een “kijkoperatie” vaak zinvol en kunnen maag- en darmbiopten worden genomen. Deze biopten worden vervolgens naar een patholoog opgestuurd die onder de microscoop de stukjes weefsel kan beoordelen en informatie geeft over het aanwezig zijn van bijvoorbeeld ontsteking of tumoren.

'''''Specifieke maagdarm aandoeningen'''''

*'''Helicobacter maagontsteking'''

Met een recent onderzoek onder Nederlandse fretten bleek dat bij 80% van de fretten de Helicobacter Mustelae bacterie in de maag kon worden aangetoond. In eerder Amerikaans onderzoek was dit percentage veel hoger en werd hij aangetoond bij alle onderzochte dieren. De bacterie wordt overgedragen door besmette ontlasting. Waarschijnlijk worden pups al in het nest besmet. De bacterie kan in de maag van de fret een ''chronische maagontsteking'' (vooral bij oudere fretten) maar ook een acute maagontsteking met zelfs [u]maag- en darmzweren[/u] veroorzaken. Niet elke fret heeft veel last van deze infectie. Maar een maagzweer is een van de belangrijkste doodsoorzaken bij jonge fretten. Stress en verkeerde voeding zijn de belangrijkst predisponerende factoren.

Stress is mogelijk ten gevolge van een andere fret. Fretten zijn territoriale dieren en een andere fret kan, zonder dat de eigenaar het zich bewust is, een belangrijke stressfactor zijn. Stress kan ook ontstaan ten gevolge van andere huisvesting, een andere chronische ziekte of onvoldoende “enrichment” of afleiding. Wat betreft de voeding moeten we ons realiseren dat de fret een prooidier eter is. Een strikte vleeseter. Frettenbrokjes bevatten vooral veel plantaardige eiwitten en vezels. Daar is het maagje van de fret eigenlijk niet voor gemaakt.

*'''Vreemd voorwerp in het maagdarmkanaal'''

Jonge fretten onder de leeftijd van 1 jaar kauwen nogal eens op allerlei zacht materiaal zoals zacht rubber, zacht plastic en latex. Stukjes hiervan worden dan doorgeslikt en komen in de maag. Deze kunnen soms maanden in de maag blijven zitten. Bij oudere fretten zijn het vaak haarballen die zich in de maag vormen door het likken aan de vacht. Als de maag minder goed zijn werk doet zoals bij een chronische ontsteking, kunnen de haren te lang in de maag blijven en daar gaan klitten. De symptomen die deze fretten vertonen zijn vaak vaag. Pas als het voorwerp vastloopt in het (veel dunnere) darmkanaal is het fretje acuut ziek met hevige buikpijn en uitdroging. Vaak sterft het fretje binnen 2 dagen als er niet op tijd wordt ingegrepen. De behandeling varieert van laxeren tot direct chirurgisch ingrijpen.

[[Bestand:3. Haarbal uit maag.jpg|300px]]

Haarbal uit de maag

*'''Darmontsteking'''

Een darmontsteking kan veroorzaakt worden door diverse virussen, bacteriën, protozoen, voedsel intolerantie en oorzaken die niet altijd te achterhalen zijn. De ontlasting kan bekeken worden onder de microscoop of worden opgestuurd naar het laboratorium voor een bacteriologisch onderzoek (een kweek).

Recent is aangetoond dat in Nederland het ''Coronavirus'' op grote schaal voorkomt. Dit virus is in Amerika ook bekend en veroorzaakt daar E.C.E. (Epizootic Catarrhal Enteritis) ook wel “Groene-slijm ziekte” genoemd. Het virus is zeer besmettelijk. De besmetting gebeurt via contact met ontlasting van een ziek dier. Het verloop van de ziekte is afhankelijk van de lichaamsconditie van het fretje. Jonge gezonde fretten hebben vaak slechts een aantal dagen diarree. Fretten met al chronische maagdarmproblemen of andere aandoeningen kunnen ernstig ziek worden. Bij sommige fretten kan het virus de darmvlokken van de darmen ernstig beschadigen waardoor uiteindelijk chronische diarree ontstaat. Een enkele keer kan het virus een systemische ziekte veroorzaken met ontstekingen in diverse organen. Deze complicatie vertoont overeenkomsten met de aandoening “FIP” bij katten die geïnfecteerd zijn met het katten Corona virus. Het katten-Corona virus lijkt niet besmettelijk voor de fret. De fret heeft zijn eigen Corona virus variant. Helaas is de ziekte moeilijk met zekerheid vast te stellen bij het levende dier.

''Coccidiose'' en een ''Giardia'' infectie worden veroorzaakt door een parasiet in de darmen. Vooral jonge fretjes kunnen hier behoorlijk ziek van zijn. Oudere fretten hebben meestal geen problemen met coccidiose en kunnen met hun eigen afweer de infectie genezen. Echter fretten die al een afwijkend darmkanaal hebben door bijvoorbeeld een Coronavirus infectie kunnen wel problemen hebben om van deze infectie af te komen en kunnen beter behandeld worden. Met behulp van ontlasting onderzoek is de ziekte eenvoudig aan te tonen.

*'''Eosinofiele maag-darmontsteking'''

Fretten zijn strikte vleeseters toch geven wij in onze voeding vaak veel plantaardige eiwitten zoals granen. Bij sommige fretten reageert het maagdarmkanaal hierop met de productie van bepaalde specifieke (eosinofiele) ontstekingscellen. Deze fretten kunnen chronisch diarree met of zonder slijm en bloed vertonen in combinatie met gewichtsverlies. De diagnose is pas te stellen na een biopt van de maag of de darm. Corticosteroïden kunnen soms tijdelijk helpen maar een correctie van het voer is belangrijker.

*'''Tumoren'''

Tumoren uitgaande van het maagdarmkanaal komen niet vaak voor. Er zijn aanwijzingen dat tumoren in dit gedeelte van het lichaam vooral kunnen ontstaan vanuit chronische ontstekingen zoals bijvoorbeeld bij Helicobacter uitgroei. Lymfoom, een ontaarding va de lymfeklieren komt bij oudere fretten wel regelmatig voor. Hierbij kunnen ook de lever en darmen aangetast zijn.

'''''Behandeling van maagdarmproblemen'''''

Bij een vermoeden op een Helicobacter maagontsteking zal een ''antibiotica kuur'' tegen de Helicobacter bacterie worden ingezet. Deze kuur is dezelfde als die bij mensen wordt gebruikt. Echter fretten met ernstige ontsteking of maagzweer kunnen soms niet goed tegen het antibioticum Clarithromycine. Dit is namelijk erg irriterend voor de maag. Het is dan beter om eerst de maagwondjes wat te laten herstellen met ''maagzuurremmers'' en een ''maagwandbeschermer'' als Sucralfaat voordat dit antibioticum wordt ingezet. Aanvullend kunnen medicijnen tegen de misselijkheid en Vitamine B12 injecties worden gegeven.

Indien er sprake is van een vreemd voorwerp in de maag of bijvoorbeeld een obstructie in de darm, zal er ''geopereerd'' moeten worden. Een enkele keer kan een obstructie met laxeermiddel naar achteren worden gedreven, vooral als bekend is dat
het bijvoorbeeld gaat om een te groot stuk groente of fruit. Maar dit is altijd een risico want hoe langer je wacht met opereren hoe groter het risico dat het diertje sterft.

Bij diarree ten gevolge van bijvoorbeeld een Corona virus infectie kan een darm beschermend middel als Finidiar pasta of Sucralfaat gegeven worden voor een aantal dagen. Indien het fretje ernstig ziek is, is antibiotica en eventueel andere aanvullende medicatie nodig. Coccidiose bij jonge fretjes of zieke dieren kan behandeld worden met een medicijn tegen deze parasieten. Alle fretten dienen tegelijk behandeld te worden, ook de (wel besmette maar) niet zieke dieren.

''Tumoren'' van het maagdarmkanaal kunnen soms chirurgisch verwijderd worden door het stuk aangetaste darm te verwijderen. Dit is een moeilijke operatie maar voor een ervaren frettendierenarts goed te doen. Voor de behandeling van Lymfoom met aantasting van het maagdarmkanaal zie het hoofdstuk: Lymfoom.
Het verwijderen van een vergrote milt bij fretten met diarree is niet nodig. Deze milt is een reactie op de ontsteking in het maagdarmkanaal.

Het is belangrijk om kleine hoeveelheden ''goed verteerbaar voedsel'' te geven, bijvoorbeeld Royal Canin Convalescence Support Instant (het “Waltham papje”) of Hill’s A/D blikvoer. Voor fretten met ernstige problemen is het niet meer verstandig om rauw voedsel te geven.

Fretten met ernstige maagdarmproblemen kunnen het beste worden opgenomen in de ''kliniek'' waar zij via injecties en met infuus behandeld kunnen worden. Deze injecties belasten het maagdarmkanaal veel minder.
''Oudere fretten'' hebben vaak chronische maagdarmproblemen door de langdurige aanwezigheid van de Helicobacter bacterie in de maag. Zij hebben vaak baat bij een dagelijkse hoeveelheid van het Waltham papje in combinatie met 1-2x daags Sucralfaat.

'''''Preventie van maagdarmproblemen'''''

De Helicobacter bacterie is bij de fret waarschijnlijk niet uit te roeien. Wel kan met een kuur antibiotica het aantal bacteriën in de maag weer verminderd worden. Maar een uitgroei kan beter tegen gegaan worden door de fret ''goede voeding'' te geven en ''stress'' zoveel mogelijk te vermijden. Haarballen zijn meestal het gevolg van de verminderde maagmotiliteit ten gevolge van de maagontsteking. Die ontsteking moet dus ook behandeld worden. Daarnaast is het zinvol om tijdens de rui om de dag 1 cm ''haarbalpasta'' voor de kat te verstrekken. Haarbalpasta bevat veel suikers en is daarom erg gewild bij de fretten. Beter zou het zijn om alleen de vaseline te geven. Dit kan door het kopen van zuurvrije vaseline bij de apotheek of de drogist. Dit mag elke dag gegeven worden tijdens de rui. Het is echter minder smakelijk.

===Middenoorontsteking===

De laatste jaren hebben we steeds meer te maken met oorproblemen bij fretten; vaak een middenoorontsteking. De kan zich ontwikkelen tot een chronische aandoening.

Het middenoor is een inwendig gelegen gedeelte van het gehoorsysteem, wat net achter het trommelvlies ligt. Bij de fret op een moeilijk bereikbare plek, in het bot van de kop en schedel en is verdeeld in allerlei kleine ‘kamertjes’, lijkend op een honingraad.

Het is nog niet duidelijk wat precies de oorzaak is van de steeds frequenter voorkomende middenoorontstekingen, maar het vermoeden is dat oormijten een rol spelen. Deze kunnen schade aan de gehoorgang en het trommelvlies aanrichten, waardoor schimmels, bacteriën en virussen naar binnen kunnen dringen. Een goede bestrijding van oormijten lijkt dan ook erg belangrijk. Dit kan onder andere door middel van Stronghold pipetjes, verkrijgbaar bij de dierenarts. Zie [[verzorging#oormijten]]

Doordat het middenoor van de fret op een lastig bereikbare plek gelegen is, is het moeilijk een ontsteking goed te bestrijden. Antibiotica kan er vaak moeizaam komen en door de bouw is het eigenlijk niet mogelijk om te spoelen. Vaak is langdurige behandeling noodzakelijk met antibiotica en oordruppels. Hierdoor wordt een middenoorontsteking regelmatig een chronisch probleem.

Een ''acute middenoorontsteking'' is te herkennen aan:

* Scheef houden van de kop, met het aangetaste oor naar beneden
* Het in rondjes lopen
* Wankelen tijdens bewegen/lopen
* Soms tranende ogen
* Soms niet willen eten
* Soms koorts en algemeen ziek zijn

'''''Ga bij een van deze signalen direct naar een dierenarts met frettenervaring!'''''

Wordt dit niet juist behandeld, kan het een pijnlijke dood van je fretje betekenen.

''Een chronische middenoorontsteking ''geeft vaak minder duidelijke acute verschijnselen:

* Tranende ogen bij eten
* Slecht eten
* Veel kruimelen met brokjes
* Prooi laten staan
* Kuchen, hoesten en keelschrapen
* Soms wankelen met achterhand tijdens lopen
* Niet bij de oren geaaid willen worden
* Lastig in het nekvel te pakken
* Gespannen in nekspieren, vooral bij aanraken
* Afvallen

Een chronische middenoorontsteking is altijd sluimerend aanwezig. Regelmatig steekt het dan weer de kop op. Het is een zeer pijnlijke aandoening voor je dier. Fretten laten pijn erg lastig zien, dus elk klein signaal kan belangrijk zijn.

Een chronische oorontsteking kan desastreus verlopen voor je fretje als het niet onderkent en behandeld wordt. De ervaringen zijn dat fretten die een chronisch oorprobleem hebben erg vatbaar zijn voor nierontstekingen,(chronische) ontstekingen in de keel en aan de luchtwegen en er zijn vaak maag/darm complicaties door de vele antibiotica die de frettenmaagjes vaak slecht verdragen. Bovendien is er een risico dat de ontsteking doorbreekt naar de hersenen, wat onherroepelijk de dood betekent.

===Nierfalen bij de fret===

Door: Hanneke Roest, frettendierenarts.

'''De Frettenkliniek''' te Giessen

De nieren hebben een belangrijke functie in het constant houden van allerlei waarden in het lichaam. Ze regelen de zuurtegraad van het bloed, ze veranderen de bloeddruk naar behoefte van het lichaam en houden de mineralen in balans. Daarnaast zorgen ze ervoor dat afvalstoffen uit het lichaam verwijderd worden. Deze afvalstoffen, afbraakproducten van eiwitten (zoals ureum, BUN) worden door de nieren uit het bloed gefilterd en met de urine afgevoerd.

'''Nierfalen''' is een toestand waarbij de nieren niet meer goed kunnen functioneren; ze doen hun werk niet goed meer. Dit kan ontstaan ten gevolge van verschillende oorzaken: bacteriele, virale (bijvoorbeeld ADV) en protozoaire infecties, nierstenen, aangeboren en/of erfelijke aandoeningen, tumoren, een afwijkende bloeddruk, ziektes elders in het lichaam (zoals chronische ontstekingen), vergiftigingen (onder andere door antivries, druiven en rozijnen) en bepaalde niertoxische medicijnen (bijvoorbeeld Gentamycine). Veel oudere fretten hebben nierinfarcten.

Er kan sprake zijn van acuut nierfalen, chronisch nierfalen en een combinatie van de twee.

Bij '''''chronisch nierfalen''''' werken de nieren al langer slecht. De chronische ontsteking in de nieren heeft geleid tot vorming van littekenweefsel. Het littekenweefsel trekt samen en zorgt ervoor dat de nieren kleiner worden, dit littekenweefsel is blijvend.

Bij dieren met '''''acuut nierfalen''''' is nog geen sprake van littekenweefsel. Deze dieren kunnen acuut heel erg ziek worden, maar in principe kan er dan nog volledig herstel van de nierfunctie optreden.

Wanneer het dier al langer chronische nierproblemen heeft maar plotseling snel verslechtert ten gevolge van een acute infectie, is er sprake van een '''''combinatie.''''' Dit komt redelijk vaak voor.

[[Bestand:Nierfalen 1.jpg|300px]]

Normale nier: Deze bestaat uit ruim 1 miljoen eenheden (nefronen). Een nefron filtert het bloed en concentreert de afvalstoffen uit het lichaam. Deze worden in de urine afgegeven. De nefronen monden uit in een verzamelbuis, welke in het nierbekken uitkomt. De urine gaat via de ureter naar de blaas, alwaar die wordt opgeslagen.

[[Bestand:Nierfalen 2.jpg|300px]]

Chronisch nierfalen: Chronische ontsteking in de nieren leidt op den duur tot vorming van littekenweefsel. Dit littekenweefsel trekt samen en zorgt ervoor dat de nieren steeds kleiner worden. Dit noemen we schrompelnieren en deze schade is niet meer omkeerbaar.

'''''Symptomen'''''

Fretten met chronische nierproblemen vermageren, hebben een slechte eetlust en drinken en plassen vaak veel. Soms zijn ze slomer maar vaak valt aan het gedrag niet veel op. In sommige gevallen is er een vreemde 'maggi' geur te ruiken uit het bekje. Dit komt door de ophoping van gifstoffen in het bloed die eigenlijk door de nieren uitgescheiden zouden moeten worden. Enkele fretten hebben afwijkende ontlasting.
Dieren met acute nierproblemen zijn meestal wel slomer, gaan vaak 'plat' liggen en zijn vaak pijnlijk in de buik.

'''''Diagnose'''''

Indien er vermoed wordt dat een fretje lijdt aan nierfalen, zal er worden geadviseerd om een ''urineonderzoek'' en ''bloedonderzoek'' te laten uitvoeren. Bij het urineonderzoek wordt er bijvoorbeeld gekeken of de nieren nog voldoende concentrerend vermogen hebben en of er te veel eiwitten of bloedcellen in de urine lekken.

Bij het bloedonderzoek worden onder andere de ''nierwaarden'' beoordeeld (ureum, fosfaat). Deze waarden zullen pas verhogen als meer dan de helft van het totale nierweefsel is aangetast. (NB. Bij honden en katten is het ureum gehalte in het bloed minder belangrijk en wordt het kreatinine gehalte bepaald. Bij de fret geeft het kreatinine gehalte in het bloed geen goede indicatie voor het functioneren van de nieren).

Bij acuut nierfalen kunnen deze waarden enorm hoog zijn, maar er kan nog volledig herstel optreden. Bij chronisch nierfalen is de hoogte van de nierwaarden zeker gerelateerd aan de prognose. Soms zijn de nieren aangedaan, door bijvoorbeeld een heftige ontsteking, maar zijn de nierwaarden nog niet verhoogd, dan is er (nog) geen sprake van nierfalen maar van een nieraandoening.
Indien een aanwijsbare oorzaak van acuut nierfalen wordt vermoed of er nog getwijfeld wordt over mogelijke bijkomende problemen, zullen er nog extra onderzoeken worden voorgesteld.

Nierfalen is een gecompliceerde ziekte en de nieren kunnen bij iedere patient in een andere mate aangetast zijn. Daarom dient de behandeling goed afgestemd te worden op het individuele dier.

'''''Behandeling'''''

Bij een nieraandoening waarbij nog geen sprake is van nierfalen zal meestal worden volstaan met medicatie en controle afspraken.

Bij acuut nierfalen is een opname in de kliniek en een behandeling met infuus en medicatie over het algemeen de beste optie. Hierbij wordt in de gaten gehouden dat het dier ruim voldoende infuus krijgt maar dit wel voldoende uitplast. Een intensieve monitoring is erg belangrijk. Ace-remmers die in een later stadium wel gegeven worden, mogen nu nog NIET worden gegeven.

Bij chronisch nierfalen bestaat de behandeling vooral uit medicatie en voeding. Ace-remmers (b.v. enalapril, benazepril) bevorderen de doorbloeding van de nieren en verminderen de progressie van chronisch nierfalen. Fosfaatbinders (b.v. sucralfaat, lantharenol, chitosan en calciumcarbonaat) zijn vaak nodig om het fosfaatgehalte in het bloed te verminderen. Bacterien kunnen de oorzaak zijn een ontsteking in de nieren maar daarnaast zijn nierpatienten extra gevoelig voor bacteriele infecties van de urine wegen. Antibiotica kan daardoor soms worden voorgeschreven. Ten gevolge van het chronisch nierfalen kan er ook een te laag kalium gehalte in het bloed ontstaan. Dit veroorzaakt een slechte eetlust en sloomheid. Dit Kalium kan via medicatie (kaliumgluconaat) worden aangevuld. Daar een hoog ureum gehalte in het bloed de slijmvliezen in het maagdarmkanaal kan aantasten, is het soms nodig om hiervoor ondersteunde medicatie te geven.

Een ''nierdieet'' is bij honden en katten erg belangrijk bij de behandeling van nierfalen. Hill's K/D dieet voor de kat zou voor de fret een goede optie zijn. Dit dieet bevat veel lagere gehalten aan eiwit, zout en fosfaat vergeleken met een normaal frettenvoer. Hierdoor worden de nieren minder belast en komen er minder afvalproducten in het bloed. Probleem is echter dat veel fretten met nierproblemen een slechte eetlust hebben en het nieuwe minder smakelijke dieet niet willen eten. Het is belangrijker '''dat''' uw fret eet dan '''wat''' hij eet!

'''''Prognose'''''

De prognose van een fret met nierfalen verschilt sterk. Acuut nierfalen kan volledig herstellen en heeft in dat geval geen continue controles nodig. Chronische schade aan de nieren is onomkeerbaar en een deel van de medicatie zal dan ook levenslang noodzakelijk blijven. Medicijnen zijn erg belangrijk in de behandeling van chronisch nierfalen. Niet alleen leven de behandelde fretten significant langer maar daarnaast voelt het dier zich veel prettiger.

De medicatie zal echter zeker in het begin, maar ook later nog bijgesteld moeten worden naar de behoeften van uw fret. Daarvoor zijn regelmatige controles op de kliniek met bloedafname en urineonderzoek noodzakelijk.

===Pijnstilling bij de fret===

Door: Hanneke Roest, frettendierenarts.

'''De Frettenkliniek''' te Giessen

Van diverse ziekte aandoeningen van de fret weten we vanuit de humane geneeskunde dat het pijnlijk is. Een verwonding, een gebroken bot, een maagzweer, een acute middenoorontsteking, een acute nierontsteking. Het zijn aandoeningen waarbij we er van uit kunnen gaan dat het pijn doet, niet alleen bij de mens maar ook bij het dier. Naast de behandeling van de aandoening is het dan wenselijk om tevens pijnstilling te geven. Pijnstillers hebben daarnaast het voordeel dat ze ontstekingsremmend werken.

Wetenschappers zijn het erover eens dat dieren pijn precies zo ervaren als wij mensen, alleen tonen zij het anders. De fret, die nog dicht bij zijn voorouder de bunzing staat, zal niet makkelijk laten zien dat hij pijn heeft. Dat geeft zwakte aan en dat betekent in de natuur dat je er heel snel bent geweest. Dat een fretje pijn slecht laat zien wil niet zeggen dat hij het anders ervaart. Hij toont het alleen anders dan wij mensen. Aangezien een fretje niet kan praten, hebben wij als eigenaar en als dierenarts slechts de mogelijkheid het diertje nauwkeurig gade te slaan en te onderzoeken om zo aanwijzingen te krijgen of het diertje pijn heeft.

[[Bestand:Zieke fret.jpg|300px]]

'''''Pijnsignalen bij een fret'''''

Een fretje zal niet gaan huilen of verbaal uiting geven aan pijn¦tenzij je bijvoorbeeld op de staart gaat staan. Bij acute plotse pijn zal het dier dit aangeven door een dikke staart op te zetten, een schreeuw te geven en eventueel de anaalklieren te laten gaan. Chronische pijn is veel moeilijker te onderkennen. Onderstaande gedragingen kunnen tekenen zijn van een niet welbevinden of van pijn.

* Minder levendig.
* Weinig meer uit de slaapplaats komen.
* Knijpen met de oogjes.
* Verminderde eetlust.
* Plat gaan liggen; tijdens het spelen of rondlopen gaat het fretje plat op de buik liggen.
* Plots gaan bijten naar de eigenaar of andere fretten.
* Omkijken naar de buik of de flank.
* Lopen met een hoge opgebolde rug.
* Knarsetanden.
* Knagen aan stof (slaapzakje) of vloerbedekking.
* Kreupel lopen.
* Hissen en sissen. Dit kan ook voorkomen als het diertje zich niet veilig voelt. Bijvoorbeeld doordat het in een te grote groep is gehuisvest of met een fret waarmee het niet goed samen gaat.
* Een opgezette staart.
* Anaalklieren laten gaan.
* Veel trillen.

'''''Behandeling van pijn bij de fret.'''''

De belangrijkste behandeling van pijn is het oplossen van het probleem dat de pijn veroorzaakt! Bij een gebroken bot is dat het spalken of chirurgisch behandelen van de breuk. Bij een maagzweer is dat een medicinale behandeling van de maagzweer en het vermijden van stresssituaties welke eventueel de maagzweer hebben veroorzaakt.

Niet altijd is het mogelijk de oorzaak te bestrijden en soms heeft een behandeling even tijd nodig om aan te slaan. Dan zou pijnstilling wenselijk zijn.

De voor de hond en kat veel gebruikte pijnstillers (NSAID's) als Metacam® (meloxicam) en Rimadyl® (carprofen) geven helaas veel problemen bij de fret. NSAID's (Non-Steroidal Anti-Inflammatory Drugs) zijn medicijnen die de vorming van prostaglandines in het lichaam remmen. Prostaglandines stimuleren het pijngevoel, verhogen de lichaamstemperatuur (koorts) en zorgen ervoor dat bloedvaten open gaan staan (roodheid bij een ontsteking).

'''''De bijwerkingen van NSAID pijnmedicatie.'''''

Prostaglandines zijn betrokken bij de opbouw van het maagslijmvlies. Doordat de vorming van prostaglandines door de NSAID's wordt geremd, wordt het maagslijmvlies erg dun en kan het gemakkelijk geirriteerd raken door het maagzuur. De belangrijkste bijwerkingen van deze pijnstillers zijn dan ook slijmvliesbeschadigingen in de maag welke uiteindelijk kunnen leiden tot ernstige zweren in de maag. Hierdoor wordt het diertje misselijk, heeft een slechte eetlust en krijgt dunne of zelfs zwarte ontlasting. Zwarte teerachtige ontlasting geeft aan dat er bloed vanuit de maag in de ontlasting is gekomen, dit is het geval bij een maagbloeding. Een maagbloeding is gevaarlijk en kan tot de dood van het fretje leiden. Fretten die veel prooidieren eten hebben altijd een wat donkere tot zwarte ontlasting, maar die is meestal vast van vorm en vermengd met de restanten van het prooidier.

'''''Waarom hebben fretten zo snel last van deze bijwerkingen?'''''

1. Fretten missen, net als katten, het enzym UDP- glucuronyltransferase om geneesmiddelen uit te scheiden in de gal. Dat wil zeggen; ze kunnen nauwelijks 'glucuronideren'. Slechts 1/10 van de capaciteit van de hond. Hierdoor is de eliminatie-halfwaarde tijd van diverse geneesmiddelen, waaronder bovenstaande pijnstillers, sterk verlengd in vergelijking met de hond en ontstaan gemakkelijk bijwerkingen doordat het middel te lang en in een te hoge dosis in het lichaam aanwezig blijft.

2. Veel fretten hebben daarnaast vaak al in enige of meerdere mate last van maagproblemen doordat bij vrijwel alle fretten de ''Helicobacter Mustelae'' bacterie in de maag aanwezig is. Deze geeft bij uitgroei acute- of chronische ontstekingen in de maag. Het geven van bovenstaande pijnstillers kan dan heel gemakkelijk nog meer schade aan het maagslijmvlies berokkenen.

3. Oudere fretten (boven de leeftijd van 5 jaar) hebben regelmatig galweg-, lever- of nierproblemen waardoor de uitscheiding van deze medicijnen nog minder goed verloopt en het medicijn ook hierdoor in een te hoge concentratie in het bloed aanwezig blijft en door de relatieve overdosering extra schade kan aanrichten in de maag.

De combinatie van Prednison en pijnmedicatie als bovenstaande is een snelweg richting een maagzweer en is dan ook gecontra-indiceerd, niet alleen bij de fret maar ook bij de hond en kat. Deze combinatie nooit aan een fretje geven.

'''''Alternatieven voor NSAID's'''''

Dit alles maakt het niet gemakkelijk om voor bovenstaande pijnstillers te kiezen bij pijn bij een fretje. Een alternatief voor de NSAID pijnmedicatie is morfine injecties, maar deze mogen slechts door de dierenarts worden toegediend en werken kortdurend (8 uur). Bij opname in de Frettenkliniek is dat een goed alternatief. Het oraal (via de bek) ingeven van morfine preparaten is bij de paar fretten waar ik het bij heb geprobeerd niet goed bevallen. Als je deze medicatie oraal toedient geeft het ook maag-darmproblemen. De fretten werden er al heel snel erg misselijk van.

'''''Conclusie'''''

De beste pijnmedicatie bij de fret bestaat uit het oplossen van het probleem dat de pijn veroorzaakt. Als dat niet mogelijk is kunnen indien het echt noodzakelijk is, in lage dosis (de dosering als bij de kat) en om de dag of om de 2 dagen, NSAID's als Metacam® en Rimadyl® gegeven worden... mits het diertje geen maag, lever of nierproblemen heeft. Liefst zo kort mogelijk.

Aan oudere fretten (boven de leeftijd van 5 jaar) kunnen in verband met de mogelijke verminderde lever- en nierfunctie, deze medicijnen het beste om de 3-4 dagen gegeven worden. Indien klachten optreden als diarree, zwarte ontlasting of misselijkheid (smakken, braken, platliggen, knagen aan stof, knarsetanden) is het belangrijk om onmiddellijk te stoppen.

Ook is het belangrijk om op voorhand, dus al bij de start van deze medicatie, tevens maag-beschermende medicatie als Sucralfaat en maagzuurremmers te geven.

Mijn ervaring is dat deze pijnmedicatie met NSAID's, ondanks al deze beschermende maatregelen, toch vaak problemen geeft; ik gebruik het daarom persoonlijk vrij weinig en alleen kortdurend. Ik neem de dieren liever op in de Frettenkliniek en gebruik de morfine injecties tot ik de ziekte die de oorzaak van de pijn is, heb kunnen aanpakken, dan wel chirurgisch of met andere medicatie.

===Vergrote milt===

'''De grote milt bij de fret, niet te snel chirurgie!'''

Door:Hanneke Roest, frettendierenarts.

'''De Frettenkliniek''' te Giessen

De laatste weken bereiken mij berichten over fretten die geopereerd worden aan een vergroting van de milt. Dit verontrust mij omdat het in het merendeel van de gevallen niet nodig is om deze vergrote milt chirurgisch te verwijderen. Met andere woorden er worden fretten onnodig geopereerd.

De milt is een orgaan dat links voorin de buik aanwezig is. Hij ligt als een platte zachte dikte tegen de linker buikwand aan. Als hij vergroot is, is hij vaak zelfs door de eigenaar te voelen als een langgerekte platte schijf van soms wel 15 cm lengte en 5 cm. breedte.

De milt fungeert als opslagplaats voor alle bloedcellen en verwijderd oude bloedcellen uit de bloedbaan. Ze reguleert tevens het aantal circulerende bloedcellen in de bloedbaan. Daarnaast speelt ze een rol in de aanmaak van afweerstoffen.
Bij embryo’s is de milt tevens een orgaan waar bloedcellen aangemaakt worden maar deze functie verdwijnt meestal als het beenmerg gaat functioneren. Echter bij een sterke prikkeling tot aanmaak van bloedcellen kan deze functie weer in de milt ontstaan bij volwassen dieren. We noemen dat “extramedullaire hemopoëse”.

Een grote milt, soms wel 20x groter dan zijn normale grootte, komt regelmatig voor bij fretten vanaf middelbare leeftijd. Wordt deze chirurgisch verwijderd en wordt het weefsel opgestuurd naar de patholoog dan zal in vrijwel de meeste gevallen “extramedullaire hemopoëse” de diagnose zijn. Dit geeft alleen aan dat de milt wordt geprikkeld, meestal door een ontsteking in de buik, zoals bijvoorbeeld van het maag-darmkanaal, de galwegen of de lever. De milt is dus niet de '''oorzaak''' van een ziekte maar het '''gevolg''' van een ziekte. Het verwijderen van de milt heeft daarom meestal geen enkele zin. Wel heeft het zin om bij een zieke fret met een grote milt verder te gaan zoeken naar de oorzaak van de ziekte via bijvoorbeeld, de anamnese, buikpalpatie, bloedonderzoek, röntgenfoto of echografie.

Een heel enkele keer is het wel verstandig om de milt chirurgisch te verwijderen. Bijvoorbeeld als een milt zo groot is geworden dat deze een oncomfortabel gevoel kan geven aan het dier. Ook een onregelmatig gevormde milt met bijvoorbeeld een grote (meestal goedaardige) hyperplastische bult erop kan beter verwijderd worden. Een dergelijke uitstulping van de milt heeft namelijk een fragiele wand en kan makkelijk scheuren waardoor de milt kan gaan bloeden.

Is een fretje niet ziek maar heeft het diertje wel een vergroting van de milt dan kan dat het beste genoteerd worden in de patiënt gegevens bij de dierenarts, maar hoeft er meestal (nog) geen behandeling ingesteld te worden.
Een dergelijke vergroting van de milt is een typisch fretten probleem. Bij honden en katten daarentegen is een miltvergroting (zeker in de mate zoals dat bij de fret gebeurt) heel vaak wel een teken van kanker van de milt. Dit is dan ook de reden dat veel dierenartsen de neiging hebben om de milt chirurgisch te gaan verwijderen.

Soms knapt een fretje wel op na een (onnodige) operatie van de milt. De redenen hiervoor kunnen zijn:

* Meestal wordt antibiotica gegeven tijdens en na de operatie. Dit kan een gunstig effect hebben op met name de veel voorkomende maag- darmontstekingen.
* Een fretje wordt na een operatie vaak extra goed verzorgd en tijd is ook een belangrijke factor in een genezingsproces.
* Zowel in de humane- als in de dier-geneeskunde knapt een patient soms op ''ondanks'' wat de (dieren)arts doet.

[[Bestand:Operatie Hanneke.jpg|400px]]

Een grote uitstulpende bult op de milt, meestal goedaardig. Daar deze uitstulping echter een kwetsbare wand heeft kan de milt beter verwijderd worden om een fatale miltbloeding te voorkomen.

===Corona Virus===

Het Corona virus is een regelmatig opduikend virus, wat zelfs een soort epidemische vorm kan aannemen.
Corona virussen zijn veel voorkomend, bij veel verschillende dieren en mensen. Elke diersoort heeft zijn eigen specifieke Corona virus. Een kat kan geen mens besmetten en een varken geen fret, om een voorbeeld te noemen.
Bij mensen geven Corona virussen luchtweg problemen. Een bekend voorbeeld is de ernstige aandoening SARS.

Bij fretten geeft het Corona virus (CoV) maagdarm klachten of een systemische ziekte die veel op FIP bij katten lijkt.

Recentelijk is aangetoond dat het bij fretten om twee verschillende CoV gaat, waarbij het enteritis (maagdarm) virus meerdere types heeft.

Het FRCoV virus, die maagdarm ontstekingen kan veroorzaken is het meest voorkomend. Er zijn vele gradaties in symptomen en een enkele keer toont de fret helemaal geen verschijnselen. Na besmetting kan je fret even een mindere dag hebben met een keertje diarree of wat misselijkheid en verder niets. Door menig eigenaar wordt het niet eens opgemerkt. Je fret kan er ook ernstig ziek van worden, met heftige, stinkende diarree. Vaak groen van kleur en met veel slijm. In ernstige gevallen zelfs alleen bloederig slijm. Ander symptomen die bij een besmetting kunnen voorkomen zijn lusteloosheid, misselijkheid, braken, anorexie (niet willen eten). Over het algemeen hebben ze geen koorts.
Meestal zijn deze verschijnselen na enkele uren of dagen weer verdwenen. Je fret is dan nog wel enkele maanden besmettelijk!

Sommige fretten ontwikkelen na besmetting een chronische maagdarm aandoening, ECE of "groene slijm ziekte". Deze dieren blijven last houden van bovengenoemde verschijnselen. Hoe ernstiger en langer de duur van de aanwezige symptomen, hoe meer schade er aan het lichaam wordt aangericht. Op den duur is de darm zo ernstig aangetast, dat voedingsstoffen niet of nauwelijks meer opgenomen kunnen worden. Ook andere aan de spijsvertering gerelateerde organen kunnen gaan ontsteken, zoals galblaas, lever en alvleesklier. Deze dieren zijn daarbij ook gevoeliger voor allerlei andere besmettingen, doordat hun weerstand laag is. Bovendien worden ze vaak langdurig met medicijnen behandeld om ontstekingen te onderdrukken, wat ze nog extra vatbaar maakt.

Het FSCV veroorzaakt een systemische aandoening welke erg lijkt op FIP bij de kat. Lange tijd werd er gedacht dat deze systemische aandoening werd veroorzaakt door een mutatie van het FRCoV. Het blijkt sinds kort dat het om een apart virustype te gaan.
Over het algemeen verliezen deze dieren erg veel gewicht, hebben chronische diarree,braken, zijn lusteloos en tonen ziek, hebben een slechte vacht en kunnen meerdere ontstekingsverschijnselen hebben. Vaak zijn is er sprake van een longontsteking, vergrote lymfeklieren, vergrote milt en worden er bij palpatie verdikkingen in de buik waargenomen. Soms zijn er diverse neurologische verschijnselen, zoals verlammingen aan de achterpoten en epileptische aanvallen.

Helaas is deze vorm altijd dodelijk.
Voor dit type zijn nog geen betrouwbare testen beschikbaar. De enige manier om te bewijzen dat een fret met dit type virus besmet is geweest, is na het overlijden weefsel te laten onderzoeken.

Fretten kunnen op alle leeftijden besmet worden met het CoV. Hele jonge pups, oudere en zieke fretten zijn er het gevoeligst voor. Het is al regelmatig voorgekomen dat in een nest alle pups sterven, terwijl moeder na een dagje alweer vrolijk rondhuppelt. Ernstige besmettingen kunnen echter op alle leeftijden een dodelijke afloop hebben. Multi-fret huishoudens, fokkerijen en opvangen zijn met name broedplaatsen voor het virus.
Incubatietijd is van 18-24 uur tot 3-4 dagen en het is zeer besmettelijk. Het lijkt er op dat een fret na besmetting nog zo'n 9 maanden besmettelijk kan blijven, ondanks dat het dier zelf niet ziek (meer) is of enige symptomen (meer)heeft.

Tegenwoordig zijn er al goede mogelijkheden om ontlasting te laten testen voor de aanwezigheid van het FRCoV. Dit moet echter wel opgestuurd worden naar het buitenland. Vooralsnog zijn de testen in Nederland nog niet goed betrouwbaar.

Zoals gezegd is het Corona virus zeer besmettelijk. Het kan overgebracht worden door direct contact tussen de dieren, via lichaamsvloeistoffen, lucht, haren, schoenen en kleding.

Het is erg belangrijk om strenge hygiëne voorschriften na te leven indien er met (vermoedelijk)besmette dieren omgegaan wordt. Het beste is om besmette dieren apart te huisvesten. Bij het hanteren wordt geadviseerd om handschoenen, speciale kleding of een overall en rubber laarzen of schoenhoesjes te gebruiken. Voor elk dier kleding/schoeisel desinfecteren of vervangen indien er van wegwerpmateriaal gebruik gemaakt wordt. Dagelijkse reiniging van speelruimtes, kooien en speelmateriaal met een chloorhoudend product(bleekwater) wordt aanbevolen.
Het is duidelijk dat dit erg arbeidsintensief is en bij een grote hoeveelheid fretten een haast onmogelijke taak is. Het is dan ook zeer belangrijk om geïnfecteerde fretten, of vanuit een besmet gebied niet te mengen met gezonde dieren, om een uitbraak van dit virus zo veel mogelijk onder controle te kunnen houden.

Momenteel lijkt het in Nederland rustig te zijn, maar in Groot Brittannië is er sinds een klein jaar een enorme uitbraak aan de gang. Helaas zijn er dieren geëxporteerd die dragers van het virus waren en zodoende zijn er al andere Europese landen die momenteel met heftige uitbraken te kampen hebben, waaronder Denemarken en Spanje.

Communicatie tussen frettenhouders en dierenartsen onderling is belangrijk. Wees open en eerlijk over je besmettingen, om een (inter)nationale epidemie te voorkomen. Momenteel worden in Groot Brittannië en Denemarken alle besmettingen in kaart gebracht, met naam en toenaam. Dit om mogelijke verdere verspreiding te voorkomen. Het is inmiddels bekend dat her-besmettingen kunnen plaatsvinden. Na hoeveel tijd is nog niet helemaal duidelijk.

===Een te laag bloedsuiker… wat wil dat zeggen?===

Door: Hanneke Roest, frettendierenarts

'''De Frettenkliniek''' te Giessen

Regelmatig krijg ik bloeduitslagen onder ogen waarbij een te laag bloedsuiker bij een fretje is geconstateerd. Vaak wordt het diertje dan direct verdacht van het hebben van insulinomen, dat is echter lang niet altijd het geval.

'''''Wat zijn insulinomen'''''

Dit zijn hele kleine tumortjes in de alvleesklier die teveel insuline produceren waardoor het bloedsuiker daalt. De tumortjes zaaien slechts zelden uit en blijven vaak erg klein (speldenknop) maar door de productie van de grote hoeveelheid insuline zijn ze gevaarlijk voor het fretje. Insuline doet namelijk het bloedsuiker dalen. Bij een te laag bloedsuiker zal het fretje geleidelijk (in een aantal maanden) slomer worden, meer gaan slapen en afvallen. Er zijn kortdurende periodes van zwakte in de achterhand waardoor het fretje omvalt. Soms staart het diertje enige tijd in de ruimte alsof het even “van de wereld” is. Door de toename van maagzuur kan het diertje misselijkheids tekenen gaan vertonen. Uiteindelijk zal het fretje na enige tijd overlijden. Het is een langzame progressieve aandoening.

'''''Wat zijn andere redenen voor een te laag bloedsuiker?'''''

1. Een belangrijke reden van een laag bloedsuiker is de manier van meten. Niet elke dierenarts kan gemakkelijk (zonder narcose) een redelijke hoeveelheid bloed afnemen bij een fretje. Vaak wordt dan een humaan bloedsuikermetertje gebruikt, waar slechts een druppel bloed voor nodig is. Deze apparaatjes meten in capillair volbloed en geven daardoor een lagere bloedsuiker waarde aan dan de waarde die wordt gemeten in veneus plasma zoals dat in de grotere analyse apparatuur in de dierenkliniek of de laboratoria wordt gemeten. Deze waarde dient dan ook altijd omgerekend te worden! Niet iedere dierenarts is hiermee bekend.
In het afgenomen bloed moet het bloedsuiker direkt gemeten worden anders wordt het bloedsuiker opgenomen door de rode en witte bloedcellen en daardoor lager dan in werkelijkheid.

2. Een andere belangrijke oorzaak van een laag bloedsuiker bij fretten is een verminderde opname bij chronische maag-darmpatienten. Het bloedsuiker is dan meestal matig verlaagd maar als het bloedsuiker wordt gemeten met een humaan apparaatje kan de waarde erg laag lijken.

3. Ook patienten met een leverprobleem kunnen een laag bloedsuiker hebben. Na een maaltijd wordt bloedsuiker geabsorbeerd in de dunne darm en wordt daarna grotendeels als glycogeen opgeslagen in de lever en de spieren. Indien nodig komt bloedsuiker vrij uit dit weefsel (via glycogenolyse) om een goede bloedspiegel te houden.

4. Indien er sprake is van een sepsis (bloedvergiftiging) is het bloedsuiker vaak behoorlijk verlaagd door een toename van het gebruik in de weefsels en een verminderde aanmaak.

5. Levertumoren, tumoren van de (gladde) spieren of tumoren van de bloedvaatjes verbruiken veel bloedsuiker waardoor ook lage waarden gemeten kunnen worden.

'''''Wat zijn normale en wat zijn afwijkende bloedsuiker waarden:'''''

Normaliter is het bloedsuiker (gemeten in bloedplasma) bij een gezonde fret tussen de 5,2 mmol/L en 7,5 mmol/L. Een bloedsuiker tussen de 4 mmol/L en de 5,2 mmol/L is afwijkend er verdiend nader onderzoek. Dit kan veroorzaakt worden door diverse bovenstaande aandoeningen. Een bloedsuiker onder de 4 mmol/L gemeten bij een oudere fret, in combinatie met symptomen die overeenkomen met de ziekte insulinomen, waarbij andere oorzaken zijn uitgesloten en gemeten op de juiste wijze… is een waarde die sterk kan wijzen op de aanwezigheid van insulinomen.

'''Let op: Indien het bloed is gemeten via een druppel bloed met een humaan bloedsuikermetertje dan kan de waarde erg misleidend zijn indien deze niet wordt omgerekend. Een gemeten waarde van 2,7 mmol/L is namelijk sterk afwijkend maar omgerekend is deze 4 mmol/L en die waarde is niet dramatisch laag.'''

'''''Wat te doen bij een laag bloedsuiker:'''''

Indien een laag bloedsuiker wordt gemeten is altijd een volledig lichamelijk onderzoek op zijn plaats en vervolgens een volledig bloedonderzoek. Hiermee kunnen de diverse mogelijke oorzaken van het lage bloedsuiker worden onderzocht.
Bij een laag bloedsuiker ten gevolge van maagdarmaandoeningen is het van belang om die oorzaak eerst aan te pakken.

[[image:image.jpeg]]

Indien het lage bloedsuiker wordt veroorzaakt door insulinomen hangt de behandeling af van de waarde van het bloedsuiker, de mate waarin het fretje symptomen laat zien van het lage bloedsuiker en de leeftijd van het fretje. Indien het bloedsuiker nog boven de 4 mmol/L blijft en het fretje geen klachten heeft van een te laag bloedsuiker wordt eerst geprobeerd dit met aangepaste voeding op te vangen. Het bloedsuiker wordt dan elke 1-3 maanden gecontroleerd. Fretten onder de leeftijd van 7 jaar met een bloedsuiker lager dan 4 mmol/L, met klachten passend bij een te laag bloedsuiker maar verder gezond, zijn het meest gebaat bij een operatie waarbij de insulinomen worden verwijderd. Zie voor nadere informatie de website van de frettenkliniek. Indien geen operatie mogelijk is kan het beste gestart worden met een lage dosis Proglycem® (diazoxide). Door regelmatig elke 1-2 maanden het bloedsuiker te bepalen wordt deze dosis langzaam verhoogd en in het laatste stadium uitgebreid met een lage dosis prednison. De fretten “slijten” erg door deze medicatie en het regelmatig te lage bloedsuiker, ze worden steeds slomer en magerder en zullen uiteindelijk overlijden.

'''''Nieuw onderzoek'''''

In de Frettenkliniek starten we binnenkort met een onderzoek naar het gebruik van de frucosamine bepaling in het bloed bij fretten. Fructosamine is een verzamelnaam voor een aantal eiwitten waaraan bloedsuiker wordt gebonden. De hoeveelheid fructosamine in het bloed is een maat voor de gemiddelde bloedsuikerwaarde gedurende twee tot drie weken voorafgaand aan de meting. Hiermee kunnen we mogelijk het gebruik van medicatie bij de ziekte insulinomen beter reguleren.
De waarde van fructosamine is afhankelijk van de hoeveelheid eiwitten in het bloed, fretten hebben regelmatig een verlaagde hoeveelheid eiwitten in het bloed waardoor de interpretatie van het gemeten fructosamine zorgvuldig bestudeerd zal moeten worden.

===Longwormen===

Door: Hanneke Roest, frettendierenarts.

'''De Frettenkliniek''' te Giessen

Onlangs is in Nederland tijdens een sectie bij een fret longworm (Aelurostrongylus Abstrusus) gevonden. Het is een haarvormige worm van ongeveer 7 tot 10 mm die voornamelijk bij de kat is aangetoond. Longwormen bij fretten zouden veel vaker kunnen voorkomen dan tot nu toe gedacht werd.

[[bestand:Aelurostrongylus_abstrusus-1414DE3DB9914D54806.jpg]]

Fretten kunnen zich besmetten door het eten van met longworm larven besmette slakken of door het eten van (wilde) muizen, vogels of kikkers die deze slakken hebben gegeten.
De door de fret opgegeten larven doorboren de darmwand en gaan via de bloedbaan naar de longen. Daar worden ze volwassen en beginnen na 4 weken met het produceren van eitjes. Deze eitjes komen uit in de longblaasjes waarna de larven worden opgehoest en doorgeslikt en via de ontlasting weer in de buitenwereld komen. De larfjes kunnen worden opgenomen door kikkers, slakken, kleine knaagdieren en vogels, waar ze zich verder ontwikkelen tot besmettelijke larfjes die weer door een volgende fret of kat kunnen worden opgenomen. Zes weken na een infectie kunnen bij katten de eerste larfjes dan weer in de ontlasting gevonden worden.

'''''Verschijnselen'''''

Waarschijnlijk verloopt een infectie met longworm meestal subklinisch. Dat wil zeggen dat de fret er geen verschijnselen van heeft. Sommige fretten kunnen wel klachten krijgen. Deze klachten passen vaak bij keelontsteking en bronchitis verschijnselen, zoals hoesten en kokhalzen. Bij lichamelijk onderzoek is de keel vaak gevoelig. Er kan veel slijm worden opgehoest.

'''''Diagnose'''''

Bij fretten die hoesten kunnen longfoto’s worden gemaakt maar daar veel fretten afwijkingen in de longen vertonen is dit niet bewijzend. Met onderzoek van de ontlasting is de diagnose wel met zekerheid te stellen.
Verse ontlasting wordt ingezet in een zogenaamde Baermann test. Hierbij wordt gekeken of er larfjes in de ontlasting zitten. Vals negatieven uitslagen kunnen voorkomen doordat de fret al klachten heeft voordat de volwassen wormen eitjes hebben gelegd of omdat de larven niet elke dag via de ontlasting worden uitgescheiden. Daarom is het verstandig om een aantal keren deze test te laten uitvoeren. Ook is het mogelijk om larven aan te tonen in sputum monsters die onder narcose uit de keel of luchtpijp worden verkregen.

[[bestand:Naaktslak.jpg]]

'''''Behandeling'''''

Longworminfecties bij de kat en fret zijn heel goed te behandelen met een ontwormmiddel. Een pipet Advocate® voor de kleine kat, kan in de nek van de fret gedruppeld worden en is voldoende. De in de longen aanwezige wormen worden hierdoor gedood. Het duurt een paar weken voor het hoesten is verdwenen. Fretten die buiten komen en (naakt)slakken eten kunnen het beste preventief 2x per jaar worden behandeld met dit middel.

Bestand:Naaktslak.jpg

2016-08-22T08:02:43Z

Karen:

Gezondheid en ziekte

2016-08-22T07:57:41Z

Karen: /* Longwormen */

==Hoe herken ik een gezonde fret?==

Om te weten of je diertje misschien iets mankeert moet je wel weten hoe een gezonde fret in elkaar steekt. Pas als je bekend bent met het gedrag en uiterlijk van een gezonde fret kun je beoordelen of het noodzakelijk is om een dierenarts in te schakelen.

De beste manier om daar achter te komen bij je eigen diertje, is veel tijd aan hem of haar besteden en hem goed te observeren. Dat klinkt heel logisch, maar vaak genoeg weten fretteneigenaren geen specifieke vragen te beantwoorden als het noodzakelijk is. Geen twee fretten zijn hetzelfde. Heb je een goede band met je dier, dan kunnen zelfs de kleinste veranderingen opvallen.

Denk er vooral aan dat fretten nog dicht bij de natuur staan en erg stoïcijns zijn. Dat betekent dat ze pijn en ongemak niet snel zullen laten zien. Zwakte in de vrije natuur staat immers gelijk aan de dood.

====Tekenen van een gezonde fret====

In de regel is een gezonde fret een vrolijk, blij en speels diertje, wat graag ondeugende streken uithaalt.
Een aantal kenmerken van de gezonde fret:

*heldere, schone en glanzende ogen

*roze en vochtig tandvlees en slijmvliezen

*schone oren

*schone neus

*volle, glanzende vacht, zonder kale plekken of huidschilfers

*zachte (roze) voetzooltjes

*onderzoekend en nieuwsgierig gedrag vertonend

*normale, stevige bruine drollen in de bak. Enigszins afhankelijk van de voeding, maar nooit dun, brijig, hard of vreemd van kleur

*schone genitaliën en anus

*normale temperatuur, hartslag en ademhaling

==Wanneer kan er iets mis zijn?==

Zoals bij alle dieren kan je fret ook iets mankeren. Sterker nog, fretten zijn erg gevoelige dieren die vrij vatbaar zijn voor allerlei aandoeningen, ziekten en niet te vergeten ongelukjes.
Een fretje zal niet zo snel laten zien dat het iets mankeert. Soms zijn het erg kleine signalen, soms overduidelijke. Over het algemeen kun je stellen dat je niet al te lang kunt wachten met een dierenartsbezoek als je dier tekenen van gezondheidsproblemen of pijn laat zien. Het zijn kleine diertjes met weinig reserves.

'''Bij twijfel altijd contact opnemen met een dierenarts met frettenervaring!'''

Een lijst met dierenartsen vind je in [[nuttige adressen|dierenartsen]]

[[Bestand:Frettenkliniek 1.jpg|400px]]

====Tekenen van een ongezonde fret ====

Er zijn veel signalen die een fretje kan afgeven als het niet lekker in zijn vel zit of iets mankeert. Hieronder alleen een lijstje met enkele algemene tekenen. Meer ziekte gerelateerde tekenen vind je in het desbetreffende medische deel.

*matte en vieze ogen. In de ogen zie je de gemoedstoestand van je dier. Als hij zich niet lekker voelt zie je dat aan de blik in de ogen

*slechte vacht (dof, dun, kale plekken)

*echt droge neus

*wit tandvlees en slijmvliezen

*afwijkende ontlasting

*uitvloeiing uit neus, oor, oog of anus

*zachte, broze of gescheurde nagels

*huidirritaties of uitslag

*vreemd gedrag

*plotseling gewichtsverlies

*koorts

*niet eten of drinken

*overdreven veel slapen

====Tekenen van een fretje in nood====

Een fret in nood laat een speciaal gedrag zien, wat in een normale toestand niet voorkomt. Vang je een of meerdere signalen op, neem deze dan serieus en handel direct om de fret uit de noodsituatie te bevrijden. Ga zo nodig direct naar de dierenarts of neem contact met je dierenarts op.

Voorbeelden van noodsignalen:

*wijd open gesperde ogen

*schreeuwen, kekkeren of heel snel achter elkaar mokken

*wegschieten naar een donker plek, meestal ergens in of onder

*heftig schokken of krampen. Dit kan gebeuren na een (hoge) val, beknelling, elektrische schok of als er op gestapt is, door een hersen of ruggenmerg beschadiging

*blazen. Normaal blaast een fret om zijn ongenoegen te tonen. Aanhoudend en luid blazen kan pijn of hoge stress aanduiden

*anaal klieren lozen

*laten lopen van urine of ontlasting

====Tekenen van een fret met pijn====

Een fret zal door zijn stoïcijnse natuur niet snel pijn laten zien. Soms is het erg moeilijk om te zien of je fret pijn ervaart. De tekenen die hieronder staan kunnen je misschien helpen met je beslissing of het verstandiger is om contact met de dierenarts op te nemen

*doffe, matte of geknepen ogen

*kreunen

*tandenknarsen

*samentrekken van de spieren bovenop de kop

*niet willen eten

*problemen met kauwen

*eten uit de mond laten vallen

*erg kruimelen met brokjes eten

*moeite met slikken

*regelmatig platliggen

*moeite met lopen; kreupelen, wankelen, ledematen niet willen belasten of omhoog houden en uit balans zijn

*zichzelf niet kunnen wassen

*overdreven likken of krabben

*doffe vacht

*niet kunnen opstaan of gaan liggen

*steeds op dezelfde kant willen liggen

*moeite hebben met uitrekken of zich opkrullen

*geluiden maken bij plassen of poepen

*wegtrekken bij aanraken

*(proberen te) bijten bij aanraking op bepaalde plek

*depressief

*inactief en sloom

*niet willen spelen, ook niet met stimulatie

*gewichtsverlies

*vreemd gedrag

'''TIP '''

Mocht het zijn dat je fret ooit een traumatische ervaring meemaakt, zorg er dan voor dat je zelf rustig en kalm blijft. Fretten voelen je stemming erg goed aan en raken nog gestresster door jouw paniek. Houd je sterk en probeer je diertje zo goed mogelijk te helpen door

*rustig en met zachte stem te praten

*het zachtjes te aaien. Al kan het verstandig zijn om uit de buurt van de kop te blijven, omdat een gestresste fret makkelijker kan bijten

*indien mogelijk de kop of het hele lijf bedekken met een doek of dekentje

*er gewoon bij blijven. Ook dieren hebben graag een vertrouwd persoon om zich heen in noodsituaties

*neem het in de nekvel als het dier in paniek is. Een fret in paniek kan zichzelf nog meer verwonden. Bovendien zal er nagekeken moeten worden wat het mankeert. In het nekvel pakken is dan de meest effectieve methode. In het nekvel pakken is normaal gesproken niet pijnlijk.

[[Bestand:11886142-ehbo-doos-met-stethoscoop-op-een-witte-achtergrond.jpg]]

==EHBO==

Er kan altijd een ongelukje gebeuren of iets aan de hand zijn, waar je als eigenaar of verzorger je fret meteen bij moet helpen.
Blijf vooral zelf rustig, praat tegen je fretje en pak het zo nodig in het nekvel. Zorg dat je rustig kunt bekijken wat er aan de hand is en hoe je het beste kunt helpen. Rustig betekent resoluut en overtuigend naar je dier toe zijn, niet alles op je gemakje doen. Zorg dat je het telefoonnummer van je dierenarts altijd bij de hand hebt, programmeer het in je telefoon!
Zorg dat eventueel andere loslopende fretjes veilig in hun kooi geplaatst worden. Dan heb je daar geen omkijken meer naar. Roep eventueel hulp in om dat te laten doen.

Het is altijd handig een klein frettenEHBOdoosje thuis te hebben. Daarin kan zitten: een schaar, een pincet, gaasjes, kleine smalle verbandrolletjes en een wat bredere verbandrol, betadine en een potje met wat maizena om een bloedend nageltje te stelpen.

Voor alle gevallen geldt dat het erg belangrijk is om een dierenarts te hebben met ruime frettenervaring. Veel dierenartsen hebben geen ervaring met fretten, of erg minimaal. Er zijn nogal wat typische frettenaandoeningen en medicijnen waar een fret erg slecht op kan reageren en die zelfs schade kunnen toebrengen! Mocht je erg grote spoed hebben en is er geen frettendierenarts in de buurt, laat dan de behandelend arts contact opnemen met een dierenarts met ruime frettenervaring.
Een lijst van dierenartsen met frettenervaring vind je hier [[nuttige adressen|dierenartsen met frettenervaring ]].

====Abces====

Een abces is een zacht, pijnlijk bultje, soms rood of geel gekleurd. Meestal het gevolg van een bijt of snijwond die gesloten is met verontreiniging binnenin (door bacterieën bijv.). Het bultje is gevuld met pus. Een enkele keer kan een graszaadje ook voor een abces zorgen.
Abcessen zijn erg pijnlijk en indien onbehandeld kan het voor een uitgebreide infectie zorgen, zelfs een bloedvergiftiging. Uiteindelijk zal je fret het met de dood moeten bekopen.
Vermoed je een abces bij je fret, ga er dan zo snel mogelijk mee naar de dierenarts, zodat deze behandeld kan worden. Vaak zal het nodig zijn om een kleine chirurgische ingreep te doen en de wond schoon te spoelen. Daarnaast zal er een antibioticum voorgeschreven worden. Niet alle antibiotica is geschikt voor fretten. Neem contact op met een dierearts met frettenervaring om zeker te zijn van de juiste behandeling.

====Aanval/Hypo ====

Wanneer de hersenen de elektrische impulsen niet meer goed kunnen herleiden ontstaat er een aanval. Dat kan enkele seconden, maar ook minuten lang duren.
De oorzaak loopt erg uiteen, het kan gaan van een laag bloedsuiker tot een ernstige oormijt-besmetting aan toe. Er zijn toevallen die heel rustig verlopen en onopgemerkt blijven, maar de meeste hebben een groot impact op de ledematen in combinatie met het verlies van controle van de blaas/darm, watertanden, en braken.
Het enige wat je kan doen als een fret een aanval heeft is hem naar een rustige, wat donkere plek brengen. Zorg dat hij zichzelf niet verwond. Houd hem weg van andere huisdieren.
Blijf zelf rustig en praat tegen de fret. Na een aanval is je fret moe en uitgeput. Probeer je fret niet tegen te houden tijdens een aanval, maar houd hem wel zo rustig mogelijk en warm. Hij zal verward zijn en door elkaar geschud zijn.
Om hem wat te stimuleren om weer tot zijn positieven te komen, doe dan wat honing of druivensuiker op zijn tandvlees. Herhaal dit elke vijf minuten, totdat hij weer een beetje bij komt. Geef hem daarna wat zacht voedsel.

====Allergische reactie====

Een allergische reactie kan ontstaan door een vaccinatie, een medicijn, voedsel of een (chemische) stof waar je dier mee in aanraking gekomen is. Houd je fret warm (bijv in een deken) en ga er meteen mee naar de dierenarts. Een heftige reactie kan snel dodelijk aflopen!
Symptomen kunnen zijn:

*zwelling in het gezicht, met name in en rond de ogen, lippen en neus

*uitslag

*kwijlen

*diarree

*bleke slijmvliezen

*toevallen en heftig trillen

*zwelling op de entplaats

De dierenarts zal met medicatie en eventueel infuus je diertje er boven op proberen te helpen.

====Beknelling====

Het kan voorkomen dat je fretje ergens tussen vast komt te zitten. Hetzij doordat het ergens zijn nieuwsgierige neus ingestoken heeft, maar er geen ruimte was voor de rest van het lijf. Hetzij doordat je per ongeluk op een pootje hebt gestapt. Bekijk altijd nauwkeurig of er zwelling gaat optreden nadat je je diertje bevrijd hebt. Heeft het pijn of bloed het ergens? Is dat het geval, neem dan contact op met je dierenarts.
Is je fretje bewegingsloos, loopt het duidelijk mank of valt het om? Ga dan met grote spoed naar de dierenarts!
Valt het mee, maar is er toch sprake van bijvoorbeeld een beetje zwelling op het pootje, probeer dan zo ver je fret het toelaat, de zwelling te koelen onder een koude kraan of met een coolpad (nooit direct op het dier leggen, maar een doek er tussen).

====Bijtwonden====

Mensen met fretten hebben vaak ook andere dieren in huis. Vaak gaat alles naar wens, mocht er van agressie onderling sprake zijn dan kan een beet van een ander dier op de loer liggen.

Als je fret wordt gebeten door een ander huisdier, spoel dan de wond direct goed uit met koud/lauw-warm water.
Als de wond erg bloed, probeer deze dan voorzichtig met een gaasje of washandje wat dicht te duwen. Ga dan onmiddellijk naar je dierenarts.
Een kattenbeet kan gevaarlijk zijn vanwege de hoeveelheid bacteriën in het speeksel, een beet van een kat vraagt vaak om een bepaald soort antibiotica.
Is je fret gebeten door een dier in het wild of een verdwaald dier, ga dan direct naar een dierenarts. Het is niet geheel onwaarschijnlijk dat je dier besmet zou zijn geraakt met rabiës(hondsdolheid). Preventief handelen is dan noodzakelijk. Let goed op eventuele veranderingen bij je fret.

====Botbreuken====

Fretten zijn zeer flexibel en veerkrachtig, maar toch kunnen er beenverwondingen ontstaan die je zonder een röntgenfoto niet kunt herkennen.
Houd je fret bij een beenbreuk zo rustig en stabiel mogelijk. Probeer niet zelf vast te stellen wat er aan scheelt, maar '''ga direct naar een dierenarts'''.
Heeft je fret een gebroken beentje of een gewonde rug, hinkt hij of vertoond hij pijn bij het lopen? Pak hem dan voorzichtig op en leg hem in zijn kooi, '''bel dan onmiddellijk de dierenarts.''' Houd je fretje goed warm.
Voor het vervoer naar je dierenarts wikkel je je fret in een doek om de ledematen zo stil en stabiel mogelijk te houden onderweg.

====Braken====

Braken kan worden veroorzaakt door verschillende oorzaken, variërend van slecht voedsel tot een blokkade (verstopping). Soms is er iets in de maag gekomen wat fout uitpakt en de fret doet braken.
Houd een brakende fret altijd goed in de gaten. Het braken heeft vaak te maken met maagproblemen of de een of andere achterliggende ziekte.
Ontstaat het braken door een blokkade, een haarbal of een ongewenst voorwerp in de maag (rubber of iets dergelijks), dan is spoedeisende hulp noodzakelijk en zal de dierenarts d.m.v. een operatie de blokkade op moeten lossen.

====Brandwonden====

Hoewel dieren door hun natuurlijke afkeer voor vuur en extreme hitte minder frequent brandwonden oplopen, is het toch nuttig te weten wat te doen als het noodlot toeslaat. Brandwonden kunnen veroorzaakt worden door vuur, straling (bijvoorbeeld zonlicht), electriciteit en chemicaliën. Let altijd goed op je fret in de buurt van open haarden, ovens en bij het roken van sigaretten.

Brandwonden kunnen worden opgedeeld in 3 graden:

* eerste-graads brandwonden, hierbij zijn slechts de oppervlakkige huidlagen aangetast, toch zijn ze pijnlijk. De huid is rood en licht gezwollen. Als je op de huid drukt wordt ze wit. Na 1 à 2 dagen laat de verbrande huid los.

*tweede-graads brandwonden, deze dringen dieper in de huidlagen door, zodat de huid blaren krijgt die gevuld raken met transparante vloeistof. Ze zijn zeer pijnlijk.

*derde-graads verbranding tast de volledige dikte van de huid aan. De huid kan wit zijn of zwart verkoold. Haren komen makkelijk los. Als ook de huidzenuwen zijn beschadigd veroorzaken ze weinig of zelfs geen pijn.

Tijdens contact met een heet voorwerp of vlam wordt een grote hoeveelheid warmte opgeslagen in het weefsel. Deze warmte wordt geleidelijk vrijgegeven aan het omgevend weefsel. De verbranding gaat dus eigenlijk nog een tijdje door nà het contact, ook al was dat slechts van korte duur.

Tijdens en na een operatie is toevoer van warmte meestal noodzakelijk, dit om de fret weer op temperatuur te krijgen of te houden. De dierenarts maakt daarvoor gebruik van een couveuse, die is daarvoor het meest geschikt. Ook kunnen warmtematjes gebruikt worden, maar wees daar voorzichtig mee. Je fret mag immers niet te warm worden, daar kunnen ze immers heel slecht tegen. Regelmatig zal ook de temperatuur van je fret gemeten moeten worden bij het gebruik van een warmtematje. Het zal niet de eerste keer zijn dat een fret door verkeerd gebruik van een warmtemat brandwonden oploopt.
Ga hier dus heel nauwkeurig mee om, neem voordat je een warmtemat gaat gebruiken altjd eerst even contact op met een ervaren frettendierenarts voor het nodige advies.

[[Bestand:Brandwonden door warmtematje.jpg|300px]]

brandwonden na het foutief gebruik van een warmtemat

'''Wat te doen bij brandwonden'''

Koel de plek met lauwwarm water gedurende minstens 10 minuten. '''Ga daarna meteen door naar een dierenarts'''.
Gebruik nooit olie, ijs, ijswater of ontsmettingsmiddelen om de huid te koelen daar deze de gekwetste huid alleen maar verder kunnen beschadigen. Een verzachtende brandwondenzalf zoals Flammazine mag wel. Prik blaren niet open.
Zie ook [http://www.frettenkliniek.nl/ziekten-en-aandoeningen/huidaandoeningen#brand]

====Diarree====

Diarree kan een symptoom zijn van vele soorten van ziekten. Inwendige parasieten kunnen de oorzaak zijn, een obstructie of het kan een teken zijn van een dodelijke ziekte zoals leverziekten. Het is zaak de fret met diarree zo snel mogelijk te laten behandelen, omdat veel kostbare vloeistoffen verloren raken omdat het lichaam het voedsel niet langer absorbeert.
Als diarree langer dan een halve dag aanhoudt, maak dan een afspraak bij je dierenarts en neem een monster van de ontlasting mee. Hij kan deze dan meteen nakijken.

====Electrische schok====

Elektrische schokken kunnen vrij hevig zijn en zo mogelijk je fretje doden. Je kan zelf vrij weinig doen, alleen '''onmiddellijk met je fret naar de dierenarts te gaan'''. Houd hem tot die tijd warm en zo rustig mogelijk, praat zachtjes tegen je fret, je stem zal hem kalmeren.
Een elektrische schok is meestal het vervolg van het kauwen op elektriciteitsdraden. De meeste problemen zullen bij een schok ontstaan in de mond, de tanden en het tandvlees.
Houd er rekening mee dat beschadigde snoeren ook brand kunnen veroorzaken. Behandel eerst je fret en bekijk pas daarna de schade aan de snoeren en vervang de aangevreten snoeren onmiddellijk. Zorg dat de fret er nooit meer bij kan.

====Homeopathie====

Gezonde dieren voelen zich fit en vitaal. Het afweersysteem is in staat om alle processen in het lichaam goed te coördineren en de invloed van ziekteverwekkers is minimaal. Wanneer er gezondheidsklachten ontstaan betekent dit, dat het herstellend vermogen ontregeld of verzwakt is. Soms heeft het lichaam hulp nodig om weer in balans te komen. Homeopathie is een geneeswijze waarbij met medicijnen op natuurlijke basis, niet alleen de klachten worden behandeld, maar ook het zelfherstellend vermogen van het dier wordt gestimuleerd.

Wanneer de fret zich "anders dan anders" gedraagt of er sprake is van een langer durend gedragsprobleem, dan zou homeopathie ook een waardevolle betekenis voor de fret kunnen zijn. Deze problemen kunnen namelijk veroorzaakt worden doordat uw fret zich niet lekker voelt.

Ook kunnen er oorzaken zijn waardoor hij emotioneel gezien uit balans is gebracht. Hierbij kun je denken aan

*ziekte
*verhuizing
*mishandeling
*overlijden van een maatje
*angsten
*etcetera

====Huiduitslag====

Merk je dat je fret uitslag, bultjes, puistjes of schilfers heeft, neem dan contact op met de dierenarts. Ga niet zelf aan de gang met zalfjes of shampoo's. Die kunnen meer kwaad dan goed doen.
Een schilferige, droge huid kan te maken hebben met slechte voeding. Zorg voor een goede voeding met hoge voedingswaarden en voldoende vet. Het kan ook een symptoom zijn van bijnieraandoeningen.
Kleine zwarte plekjes op de staart van je fret kunnen 'mee-eters' zijn. Dit als gevolg van vuil en stof wat is blijven plakken aan de vetafscheiding van de huid. '''Knijp ze nooit uit!''' Heeft je fret hier last van, was het staartje dagelijks met lauwwarm water en gebruik een wattenbolletje om hiermee over de huid te wrijven en het zacht te maken. Na enkele dagen zal er al verbetering zijn.

'''LET OP:''' huiduitslag kan duiden op een besmetting met hondenziekte of een allergische reactie. Neem direct contact op met een dierenarts als dit plotseling optreedt of verergert.

====Oogletsels====

Door het onderling spelgedrag van fretten kan heel makkelijk oogletsel ontstaan.
Ook vreemde stoffen in de ogen zijn altijd mogelijk. Als je fret een kras op het oog oploopt, spoel het oog dan met koud water. Heeft je fret een vreemde stof in het oog of een korrel zand of iets dergelijks, ga dan naar de dierenarts om verdere beschadiging te voorkomen.
Oogschade bij je fret vraagt altijd om ervaren deskundige hulp.

====Penisbotje====

Mannelijke fretten (rammen) hebben op de buik een penis ter de hoogte van de navel. In de penis zit het penisbotje dat de vorm van een J heeft met aan het einde en klein haakje. De mogelijkheid bestaat dat de voorhuid opschuift als een fretje langs gaas of tralies omhoog of omlaag klimt (of een ijzeren trapje af gaat), en aan dit haakje vast komt te zitten aan het gaas of de tralies.
Door het vast blijven zitten schrikt de fret en trekt zich los wat gepaard kan gaan met veel pijn, er kan een forse beschadiging (afscheuren van het penisbotje) of bloeduitstorting ontstaan van het omliggende weefsel. Ook kan het gebied eromheen gaan ontsteken rond het gebied dat geiïrriteerd is.
Ga direct naar een ervaren frettendierenarts als je fret dit is overkomen om na te laten kijken wat de werkelijke schade is.

====Ringworm====

Ringworm is een schimmelinfectie en erg besmettelijk, ook voor mensen. Katten kunnen dragers zijn, zonder er zelf last van te hebben.
Je kunt het herkennen aan kleine, kale en soms schilferige plekjes over het lichaam of rondom de teentjes. Deze plekjes kunnen groot en rond worden, soms met een rood en korstig oppervlak. Het geeft veel jeuk. Door de grote jeuk kunnen er secundaire huidinfecties ontstaan, vanwege het vele krabben. Ga er mee naar de dierenarts voor de juiste behandeling en behandel alle aanwezige huisdieren mee. Ook als ze nog geen tekenen van besmetting geven.
Houd aangetaste dieren apart, draag handschoenen bij het behandelen en was al het beddengoed, mandjes en dergelijke uit op minimaal 60 graden. Sop borstels, kooien en speelgoed met een 1:10 Dettol oplossing. Sporen van ringworm kunnen buiten hun gastheer tot 18 maanden overleven en voor herbesmetting zorgen. Volg de aanwijzingen van de dierenarts over het reinigen en desinfecteren van de leefomgeving.

====Shock ====

In een shock zijn komt meestal als reactie op een eerdere verwonding, ziekte of ernstige angst. Zorg dat je altijd honing, nutri-gel of druivensuiker in huis hebt om dat je fretje te kunnen geven bij problemen.
Kenmerken van een Shock zijn:

*zeer snelle ademhaling

*sloomheid

*piepen

*snelle hartslag

*bleke neus, huid, oren en (blauwachtig)tandvlees

*apathie

*diarree

Je kunt je fret helpen door hem warm en rustig te houden. Rol zijn lichaam in een handdoek, deze mag wat warm gemaakt worden in de magnetron, maar niet te warm!
Laat het hoofd van de fret altijd vrij. Praat zacht en geruststellend tegen je fretje en dim de lichten in de kamer. Soms is een beetje honing of nutri-gel op het tandvlees nuttig.
Laat hem niet eten of drinken, hij heeft het al moeilijk genoeg om te ademen, er is bijna nooit een slikreflex.
Zorg ervoor dat je auto opgewarmd is voor je vertrekt naar de dierenarts. Laat je dierenarts weten welke maatregelen je al hebt genomen en hoe hij daarop reageerde. De dierenarts zal vloeistof gaan toedienen voor een snel herstel. Is de shock ontstaan als gevolg van bloedverlies, dan krijgt hij soms een bloedtransfusie, wat levensreddend kan zijn.

====Longworm====

Onlangs is in Nederland tijdens een sectie bij een fret longworm (Aelurostrongylus Abstrusus) gevonden. Het is een haarvormige worm van ongeveer 7 tot 10 mm die voornamelijk bij de kat is aangetoond. Longwormen bij fretten zouden veel vaker kunnen voorkomen dan tot nu toe gedacht werd.

Fretten kunnen zich besmetten door het eten van met longworm larven besmette slakken of door het eten van (wilde) muizen, vogels of kikkers die deze slakken hebben gegeten.
De door de fret opgegeten larven doorboren de darmwand en gaan via de bloedbaan naar de longen. Daar worden ze volwassen en beginnen na 4 weken met het produceren van eitjes. Deze eitjes komen uit in de longblaasjes waarna de larven worden opgehoest en doorgeslikt en via de ontlasting weer in de buitenwereld komen. De larfjes kunnen worden opgenomen door kikkers, slakken, kleine knaagdieren en vogels, waar ze zich verder ontwikkelen tot besmettelijke larfjes die weer door een volgende fret of kat kunnen worden opgenomen. Zes weken na een infectie kunnen bij katten de eerste larfjes dan weer in de ontlasting gevonden worden.

Waarschijnlijk verloopt een infectie met longworm meestal subklinisch. Dat wil zeggen dat de fret er geen verschijnselen van heeft. Sommige fretten kunnen wel klachten krijgen. Deze klachten passen vaak bij keelontsteking en bronchitis verschijnselen, zoals hoesten en kokhalzen. Bij lichamelijk onderzoek is de keel vaak gevoelig. Er kan veel slijm worden opgehoest.

Bij fretten die hoesten kunnen longfoto’s worden gemaakt maar daar veel fretten afwijkingen in de longen vertonen is dit niet bewijzend. Met onderzoek van de ontlasting is de diagnose wel met zekerheid te stellen.
Verse ontlasting wordt ingezet in een zogenaamde Baermann test. Hierbij wordt gekeken of er larfjes in de ontlasting zitten. Vals negatieven uitslagen kunnen voorkomen doordat de fret al klachten heeft voordat de volwassen wormen eitjes hebben gelegd of omdat de larven niet elke dag via de ontlasting worden uitgescheiden. Daarom is het verstandig om een aantal keren deze test te laten uitvoeren. Ook is het mogelijk om larven aan te tonen in sputum monsters die onder narcose uit de keel of luchtpijp worden verkregen.

Longworminfecties bij de kat en fret zijn heel goed te behandelen met een ontwormmiddel. Een pipet Advocate® voor de kleine kat, kan in de nek van de fret gedruppeld worden en is voldoende. De in de longen aanwezige wormen worden hierdoor gedood. Het duurt een paar weken voor het hoesten is verdwenen. Fretten die buiten komen en (naakt)slakken eten kunnen het beste preventief 2x per jaar worden behandeld met dit middel.

====Snijwonden====

Was de snijwond voorzichtig uit met koud water, om deze vervolgens met een zachte maar stevige druk dicht te duwen. Gebruik daarbij een goed, schoon hygiënisch gaasje of schoon washandje. Als het mogelijk is, draai er dan een verbandje om, maar vooral niet te strak.
Je fret kan ook inwendige schade hebben opgelopen die je zelf niet kunt zien, dus een bezoek aan de dierenarts is hier ook wenselijk. Mogelijk is, om geen infectie op te lopen, een antibiotica kuur gewenst. Vergeet niet dat fretten niet veel bloed kunnen verliezen.

====Vergiftiging====

De behandeling van een vergiftiging hangt geheel af van hetgeen je fret heeft binnen gekregen, wat de geconsumeerde stof was.

'''Ga direct naar de dierenarts''' en neem, indien mogelijk, datgene wat je fret gegeten heeft mee zodat de dierenarts een goed beeld krijgt van wat je fret heeft binnengekregen.

Kijk ook bij [[huisvesting#giftige_planten]] en [[huisvesting#giftige_huis-tuin-en-keuken_producten]]

====Zonnesteek====

Fretten zijn zeer gevoelig voor een zonnesteek.
Een temperatuur van meer dan 26,6 Celsius kan in sommige gevallen dodelijk zijn voor je fret. Met name zieke en oudere dieren zijn erg kwetsbaar.
Tekenen van een zonnesteek zijn :

*zwaar hijgen

*slijm uit de neus of mond

*extreme sloomheid

*verlies van bewustzijn.

De belangrijkste doelstelling is om de temperatuur van je fret naar beneden te brengen, dit moet echter ''heel langzaam'' gebeuren, anders riskeer je dat je fret in een schok terecht komt.
Een directe afname in temperatuur kan ook leiden tot de dood.

''Verlaag de temperatuur van je fret op de volgende manieren:''

*haal de fret onmiddellijk uit de zon en warmte,

*geef hem wat water te drinken via een lepeltje, behalve als je fret bewusteloos is, dan ''NOOIT ''vloeistof toedienen!

*pak niet te koud water en koel de pootjes van de fret hiermee, ook in de lies en op plaatsen waar minder beharing voorkomt, zoals op de lage buik. Gebruik daarvoor een washandje.

Je kunt de fret ook onderdompelen in ''lauw water'', maar houdt zijn hoofd en de bovenkant (de helft) van zijn lichaam altijd boven water! Het water dat verdampt op de huid zal het lichaam afkoelen en de temperatuur verlagen. Dompel de fret nooit in koud water, de schok zou hem kunnen doden!
Je kunt de fret ook af laten koelen met behulp van een ventilator, deze methode is niet zo effectief, maar altijd nog beter dan niets in een noodsituatie. Ga dan onmiddellijk naar de dierenarts. Deze zal extra vloeistof toedienen en zo nodig medicatie en of andere hulp bieden.
Neem in warme maanden altijd water mee voor onderweg. Probeer de fret onderweg koel te houden door middel van plastic colaflessen, gevuld met bevroren water in zijn kooi of carrier te leggen. Wikkel de flessen altijd in een handdoek en houd ze in de kooi. Dit is een gemakkelijke manier om het je fret bij warmte zo prettig mogelijk te maken.

Wat goed werkt voor je fret om bij extreme hitte oververhitting te voorkomen is het plaatsen van een airco in de ruimte waar je fretje het meeste zit.
Helaas is niet iedereen in het bezit van een airco, er is echter wel een manier om de temperatuur in je kamer toch wat te verlagen door middel van een ventilator en bevroren ijs.
Wat je nodig hebt zijn een ventilator en 4 flessen bevroren water per ventilator.
Leg de 4 flessen water in de diepvries totdat deze volledig bevroren zijn.
Zet de ventilator aan en zet twee van de vier bevroren flessen water voor de ventilator. Als de twee flessen zijn ontdooit wissel je deze om tegen de andere twee bevroren flessen in de vriezer en leg je de ontdooide weer terug, zo blijf je steeds reserves houden.

==Ziekten en aandoeningen==

===Aleutian Disease===

Door: Hanneke Roest, frettendierenarts.

'''De Frettenkliniek''' te Giessen

In 2005 bleek dat uit Nieuw Zeeland geimporteerde fretten vrijwel allemaal besmet waren met het Aleutian Disease virus. Velen stierven op jonge leeftijd. Het virus kon zich in Nederland en de rest van Europa verspreiden doordat de dieren pas na maanden (soms jaren) ziek werden. Dankzij de samenwerking tussen de Frettenkliniek, de frettenverenigingen (met name de financiele steun van Stichting de Fret), de opvangcentra, de fokkers, het C.F.E. (Cooperatie van Fokkers van Edelpelsdieren) en dierenartsen konden we de ziekte in Nederland al na een paar jaar onder controle krijgen. Op dit moment lijken er nog slechts enkele geisoleerde fretten met deze aandoening in Nederland aanwezig.

'''''De oorzaak'''''

De ziekte wordt veroorzaakt door het Aleutian Mink Disease Virus (ADV), dit is een Parvovirus dat de nerts, fret en andere marterachtigen kan infecteren. Het virus is in de verte verwant aan het honden en katten Parvovirus maar heeft een geheel andere structuur. Er zijn vijf nertsenstammen en tenminste drie frettenstammen geisoleerd. Er wordt aangenomen dat de fretten stammen variaties (mutanten) zijn van het nertsvirus. Het lijkt er op dat de ene stam meer schade kan aanrichten dan de andere stam en dat er dus net als bij griep een verschil in virulentie kan bestaan. Diverse uitbraken van Aleutian disease zijn beschreven in Amerika, Canada, Japan en Engeland.

'''''Het verloop van de ziekte'''''

Er wordt algemeen aangenomen dat besmetting plaats vindt via direct en indirect contact met lichaamsvloeistoffen als bloed, speeksel, urine en ontlasting. Het is gebleken dat intensief contact nodig is om de ziekte te verspreiden. Het kan een aantal maanden tot wel een paar jaar duren voordat een fretje ziek kan worden na een besmetting met het Aleutian Disease virus. ADV veroorzaakt een enorme toename van antilichamen (afweer) in het bloed. Normaliter moeten deze antilichamen het virus onschadelijk maken maar om onbekende redenen doen zij dit niet. Deze antilichamen kunnen bij fretten "immuuncomplexen" vormen welke neerslaan in diverse organen ( o.a. nieren, lever, galwegen, ruggenmerg, maagdarmkanaal, bloedvaten en blaas). Hierdoor ontstaan ontstekingen in deze organen. Als er een milde ontsteking aanwezig is dan lijkt de fret redelijk normaal. Bij een ernstige ontsteking zal het fretje ziek worden en symptomen vertonen afhankelijk van welke organen zijn aangetast. Daarnaast veroorzaakt het virus een verzwakking van de afweer waardoor het fretje minder weerstand heeft tegen andere infecties.

'''''De symptomen'''''

In Nederland werden de meeste geinfecteerde fretten (CIEP test positief) ook daadwerkelijk ziek maar de symptomen konden sterk varieren. De ziekteverschijnselen zijn sterk afhankelijk van de plaatsen in het lichaam waar de immuuncomplexen een ontsteking veroorzaken. Plotselinge sterfte van dieren in een goede conditie zonder voorafgaande ziekteverschijnselen is mogelijk.

De meeste fretten zijn echter al een tijdje ziek en vertonen in hoofdlijnen een van de twee volgende ziektebeelden:

1. Chronisch progressief verlopende ziekte" waarbij het dier langzaam maar zeker steeds zieker wordt met verschijnselen als: gewichtsverlies, slechte vacht, lusteloosheid en slechte eetlust. Bloedarmoede en bloed in de ontlasting kunnen aanwezig zijn. De meeste fretten ontwikkelen uiteindelijk een slechte lever- en nierfunctie. Bij fretten met AD zijn tevens oogontsteking, longontsteking en hartproblemen mogelijk.

2. Neurologische problemen beginnend met zwakte of verlamming van de achterhand. Deze kan zich uitbreiden naar voren. Soms treedt herstel op van de neurologische symptomen.
Het is belangrijk om te beseffen dat bovenstaande symptomen ook heel goed bij andere ziekten van de fret aanwezig kunnen zijn. Het is daarom absoluut onmogelijk om op basis van louter de symptomen de diagnose te stellen!

'''''De diagnose'''''

Een definitieve diagnose is tijdens het leven niet te stellen. Er zijn wel verschillende testen beschikbaar die een sterke aanwijzing kunnen geven dat een fret is besmet met ADV:

1. ''Eiwit-elektroforese van bloed.''
Sommige fretten met Aleutian Disease vertonen een stijging van een bepaalde eiwitfractie (gammaglobulinen) in het bloed.

2. ''De CIEP (of CEP) test van bloed.''
Deze Counterimmunoelectroforese test toont antilichamen aan tegen ADV in het bloed. De test is zeer betrouwbaar en wordt reeds jarenlang gebruikt voor de diagnostiek bij nertsen en fretten over de hele wereld. Deze test bleek van veel waarde bij het aantonen en de verspreiding van de ziekte in Nederland. Dieren met een positieve CIEP test bleken voor het overgrote deel uiteindelijk allemaal ziek te worden.

3. ''DNA in situ hybridisatie test.''
Hierbij wordt het DNA aangetoond in de cellen alwaar het een ziekelijke verandering heeft veroorzaakt. De test is erg gevoelig en toont aan dat het dier inderdaad ziek is geworden door het Aleutian virus. De test is 100% betrouwbaar. Deze test is in Nederland niet aanwezig, wel in Amerika. De eerste Nederlandse monsters zijn dan ook naar Amerika verstuurd voor een duidelijke definitieve diagnose op weefsel van gestorven dieren.

De testen 1-2 tonen slechts aan dat het dier in contact is geweest met virus. Fretten kunnen jarenlang drager zijn voordat ze ziek worden, al die tijd zijn ze helaas wel een mogelijke bron van infectie voor andere fretten. Weefselonderzoek door de patholoog (van weefselbiopten of een postmortale sectie) kan een waarschijnlijkheids diagnose geven. In combinatie met een positieve CIEP test en uitsluiting van andere oorzaken van ziekte, kan dit na de dood van het dier wel een zeer sterke aanwijzing zijn voor Aleutian Disease. Testen die gebruikt worden voor het aantonen van het honden Parvovirus zijn niet betrouwbaar voor het aantonen van ADV bij fretten. Fretten met een tatoeage op de buik van Mystic Ferrets (zoals op bijgaande foto) bleken vaak het ADV virus bij zich te dragen.

'''''De behandeling'''''

Er bestaat géén behandeling voor deze ziekte. De fretten kunnen eventueel ondersteund worden met speciale voeding, ontstekingsremmers en antibiotica. De omgeving (in een huishouden) is vaak moeilijk te ontsmetten. De aanbevolen middelen (10% natronloog of parvocide desinfectantia) zijn vaak erg agressief om in een woning te gebruiken. Bij nertsenfarms is bekend dat het ADV virus langdurig in de omgeving kan overleven.

'''''Preventie'''''

Er is geen vaccin beschikbaar. Fretten die positief zijn met de CIEP test kunnen het beste geisoleerd worden. Dat wil zeggen dat ze niet in contact dienen te komen met andere fretten dan die van het huishouden waar ze in leven. Dus niet meenemen naar frettendagen. Deze dieren hoor ook niet thuis in een frettenopvang of pension vanwege het grote besmettings risico. Het lijkt niet zo zinvol om ze in het huishouden waar ze leven apart te houden van de andere fretjes. Die hebben immers al lang contact gehad met de positieve fret. Hoewel het blijkt dat fretten hun eigen Aleutian virus stammen hebben is het toch niet verstandig om fretten te huisvesten in de buurt van nertsen.

'''''Wanneer testen met de CIEP test'''''

Pups kunnen getest worden vanaf vanaf 4 maanden leeftijd. We testen vanaf die leeftijd omdat het immuunsysteem dan pas goed is ontwikkeld.
Na de Nobivac Puppy DP enting kan het beste een maand worden gewacht. Er bestaat een heel kleine kans dat de test hierdoor wordt beinvloed.
Fretten die uit het buitenland worden geimporteerd adviseer ik om zowel in het land van herkomst als in Nederland te laten testen met de CIEP test.

[[Bestand:Ontsteking in AD nier Small.jpg|400px]]

Ontstoken nier

[[Bestand:Tattoo fret.jpg|400px]]

'Mystic Ferret' fret met tatoeage

===Anaalklier problemen===

Door: Hanneke Roest, frettendierenarts.

'''De Frettenkliniek''' te Giessen.

Dat een fretje een bepaalde geur bij zich heeft, is de fretten-liefhebber wel bekend. Sommige mensen vinden dat stinken, zelf vind ik de geur wel prettig. Het schijnt dat deze geur (sterk verdund) ook wel in parfums wordt gebruikt.

'''''Functie van de anaalklieren'''''

Helaas zijn er echter ook fretjes die een wel erg penetrante geur verspreiden. Deze fretjes zijn òf nog niet gecastreerd òf ze laten hun anaalklieren lopen òf beide. Anaalklier-vocht is bedoeld om het territorium af te bakenen. Er wordt als het ware een geurvlaggetje neergezet met de bedoeling dat andere fretten weten dat dit is het terrein is van de betreffende fret. Het "sleetje rijden" dat sommige fretjes kortdurend doen nadat ze op de frettenbak zijn geweest, is bijvoorbeeld ook markering van hun terrein waarbij wat anaalkliervocht wordt achtergelaten. Dit markeren gebeurt vaker bij ongecastreerde mannetjes omdat zij door hun opspelende hormonen een behoorlijke territorium-drift kunnen ontwikkelen. Daar de fret van nature geen groepsdier is, is dit gedrag een belangrijk onderdeel in de verdeling van de leefruimte.
Het legen van de anaalklieren tengevolge van angst komt bij fretjes slechts zelden voor.

In ''Amerika'' worden de anaalklieren al op 6 weken leeftijd verwijderd tezamen met castratie of sterilisatie. Amerikanen houdenvan gemak. Er wordt een standaard huisdier verkocht dat in ieder geval niet terug gebracht hoeft te worden ivm onwelriekend ruiken. In ''Nederland'' is het verwijderen van anaalklieren wettelijk verboden tenzij er een diergeneeskundige reden voor is. Hoewel ik vind dat de Amerikanen naar mijn idee wel iets te graag het chirurgisch scalpel hanteren, zit er mogelijk wel een klein voordeel aan deze methode. Met het verwijderen van de anaalklieren ontneem je de fret een mogelijkheid tot communicatie; tot markering oftewel tot het afbakenen van zijn terrein. In (te) grote groepen zou dit mogelijk voor een vermindering van stress kunnen zorgen.

'''''Ontsteking van de anaalklieren'''''

Regelmatig wordt mij gevraagd of de hazelnoot grote ''knobbels'' naast het poepgaatje bij de fret niet veel te groot zijn en of de anaalklieren misschien zijn verstopt. De fret is echter familie van het stinkdier en behoort grote anaalklieren te hebben. De klieren liggen naast de anus op vier en op acht uur en monden met een klein kanaaltje uit op de overgang van het anusslijmvlies en de huid.

De anaalklieren van de fret kunnen net als bij de hond ontstoken raken en dan gaan lekken, dat is voor zowel u als eigenaar als de andere fretten in de kooi géén prettige gewaarwording. Het ''stinkt'' behoorlijk. Honden likken vaak aan ontstoken anaalklieren, fretjes doen dat veel minder. Het bekende ''"sleetje rijden"'' waarbij het fretje met de anus over de grond schuurt kan behalve markering na het poepen ook een teken van jeuk aan de anaalklieren zijn. Indien dit gedrag echter optreed zonder dat u regelmatig de anaalklieren ruikt hoeft zich daar over het algemeen geen zorgen over te maken. Een heel enkele keer kan een ontstoken anaalklier ook pijn geven bij het poepen en maakt het fretje een kreunend geluid. Dit moet echter niet verward worden met het persen op urine of ontlasting dat door heel andere oorzaken wordt veroorzaakt.
De oorzaak van het ontstoken raken van deze klieren is nog onbekend.

'''''De behandeling van ontstoken anaalklieren'''''

Ontstoken anaalklieren kunnen het beste worden geleegd door de dierenarts. Daar deze klieren erg groot zijn en erg stinken kan dit het beste buitenshuis gebeuren. De inhoud hoort een geelwitte kleur te hebben. Pus en ontstekingsmateriaal kunnen dezelfde kleur hebben als de normale inhoud. Hierdoor is het vaak moeilijk om aan de hand van de inhoud te bepalen hoe erg de klieren zijn ontstoken. Bij een ontsteking komt er vaak wel wat bloed mee. Indien de anaalkieren goed geleegd zijn heeft het fretje gedurende korte tijd een wat beurse anus.

Fretjes vinden het geforceerd legen van hun anaalklieren absoluut niet leuk. Indien het dus moeilijk gaat, is het wel zo (dier)vriendelijk om het fretje even te verdoven met een kortdurende ''gasnarcose''. Bij heftig verzet is het namelijk ook niet mogelijk de anaalklieren volledig leeg te maken, hetgeen wel noodzakelijk is voor een goed herstel.
Ongecastreerde mannetjes kunnen beter eerst worden gecastreerd bij anaalklierproblemen, meestal zijn bij deze jonge dieren de anaalklieren niet ontstoken maar gebruiken ze hun klieren gewoon te veel om hun territorium af te bakenen.

Na het legen van de anaalklieren is een kuur met antibiotica (bijvoorbeeld Synulox®) gedurende twee weken bij de meeste fretten voldoende om de ontsteking te genezen. Synulox® is verkrijgbaar in druppels en in tabletvorm. Synulox druppels® vinden veel fretjes niet erg lekker, ondanks dat er "smakelijke druppels" op de verpakking staat. Veel makkelijker is het om de tabletten gedurende 5 minuten op te lossen in een paar druppels water waarna dit door het "Waltham papje", Ferrettone, boter of iets anders lekkers kan worden gemengd. Het "Waltham papje" heeft als officiële naam: Royal Canin Feline Instant Convalescence Support® van de firma Waltham. Het is een hersteldieet voor zieke of geopereerde katten. Fretjes vinden het over het algemeen heerlijk en het is ideaal om er medicijnen door te mengen.

Slechts in uitzonderlijke gevallen is het ''chirurgisch verwijderen'' van de anaalkieren noodzakelijk. Daar de anaalklieren vlakbij de anale kringspier liggen is het we belangrijk dat dit op een chirurgisch correcte manier gebeurt anders kan het zijn dat het fretje na de operatie de ontlasting niet meer kan ophouden en overal zijn poepjes deponeert.

[[Bestand:Frettenreet2.jpg|300px]]

Positie van de anaalklieren bij de fret

'''''Anaalkliertumoren'''''

Anaalkliertumoren komen slechts zelden voor, dus maakt u zich niet te snel zorgen als u grote harde knobbels ontwaard naast de anus. Indien een fretje is vermagerd vallen deze extra op. Anaalkliertumoren kunnen afhankelijk van hun grootte en geaardheid soms geopereerd worden.

===Beenmergdepressie===

Door: Hanneke Roest, frettendierenarts.

'''De Frettenkliniek''' te Giessen

Een vrouwtje is loops van ongeveer maart tot augustus. Als zij niet gedekt wordt waardoor ze uit de loopsheid komt, blijft ze maandenlang onder invloed van oestrogenen (vrouwelijke hormonen). Deze oestrogenen zijn echter op de lange duur schadelijk voor de gezondheid van het vrouwtje.

Er ontstaat een depressie (onderdrukking) van het beenmerg waardoor het beenmerg onvoldoende belangrijke bloedcellen produceert voor het fretje. Hierdoor is het fretje gevoeliger voor ontstekingen, ontstaat bloedarmoede en kunnen bloedingen ontstaan. De aandoening kan ook voorkomen bij een gesteriliseerd vrouwtje waarbij een stukje eierstok is blijven zitten of bij een fretje met een bijnierprobleem.

'''''Symptomen'''''

Het opgezette vrouwelijke geslachtsorgaan is zichtbaar als een koffieboontje net onder de anus. Soms is er een vaginale uitvloeiing die kan varieren van waterig tot pure pus. Door de bloedarmoede zijn de neus en de slijmvliezen in de bek bleek van kleur. Meestal is het diertje behoorlijk wat gewicht verloren. Een symmetrische kaalheid kan zichtbaar zijn aan de staart en onder de buik maar deze kan zich ook verder over het lichaam verspreiden. In ernstige gevallen is het fretje lusteloos en wil niet meer eten. Er kunnen bloedingen optreden in de huid of in het maagdarmkanaal. Door bloedingen in het ruggenmerg of de hersenen kunnen neurologische klachten ontstaan.

Dit ziektebeeld is al mogelijk na 1 maand loopsheid maar zal zich vaker pas aan het einde van de loopsheid openbaren. Loopse vrouwtjes kunnen vanaf 2 maanden na het begin van de loopsheid ten gevolge van beenmergdepressie overlijden. Meestal duurt het wat langer voor er ernstige problemen ontstaan en sommige fretjes zijn jaar in jaar uit loops zonder al te grote problemen.

'''''Diagnose'''''

De diagnose kan gemakkelijk gesteld worden aan hand van de ziekte historie en de ziekteverschijnselen. Eventueel kan bloedonderzoek gedaan worden om de bloedarmoede en het tekort aan witte bloedcellen aan te tonen.

'''''Behandeling'''''

Als de conditie van het fretje het toelaat, is een sterilisatie de beste oplossing. Het diertje knapt dan snel weer op. Bij een erg zieke fret kan het narcoserisico te groot zijn. Dan kan eerst geprobeerd worden het fretje met behulp van medicatie uit de loopsheid te halen.

Een ondersteunende behandeling met o.a. infuus of zelfs bloedtransfusie kan dan noodzakelijk zijn. Als het fretje weer min of meer is hersteld kan het alsnog gesteriliseerd worden.

'''''Preventie'''''

Vrouwtjes waar niet mee gefokt wordt, kunnen het beste gesteriliseerd worden op 6-8 maanden leeftijd. Alternatieven zijn; het inbrengen van een implantaat, het fretje laten dekken of een antiloopsheid injectie. Een nadeel van een antiloopsheidinjectie is de kans op afwijkend gedrag en irritatie van de huid en het onderliggende weefsel op de plaats van injektie.

[[Bestand:7.jpg|400px]]

Langdurig loops fretje

===Besmettelijke luchtwegaandoeningen bij fretten===

Door: Hanneke Roest, frettendierenarts.

'''De Frettenkliniek''' te Giessen

De luchtwegen en longen van de fret lijken erg op die van de mens. Fretten staan dan ook vaak model voor humaan onderzoek naar virussen van de luchtwegen. Er zijn echter wel een aantal anatomische en fysiologische verschillen.

'''''Bijzonderheden in de anatomie van de luchtwegen'''''

De ''neusholte'' van fretten is, zoals bij alle zoogdieren behalve de primaten (waaronder de mens), gebouwd om goed te kunnen ruiken. Dit reukorgaan vereist een complexe neusholte met veel plooien om het oppervlak te vergroten. Heel belangrijk voor deze dieren die territoriaal ingesteld zijn en via geuren hun territorium markeren. Door de bouw van het strotklepje ten opzichte van het zachte verhemelte ademen fretten voornamelijk door hun neus. Slechts als ze zeer benauwd zijn of hun neus verstopt is door slijm, snot of zwelling van het neusslijmvlies, ademen ze via de bek.

De ''longen'' bestaan aan de linker zijde uit 2 grote long lobben en aan de rechterzijde uit 4 long lobben. De longen van fretten zijn erg gevoelig voor virussen en prikkelende agentia in de lucht zoals nicotine van rokende mensen of de geuren uit bijvoorbeeld luchtverfrissers.

De ''borstholte'' is makkelijk samen te drukken waardoor een fretje in een smalle doorgang (zoals een konijnengang) zich 180º om kan draaien. De totale longcapaciteit van een fret is groot. De longcapaciteit van een 600 gram wegend fretje is gelijk een die van een 4x zo zwaar konijn. Deze twee aanpassingen maken een fretje geschikt om met succes ondergronds te jagen.

De normale ''ademhalingsfrequentie'' van een fret in rust ligt rond de 30/min. Deze kan verhogen bij inspanning of aandoeningen van de luchtwegen of longen.

[[Bestand:Fret met griep.jpg|300px]]

Tranende ogen bij een fret

'''''Griepvirussen'''''

De fret is het enige huisdier dat gevoelig is voor de ''griepvirussen van de mens''. Ze worden dan ook regelmatig door hun eigenaren geïnfecteerd. En geïnfecteerde fretten kunnen op hun beurt weer mensen besmetten. Vooral afgelopen winter hebben veel fretten te lijden gehad onder de griepinfecties van hun verzorgers. De verschijnselen zijn vergelijkbaar met die van de mens. Een vochtige neusafscheiding, niezen, hoesten, tranende ogen, koorts (vaak een enkele koorts piek in het begin), slechte eetlust en algehele malaise. Sommigen fretten hebben ook een gevoelige of pijnlijke keel waardoor het eten van harde brokjes lastiger gaat. Ook kunnen ze kokhalsbewegingen laten zien. De meeste fretten zijn binnen een paar dagen weer hersteld.

De infectie kan zich in enkele gevallen uitbreiden naar de longen waardoor een ''longontsteking'' ontstaat en de dieren behoorlijk ziek kunnen worden.
Een andere complicatie, die het afgelopen jaar regelmatig voorkwam, is een secundaire ''ontsteking van de nieren''. Mogelijk dat bacteriën en/of virussen via het bloed in de gevoelige nieren van de fret kunnen aanslaan en daar ontstekingshaarden veroorzaken. Meestal is de functie van de nieren, waaronder het verwijderen van de afvalstoffen uit het lichaam, niet verstoord. De nieren zijn wel erg pijnlijk waardoor het fretje vaak “plat” gaat liggen en duidelijk minder speels is. Een dergelijke ontsteking moet behandeld worden anders is er in een later stadium wel degelijk een risico op een verminderde of falende nierfunctie.

De ''behandeling'' van een normale griepinfectie bestaat uit antihistaminica, eventueel hoestremmers en antibiotica om te voorkomen dat er een bacteriële infectie overheen komt. Tevens is het geven van zacht en zeer smakelijk voedsel zoals het “Waltham papje” (Royal Canin Instant Convalescence Support) aan te raden. Het geven van koortsverlagende/pijnstillende medicatie zoals NSAID’s (Meloxicam) is bij deze infectie niet altijd aan te raden. De koorts is juist nuttig om het virus te bestrijden.

De behandeling van complicaties van een griepinfectie zoals een longontsteking of nierontsteking, is uitgebreider en vereist soms een opname in de kliniek.
Eigenaren die de griep hebben kunnen de verzorging van hun fretten beter tijdelijk overlaten aan gezonde medebewoners, hoewel het vaak lastig is om ondanks alle voorzorgen een besmetting te voorkomen.

Fretten zijn ook erg gevoelig voor het beruchte ''Vogelgriep virus'' en de ''Mexicaanse griep''. Van deze Mexicaanse griep is bekend dat 10% van de fretten sterft ondanks behandeling. Antibiotica heeft weinig effect bij de Mexicaanse griep omdat het virus zelf grote schade aanricht in de longen. Een secundaire bacteriële infectie ontstaat namelijk pas na 7-8 dagen.

'''''Kennelhoest'''''

De afgelopen jaren was ik soms door fretten eigenaren benaderd over het verschijnsel dat hun hond kennelhoest had gehad en nu was hun fret behoorlijk aan het hoesten en niezen. Sinds kort weet ik dat de Bordetella bronchiseptica bacterie, die een rol speelt bij kennelhoest van honden, wel degelijk ook bij fretten een longontsteking kan veroorzaken. Deze Bordetella bacterie is soms lastig te behandelen. Ook hierbij geldt dat het verstandig is om fretten bij een hond met kennelhoest uit de buurt te houden.

'''''Hondenziekte virus'''''
Het hondenziekte virus is vrijwel ''altijd fataal'' voor een fret. Het virus wordt overgebracht door besmette honden of besmette fretten. De aandoening geeft in eerste instantie klachten die erg lijken op een infectie van het griepvirus. Fretten die dit eerste stadium overleven overlijden vervolgens na een paar weken in de neurologische fase. Een behandeling is niet mogelijk.

Preventie doormiddel van een enting met het “Nobivac Puppy DP” vaccin werkt uitstekend. De eerste vaccinatie altijd herhalen na 3-5 weken, daarna jaarlijks herhalen. Het veld virus bleek bij de laatste Hondenziekte uitbraak niet aan te slaan bij fretten die tot 1,5 jaar daarvoor waren geënt.

De moraal van het verhaal is dat fretten erg gevoelige luchtwegen hebben en gemakkelijk besmettelijke virussen en bacteriën van de mens, hond en andere fretten kunnen overnemen. Om dit te voorkomen kunnen hoestende, kuchende, snotterende mensen, honden en andere fretten beter tijdelijk even uit de buurt van een gezonde fret blijven.

===Bijnierproblemen===

Door: Hanneke Roest, frettendierenarts.

'''De Frettenkliniek''' te Giessen

Bijnieren zijn twee kleine orgaantjes die vlak bij de nieren liggen, maar daar verder weinig mee te maken hebben. Ze produceren hormonen die belangrijk zijn voor de stofwisseling van het dier. Bij veel fretten vanaf 3 jaar leeftijd ontaarden de bijnieren. Deze ontaarde bijnieren zullen op een gegeven moment teveel geslachtshormonen produceren (androgenen, oestrogenen en progesteron). Deze overmaat aan hormonen maken het dier ziek.

Bij de meeste fretten wordt het bijnierprobleem in het beginstadium veroorzaakt door een goedaardige ontaarding. Bij enkele fretten kan zich hieruit uiteindelijk een kwaadaardige ontaarding (tumor) ontwikkelen.

'''''Ziekteverschijnselen'''''

Bij de meeste fretten wordt het bijnierprobleem in het beginstadium veroorzaakt door een goedaardige ontaarding. Bij enkele fretten kan zich hieruit uiteindelijk een kwaadaardige ontaarding (tumor) ontwikkelen.

'''''Symptomen''''' (in volgorde van frequentie van voorkomen):

* Kaalheid wordt het meest waargenomen, meestal min of meer symmetrisch op de romp, kop of aan de poten. Fretten kunnen vrijwel helemaal kaal worden. Niet verwarren met het "kale staarten syndroom" in de zomer waarbij alleen de staart kaal wordt.

* Droge, dunne vacht.

* Jeuk, dit is een enkele keer het enige wat de eigenaar aan het fretje merkt. Veel fretten hebben regelmatig last van jeuk zonder dat er sprake is van een bijnierprobleem. Blijft de jeuk echter aanhouden of wordt deze steeds erger dan kan bij een oudere fret wel degelijk sprake zijn van een afwijkende bijnier.

* Gezwollen vrouwelijk geslachtsorgaan bij een gesteriliseerd vrouwtje.

* Sexueel gedrag bij gecastreerde of gesteriliseerde fretten. B.v. een mannetje dat weer gaat dekken of een vrouwtje dat gaat slepen met andere fretten.

* Toegenomen lichaamsgeur. Door de geslachtshormonen neemt de vetsecretie van de huid toe.

* Minder speels, meer slapen.

* Gewichtsverlies

* Moeite met plassen bij mannetjes. Door de hormonen wordt de prostaat vergroot en deze drukt het lumen van de plasbuis dicht. Dit is een levensgevaarlijke situatie. Ook dit kan soms het enige verschijnsel zijn.

Niet alle verschijnselen zijn bij elke fret waarneembaar. Het kaal worden valt wel het meeste op en is bij 60% van de fretten met een bijnierprobleem aanwezig

[[bestand:Bijnier aandoening.jpg|300px]]

'''''Diagnose'''''

De diagnose wordt gesteld aan de hand van de symptomen, een uitgebreide buikpalpatie (het betasten van de organen in de buik) en bloedonderzoek. Voor dierenartsen die minder bedreven zijn in het palperen van de buik kan een echo van de buik nodig zijn. Echter, de bijnieren zijn meestal zeer klein en kleine afwijkingen zijn niet goed zichtbaar met
de echo. Ook kan de echo niet het verschil in hardheid en stevigheid aantonen wat ontstaat bij een beginnende afwijking.

'''''Hoe komt het dat fretten last hebben van ontaarde bijnieren?'''''

Er zijn aanwijzingen dat de hersenen (hypothalamus/hypofyse) bij het ouder wordende fretje hormonen gaan produceren die de bijnieren overmatig stimuleren. Door deze stimulatie gaan de bijnieren vervolgens te veel geslachtshormonen produceren. Deze overmaat aan geslachtshormonen maken het fretje ziek door hun inwerking op bijvoorbeeld de huid, geslachtsorganen, het beenmerg en de prostaat.

Aangezien de hormonen van de hersenen op beide bijnieren effect hebben, zijn meestal beide bijnieren aangetast. Vaak geven ze pas na elkaar problemen. Hierdoor zal na het verwijderen van een enkele bijnier bijvoorbeeld pas een jaar later de andere bijnier problemen gaan geven.

De oorzaak is helaas nog niet opgehelderd, maar er wordt wel onderzoek naar gedaan. De Universiteit van Utrecht bekijkt momenteel de rol van castratie/ sterilisatie van jonge fretten met betrekking tot het ontstaan van bijniertumoren.

'''''Wat is de beste behandeling?'''''

* Een '''hormoonimplantaat''': De beste behandeling van een bijnierprobleem is de (levenslange) behandeling met
implantaten.

* 2.Chirurgie: Chirurgie van de bijnier wordt in de Frettenkliniek alleen nog maar gedaan als het implantaat onvoldoende effect heeft. Of indien de aangetaste bijnier snel groeit en duidelijk veel groter wordt.

''N.B. Het is belangrijk dat deze operatie alleen wordt uitgevoerd door hierin gespecialiseerde dierenartsen welke over de juiste kennis en speciaal instrumentarium beschikken. De rechter bijnier zit namelijk vast aan de achterste holle ader. Het verwijderen van deze bijnier is een moeilijke procedure en kan bij onvoldoende ervaring of onjuiste chirurgietechniek tot dodelijke bloedingen of onvoldoende wegname leiden.''

'''''Het voorkomen van bijnierproblemen'''''

Op dit moment loopt een onderzoek aan de Universiteit te Utrecht waar door middel van hormoonimplantaten jonge
fretten zijn gecastreerd en gesteriliseerd. Het is te verwachten dat deze fretten later minder last krijgen van bijnierproblemen. Maar er is nog niets zeker en het onderzoek zal nog enige jaren duren.

Om bijnierproblemen te voorkomen is er ook de mogelijkheid om bij gezonde gecastreerde en gesteriliseerde fretten
een implantaat te zetten vanaf de leeftijd van 5 à 6 jaar.

[[bestand:Beginnende kaalheid bijnierprobleem.jpg|300px]]

''Een beginnende kaalheid op de rug boven de staartbasis bij een fret met een bijnierprobleem''

===Doofheid bij fretten===

Door: Hanneke Roest, frettendierenarts.

'''De Frettenkliniek''' te Giessen

[[Bestand:Doof fretje.jpg|300px]]

'''''Welke fretten zijn doof:'''''

1. Doofheid komt veel voor bij fretten met bijzondere witte aftekeningen zoals:

* De Panda fret: een volledig witte kop met vrijwel geen masker.
* De Blaze fret: witte vlekken of strepen op de kop.
* De Polkadot fret: witte vlekken over het gehele lichaam.
* De DEW (Dark Eye White) fret: een grotendeels witte fret (als een albino) met donkere ogen, soms met een donkere staart of een donkere streep over de rug.

Deze doofheid is ''aangeboren en erfelijk'' bepaald. De meeste dove fretten vallen binnen deze groep.

2. Doofheid komt voor bij fretten met een ernstige chronische ''middenoorontsteking'' door aantasting van het trommelvlies en/of de hier achter liggende gehoororgaantjes. Totale doofheid beiderzijds komt hierbij zelden voor. Meestal gaat het om een verminderde gehoorfunctie.

3. Doofheid kan een enkele keer ontstaan na het gebruik van bepaalde medicijnen zoals antibiotica die behoren tot de groep van de aminoglycosiden (oa. Gentamycine). Deze medicatie kan doofheid veroorzaken of het nu via tabletten, per injektie of direkt in het oor wordt gegeven. Ook het gebruik van oor-preparaten kunnen het binnenoor beschadigen als het trommelvlies niet intact is. Wees daar dus voorzichtig mee. Gebruik alleen oorzalven of -druppels die door de dierenarts zijn voorgeschreven.

[[Bestand:Doof fretje 1.jpg|400px]]

Blaze

[[Bestand:Doof fretje 2.jpg|400px]]

Dark Eyed White

[[Bestand:Doof fretje 3.jpg|400px]]

Panda

[[Bestand:Polka dot.jpg|400px]]

Polkadot

'''''Hoe ontstaat erfelijk bepaalde aangeboren doofheid:'''''

De witte aftekeningen zijn het gevolg van een mutatie in de cellen van de neurale kammen (“neural crest disorder”). Deze cellen zijn behalve voor de pigmentatie, ook verantwoordelijk voor andere belangrijke functies van het lichaam. Vroeg of laat kunnen er dan ook meerdere gezondheidsproblemen naar voren komen bij deze dieren.

Fretten met de genoemde witte aftekeningen kunnen geheel of gedeeltelijke doof zijn door het gebrek aan pigmentcellen vanuit de neurale kammen. Deze pigmentcellen spelen een rol bij de ontwikkeling van het gehoor. Op latere leeftijd kunnen zich bij deze dieren daarnaast ook makkelijker hartproblemen en maag-darmproblemen ontwikkelen doordat deze neurale cellen ook belangrijk zijn voor oa. de ontwikkeling van het hart, de grote bloedvaten en het perifere zenuwstelsel. Aanvankelijk werd gedacht dat het hierbij om het Waardenburg-syndroom ging, tegenwoordig is men er nagenoeg zeker van dat het om een mutatie in het KIT-gen gaat.

Niet '''alle''' fretten met bovengenoemde witte aftekeningen zijn doof. Dat hangt af van de mate waarin de mutatie in het KIT-gen tot expressie komt. Echter deze fretten dragen wel '''allemaal''' het gemuteerde gen met zich mee. Fokken met deze kleurafwijkingen is dan ook niet verstandig!

'''''Wat merk je aan een dove fret:'''''

Veel eigenaren hebben niet door dat hun fret doof is. Fretten reageren immers meestal op geluid zoals kleine kinderen… ze horen wat ze willen horen. Toch zijn er genoeg fretten die je bij hun naam kunt roepen, die dan gelijk opkijken en naar je toekomen. Echter veel fretten gaan gewoon door met waar ze mee bezig zijn. Als je goed oplet, kun je aan deze dove fretten merken dat ze schrikken als je ze van achteren onverwacht benaderd. Dove fretten kunnen eventueel ook sneller bijten als ze schrikken van een aanraking.

Dove fretten maken vaak andere geluiden dan horende fretten. Als ze opgewonden of geschrokken zijn kunnen ze soms een veel heftiger en luider geluid maken dan je zou verwachten. Hissen is meestal een teken van onbehagen bij een fretje. Maar een dove fret kan dat geluid maken terwijl hij gewoon door de kamer loopt of aan het spelen is.

Hun vocale communicatie naar andere fretten wordt vaak door de andere fretten niet begrepen en zelf horen ze natuurlijk ook niet wat een andere fret hun “verteld”. Dat kan enige verwarring bij beide partijen veroorzaken. Soms leidt dit tot een meer in zichzelf terug getrokken doof fretje dat zijn eigen gang gaat binnen de groep maar het kan ook zijn dat ze zich aanpassen en goed functioneren in een groep. Een doof fretje kun je meestal goed (aan een tuigje) mee naar buiten nemen, ze schrikken niet van alle harde geluiden en lopen meestal al snuffelend gezellig met je mee.

'''''De diagnose:'''''

De dierenarts kan alleen de uitwendige gehoorgang inspecteren met een oorkijker. Het is niet mogelijk om verder dan het trommelvlies te kijken. Indien er langdurig een ernstige oormijtinfectie aanwezig is er een redelijke kans dat het diertje ook een chronische middenoorontsteking heeft. Dit kan in enkele gevallen tot gehoor beschadiging leiden. De aangeboren erfelijke doofheid komt echter veel meer voor en is te vermoeden door het uiterlijk van de fret.

In een vreemde omgeving zoals een dierenartsen praktijk zal een fret niet gemakkelijk op doofheid te testen zijn. Het diertje is zo bezig met nieuwe indrukken en geuren dat hij waarschijnlijk zelfs niet eens op harde geluiden reageert. Daarom kan een fretje het beste thuis getest worden. Let op, een fret kan ook reageren op trillingen en luchtverplaatsing zoals dat gebeurt bij op de vloer stampen of in de handen klappen. Neem een bel, een klikker, een toeter of iets dergelijks en houd het achter je rug. Op het moment dat het fretje bij je vandaan loopt laat je het geluid horen en bekijk je of het diertje op een of andere manier een reactie geeft. Wissel hoge met lage geluiden af. Het kan zijn dat het fretje wel hoge tonen maar geen lage tonen hoort.
Op internet staat een leuk filmpje over de reactie van een horende en een dove fret op het aanzetten van een stofzuiger. Zie:

{{#ev:youtube|uNpHtJW4GCA}}

De ''BAER-test'' (Brainstem Auditory Evoked Response) is een zekere manier om de functie van het gehoor te testen. Gekeken wordt of er in de hersenen reacties optreden bij het aanbieden van geluidsprikkels aan ieder oor afzonderlijk.
Het fretje wordt licht onder narcose gebracht zodat het diertje het toelaat dat er twee dunne electroden worden geplaatst bij de beide oren en eentje midden op het voorhoofd. Daarna krijgt het diertje een dopje in één oor waaruit de "clicks" komen via de computer. Door middel van de electroden wordt gekeken of de hersenen reageren op deze geluiden. Is dit het geval, dan weet men dat het signaal de weg van lucht, trommelvlies, gehoorbeentjesketen, zenuwsensors in het slakkenhuis en gehoorzenuw in ieder geval met succes heeft doorlopen.

[[Bestand:Bear test.jpg|400px]]

De BAER-test

'''''De behandeling:'''''

Er bestaat geen behandeling voor doofheid. Maar een dove fret kan een goed leven hebben mits er rekening wordt gehouden met de handicap. Benader deze fretten liefst van voren zodat ze handelingen als oppakken en aanraken aan zien komen. Om deze fretten te leren bij je te komen kun je visuele signalen gebruiken zoals het schijnen met een zaklamp. Ook kun je de trillingen van de vloer gebruiken als je erop stampt.
Op internet staan prachtige verhalen (voornamelijk in het Engels) over hoe eigenaren omgaan met een doof fretje……

===Insulinomen===

Door: Hanneke Roest, frettendierenarts.

'''De Frettenkliniek''' te Giessen

Dit is een ziekte die regelmatig voorkomt bij fretten boven de leeftijd van 3 jaar. Insulinomen zijn kleine tumortjes in de alvleesklier. In de alvleesklier wordt insuline gemaakt. Insuline is een hormoon dat nodig is om het suiker (glucose) in het bloed beschikbaar te maken voor de lichaamscellen.

Bij tumortjes van de alvleesklier (insulinomen) wordt een te grote hoeveelheid insuline geproduceerd waardoor het suikergehalte in het bloed te laag wordt. De hersenen zijn voor hun functioneren afhankelijk van het suikergehalte in het bloed en krijgen problemen met hun energievoorziening als het bloedsuiker te laag wordt. Het lichaam zal via correctiemechanismen het bloedsuikergehalte kunstmatig op niveau proberen te houden. Hierdoor kan na het optreden van de eerste verschijnselen, het soms dagen of weken duren voordat u als eigenaar opnieuw iets aan uw fretje opmerkt. De aandoening wordt vaak niet op tijd onderkend. De symptomen worden door de eigenaar nogal eens als passend bij de leeftijd beschouwd.

'''''Oorzaak'''''

De belangrijkste oorzaak voor het ontstaan van insulinomen is naar de huidige inzichten een langdurige overstimulatie van de alvleeskliercellen door een overmaat aan suikers en koolhydraten in de voeding. Kattenvoer, vooral de goedkopere soorten maar ook de meeste frettenvoeders bevatten vaak teveel koolhydraten. Rozijntjes zitten vol (natuurlijke) suikers.

'''''Symptomen'''''

De eerste verschijnselen die in periodieke aanvallen voorkomen zijn:
* Staren in de ruimte gedurende een paar seconden. Het fretje is zich even niet bewust van de omgeving.
* Zwakte van de achterhand waardoor het achterlichaam kan omvallen.
* Verminderde activiteit met veel slapen is een veel gehoorde klacht.
* Gewichtsverlies komt regelmatig voor.
* Moeilijk wakker worden na het slapen.
* Speekselen en met de pootjes aan de bek krabben kan voorkomen ten gevolge van de misselijkheid die ontstaat door het te lage bloedsuiker gehalte.

De periodes tussen de aanvallen kunnen dagen of weken duren. Echter naarmate de ziekte langer bestaat krijgen we te maken met:
* Zeer sloom zijn, wat zich uit in het wel erg veel slapen.
* Ernstige vermagering.
* Toevallen, coma en sterfte.
Plotselinge sterfte zonder veel voorafgaande symptomen is mogelijk.

'''''Diagnose'''''

Als het bloedsuiker(glucose) na 4 uur vasten onder de 4 mmol/l komt in combinatie met de hierboven beschreven ziekteverschijnselen dan is een fret sterk verdacht van de aanwezigheid van insulinomen. Door uitsluiting van andere oorzaken van een laag bloedsuikergehalte kan de dierenarts de diagnose vervolgens met vrij grote zekerheid stellen. De tumortjes zijn te klein om op een echo zichtbaar te maken of om door de dierenarts te voelen in de buik.

'''''Behandeling'''''

''Chirurgie:''

De beste behandeling bestaat uit het chirurgisch verwijderen van de kleine tumortjes in de alvleesklier (voor een goed resultaat is ervaring van de dierenarts met deze operatietechniek een vereiste). Toch is het helaas zo dat een operatie het probleem niet voor altijd oplost. De operatie vermindert de progressie van de ziekte wel degelijk, maar op andere plaatsen in de alvleesklier ontstaan in de loop van de tijd weer opnieuw kleine tumortjes. In het gunstigste geval is uw fretje 2-3 jaar klachtenvrij zonder dat er medicijnen gegeven hoeven te worden. Maar een deel van de fretten hebben al eerder weer problemen waarna een medicinale therapie gestart wordt. De dosering van de medicamenten is dan gelukkig wel lager dan zonder chirurgie.

''Medicinale behandeling:''

Corticosteroïden als prednison en dexamethason hebben het vermogen om het bloedsuikergehalte te verhogen. Proglycem (diazoxide) is een insuline-remmer en kan ook ingezet worden. Deze medicijnen doen echter niets aan de groei van de tumoren. Nadeel van deze medicamenten is dat ze slecht zijn voor het slijmvlies van het maagdarmkanaal. De overlevingsduur met alleen medicijnen is significant lager dan met chirurgie en later aanvullend medicatie.

'''''Voeding:'''''

* Frequente maaltijden zijn belangrijk.
* Het is noodzakelijk om eiwitrijk voer van goede kwaliteit te voeren.
o Prooidiervoeding bevat de juiste concentraties voedingsnutrienten. Niet elke oudere fret is echter meer geschikt voor deze voeding.

o KVV (Kompleet Vers Vleesvoeding) als Carnibest of Haaks Barf zijn goede bronnen van dierlijk eiwit. Niet elke fret oudere fret is echter meer geschikt voor deze voeding met rauw vlees.

o Totally Ferret, Orijen en/of Eukanuba of Hill's kitten brokjes zijn de betere brokvoeders.
* Daarnaast kunt u het fretje 1x daags extra smakelijk eiwit voorzetten in de vorm van Hill's A/D blikvoeding of Royal Canin Convalescence Support Instant Diet (het Waltham papje). Geef het niet koud maar smakelijk lauwwarm!
* Geef géén suiker bevattende voedingsmiddelen zoals koekjes, rozijntjes, Nutrilon Soya ed. Deze stimuleren de afgifte van insuline.

Het is bij deze patiënten belangrijker '''dat''' ze eten dan '''wat''' ze eten. Dus wees voorzichtig met het overschakelen naar een nieuwe voeding.

'''''Wat te doen als een fret plots zeer zwak wordt of een toeval krijgt:'''''

Indien een oudere fret een toeval krijgt is dat vaak ten gevolge van een "hypo". Dat betekent dat door het te lage bloedsuikergehalte een probleem ontstaat voor de hersenen. Het dier valt om en gaat “stuipen”. Voordat de dierenarts gebeld wordt is het beter eerst iets te ondernemen; druivensuiker (in poedervorm) kan met een theelepeltje in de bek worden gegeven en wordt al door het mondslijmvlies opgenomen zodat het fretje eventueel niet hoeft te slikken. Een half theelepeltje is meestal ruim voldoende en binnen een 1/2 uur en soms al na 5 minuten voelt het diertje zich een stuk beter.

Bij lichte aanvallen is Nutri-plus gel, Calo-ped of Ferretvite nog beter. Deze bevatten ook vetten waardoor het bloedsuikergehalte beter op peil blijft. Als de fret weer in staat is om te eten kan het beste smaakvol eten aangeboden worden om een tweede dip te voorkomen.

===Hartaandoeningen bij de fret===

Door: Hanneke Roest, frettendierenarts.

'''De Frettenkliniek''' te Giessen

'''Is mijn fret een hartpatiënt?'''

Deze vraag zul je jezelf in de toekomst misschien een keer gaan stellen want een deel van de fretten krijgt (net zoals de mens, hond en de kat) helaas op oudere leeftijd te maken met een minder goed functionerend hart. Hartaandoeningen en hartfalen komen regelmatig voor vanaf 4 jaar leeftijd.

'''''Welke hartaandoeningen kan een fret krijgen.'''''

De hartaandoeningen van de oudere fret zijn grofweg te verdelen in:

* 1. '''DCM = Dilatoire Cardiomyopathie.'''

Cardiomyopathie is Latijns voor hartspierziekte. Bij deze hartaandoening is de hartspier niet meer in staat om voldoende effectief te kunnen samentrekken. Het hart is als het ware uit gelubberd. De elasticiteit is eruit. Daardoor wordt het bloed niet goed genoeg rond gepompt met als gevolg dat er bloed (vocht) in de longen, rond de longen of in de buikholte kan achterblijven.

* 2. '''HCM = Hypertrofische Cardiomyopathie.'''

Hierbij is de hartspier naar binnen toe verdikt. Uiteindelijk is hierbij onvoldoende ruimte in het hart om het bloed effectief rond te pompen.

[[Bestand:Hartaandoeningen.jpg|300px]]

* 3. '''Andere hartafwijkingen waarbij ritme stoornissen ontstaan.'''

Een aritmie wordt veroorzaakt door bijvoorbeeld een afwijkende hartfrequentie, een afwijkende impulsformatie, een verstoorde impuls geleiding (bv een hartblok) of een combinatie van deze oorzaken.

* 4. '''Lekkage van de hartkleppen.'''

De hartkleppen kunnen bijvoorbeeld ontstoken zijn geraakt vanuit een ontsteking elders in het lichaam. Hierdoor sluiten ze minder goed en kunnen daardoor wat gaan lekken. Hoewel dit bij oudere fretten wel vaker voorkomt leidt dit meestal niet tot grote problemen.

'''''Wat zijn de klachten bij deze fretten.'''''

Fretten die problemen krijgen met hun hart kunnen de volgende symptomen gaan vertonen:

* Een ''verminderde activiteit'' kan een eerste symptoom zijn. Het fretje slaapt meer en is minder speels.

* Sommige fretten eten slecht en ''verliezen gewicht''.

* Een te snelle of zware ''ademhaling''. Dit is het begin van de vochtstapeling in de longen.

* '' Hoesten en/of benauwdheid'' kan ontstaan doordat zich nog meer vocht ophoopt in of rond de longen.

* Een ''dikke buik'' met daarbij een toename in gewicht kan ontstaan indien er zich vocht ophoopt in de buikholte. De buik kan hierbij soms enorm in omvang toenemen.

* ''Aanvallen van zwakte'' waarbij het diertje zwabberend loopt en af en toe door de pootjes zakt.

* '' Plotse sterfte'' is mogelijk zonder dat het dier veel symptomen liet zien. Hierbij is het dier in acuut hartfalen gekomen.

* Een acuut optredende '' verlamming'' van de achterpoten of enkele achterpoot kan ontstaan door een trombo-embolie. Bij hartpatiënten bestaat namelijk het risico op klontering van het bloed. Kleine stolsels kunnen vervolgens vastlopen in de nieren of de vertakkingen van de grote lichaamsslagader naar achteren.

Oudere fretten kunnen ''na een operatie'' plots klachten krijgen van hun hart, meestal openbaart zich dit binnen een week na de operatie. Tot de operatie kon het zieke hart het vaak nog net “rond krijgen”. Na de operatie gaat het dan mis door de extra belasting van het hart en vaatstelsel tijdens de operatie.
In de zomer, met warm weer, hebben hartpatiënten het vaak moeilijker en zijn de klachten meestal duidelijker.

'''''Hoe weet ik dat mijn fret een hartaandoening heeft.'''''

De diagnose is niet altijd gemakkelijk te stellen door de dierenarts. Het verschil met bijvoorbeeld een ernstige longontsteking of longtumor kan erg lastig zijn. Fretten hebben lang niet altijd een ''hartruis''. Vaak is wel een verhoogde hartslag aanwezig. De ''hartslag'' is verhoogd omdat het hart toch nog zo veel mogelijk bloed wil rondpompen. Om de benodigde hoeveelheid rond te pompen is het nodig dat het hart harder gaat werken en dus vaker moet pompen.
Er zal meestal een ''röntgenfoto'' van het fretje worden gemaakt . Op een röntgenfoto is het hartje bij DCM duidelijk vergroot, bij HCM heeft het hart een normale grootte. Een röntgenfoto is ook belangrijk voor het opsporen van vocht in of rond de longen of in de buikholte.

Indien er vocht rond de longen aanwezig is kan een ''punctie'' van de borstholte en onderzoek van het punctaatvocht ook een belangrijke aanwijzing zijn voor een hartprobleem. Dit kan doorslaggevend zijn om een ernstige longontsteking uit te sluiten.

Een ''hartfilmpje (ECG)'' geeft ook nadere informatie, met name bij de ritme stoornissen is dit heel belangrijk. Gelukkig laten de meest fretten het maken van een ECG goed toe.

[[Bestand:ECG.jpg|300px]]

ECG bij de fret

''Echografie'' kan belangrijk zijn indien er twijfel is over het soort hartaandoening en de daarvoor te gebruiken medicatie. Het goed interpreteren van het kleine hartje van de fret is erg moeilijk. Ik heb daarom een sterke voorkeur voor de cardiologe Nicole van Israël in België [http://www.acapulco-vet.be].

'' Bloedonderzoek'' in verband met de nierfunctie en elektrolyten huishouding wordt meestal pas in een later stadium gedaan om de effecten van de medicatie op het dier te meten.

'''''Hoe kan een fret met een hartaandoening behandeld worden?''''''

De schade aan het hart is onomkeerbaar en medicatie is dan ook levenslang. De medicatie zal echter zeker in het begin maar ook later nog bijgesteld moeten worden naar de behoeften van het dier. Ik noem dat de “fine-tuning”. Daarom is het erg belangrijk dat hartpatiënten regelmatig op controle komen om de medicatie steeds weer aan te passen aan huidige situatie. De juiste behandeling van een hartprobleem bestaat uiteindelijk altijd uit een combinatie van meerdere medicijnen.

'''''Heeft het wel zin om een hartpatiënt te behandelen?'''''

Absoluut! Er zijn heel wat fretten in Nederland die op hartmedicatie staan en een goed leven hebben. Fretten reageren namelijk over het algemeen erg goed op de behandeling met de juiste medicijnen.
Als de aandoening op tijd wordt onderkend kunnen fretten (met medicatie) nog gedurende enkele jaren een goed leven leiden Wordt een hartfalen in een laat stadium ontdekt dan kan het leven slechts voor een paar weken of hooguit een paar maanden (op een prettige manier) worden verlengd.

Ernstig benauwde fretten kunnen na medicatie weer helemaal herstellen en zelfs fretten waarbij de achterpoten niet meer functioneren hebben hier gelukkig meestal maar tijdelijk last van en lopen binnen 2 weken weer.

Natuurlijk komt er een moment dat aanpassing van de medicatie niet meer helpt en dan is het onze verantwoordelijkheid om hier op de juiste manier op te reageren. Eigenlijk is het net als bij mensen. Hartpatiënten kunnen gelukkig met de huidige medicijnen een prima leven leiden…….. maar natuurlijk heeft niemand het eeuwige leven.

===Huidaandoeningen===

'''Hotspots'''

Hotspots zijn kleine natte huidontstekingen die ronde vurige plekken op de huid geven, veelal achter op de rug. Over het algemeen zie je deze hotspots bij fretten met een bijnier probleem of een chronische maagaandoening.
Sommigen schrijven het echter toe aan een allergische huidaandoening door o.a. voedselallergie.

Het probleem ontstaat vaak in zeer korte tijd. Doordat de plek jeukt zal de fret eraan gaan krabben en bijten en ontstaat er door wondvocht in de meeste gevallen een korstje op de huid en in de vacht.
Je fret kan zich er ook ziek bij voelen en zich een paar dagen rustiger of juist wat nerveus door gedragen. Doordat zelftrauma een grote rol speelt in de ontwikkeling van hotspots worden zij ook wel pyotraumatische dermatritis genoemd.

Aan deze aandoening is niet veel te doen. Wanneer het tijdig ontdekt wordt kun je proberen te voorkomen dat het dier eraan gaat krabben of bijten. Ook kan de vacht een beetje worden weg geknipt zodat korstvorming gedeeltelijk wordt voorkomen.
Soms kan gebruik van een ontstekingsremmende crème verlichting geven.
Een hotspot verdwijnt uiteindelijk vanzelf weer, meestal na ongeveer een week. Toch komt de hotspot in de meeste gevallen ook weer terug op dezelfde plek.

[[Bestand:Hotspotplekje.jpg|300px]]

hotspot

'''Huidtumoren'''

Huidtumoren komen bij fretjes van middelbare leeftijd regelmatig voor, maar soms ook op jongere leeftijd. Gelukkig zijn ze over het algemeen goedaardig. Sommige tumoren kunnen ulcereren waardoor een zwarte korst op het tumoroppervlak ontstaat. Omdat ze meestal weinig verheven zijn, lijken de plekjes soms meer op exceemplekken. Jeuk is soms aanwezig. Huidtumoren kunnen het beste chirurgisch verwijderd worden en vervolgens histologisch worden onderzocht.

Ze lijken soms te verdwijnen maar als je goed kijkt en voelt blijft er altijd een verdikking van de huid voelbaar. Weken later kan het plekje weer gaan ulcereren en een korstje vormen. Soms hebben fretjes hier jeuk aan maar lang niet altijd. Het zijn kleine mastcel tumoren. Bij honden zijn deze tumoren vaak kwaadaardig. Bij fretten meestal niet. De behandeling voor jonge, gezonde fretten is het chirurgisch verwijderen van het tumortje. Bij oudere of zieke dieren kan soms beter afgewacht worden.

===Lymfoom===

Door: Hanneke Roest, frettendierenarts.

'''De Frettenkliniek''' te Giessen

Na de endocriene tumoren is lymfoom een van de meest voorkomende tumoren bij de fret. Bij jonge fretten onder de leeftijd van 1-2 jaar heeft de ziekte vaak een snel verloop. De meest voorkomende vorm bij deze jonge dieren is “mediastinaal lymfoom” in de borstholte, waar¬bij de zwezerik snel groeit en door zijn grote volume de longen wegdrukt. Bij oudere dieren komt meestal de “multicentrische” vorm van lymfoom voor, met aantasting van uitwendige en inwendige lymfeklieren en inwendige organen. Bij oudere dieren verloopt de ziekte meer chronisch.

'''''Symptomen'''''

Bij jonge dieren met “mediastinaal lymfoom” ontstaat vaak een plotselinge benauwdheid, eventueel voorafgegaan door slecht eten, gewichtsverlies en luste-loosheid. Hoesten en het opbraken van voedsel kunnen eveneens optreden. Bij de “multicentrische” vorm van oudere dieren hangen de klachten af van de organen die betrokken zijn bij deze ziekte. Aspecifieke, vage symptomen als slecht eten, vermageren en lusteloosheid zijn vaak aanwezig. Andere mogelijke symptomen zijn chronische diarree, braken, milde benauwdheid, geelzucht, zwakte in de achterhand.

'''''Diagnose'''''

Bij jonge dieren is röntgenologisch voorin de borstholte een massa zichtbaar die zich behoorlijk naar achteren kan uitbreiden. Een weefselonderzoek van een biopt met een dunne naald uit de borstholte is bewijzend.
Bij oudere dieren kunnen vergrote uit- en inwendige lymfeklieren voelbaar zijn.
Röntgenfoto’s en een echo van de buik kunnen nadere informatie geven. Uiteindelijk geeft weefselonderzoek pas de juiste diagnose. Dunne naald aspiratiebiopten van deze vergrote lymfeklieren zijn door de patholoog niet op een goede manier te beoordelen en kunnen makkelijk verkeerd geïnterpreteerd worden. Beter is het om de lymfeklier in zijn geheel te verwijderen en op te sturen voor onderzoek.

[[Bestand:Opgezette klieren fret.jpg|300px]]

Vergrote kaak lymfeklieren

'''''Behandeling'''''

De behandeling kan bestaan uit het verstrekken van corticosteroïden of chemotherapie. Met corticosteroïden (Prednison) wordt een vaak tijdelijk goed resultaat bereikt. Chemotherapie vereist een intensieve begeleiding en is ook niet genezend. Fretten met lymfoom zijn gevoeliger voor allerlei infecties, antibiotica kan daarom ook nuttig zijn en een tijdelijk herstel geven.

'''''Prognose'''''

Bij jonge dieren is de ziekte vaak snel fataal. Oudere dieren kunnen langdurig ziek zijn met goede periodes afgewisseld door periodes waarin de fret zich ziek voelt. Uiteindelijk is de prognose slecht.

===Maagdarmaandoeningen===

Door: Hanneke Roest, frettendierenarts.

'''De Frettenkliniek''' te Giessen

De meeste fretteneigenaren hebben wel een fret meegemaakt met afwijkende ontlasting, al dan niet langdurig. Ook plotselinge sterfte bij jong volwassen fretten heeft vaak te maken met een maagdarmprobleem. Het is een van de meest behandelde aandoeningen in de “Frettenkliniek”.
De allerbelangrijkste maagdarmaandoening van de fret is de ''Helicobacter gastritis'' (= maagontsteking). Van daaruit kunnen diverse andere problemen van de spijsverteringsorganen veroorzaakt worden. Het ontstaan van haarballen, secundaire darminfecties, coccidiose bij volwassen dieren, alvleesklier-, lever- en galwegontstekingen zijn vaak te herleiden tot het primaire probleem in de ontstoken maag.

Medicijnen als prednison en alle pijnstillers geven bij langer gebruik bijna altijd problemen doordat zij het maagdarm slijmvlies beschadigen. Zij kunnen daarom beter slechts voorzichtig en in lage dosering worden gegeven. Een combinatie van deze twee medicijnen tegelijkertijd kan beter slechts in uiterste noodzaak bij de fret worden ingezet.

'''''Symptomen'''''

Lang niet alle fretten hebben dezelfde symptomen bij een bepaalde aandoening. Ook kunnen diverse symptomen ook passen bij andere aandoeningen dan die van het maagdarmkanaal. Dat maakt het soms erg lastig voor de dierenarts om de klachten van de fret goed te interpreteren.
Sommige fretten hebben een verminderde of wisselende eetlust. Vaak is de activiteit van het diertje verminderd en is het minder speels. Soms ook is het fretje echter weer erg onrustig en hyperactief. Er zijn fretten die bijterig worden naar hun eigenaar of naar andere fretten. “Plat liggen” komt regelmatig voor, de fret zakt even door de poten tijdens het lopen en heeft een wat starende blik in zijn ogen. Hij heeft even buikpijn. Even later loopt hij weer door alsof er niets aan de hand is. Fretten braken niet gemakkelijk dus als ze braken dan is er meestal iets aan de hand.

[[Bestand:Buikpijn Sanne.jpg|300px]]

Buikpijn

[[Bestand:Misselijk-maagpijn Pudding.jpg|300px]]

Misselijk/buikpijn. Let op de combinatie van platliggen en geknepen oogjes.

{{#ev:youtube|o7an7TczM0w}}

Dit fretje heeft duidelijk last van buikpijn.

Fretten met maagdarmproblemen hebben vaak afwijkende ontlasting. Deze kan breiig van consistentie zijn, te dun als koeienvlaai of zelfs waterdun. De ontlasting kan veel “zaadjes” bevatten ten gevolge van onvoldoende opname van voedingsstoffen. Soms is er slijm met eventueel rood bloed aanwezig. Vaak wordt er al dan niet tijdelijk een groene kleur gezien. Deze ontstaat als de ontlasting te snel door het darmkanaal gaat en is een teken dat de darmen “geïrriteerd” zijn. Als de ontlasting zwart, plakkerig en er als teer uitziet, betekend dat meestal een bloeding in het voorste deel van het maagdarmkanaal. Fretten die prooidier eten kunnen ook zwarte ontlasting hebben maar die is meestal meer gevormd en niet plakkerig. Als er onvoldoende gal bij de ontlasting komt kan deze een creme kleurige pasteuze vorm aannemen.

In de loop van de tijd valt het diertje langzaam maar zeker af en wordt de vacht dunner en dof. Vaak zijn er tekenen van misselijkheid. Vooral na het eten. Smakken, met de pootjes aan de bek krabben, speekselen en tandenknarsen zijn duidelijke misselijkheids tekenen. Ook aan lappen, tapijt of andere stoffen materiaal bijten kan een teken van misselijkheid zijn. Sommige fretten hebben een dikke wat opgeblazen buik meestal gecombineerd met stinkende ontlasting.

{{#ev:youtube|mJrhcLn1WYQ}}

'''''Diagnose'''''

Voor het stellen van een juiste diagnose is het verhaal van de eigenaar (de ''anamnese'') over de huisvesting, de voeding en de klachten die het diertje laat zien erg belangrijk. Sommige klachten die het diertje vertoond worden niet als afwijkend beoordeeld door de eigenaar terwijl dat wel het geval is.

Bij het ''klinisch onderzoek'' is het palperen (doorvoelen) van de buik van veel betekenis. Daarmee kunnen pijnlijke plekken in de buik opgespoord worden. Bij veel van deze fretten is de grote buiklymfeklier vergroot en pijnlijk. Soms is voor in de buik de maaglymfeklier te voelen als een harde en pijnlijke dikte. Deze klieren zijn de “opruimorganen” bij problemen in het maagdarmkanaal. Fretten met een ernstige maagontsteking of een maagzweer zijn meestal erg gevoelig voorin de buik waar de maag gelegen is. Ook als de lever ontstoken is kan dit meestal gevoeld worden doordat de lever dan groter, harder en pijnlijk is bij het palperen. Een obstructie in de darm of een tumor is meestal in de buik te voelen als een harde, vaak pijnlijke dikte in het midden en achterste deel van de buik.

Bij veel fretten is de milt vergroot. Bij weefselonderzoek blijkt het meestal om een goedaardige vergroting te gaan. De milt reageert namelijk vooral op ontstekingen in de buik en in het bijzonder op een Helicobacter infectie van de maag. Het verwijderen van een grote milt is dan ook niet heel zinvol tenzij deze milt zo groot is geworden dat hij een mechanische belemmering vormt voor het diertje.

Met ''bloedonderzoek'' kan soms een verhoging van de ontstekingscellen aangetoond worden. Bij ernstige maagdarm klachten kan het protein-loosing syndroom optreden waarbij het eiwit gehalte in het bloed verlaagd is. Ook het aantal rode bloedcellen kan verlaagd zijn ten gevolge van bloedverlies via het maag-darmkanaal of vanwege een onvoldoende aanmaak bij langer bestaande problemen. De leverenzymen kunnen verhoogd zijn bij problemen met de lever. Bij chronische patienten kan het zinvol zijn om het Vitamine B12 gehalte in het bloed te bepalen.

Ontlasting onderzoek is nuttig om coccidiose en Giardia infecties aan te tonen. Deze worden meestal alleen gezien bij jonge fretten en op plaatsen waar veel fretten bij elkaar worden gehouden. Een bacteriologisch onderzoek van de ontlasting kan een enkele keer ook nuttig zijn.

Op de ''röntgenfoto'' kunnen vreemde voorwerpen in de maag (haarballen, stukjes rubber, oordopjes!) zichtbaar gemaakt worden. Ook kan het vermoeden op een obstructie in de darm meestal bevestigd worden. Lever, nieren en blaas maar ook hart en longen kunnen goed in beeld gebracht worden. Met een ''echo'' is de inhoud van de maag wat minder goed zichtbaar te maken maar een obstructie in de darm weer wat beter dan met de rontgenfoto.

Voor een definitieve diagnose van een langdurige maagdarmprobleem zijn meestal ''maag en/of darmbiopten'' nodig. Dat is uiteraard niet zo heel makkelijk te doen dus wordt er over het algemeen uitgegaan van een waarschijnlijkheidsdiagnose en daarvoor een behandeling ingezet. Indien de problemen blijven bestaan is een “kijkoperatie” vaak zinvol en kunnen maag- en darmbiopten worden genomen. Deze biopten worden vervolgens naar een patholoog opgestuurd die onder de microscoop de stukjes weefsel kan beoordelen en informatie geeft over het aanwezig zijn van bijvoorbeeld ontsteking of tumoren.

'''''Specifieke maagdarm aandoeningen'''''

*'''Helicobacter maagontsteking'''

Met een recent onderzoek onder Nederlandse fretten bleek dat bij 80% van de fretten de Helicobacter Mustelae bacterie in de maag kon worden aangetoond. In eerder Amerikaans onderzoek was dit percentage veel hoger en werd hij aangetoond bij alle onderzochte dieren. De bacterie wordt overgedragen door besmette ontlasting. Waarschijnlijk worden pups al in het nest besmet. De bacterie kan in de maag van de fret een ''chronische maagontsteking'' (vooral bij oudere fretten) maar ook een acute maagontsteking met zelfs [u]maag- en darmzweren[/u] veroorzaken. Niet elke fret heeft veel last van deze infectie. Maar een maagzweer is een van de belangrijkste doodsoorzaken bij jonge fretten. Stress en verkeerde voeding zijn de belangrijkst predisponerende factoren.

Stress is mogelijk ten gevolge van een andere fret. Fretten zijn territoriale dieren en een andere fret kan, zonder dat de eigenaar het zich bewust is, een belangrijke stressfactor zijn. Stress kan ook ontstaan ten gevolge van andere huisvesting, een andere chronische ziekte of onvoldoende “enrichment” of afleiding. Wat betreft de voeding moeten we ons realiseren dat de fret een prooidier eter is. Een strikte vleeseter. Frettenbrokjes bevatten vooral veel plantaardige eiwitten en vezels. Daar is het maagje van de fret eigenlijk niet voor gemaakt.

*'''Vreemd voorwerp in het maagdarmkanaal'''

Jonge fretten onder de leeftijd van 1 jaar kauwen nogal eens op allerlei zacht materiaal zoals zacht rubber, zacht plastic en latex. Stukjes hiervan worden dan doorgeslikt en komen in de maag. Deze kunnen soms maanden in de maag blijven zitten. Bij oudere fretten zijn het vaak haarballen die zich in de maag vormen door het likken aan de vacht. Als de maag minder goed zijn werk doet zoals bij een chronische ontsteking, kunnen de haren te lang in de maag blijven en daar gaan klitten. De symptomen die deze fretten vertonen zijn vaak vaag. Pas als het voorwerp vastloopt in het (veel dunnere) darmkanaal is het fretje acuut ziek met hevige buikpijn en uitdroging. Vaak sterft het fretje binnen 2 dagen als er niet op tijd wordt ingegrepen. De behandeling varieert van laxeren tot direct chirurgisch ingrijpen.

[[Bestand:3. Haarbal uit maag.jpg|300px]]

Haarbal uit de maag

*'''Darmontsteking'''

Een darmontsteking kan veroorzaakt worden door diverse virussen, bacteriën, protozoen, voedsel intolerantie en oorzaken die niet altijd te achterhalen zijn. De ontlasting kan bekeken worden onder de microscoop of worden opgestuurd naar het laboratorium voor een bacteriologisch onderzoek (een kweek).

Recent is aangetoond dat in Nederland het ''Coronavirus'' op grote schaal voorkomt. Dit virus is in Amerika ook bekend en veroorzaakt daar E.C.E. (Epizootic Catarrhal Enteritis) ook wel “Groene-slijm ziekte” genoemd. Het virus is zeer besmettelijk. De besmetting gebeurt via contact met ontlasting van een ziek dier. Het verloop van de ziekte is afhankelijk van de lichaamsconditie van het fretje. Jonge gezonde fretten hebben vaak slechts een aantal dagen diarree. Fretten met al chronische maagdarmproblemen of andere aandoeningen kunnen ernstig ziek worden. Bij sommige fretten kan het virus de darmvlokken van de darmen ernstig beschadigen waardoor uiteindelijk chronische diarree ontstaat. Een enkele keer kan het virus een systemische ziekte veroorzaken met ontstekingen in diverse organen. Deze complicatie vertoont overeenkomsten met de aandoening “FIP” bij katten die geïnfecteerd zijn met het katten Corona virus. Het katten-Corona virus lijkt niet besmettelijk voor de fret. De fret heeft zijn eigen Corona virus variant. Helaas is de ziekte moeilijk met zekerheid vast te stellen bij het levende dier.

''Coccidiose'' en een ''Giardia'' infectie worden veroorzaakt door een parasiet in de darmen. Vooral jonge fretjes kunnen hier behoorlijk ziek van zijn. Oudere fretten hebben meestal geen problemen met coccidiose en kunnen met hun eigen afweer de infectie genezen. Echter fretten die al een afwijkend darmkanaal hebben door bijvoorbeeld een Coronavirus infectie kunnen wel problemen hebben om van deze infectie af te komen en kunnen beter behandeld worden. Met behulp van ontlasting onderzoek is de ziekte eenvoudig aan te tonen.

*'''Eosinofiele maag-darmontsteking'''

Fretten zijn strikte vleeseters toch geven wij in onze voeding vaak veel plantaardige eiwitten zoals granen. Bij sommige fretten reageert het maagdarmkanaal hierop met de productie van bepaalde specifieke (eosinofiele) ontstekingscellen. Deze fretten kunnen chronisch diarree met of zonder slijm en bloed vertonen in combinatie met gewichtsverlies. De diagnose is pas te stellen na een biopt van de maag of de darm. Corticosteroïden kunnen soms tijdelijk helpen maar een correctie van het voer is belangrijker.

*'''Tumoren'''

Tumoren uitgaande van het maagdarmkanaal komen niet vaak voor. Er zijn aanwijzingen dat tumoren in dit gedeelte van het lichaam vooral kunnen ontstaan vanuit chronische ontstekingen zoals bijvoorbeeld bij Helicobacter uitgroei. Lymfoom, een ontaarding va de lymfeklieren komt bij oudere fretten wel regelmatig voor. Hierbij kunnen ook de lever en darmen aangetast zijn.

'''''Behandeling van maagdarmproblemen'''''

Bij een vermoeden op een Helicobacter maagontsteking zal een ''antibiotica kuur'' tegen de Helicobacter bacterie worden ingezet. Deze kuur is dezelfde als die bij mensen wordt gebruikt. Echter fretten met ernstige ontsteking of maagzweer kunnen soms niet goed tegen het antibioticum Clarithromycine. Dit is namelijk erg irriterend voor de maag. Het is dan beter om eerst de maagwondjes wat te laten herstellen met ''maagzuurremmers'' en een ''maagwandbeschermer'' als Sucralfaat voordat dit antibioticum wordt ingezet. Aanvullend kunnen medicijnen tegen de misselijkheid en Vitamine B12 injecties worden gegeven.

Indien er sprake is van een vreemd voorwerp in de maag of bijvoorbeeld een obstructie in de darm, zal er ''geopereerd'' moeten worden. Een enkele keer kan een obstructie met laxeermiddel naar achteren worden gedreven, vooral als bekend is dat
het bijvoorbeeld gaat om een te groot stuk groente of fruit. Maar dit is altijd een risico want hoe langer je wacht met opereren hoe groter het risico dat het diertje sterft.

Bij diarree ten gevolge van bijvoorbeeld een Corona virus infectie kan een darm beschermend middel als Finidiar pasta of Sucralfaat gegeven worden voor een aantal dagen. Indien het fretje ernstig ziek is, is antibiotica en eventueel andere aanvullende medicatie nodig. Coccidiose bij jonge fretjes of zieke dieren kan behandeld worden met een medicijn tegen deze parasieten. Alle fretten dienen tegelijk behandeld te worden, ook de (wel besmette maar) niet zieke dieren.

''Tumoren'' van het maagdarmkanaal kunnen soms chirurgisch verwijderd worden door het stuk aangetaste darm te verwijderen. Dit is een moeilijke operatie maar voor een ervaren frettendierenarts goed te doen. Voor de behandeling van Lymfoom met aantasting van het maagdarmkanaal zie het hoofdstuk: Lymfoom.
Het verwijderen van een vergrote milt bij fretten met diarree is niet nodig. Deze milt is een reactie op de ontsteking in het maagdarmkanaal.

Het is belangrijk om kleine hoeveelheden ''goed verteerbaar voedsel'' te geven, bijvoorbeeld Royal Canin Convalescence Support Instant (het “Waltham papje”) of Hill’s A/D blikvoer. Voor fretten met ernstige problemen is het niet meer verstandig om rauw voedsel te geven.

Fretten met ernstige maagdarmproblemen kunnen het beste worden opgenomen in de ''kliniek'' waar zij via injecties en met infuus behandeld kunnen worden. Deze injecties belasten het maagdarmkanaal veel minder.
''Oudere fretten'' hebben vaak chronische maagdarmproblemen door de langdurige aanwezigheid van de Helicobacter bacterie in de maag. Zij hebben vaak baat bij een dagelijkse hoeveelheid van het Waltham papje in combinatie met 1-2x daags Sucralfaat.

'''''Preventie van maagdarmproblemen'''''

De Helicobacter bacterie is bij de fret waarschijnlijk niet uit te roeien. Wel kan met een kuur antibiotica het aantal bacteriën in de maag weer verminderd worden. Maar een uitgroei kan beter tegen gegaan worden door de fret ''goede voeding'' te geven en ''stress'' zoveel mogelijk te vermijden. Haarballen zijn meestal het gevolg van de verminderde maagmotiliteit ten gevolge van de maagontsteking. Die ontsteking moet dus ook behandeld worden. Daarnaast is het zinvol om tijdens de rui om de dag 1 cm ''haarbalpasta'' voor de kat te verstrekken. Haarbalpasta bevat veel suikers en is daarom erg gewild bij de fretten. Beter zou het zijn om alleen de vaseline te geven. Dit kan door het kopen van zuurvrije vaseline bij de apotheek of de drogist. Dit mag elke dag gegeven worden tijdens de rui. Het is echter minder smakelijk.

===Middenoorontsteking===

De laatste jaren hebben we steeds meer te maken met oorproblemen bij fretten; vaak een middenoorontsteking. De kan zich ontwikkelen tot een chronische aandoening.

Het middenoor is een inwendig gelegen gedeelte van het gehoorsysteem, wat net achter het trommelvlies ligt. Bij de fret op een moeilijk bereikbare plek, in het bot van de kop en schedel en is verdeeld in allerlei kleine ‘kamertjes’, lijkend op een honingraad.

Het is nog niet duidelijk wat precies de oorzaak is van de steeds frequenter voorkomende middenoorontstekingen, maar het vermoeden is dat oormijten een rol spelen. Deze kunnen schade aan de gehoorgang en het trommelvlies aanrichten, waardoor schimmels, bacteriën en virussen naar binnen kunnen dringen. Een goede bestrijding van oormijten lijkt dan ook erg belangrijk. Dit kan onder andere door middel van Stronghold pipetjes, verkrijgbaar bij de dierenarts. Zie [[verzorging#oormijten]]

Doordat het middenoor van de fret op een lastig bereikbare plek gelegen is, is het moeilijk een ontsteking goed te bestrijden. Antibiotica kan er vaak moeizaam komen en door de bouw is het eigenlijk niet mogelijk om te spoelen. Vaak is langdurige behandeling noodzakelijk met antibiotica en oordruppels. Hierdoor wordt een middenoorontsteking regelmatig een chronisch probleem.

Een ''acute middenoorontsteking'' is te herkennen aan:

* Scheef houden van de kop, met het aangetaste oor naar beneden
* Het in rondjes lopen
* Wankelen tijdens bewegen/lopen
* Soms tranende ogen
* Soms niet willen eten
* Soms koorts en algemeen ziek zijn

'''''Ga bij een van deze signalen direct naar een dierenarts met frettenervaring!'''''

Wordt dit niet juist behandeld, kan het een pijnlijke dood van je fretje betekenen.

''Een chronische middenoorontsteking ''geeft vaak minder duidelijke acute verschijnselen:

* Tranende ogen bij eten
* Slecht eten
* Veel kruimelen met brokjes
* Prooi laten staan
* Kuchen, hoesten en keelschrapen
* Soms wankelen met achterhand tijdens lopen
* Niet bij de oren geaaid willen worden
* Lastig in het nekvel te pakken
* Gespannen in nekspieren, vooral bij aanraken
* Afvallen

Een chronische middenoorontsteking is altijd sluimerend aanwezig. Regelmatig steekt het dan weer de kop op. Het is een zeer pijnlijke aandoening voor je dier. Fretten laten pijn erg lastig zien, dus elk klein signaal kan belangrijk zijn.

Een chronische oorontsteking kan desastreus verlopen voor je fretje als het niet onderkent en behandeld wordt. De ervaringen zijn dat fretten die een chronisch oorprobleem hebben erg vatbaar zijn voor nierontstekingen,(chronische) ontstekingen in de keel en aan de luchtwegen en er zijn vaak maag/darm complicaties door de vele antibiotica die de frettenmaagjes vaak slecht verdragen. Bovendien is er een risico dat de ontsteking doorbreekt naar de hersenen, wat onherroepelijk de dood betekent.

===Nierfalen bij de fret===

Door: Hanneke Roest, frettendierenarts.

'''De Frettenkliniek''' te Giessen

De nieren hebben een belangrijke functie in het constant houden van allerlei waarden in het lichaam. Ze regelen de zuurtegraad van het bloed, ze veranderen de bloeddruk naar behoefte van het lichaam en houden de mineralen in balans. Daarnaast zorgen ze ervoor dat afvalstoffen uit het lichaam verwijderd worden. Deze afvalstoffen, afbraakproducten van eiwitten (zoals ureum, BUN) worden door de nieren uit het bloed gefilterd en met de urine afgevoerd.

'''Nierfalen''' is een toestand waarbij de nieren niet meer goed kunnen functioneren; ze doen hun werk niet goed meer. Dit kan ontstaan ten gevolge van verschillende oorzaken: bacteriele, virale (bijvoorbeeld ADV) en protozoaire infecties, nierstenen, aangeboren en/of erfelijke aandoeningen, tumoren, een afwijkende bloeddruk, ziektes elders in het lichaam (zoals chronische ontstekingen), vergiftigingen (onder andere door antivries, druiven en rozijnen) en bepaalde niertoxische medicijnen (bijvoorbeeld Gentamycine). Veel oudere fretten hebben nierinfarcten.

Er kan sprake zijn van acuut nierfalen, chronisch nierfalen en een combinatie van de twee.

Bij '''''chronisch nierfalen''''' werken de nieren al langer slecht. De chronische ontsteking in de nieren heeft geleid tot vorming van littekenweefsel. Het littekenweefsel trekt samen en zorgt ervoor dat de nieren kleiner worden, dit littekenweefsel is blijvend.

Bij dieren met '''''acuut nierfalen''''' is nog geen sprake van littekenweefsel. Deze dieren kunnen acuut heel erg ziek worden, maar in principe kan er dan nog volledig herstel van de nierfunctie optreden.

Wanneer het dier al langer chronische nierproblemen heeft maar plotseling snel verslechtert ten gevolge van een acute infectie, is er sprake van een '''''combinatie.''''' Dit komt redelijk vaak voor.

[[Bestand:Nierfalen 1.jpg|300px]]

Normale nier: Deze bestaat uit ruim 1 miljoen eenheden (nefronen). Een nefron filtert het bloed en concentreert de afvalstoffen uit het lichaam. Deze worden in de urine afgegeven. De nefronen monden uit in een verzamelbuis, welke in het nierbekken uitkomt. De urine gaat via de ureter naar de blaas, alwaar die wordt opgeslagen.

[[Bestand:Nierfalen 2.jpg|300px]]

Chronisch nierfalen: Chronische ontsteking in de nieren leidt op den duur tot vorming van littekenweefsel. Dit littekenweefsel trekt samen en zorgt ervoor dat de nieren steeds kleiner worden. Dit noemen we schrompelnieren en deze schade is niet meer omkeerbaar.

'''''Symptomen'''''

Fretten met chronische nierproblemen vermageren, hebben een slechte eetlust en drinken en plassen vaak veel. Soms zijn ze slomer maar vaak valt aan het gedrag niet veel op. In sommige gevallen is er een vreemde 'maggi' geur te ruiken uit het bekje. Dit komt door de ophoping van gifstoffen in het bloed die eigenlijk door de nieren uitgescheiden zouden moeten worden. Enkele fretten hebben afwijkende ontlasting.
Dieren met acute nierproblemen zijn meestal wel slomer, gaan vaak 'plat' liggen en zijn vaak pijnlijk in de buik.

'''''Diagnose'''''

Indien er vermoed wordt dat een fretje lijdt aan nierfalen, zal er worden geadviseerd om een ''urineonderzoek'' en ''bloedonderzoek'' te laten uitvoeren. Bij het urineonderzoek wordt er bijvoorbeeld gekeken of de nieren nog voldoende concentrerend vermogen hebben en of er te veel eiwitten of bloedcellen in de urine lekken.

Bij het bloedonderzoek worden onder andere de ''nierwaarden'' beoordeeld (ureum, fosfaat). Deze waarden zullen pas verhogen als meer dan de helft van het totale nierweefsel is aangetast. (NB. Bij honden en katten is het ureum gehalte in het bloed minder belangrijk en wordt het kreatinine gehalte bepaald. Bij de fret geeft het kreatinine gehalte in het bloed geen goede indicatie voor het functioneren van de nieren).

Bij acuut nierfalen kunnen deze waarden enorm hoog zijn, maar er kan nog volledig herstel optreden. Bij chronisch nierfalen is de hoogte van de nierwaarden zeker gerelateerd aan de prognose. Soms zijn de nieren aangedaan, door bijvoorbeeld een heftige ontsteking, maar zijn de nierwaarden nog niet verhoogd, dan is er (nog) geen sprake van nierfalen maar van een nieraandoening.
Indien een aanwijsbare oorzaak van acuut nierfalen wordt vermoed of er nog getwijfeld wordt over mogelijke bijkomende problemen, zullen er nog extra onderzoeken worden voorgesteld.

Nierfalen is een gecompliceerde ziekte en de nieren kunnen bij iedere patient in een andere mate aangetast zijn. Daarom dient de behandeling goed afgestemd te worden op het individuele dier.

'''''Behandeling'''''

Bij een nieraandoening waarbij nog geen sprake is van nierfalen zal meestal worden volstaan met medicatie en controle afspraken.

Bij acuut nierfalen is een opname in de kliniek en een behandeling met infuus en medicatie over het algemeen de beste optie. Hierbij wordt in de gaten gehouden dat het dier ruim voldoende infuus krijgt maar dit wel voldoende uitplast. Een intensieve monitoring is erg belangrijk. Ace-remmers die in een later stadium wel gegeven worden, mogen nu nog NIET worden gegeven.

Bij chronisch nierfalen bestaat de behandeling vooral uit medicatie en voeding. Ace-remmers (b.v. enalapril, benazepril) bevorderen de doorbloeding van de nieren en verminderen de progressie van chronisch nierfalen. Fosfaatbinders (b.v. sucralfaat, lantharenol, chitosan en calciumcarbonaat) zijn vaak nodig om het fosfaatgehalte in het bloed te verminderen. Bacterien kunnen de oorzaak zijn een ontsteking in de nieren maar daarnaast zijn nierpatienten extra gevoelig voor bacteriele infecties van de urine wegen. Antibiotica kan daardoor soms worden voorgeschreven. Ten gevolge van het chronisch nierfalen kan er ook een te laag kalium gehalte in het bloed ontstaan. Dit veroorzaakt een slechte eetlust en sloomheid. Dit Kalium kan via medicatie (kaliumgluconaat) worden aangevuld. Daar een hoog ureum gehalte in het bloed de slijmvliezen in het maagdarmkanaal kan aantasten, is het soms nodig om hiervoor ondersteunde medicatie te geven.

Een ''nierdieet'' is bij honden en katten erg belangrijk bij de behandeling van nierfalen. Hill's K/D dieet voor de kat zou voor de fret een goede optie zijn. Dit dieet bevat veel lagere gehalten aan eiwit, zout en fosfaat vergeleken met een normaal frettenvoer. Hierdoor worden de nieren minder belast en komen er minder afvalproducten in het bloed. Probleem is echter dat veel fretten met nierproblemen een slechte eetlust hebben en het nieuwe minder smakelijke dieet niet willen eten. Het is belangrijker '''dat''' uw fret eet dan '''wat''' hij eet!

'''''Prognose'''''

De prognose van een fret met nierfalen verschilt sterk. Acuut nierfalen kan volledig herstellen en heeft in dat geval geen continue controles nodig. Chronische schade aan de nieren is onomkeerbaar en een deel van de medicatie zal dan ook levenslang noodzakelijk blijven. Medicijnen zijn erg belangrijk in de behandeling van chronisch nierfalen. Niet alleen leven de behandelde fretten significant langer maar daarnaast voelt het dier zich veel prettiger.

De medicatie zal echter zeker in het begin, maar ook later nog bijgesteld moeten worden naar de behoeften van uw fret. Daarvoor zijn regelmatige controles op de kliniek met bloedafname en urineonderzoek noodzakelijk.

===Pijnstilling bij de fret===

Door: Hanneke Roest, frettendierenarts.

'''De Frettenkliniek''' te Giessen

Van diverse ziekte aandoeningen van de fret weten we vanuit de humane geneeskunde dat het pijnlijk is. Een verwonding, een gebroken bot, een maagzweer, een acute middenoorontsteking, een acute nierontsteking. Het zijn aandoeningen waarbij we er van uit kunnen gaan dat het pijn doet, niet alleen bij de mens maar ook bij het dier. Naast de behandeling van de aandoening is het dan wenselijk om tevens pijnstilling te geven. Pijnstillers hebben daarnaast het voordeel dat ze ontstekingsremmend werken.

Wetenschappers zijn het erover eens dat dieren pijn precies zo ervaren als wij mensen, alleen tonen zij het anders. De fret, die nog dicht bij zijn voorouder de bunzing staat, zal niet makkelijk laten zien dat hij pijn heeft. Dat geeft zwakte aan en dat betekent in de natuur dat je er heel snel bent geweest. Dat een fretje pijn slecht laat zien wil niet zeggen dat hij het anders ervaart. Hij toont het alleen anders dan wij mensen. Aangezien een fretje niet kan praten, hebben wij als eigenaar en als dierenarts slechts de mogelijkheid het diertje nauwkeurig gade te slaan en te onderzoeken om zo aanwijzingen te krijgen of het diertje pijn heeft.

[[Bestand:Zieke fret.jpg|300px]]

'''''Pijnsignalen bij een fret'''''

Een fretje zal niet gaan huilen of verbaal uiting geven aan pijn¦tenzij je bijvoorbeeld op de staart gaat staan. Bij acute plotse pijn zal het dier dit aangeven door een dikke staart op te zetten, een schreeuw te geven en eventueel de anaalklieren te laten gaan. Chronische pijn is veel moeilijker te onderkennen. Onderstaande gedragingen kunnen tekenen zijn van een niet welbevinden of van pijn.

* Minder levendig.
* Weinig meer uit de slaapplaats komen.
* Knijpen met de oogjes.
* Verminderde eetlust.
* Plat gaan liggen; tijdens het spelen of rondlopen gaat het fretje plat op de buik liggen.
* Plots gaan bijten naar de eigenaar of andere fretten.
* Omkijken naar de buik of de flank.
* Lopen met een hoge opgebolde rug.
* Knarsetanden.
* Knagen aan stof (slaapzakje) of vloerbedekking.
* Kreupel lopen.
* Hissen en sissen. Dit kan ook voorkomen als het diertje zich niet veilig voelt. Bijvoorbeeld doordat het in een te grote groep is gehuisvest of met een fret waarmee het niet goed samen gaat.
* Een opgezette staart.
* Anaalklieren laten gaan.
* Veel trillen.

'''''Behandeling van pijn bij de fret.'''''

De belangrijkste behandeling van pijn is het oplossen van het probleem dat de pijn veroorzaakt! Bij een gebroken bot is dat het spalken of chirurgisch behandelen van de breuk. Bij een maagzweer is dat een medicinale behandeling van de maagzweer en het vermijden van stresssituaties welke eventueel de maagzweer hebben veroorzaakt.

Niet altijd is het mogelijk de oorzaak te bestrijden en soms heeft een behandeling even tijd nodig om aan te slaan. Dan zou pijnstilling wenselijk zijn.

De voor de hond en kat veel gebruikte pijnstillers (NSAID's) als Metacam® (meloxicam) en Rimadyl® (carprofen) geven helaas veel problemen bij de fret. NSAID's (Non-Steroidal Anti-Inflammatory Drugs) zijn medicijnen die de vorming van prostaglandines in het lichaam remmen. Prostaglandines stimuleren het pijngevoel, verhogen de lichaamstemperatuur (koorts) en zorgen ervoor dat bloedvaten open gaan staan (roodheid bij een ontsteking).

'''''De bijwerkingen van NSAID pijnmedicatie.'''''

Prostaglandines zijn betrokken bij de opbouw van het maagslijmvlies. Doordat de vorming van prostaglandines door de NSAID's wordt geremd, wordt het maagslijmvlies erg dun en kan het gemakkelijk geirriteerd raken door het maagzuur. De belangrijkste bijwerkingen van deze pijnstillers zijn dan ook slijmvliesbeschadigingen in de maag welke uiteindelijk kunnen leiden tot ernstige zweren in de maag. Hierdoor wordt het diertje misselijk, heeft een slechte eetlust en krijgt dunne of zelfs zwarte ontlasting. Zwarte teerachtige ontlasting geeft aan dat er bloed vanuit de maag in de ontlasting is gekomen, dit is het geval bij een maagbloeding. Een maagbloeding is gevaarlijk en kan tot de dood van het fretje leiden. Fretten die veel prooidieren eten hebben altijd een wat donkere tot zwarte ontlasting, maar die is meestal vast van vorm en vermengd met de restanten van het prooidier.

'''''Waarom hebben fretten zo snel last van deze bijwerkingen?'''''

1. Fretten missen, net als katten, het enzym UDP- glucuronyltransferase om geneesmiddelen uit te scheiden in de gal. Dat wil zeggen; ze kunnen nauwelijks 'glucuronideren'. Slechts 1/10 van de capaciteit van de hond. Hierdoor is de eliminatie-halfwaarde tijd van diverse geneesmiddelen, waaronder bovenstaande pijnstillers, sterk verlengd in vergelijking met de hond en ontstaan gemakkelijk bijwerkingen doordat het middel te lang en in een te hoge dosis in het lichaam aanwezig blijft.

2. Veel fretten hebben daarnaast vaak al in enige of meerdere mate last van maagproblemen doordat bij vrijwel alle fretten de ''Helicobacter Mustelae'' bacterie in de maag aanwezig is. Deze geeft bij uitgroei acute- of chronische ontstekingen in de maag. Het geven van bovenstaande pijnstillers kan dan heel gemakkelijk nog meer schade aan het maagslijmvlies berokkenen.

3. Oudere fretten (boven de leeftijd van 5 jaar) hebben regelmatig galweg-, lever- of nierproblemen waardoor de uitscheiding van deze medicijnen nog minder goed verloopt en het medicijn ook hierdoor in een te hoge concentratie in het bloed aanwezig blijft en door de relatieve overdosering extra schade kan aanrichten in de maag.

De combinatie van Prednison en pijnmedicatie als bovenstaande is een snelweg richting een maagzweer en is dan ook gecontra-indiceerd, niet alleen bij de fret maar ook bij de hond en kat. Deze combinatie nooit aan een fretje geven.

'''''Alternatieven voor NSAID's'''''

Dit alles maakt het niet gemakkelijk om voor bovenstaande pijnstillers te kiezen bij pijn bij een fretje. Een alternatief voor de NSAID pijnmedicatie is morfine injecties, maar deze mogen slechts door de dierenarts worden toegediend en werken kortdurend (8 uur). Bij opname in de Frettenkliniek is dat een goed alternatief. Het oraal (via de bek) ingeven van morfine preparaten is bij de paar fretten waar ik het bij heb geprobeerd niet goed bevallen. Als je deze medicatie oraal toedient geeft het ook maag-darmproblemen. De fretten werden er al heel snel erg misselijk van.

'''''Conclusie'''''

De beste pijnmedicatie bij de fret bestaat uit het oplossen van het probleem dat de pijn veroorzaakt. Als dat niet mogelijk is kunnen indien het echt noodzakelijk is, in lage dosis (de dosering als bij de kat) en om de dag of om de 2 dagen, NSAID's als Metacam® en Rimadyl® gegeven worden... mits het diertje geen maag, lever of nierproblemen heeft. Liefst zo kort mogelijk.

Aan oudere fretten (boven de leeftijd van 5 jaar) kunnen in verband met de mogelijke verminderde lever- en nierfunctie, deze medicijnen het beste om de 3-4 dagen gegeven worden. Indien klachten optreden als diarree, zwarte ontlasting of misselijkheid (smakken, braken, platliggen, knagen aan stof, knarsetanden) is het belangrijk om onmiddellijk te stoppen.

Ook is het belangrijk om op voorhand, dus al bij de start van deze medicatie, tevens maag-beschermende medicatie als Sucralfaat en maagzuurremmers te geven.

Mijn ervaring is dat deze pijnmedicatie met NSAID's, ondanks al deze beschermende maatregelen, toch vaak problemen geeft; ik gebruik het daarom persoonlijk vrij weinig en alleen kortdurend. Ik neem de dieren liever op in de Frettenkliniek en gebruik de morfine injecties tot ik de ziekte die de oorzaak van de pijn is, heb kunnen aanpakken, dan wel chirurgisch of met andere medicatie.

===Vergrote milt===

'''De grote milt bij de fret, niet te snel chirurgie!'''

Door:Hanneke Roest, frettendierenarts.

'''De Frettenkliniek''' te Giessen

De laatste weken bereiken mij berichten over fretten die geopereerd worden aan een vergroting van de milt. Dit verontrust mij omdat het in het merendeel van de gevallen niet nodig is om deze vergrote milt chirurgisch te verwijderen. Met andere woorden er worden fretten onnodig geopereerd.

De milt is een orgaan dat links voorin de buik aanwezig is. Hij ligt als een platte zachte dikte tegen de linker buikwand aan. Als hij vergroot is, is hij vaak zelfs door de eigenaar te voelen als een langgerekte platte schijf van soms wel 15 cm lengte en 5 cm. breedte.

De milt fungeert als opslagplaats voor alle bloedcellen en verwijderd oude bloedcellen uit de bloedbaan. Ze reguleert tevens het aantal circulerende bloedcellen in de bloedbaan. Daarnaast speelt ze een rol in de aanmaak van afweerstoffen.
Bij embryo’s is de milt tevens een orgaan waar bloedcellen aangemaakt worden maar deze functie verdwijnt meestal als het beenmerg gaat functioneren. Echter bij een sterke prikkeling tot aanmaak van bloedcellen kan deze functie weer in de milt ontstaan bij volwassen dieren. We noemen dat “extramedullaire hemopoëse”.

Een grote milt, soms wel 20x groter dan zijn normale grootte, komt regelmatig voor bij fretten vanaf middelbare leeftijd. Wordt deze chirurgisch verwijderd en wordt het weefsel opgestuurd naar de patholoog dan zal in vrijwel de meeste gevallen “extramedullaire hemopoëse” de diagnose zijn. Dit geeft alleen aan dat de milt wordt geprikkeld, meestal door een ontsteking in de buik, zoals bijvoorbeeld van het maag-darmkanaal, de galwegen of de lever. De milt is dus niet de '''oorzaak''' van een ziekte maar het '''gevolg''' van een ziekte. Het verwijderen van de milt heeft daarom meestal geen enkele zin. Wel heeft het zin om bij een zieke fret met een grote milt verder te gaan zoeken naar de oorzaak van de ziekte via bijvoorbeeld, de anamnese, buikpalpatie, bloedonderzoek, röntgenfoto of echografie.

Een heel enkele keer is het wel verstandig om de milt chirurgisch te verwijderen. Bijvoorbeeld als een milt zo groot is geworden dat deze een oncomfortabel gevoel kan geven aan het dier. Ook een onregelmatig gevormde milt met bijvoorbeeld een grote (meestal goedaardige) hyperplastische bult erop kan beter verwijderd worden. Een dergelijke uitstulping van de milt heeft namelijk een fragiele wand en kan makkelijk scheuren waardoor de milt kan gaan bloeden.

Is een fretje niet ziek maar heeft het diertje wel een vergroting van de milt dan kan dat het beste genoteerd worden in de patiënt gegevens bij de dierenarts, maar hoeft er meestal (nog) geen behandeling ingesteld te worden.
Een dergelijke vergroting van de milt is een typisch fretten probleem. Bij honden en katten daarentegen is een miltvergroting (zeker in de mate zoals dat bij de fret gebeurt) heel vaak wel een teken van kanker van de milt. Dit is dan ook de reden dat veel dierenartsen de neiging hebben om de milt chirurgisch te gaan verwijderen.

Soms knapt een fretje wel op na een (onnodige) operatie van de milt. De redenen hiervoor kunnen zijn:

* Meestal wordt antibiotica gegeven tijdens en na de operatie. Dit kan een gunstig effect hebben op met name de veel voorkomende maag- darmontstekingen.
* Een fretje wordt na een operatie vaak extra goed verzorgd en tijd is ook een belangrijke factor in een genezingsproces.
* Zowel in de humane- als in de dier-geneeskunde knapt een patient soms op ''ondanks'' wat de (dieren)arts doet.

[[Bestand:Operatie Hanneke.jpg|400px]]

Een grote uitstulpende bult op de milt, meestal goedaardig. Daar deze uitstulping echter een kwetsbare wand heeft kan de milt beter verwijderd worden om een fatale miltbloeding te voorkomen.

===Corona Virus===

Het Corona virus is een regelmatig opduikend virus, wat zelfs een soort epidemische vorm kan aannemen.
Corona virussen zijn veel voorkomend, bij veel verschillende dieren en mensen. Elke diersoort heeft zijn eigen specifieke Corona virus. Een kat kan geen mens besmetten en een varken geen fret, om een voorbeeld te noemen.
Bij mensen geven Corona virussen luchtweg problemen. Een bekend voorbeeld is de ernstige aandoening SARS.

Bij fretten geeft het Corona virus (CoV) maagdarm klachten of een systemische ziekte die veel op FIP bij katten lijkt.

Recentelijk is aangetoond dat het bij fretten om twee verschillende CoV gaat, waarbij het enteritis (maagdarm) virus meerdere types heeft.

Het FRCoV virus, die maagdarm ontstekingen kan veroorzaken is het meest voorkomend. Er zijn vele gradaties in symptomen en een enkele keer toont de fret helemaal geen verschijnselen. Na besmetting kan je fret even een mindere dag hebben met een keertje diarree of wat misselijkheid en verder niets. Door menig eigenaar wordt het niet eens opgemerkt. Je fret kan er ook ernstig ziek van worden, met heftige, stinkende diarree. Vaak groen van kleur en met veel slijm. In ernstige gevallen zelfs alleen bloederig slijm. Ander symptomen die bij een besmetting kunnen voorkomen zijn lusteloosheid, misselijkheid, braken, anorexie (niet willen eten). Over het algemeen hebben ze geen koorts.
Meestal zijn deze verschijnselen na enkele uren of dagen weer verdwenen. Je fret is dan nog wel enkele maanden besmettelijk!

Sommige fretten ontwikkelen na besmetting een chronische maagdarm aandoening, ECE of "groene slijm ziekte". Deze dieren blijven last houden van bovengenoemde verschijnselen. Hoe ernstiger en langer de duur van de aanwezige symptomen, hoe meer schade er aan het lichaam wordt aangericht. Op den duur is de darm zo ernstig aangetast, dat voedingsstoffen niet of nauwelijks meer opgenomen kunnen worden. Ook andere aan de spijsvertering gerelateerde organen kunnen gaan ontsteken, zoals galblaas, lever en alvleesklier. Deze dieren zijn daarbij ook gevoeliger voor allerlei andere besmettingen, doordat hun weerstand laag is. Bovendien worden ze vaak langdurig met medicijnen behandeld om ontstekingen te onderdrukken, wat ze nog extra vatbaar maakt.

Het FSCV veroorzaakt een systemische aandoening welke erg lijkt op FIP bij de kat. Lange tijd werd er gedacht dat deze systemische aandoening werd veroorzaakt door een mutatie van het FRCoV. Het blijkt sinds kort dat het om een apart virustype te gaan.
Over het algemeen verliezen deze dieren erg veel gewicht, hebben chronische diarree,braken, zijn lusteloos en tonen ziek, hebben een slechte vacht en kunnen meerdere ontstekingsverschijnselen hebben. Vaak zijn is er sprake van een longontsteking, vergrote lymfeklieren, vergrote milt en worden er bij palpatie verdikkingen in de buik waargenomen. Soms zijn er diverse neurologische verschijnselen, zoals verlammingen aan de achterpoten en epileptische aanvallen.

Helaas is deze vorm altijd dodelijk.
Voor dit type zijn nog geen betrouwbare testen beschikbaar. De enige manier om te bewijzen dat een fret met dit type virus besmet is geweest, is na het overlijden weefsel te laten onderzoeken.

Fretten kunnen op alle leeftijden besmet worden met het CoV. Hele jonge pups, oudere en zieke fretten zijn er het gevoeligst voor. Het is al regelmatig voorgekomen dat in een nest alle pups sterven, terwijl moeder na een dagje alweer vrolijk rondhuppelt. Ernstige besmettingen kunnen echter op alle leeftijden een dodelijke afloop hebben. Multi-fret huishoudens, fokkerijen en opvangen zijn met name broedplaatsen voor het virus.
Incubatietijd is van 18-24 uur tot 3-4 dagen en het is zeer besmettelijk. Het lijkt er op dat een fret na besmetting nog zo'n 9 maanden besmettelijk kan blijven, ondanks dat het dier zelf niet ziek (meer) is of enige symptomen (meer)heeft.

Tegenwoordig zijn er al goede mogelijkheden om ontlasting te laten testen voor de aanwezigheid van het FRCoV. Dit moet echter wel opgestuurd worden naar het buitenland. Vooralsnog zijn de testen in Nederland nog niet goed betrouwbaar.

Zoals gezegd is het Corona virus zeer besmettelijk. Het kan overgebracht worden door direct contact tussen de dieren, via lichaamsvloeistoffen, lucht, haren, schoenen en kleding.

Het is erg belangrijk om strenge hygiëne voorschriften na te leven indien er met (vermoedelijk)besmette dieren omgegaan wordt. Het beste is om besmette dieren apart te huisvesten. Bij het hanteren wordt geadviseerd om handschoenen, speciale kleding of een overall en rubber laarzen of schoenhoesjes te gebruiken. Voor elk dier kleding/schoeisel desinfecteren of vervangen indien er van wegwerpmateriaal gebruik gemaakt wordt. Dagelijkse reiniging van speelruimtes, kooien en speelmateriaal met een chloorhoudend product(bleekwater) wordt aanbevolen.
Het is duidelijk dat dit erg arbeidsintensief is en bij een grote hoeveelheid fretten een haast onmogelijke taak is. Het is dan ook zeer belangrijk om geïnfecteerde fretten, of vanuit een besmet gebied niet te mengen met gezonde dieren, om een uitbraak van dit virus zo veel mogelijk onder controle te kunnen houden.

Momenteel lijkt het in Nederland rustig te zijn, maar in Groot Brittannië is er sinds een klein jaar een enorme uitbraak aan de gang. Helaas zijn er dieren geëxporteerd die dragers van het virus waren en zodoende zijn er al andere Europese landen die momenteel met heftige uitbraken te kampen hebben, waaronder Denemarken en Spanje.

Communicatie tussen frettenhouders en dierenartsen onderling is belangrijk. Wees open en eerlijk over je besmettingen, om een (inter)nationale epidemie te voorkomen. Momenteel worden in Groot Brittannië en Denemarken alle besmettingen in kaart gebracht, met naam en toenaam. Dit om mogelijke verdere verspreiding te voorkomen. Het is inmiddels bekend dat her-besmettingen kunnen plaatsvinden. Na hoeveel tijd is nog niet helemaal duidelijk.

===Een te laag bloedsuiker… wat wil dat zeggen?===

Door: Hanneke Roest, frettendierenarts

'''De Frettenkliniek''' te Giessen

Regelmatig krijg ik bloeduitslagen onder ogen waarbij een te laag bloedsuiker bij een fretje is geconstateerd. Vaak wordt het diertje dan direct verdacht van het hebben van insulinomen, dat is echter lang niet altijd het geval.

'''''Wat zijn insulinomen'''''

Dit zijn hele kleine tumortjes in de alvleesklier die teveel insuline produceren waardoor het bloedsuiker daalt. De tumortjes zaaien slechts zelden uit en blijven vaak erg klein (speldenknop) maar door de productie van de grote hoeveelheid insuline zijn ze gevaarlijk voor het fretje. Insuline doet namelijk het bloedsuiker dalen. Bij een te laag bloedsuiker zal het fretje geleidelijk (in een aantal maanden) slomer worden, meer gaan slapen en afvallen. Er zijn kortdurende periodes van zwakte in de achterhand waardoor het fretje omvalt. Soms staart het diertje enige tijd in de ruimte alsof het even “van de wereld” is. Door de toename van maagzuur kan het diertje misselijkheids tekenen gaan vertonen. Uiteindelijk zal het fretje na enige tijd overlijden. Het is een langzame progressieve aandoening.

'''''Wat zijn andere redenen voor een te laag bloedsuiker?'''''

1. Een belangrijke reden van een laag bloedsuiker is de manier van meten. Niet elke dierenarts kan gemakkelijk (zonder narcose) een redelijke hoeveelheid bloed afnemen bij een fretje. Vaak wordt dan een humaan bloedsuikermetertje gebruikt, waar slechts een druppel bloed voor nodig is. Deze apparaatjes meten in capillair volbloed en geven daardoor een lagere bloedsuiker waarde aan dan de waarde die wordt gemeten in veneus plasma zoals dat in de grotere analyse apparatuur in de dierenkliniek of de laboratoria wordt gemeten. Deze waarde dient dan ook altijd omgerekend te worden! Niet iedere dierenarts is hiermee bekend.
In het afgenomen bloed moet het bloedsuiker direkt gemeten worden anders wordt het bloedsuiker opgenomen door de rode en witte bloedcellen en daardoor lager dan in werkelijkheid.

2. Een andere belangrijke oorzaak van een laag bloedsuiker bij fretten is een verminderde opname bij chronische maag-darmpatienten. Het bloedsuiker is dan meestal matig verlaagd maar als het bloedsuiker wordt gemeten met een humaan apparaatje kan de waarde erg laag lijken.

3. Ook patienten met een leverprobleem kunnen een laag bloedsuiker hebben. Na een maaltijd wordt bloedsuiker geabsorbeerd in de dunne darm en wordt daarna grotendeels als glycogeen opgeslagen in de lever en de spieren. Indien nodig komt bloedsuiker vrij uit dit weefsel (via glycogenolyse) om een goede bloedspiegel te houden.

4. Indien er sprake is van een sepsis (bloedvergiftiging) is het bloedsuiker vaak behoorlijk verlaagd door een toename van het gebruik in de weefsels en een verminderde aanmaak.

5. Levertumoren, tumoren van de (gladde) spieren of tumoren van de bloedvaatjes verbruiken veel bloedsuiker waardoor ook lage waarden gemeten kunnen worden.

'''''Wat zijn normale en wat zijn afwijkende bloedsuiker waarden:'''''

Normaliter is het bloedsuiker (gemeten in bloedplasma) bij een gezonde fret tussen de 5,2 mmol/L en 7,5 mmol/L. Een bloedsuiker tussen de 4 mmol/L en de 5,2 mmol/L is afwijkend er verdiend nader onderzoek. Dit kan veroorzaakt worden door diverse bovenstaande aandoeningen. Een bloedsuiker onder de 4 mmol/L gemeten bij een oudere fret, in combinatie met symptomen die overeenkomen met de ziekte insulinomen, waarbij andere oorzaken zijn uitgesloten en gemeten op de juiste wijze… is een waarde die sterk kan wijzen op de aanwezigheid van insulinomen.

'''Let op: Indien het bloed is gemeten via een druppel bloed met een humaan bloedsuikermetertje dan kan de waarde erg misleidend zijn indien deze niet wordt omgerekend. Een gemeten waarde van 2,7 mmol/L is namelijk sterk afwijkend maar omgerekend is deze 4 mmol/L en die waarde is niet dramatisch laag.'''

'''''Wat te doen bij een laag bloedsuiker:'''''

Indien een laag bloedsuiker wordt gemeten is altijd een volledig lichamelijk onderzoek op zijn plaats en vervolgens een volledig bloedonderzoek. Hiermee kunnen de diverse mogelijke oorzaken van het lage bloedsuiker worden onderzocht.
Bij een laag bloedsuiker ten gevolge van maagdarmaandoeningen is het van belang om die oorzaak eerst aan te pakken.

[[image:image.jpeg]]

Indien het lage bloedsuiker wordt veroorzaakt door insulinomen hangt de behandeling af van de waarde van het bloedsuiker, de mate waarin het fretje symptomen laat zien van het lage bloedsuiker en de leeftijd van het fretje. Indien het bloedsuiker nog boven de 4 mmol/L blijft en het fretje geen klachten heeft van een te laag bloedsuiker wordt eerst geprobeerd dit met aangepaste voeding op te vangen. Het bloedsuiker wordt dan elke 1-3 maanden gecontroleerd. Fretten onder de leeftijd van 7 jaar met een bloedsuiker lager dan 4 mmol/L, met klachten passend bij een te laag bloedsuiker maar verder gezond, zijn het meest gebaat bij een operatie waarbij de insulinomen worden verwijderd. Zie voor nadere informatie de website van de frettenkliniek. Indien geen operatie mogelijk is kan het beste gestart worden met een lage dosis Proglycem® (diazoxide). Door regelmatig elke 1-2 maanden het bloedsuiker te bepalen wordt deze dosis langzaam verhoogd en in het laatste stadium uitgebreid met een lage dosis prednison. De fretten “slijten” erg door deze medicatie en het regelmatig te lage bloedsuiker, ze worden steeds slomer en magerder en zullen uiteindelijk overlijden.

'''''Nieuw onderzoek'''''

In de Frettenkliniek starten we binnenkort met een onderzoek naar het gebruik van de frucosamine bepaling in het bloed bij fretten. Fructosamine is een verzamelnaam voor een aantal eiwitten waaraan bloedsuiker wordt gebonden. De hoeveelheid fructosamine in het bloed is een maat voor de gemiddelde bloedsuikerwaarde gedurende twee tot drie weken voorafgaand aan de meting. Hiermee kunnen we mogelijk het gebruik van medicatie bij de ziekte insulinomen beter reguleren.
De waarde van fructosamine is afhankelijk van de hoeveelheid eiwitten in het bloed, fretten hebben regelmatig een verlaagde hoeveelheid eiwitten in het bloed waardoor de interpretatie van het gemeten fructosamine zorgvuldig bestudeerd zal moeten worden.

===Longwormen===

Door: Hanneke Roest, frettendierenarts.

'''De Frettenkliniek''', Giessen

Onlangs is in Nederland tijdens een sectie bij een fret longworm (Aelurostrongylus Abstrusus) gevonden. Het is een haarvormige worm van ongeveer 7 tot 10 mm die voornamelijk bij de kat is aangetoond. Longwormen bij fretten zouden veel vaker kunnen voorkomen dan tot nu toe gedacht werd.

[[]]

Fretten kunnen zich besmetten door het eten van met longworm larven besmette slakken of door het eten van (wilde) muizen, vogels of kikkers die deze slakken hebben gegeten.
De door de fret opgegeten larven doorboren de darmwand en gaan via de bloedbaan naar de longen. Daar worden ze volwassen en beginnen na 4 weken met het produceren van eitjes. Deze eitjes komen uit in de longblaasjes waarna de larven worden opgehoest en doorgeslikt en via de ontlasting weer in de buitenwereld komen. De larfjes kunnen worden opgenomen door kikkers, slakken, kleine knaagdieren en vogels, waar ze zich verder ontwikkelen tot besmettelijke larfjes die weer door een volgende fret of kat kunnen worden opgenomen. Zes weken na een infectie kunnen bij katten de eerste larfjes dan weer in de ontlasting gevonden worden.

'''''Verschijnselen'''''

Waarschijnlijk verloopt een infectie met longworm meestal subklinisch. Dat wil zeggen dat de fret er geen verschijnselen van heeft. Sommige fretten kunnen wel klachten krijgen. Deze klachten passen vaak bij keelontsteking en bronchitis verschijnselen, zoals hoesten en kokhalzen. Bij lichamelijk onderzoek is de keel vaak gevoelig. Er kan veel slijm worden opgehoest.

'''''Diagnose'''''

Bij fretten die hoesten kunnen longfoto’s worden gemaakt maar daar veel fretten afwijkingen in de longen vertonen is dit niet bewijzend. Met onderzoek van de ontlasting is de diagnose wel met zekerheid te stellen.
Verse ontlasting wordt ingezet in een zogenaamde Baermann test. Hierbij wordt gekeken of er larfjes in de ontlasting zitten. Vals negatieven uitslagen kunnen voorkomen doordat de fret al klachten heeft voordat de volwassen wormen eitjes hebben gelegd of omdat de larven niet elke dag via de ontlasting worden uitgescheiden. Daarom is het verstandig om een aantal keren deze test te laten uitvoeren. Ook is het mogelijk om larven aan te tonen in sputum monsters die onder narcose uit de keel of luchtpijp worden verkregen.

Afbeelding

'''''Behandeling'''''

Longworminfecties bij de kat en fret zijn heel goed te behandelen met een ontwormmiddel. Een pipet Advocate® voor de kleine kat, kan in de nek van de fret gedruppeld worden en is voldoende. De in de longen aanwezige wormen worden hierdoor gedood. Het duurt een paar weken voor het hoesten is verdwenen. Fretten die buiten komen en (naakt)slakken eten kunnen het beste preventief 2x per jaar worden behandeld met dit middel.

Gezondheid en ziekte

2016-08-22T07:49:30Z

Karen: /* Longwormen */

==Hoe herken ik een gezonde fret?==

Om te weten of je diertje misschien iets mankeert moet je wel weten hoe een gezonde fret in elkaar steekt. Pas als je bekend bent met het gedrag en uiterlijk van een gezonde fret kun je beoordelen of het noodzakelijk is om een dierenarts in te schakelen.

De beste manier om daar achter te komen bij je eigen diertje, is veel tijd aan hem of haar besteden en hem goed te observeren. Dat klinkt heel logisch, maar vaak genoeg weten fretteneigenaren geen specifieke vragen te beantwoorden als het noodzakelijk is. Geen twee fretten zijn hetzelfde. Heb je een goede band met je dier, dan kunnen zelfs de kleinste veranderingen opvallen.

Denk er vooral aan dat fretten nog dicht bij de natuur staan en erg stoïcijns zijn. Dat betekent dat ze pijn en ongemak niet snel zullen laten zien. Zwakte in de vrije natuur staat immers gelijk aan de dood.

====Tekenen van een gezonde fret====

In de regel is een gezonde fret een vrolijk, blij en speels diertje, wat graag ondeugende streken uithaalt.
Een aantal kenmerken van de gezonde fret:

*heldere, schone en glanzende ogen

*roze en vochtig tandvlees en slijmvliezen

*schone oren

*schone neus

*volle, glanzende vacht, zonder kale plekken of huidschilfers

*zachte (roze) voetzooltjes

*onderzoekend en nieuwsgierig gedrag vertonend

*normale, stevige bruine drollen in de bak. Enigszins afhankelijk van de voeding, maar nooit dun, brijig, hard of vreemd van kleur

*schone genitaliën en anus

*normale temperatuur, hartslag en ademhaling

==Wanneer kan er iets mis zijn?==

Zoals bij alle dieren kan je fret ook iets mankeren. Sterker nog, fretten zijn erg gevoelige dieren die vrij vatbaar zijn voor allerlei aandoeningen, ziekten en niet te vergeten ongelukjes.
Een fretje zal niet zo snel laten zien dat het iets mankeert. Soms zijn het erg kleine signalen, soms overduidelijke. Over het algemeen kun je stellen dat je niet al te lang kunt wachten met een dierenartsbezoek als je dier tekenen van gezondheidsproblemen of pijn laat zien. Het zijn kleine diertjes met weinig reserves.

'''Bij twijfel altijd contact opnemen met een dierenarts met frettenervaring!'''

Een lijst met dierenartsen vind je in [[nuttige adressen|dierenartsen]]

[[Bestand:Frettenkliniek 1.jpg|400px]]

====Tekenen van een ongezonde fret ====

Er zijn veel signalen die een fretje kan afgeven als het niet lekker in zijn vel zit of iets mankeert. Hieronder alleen een lijstje met enkele algemene tekenen. Meer ziekte gerelateerde tekenen vind je in het desbetreffende medische deel.

*matte en vieze ogen. In de ogen zie je de gemoedstoestand van je dier. Als hij zich niet lekker voelt zie je dat aan de blik in de ogen

*slechte vacht (dof, dun, kale plekken)

*echt droge neus

*wit tandvlees en slijmvliezen

*afwijkende ontlasting

*uitvloeiing uit neus, oor, oog of anus

*zachte, broze of gescheurde nagels

*huidirritaties of uitslag

*vreemd gedrag

*plotseling gewichtsverlies

*koorts

*niet eten of drinken

*overdreven veel slapen

====Tekenen van een fretje in nood====

Een fret in nood laat een speciaal gedrag zien, wat in een normale toestand niet voorkomt. Vang je een of meerdere signalen op, neem deze dan serieus en handel direct om de fret uit de noodsituatie te bevrijden. Ga zo nodig direct naar de dierenarts of neem contact met je dierenarts op.

Voorbeelden van noodsignalen:

*wijd open gesperde ogen

*schreeuwen, kekkeren of heel snel achter elkaar mokken

*wegschieten naar een donker plek, meestal ergens in of onder

*heftig schokken of krampen. Dit kan gebeuren na een (hoge) val, beknelling, elektrische schok of als er op gestapt is, door een hersen of ruggenmerg beschadiging

*blazen. Normaal blaast een fret om zijn ongenoegen te tonen. Aanhoudend en luid blazen kan pijn of hoge stress aanduiden

*anaal klieren lozen

*laten lopen van urine of ontlasting

====Tekenen van een fret met pijn====

Een fret zal door zijn stoïcijnse natuur niet snel pijn laten zien. Soms is het erg moeilijk om te zien of je fret pijn ervaart. De tekenen die hieronder staan kunnen je misschien helpen met je beslissing of het verstandiger is om contact met de dierenarts op te nemen

*doffe, matte of geknepen ogen

*kreunen

*tandenknarsen

*samentrekken van de spieren bovenop de kop

*niet willen eten

*problemen met kauwen

*eten uit de mond laten vallen

*erg kruimelen met brokjes eten

*moeite met slikken

*regelmatig platliggen

*moeite met lopen; kreupelen, wankelen, ledematen niet willen belasten of omhoog houden en uit balans zijn

*zichzelf niet kunnen wassen

*overdreven likken of krabben

*doffe vacht

*niet kunnen opstaan of gaan liggen

*steeds op dezelfde kant willen liggen

*moeite hebben met uitrekken of zich opkrullen

*geluiden maken bij plassen of poepen

*wegtrekken bij aanraken

*(proberen te) bijten bij aanraking op bepaalde plek

*depressief

*inactief en sloom

*niet willen spelen, ook niet met stimulatie

*gewichtsverlies

*vreemd gedrag

'''TIP '''

Mocht het zijn dat je fret ooit een traumatische ervaring meemaakt, zorg er dan voor dat je zelf rustig en kalm blijft. Fretten voelen je stemming erg goed aan en raken nog gestresster door jouw paniek. Houd je sterk en probeer je diertje zo goed mogelijk te helpen door

*rustig en met zachte stem te praten

*het zachtjes te aaien. Al kan het verstandig zijn om uit de buurt van de kop te blijven, omdat een gestresste fret makkelijker kan bijten

*indien mogelijk de kop of het hele lijf bedekken met een doek of dekentje

*er gewoon bij blijven. Ook dieren hebben graag een vertrouwd persoon om zich heen in noodsituaties

*neem het in de nekvel als het dier in paniek is. Een fret in paniek kan zichzelf nog meer verwonden. Bovendien zal er nagekeken moeten worden wat het mankeert. In het nekvel pakken is dan de meest effectieve methode. In het nekvel pakken is normaal gesproken niet pijnlijk.

[[Bestand:11886142-ehbo-doos-met-stethoscoop-op-een-witte-achtergrond.jpg]]

==EHBO==

Er kan altijd een ongelukje gebeuren of iets aan de hand zijn, waar je als eigenaar of verzorger je fret meteen bij moet helpen.
Blijf vooral zelf rustig, praat tegen je fretje en pak het zo nodig in het nekvel. Zorg dat je rustig kunt bekijken wat er aan de hand is en hoe je het beste kunt helpen. Rustig betekent resoluut en overtuigend naar je dier toe zijn, niet alles op je gemakje doen. Zorg dat je het telefoonnummer van je dierenarts altijd bij de hand hebt, programmeer het in je telefoon!
Zorg dat eventueel andere loslopende fretjes veilig in hun kooi geplaatst worden. Dan heb je daar geen omkijken meer naar. Roep eventueel hulp in om dat te laten doen.

Het is altijd handig een klein frettenEHBOdoosje thuis te hebben. Daarin kan zitten: een schaar, een pincet, gaasjes, kleine smalle verbandrolletjes en een wat bredere verbandrol, betadine en een potje met wat maizena om een bloedend nageltje te stelpen.

Voor alle gevallen geldt dat het erg belangrijk is om een dierenarts te hebben met ruime frettenervaring. Veel dierenartsen hebben geen ervaring met fretten, of erg minimaal. Er zijn nogal wat typische frettenaandoeningen en medicijnen waar een fret erg slecht op kan reageren en die zelfs schade kunnen toebrengen! Mocht je erg grote spoed hebben en is er geen frettendierenarts in de buurt, laat dan de behandelend arts contact opnemen met een dierenarts met ruime frettenervaring.
Een lijst van dierenartsen met frettenervaring vind je hier [[nuttige adressen|dierenartsen met frettenervaring ]].

====Abces====

Een abces is een zacht, pijnlijk bultje, soms rood of geel gekleurd. Meestal het gevolg van een bijt of snijwond die gesloten is met verontreiniging binnenin (door bacterieën bijv.). Het bultje is gevuld met pus. Een enkele keer kan een graszaadje ook voor een abces zorgen.
Abcessen zijn erg pijnlijk en indien onbehandeld kan het voor een uitgebreide infectie zorgen, zelfs een bloedvergiftiging. Uiteindelijk zal je fret het met de dood moeten bekopen.
Vermoed je een abces bij je fret, ga er dan zo snel mogelijk mee naar de dierenarts, zodat deze behandeld kan worden. Vaak zal het nodig zijn om een kleine chirurgische ingreep te doen en de wond schoon te spoelen. Daarnaast zal er een antibioticum voorgeschreven worden. Niet alle antibiotica is geschikt voor fretten. Neem contact op met een dierearts met frettenervaring om zeker te zijn van de juiste behandeling.

====Aanval/Hypo ====

Wanneer de hersenen de elektrische impulsen niet meer goed kunnen herleiden ontstaat er een aanval. Dat kan enkele seconden, maar ook minuten lang duren.
De oorzaak loopt erg uiteen, het kan gaan van een laag bloedsuiker tot een ernstige oormijt-besmetting aan toe. Er zijn toevallen die heel rustig verlopen en onopgemerkt blijven, maar de meeste hebben een groot impact op de ledematen in combinatie met het verlies van controle van de blaas/darm, watertanden, en braken.
Het enige wat je kan doen als een fret een aanval heeft is hem naar een rustige, wat donkere plek brengen. Zorg dat hij zichzelf niet verwond. Houd hem weg van andere huisdieren.
Blijf zelf rustig en praat tegen de fret. Na een aanval is je fret moe en uitgeput. Probeer je fret niet tegen te houden tijdens een aanval, maar houd hem wel zo rustig mogelijk en warm. Hij zal verward zijn en door elkaar geschud zijn.
Om hem wat te stimuleren om weer tot zijn positieven te komen, doe dan wat honing of druivensuiker op zijn tandvlees. Herhaal dit elke vijf minuten, totdat hij weer een beetje bij komt. Geef hem daarna wat zacht voedsel.

====Allergische reactie====

Een allergische reactie kan ontstaan door een vaccinatie, een medicijn, voedsel of een (chemische) stof waar je dier mee in aanraking gekomen is. Houd je fret warm (bijv in een deken) en ga er meteen mee naar de dierenarts. Een heftige reactie kan snel dodelijk aflopen!
Symptomen kunnen zijn:

*zwelling in het gezicht, met name in en rond de ogen, lippen en neus

*uitslag

*kwijlen

*diarree

*bleke slijmvliezen

*toevallen en heftig trillen

*zwelling op de entplaats

De dierenarts zal met medicatie en eventueel infuus je diertje er boven op proberen te helpen.

====Beknelling====

Het kan voorkomen dat je fretje ergens tussen vast komt te zitten. Hetzij doordat het ergens zijn nieuwsgierige neus ingestoken heeft, maar er geen ruimte was voor de rest van het lijf. Hetzij doordat je per ongeluk op een pootje hebt gestapt. Bekijk altijd nauwkeurig of er zwelling gaat optreden nadat je je diertje bevrijd hebt. Heeft het pijn of bloed het ergens? Is dat het geval, neem dan contact op met je dierenarts.
Is je fretje bewegingsloos, loopt het duidelijk mank of valt het om? Ga dan met grote spoed naar de dierenarts!
Valt het mee, maar is er toch sprake van bijvoorbeeld een beetje zwelling op het pootje, probeer dan zo ver je fret het toelaat, de zwelling te koelen onder een koude kraan of met een coolpad (nooit direct op het dier leggen, maar een doek er tussen).

====Bijtwonden====

Mensen met fretten hebben vaak ook andere dieren in huis. Vaak gaat alles naar wens, mocht er van agressie onderling sprake zijn dan kan een beet van een ander dier op de loer liggen.

Als je fret wordt gebeten door een ander huisdier, spoel dan de wond direct goed uit met koud/lauw-warm water.
Als de wond erg bloed, probeer deze dan voorzichtig met een gaasje of washandje wat dicht te duwen. Ga dan onmiddellijk naar je dierenarts.
Een kattenbeet kan gevaarlijk zijn vanwege de hoeveelheid bacteriën in het speeksel, een beet van een kat vraagt vaak om een bepaald soort antibiotica.
Is je fret gebeten door een dier in het wild of een verdwaald dier, ga dan direct naar een dierenarts. Het is niet geheel onwaarschijnlijk dat je dier besmet zou zijn geraakt met rabiës(hondsdolheid). Preventief handelen is dan noodzakelijk. Let goed op eventuele veranderingen bij je fret.

====Botbreuken====

Fretten zijn zeer flexibel en veerkrachtig, maar toch kunnen er beenverwondingen ontstaan die je zonder een röntgenfoto niet kunt herkennen.
Houd je fret bij een beenbreuk zo rustig en stabiel mogelijk. Probeer niet zelf vast te stellen wat er aan scheelt, maar '''ga direct naar een dierenarts'''.
Heeft je fret een gebroken beentje of een gewonde rug, hinkt hij of vertoond hij pijn bij het lopen? Pak hem dan voorzichtig op en leg hem in zijn kooi, '''bel dan onmiddellijk de dierenarts.''' Houd je fretje goed warm.
Voor het vervoer naar je dierenarts wikkel je je fret in een doek om de ledematen zo stil en stabiel mogelijk te houden onderweg.

====Braken====

Braken kan worden veroorzaakt door verschillende oorzaken, variërend van slecht voedsel tot een blokkade (verstopping). Soms is er iets in de maag gekomen wat fout uitpakt en de fret doet braken.
Houd een brakende fret altijd goed in de gaten. Het braken heeft vaak te maken met maagproblemen of de een of andere achterliggende ziekte.
Ontstaat het braken door een blokkade, een haarbal of een ongewenst voorwerp in de maag (rubber of iets dergelijks), dan is spoedeisende hulp noodzakelijk en zal de dierenarts d.m.v. een operatie de blokkade op moeten lossen.

====Brandwonden====

Hoewel dieren door hun natuurlijke afkeer voor vuur en extreme hitte minder frequent brandwonden oplopen, is het toch nuttig te weten wat te doen als het noodlot toeslaat. Brandwonden kunnen veroorzaakt worden door vuur, straling (bijvoorbeeld zonlicht), electriciteit en chemicaliën. Let altijd goed op je fret in de buurt van open haarden, ovens en bij het roken van sigaretten.

Brandwonden kunnen worden opgedeeld in 3 graden:

* eerste-graads brandwonden, hierbij zijn slechts de oppervlakkige huidlagen aangetast, toch zijn ze pijnlijk. De huid is rood en licht gezwollen. Als je op de huid drukt wordt ze wit. Na 1 à 2 dagen laat de verbrande huid los.

*tweede-graads brandwonden, deze dringen dieper in de huidlagen door, zodat de huid blaren krijgt die gevuld raken met transparante vloeistof. Ze zijn zeer pijnlijk.

*derde-graads verbranding tast de volledige dikte van de huid aan. De huid kan wit zijn of zwart verkoold. Haren komen makkelijk los. Als ook de huidzenuwen zijn beschadigd veroorzaken ze weinig of zelfs geen pijn.

Tijdens contact met een heet voorwerp of vlam wordt een grote hoeveelheid warmte opgeslagen in het weefsel. Deze warmte wordt geleidelijk vrijgegeven aan het omgevend weefsel. De verbranding gaat dus eigenlijk nog een tijdje door nà het contact, ook al was dat slechts van korte duur.

Tijdens en na een operatie is toevoer van warmte meestal noodzakelijk, dit om de fret weer op temperatuur te krijgen of te houden. De dierenarts maakt daarvoor gebruik van een couveuse, die is daarvoor het meest geschikt. Ook kunnen warmtematjes gebruikt worden, maar wees daar voorzichtig mee. Je fret mag immers niet te warm worden, daar kunnen ze immers heel slecht tegen. Regelmatig zal ook de temperatuur van je fret gemeten moeten worden bij het gebruik van een warmtematje. Het zal niet de eerste keer zijn dat een fret door verkeerd gebruik van een warmtemat brandwonden oploopt.
Ga hier dus heel nauwkeurig mee om, neem voordat je een warmtemat gaat gebruiken altjd eerst even contact op met een ervaren frettendierenarts voor het nodige advies.

[[Bestand:Brandwonden door warmtematje.jpg|300px]]

brandwonden na het foutief gebruik van een warmtemat

'''Wat te doen bij brandwonden'''

Koel de plek met lauwwarm water gedurende minstens 10 minuten. '''Ga daarna meteen door naar een dierenarts'''.
Gebruik nooit olie, ijs, ijswater of ontsmettingsmiddelen om de huid te koelen daar deze de gekwetste huid alleen maar verder kunnen beschadigen. Een verzachtende brandwondenzalf zoals Flammazine mag wel. Prik blaren niet open.
Zie ook [http://www.frettenkliniek.nl/ziekten-en-aandoeningen/huidaandoeningen#brand]

====Diarree====

Diarree kan een symptoom zijn van vele soorten van ziekten. Inwendige parasieten kunnen de oorzaak zijn, een obstructie of het kan een teken zijn van een dodelijke ziekte zoals leverziekten. Het is zaak de fret met diarree zo snel mogelijk te laten behandelen, omdat veel kostbare vloeistoffen verloren raken omdat het lichaam het voedsel niet langer absorbeert.
Als diarree langer dan een halve dag aanhoudt, maak dan een afspraak bij je dierenarts en neem een monster van de ontlasting mee. Hij kan deze dan meteen nakijken.

====Electrische schok====

Elektrische schokken kunnen vrij hevig zijn en zo mogelijk je fretje doden. Je kan zelf vrij weinig doen, alleen '''onmiddellijk met je fret naar de dierenarts te gaan'''. Houd hem tot die tijd warm en zo rustig mogelijk, praat zachtjes tegen je fret, je stem zal hem kalmeren.
Een elektrische schok is meestal het vervolg van het kauwen op elektriciteitsdraden. De meeste problemen zullen bij een schok ontstaan in de mond, de tanden en het tandvlees.
Houd er rekening mee dat beschadigde snoeren ook brand kunnen veroorzaken. Behandel eerst je fret en bekijk pas daarna de schade aan de snoeren en vervang de aangevreten snoeren onmiddellijk. Zorg dat de fret er nooit meer bij kan.

====Homeopathie====

Gezonde dieren voelen zich fit en vitaal. Het afweersysteem is in staat om alle processen in het lichaam goed te coördineren en de invloed van ziekteverwekkers is minimaal. Wanneer er gezondheidsklachten ontstaan betekent dit, dat het herstellend vermogen ontregeld of verzwakt is. Soms heeft het lichaam hulp nodig om weer in balans te komen. Homeopathie is een geneeswijze waarbij met medicijnen op natuurlijke basis, niet alleen de klachten worden behandeld, maar ook het zelfherstellend vermogen van het dier wordt gestimuleerd.

Wanneer de fret zich "anders dan anders" gedraagt of er sprake is van een langer durend gedragsprobleem, dan zou homeopathie ook een waardevolle betekenis voor de fret kunnen zijn. Deze problemen kunnen namelijk veroorzaakt worden doordat uw fret zich niet lekker voelt.

Ook kunnen er oorzaken zijn waardoor hij emotioneel gezien uit balans is gebracht. Hierbij kun je denken aan

*ziekte
*verhuizing
*mishandeling
*overlijden van een maatje
*angsten
*etcetera

====Huiduitslag====

Merk je dat je fret uitslag, bultjes, puistjes of schilfers heeft, neem dan contact op met de dierenarts. Ga niet zelf aan de gang met zalfjes of shampoo's. Die kunnen meer kwaad dan goed doen.
Een schilferige, droge huid kan te maken hebben met slechte voeding. Zorg voor een goede voeding met hoge voedingswaarden en voldoende vet. Het kan ook een symptoom zijn van bijnieraandoeningen.
Kleine zwarte plekjes op de staart van je fret kunnen 'mee-eters' zijn. Dit als gevolg van vuil en stof wat is blijven plakken aan de vetafscheiding van de huid. '''Knijp ze nooit uit!''' Heeft je fret hier last van, was het staartje dagelijks met lauwwarm water en gebruik een wattenbolletje om hiermee over de huid te wrijven en het zacht te maken. Na enkele dagen zal er al verbetering zijn.

'''LET OP:''' huiduitslag kan duiden op een besmetting met hondenziekte of een allergische reactie. Neem direct contact op met een dierenarts als dit plotseling optreedt of verergert.

====Oogletsels====

Door het onderling spelgedrag van fretten kan heel makkelijk oogletsel ontstaan.
Ook vreemde stoffen in de ogen zijn altijd mogelijk. Als je fret een kras op het oog oploopt, spoel het oog dan met koud water. Heeft je fret een vreemde stof in het oog of een korrel zand of iets dergelijks, ga dan naar de dierenarts om verdere beschadiging te voorkomen.
Oogschade bij je fret vraagt altijd om ervaren deskundige hulp.

====Penisbotje====

Mannelijke fretten (rammen) hebben op de buik een penis ter de hoogte van de navel. In de penis zit het penisbotje dat de vorm van een J heeft met aan het einde en klein haakje. De mogelijkheid bestaat dat de voorhuid opschuift als een fretje langs gaas of tralies omhoog of omlaag klimt (of een ijzeren trapje af gaat), en aan dit haakje vast komt te zitten aan het gaas of de tralies.
Door het vast blijven zitten schrikt de fret en trekt zich los wat gepaard kan gaan met veel pijn, er kan een forse beschadiging (afscheuren van het penisbotje) of bloeduitstorting ontstaan van het omliggende weefsel. Ook kan het gebied eromheen gaan ontsteken rond het gebied dat geiïrriteerd is.
Ga direct naar een ervaren frettendierenarts als je fret dit is overkomen om na te laten kijken wat de werkelijke schade is.

====Ringworm====

Ringworm is een schimmelinfectie en erg besmettelijk, ook voor mensen. Katten kunnen dragers zijn, zonder er zelf last van te hebben.
Je kunt het herkennen aan kleine, kale en soms schilferige plekjes over het lichaam of rondom de teentjes. Deze plekjes kunnen groot en rond worden, soms met een rood en korstig oppervlak. Het geeft veel jeuk. Door de grote jeuk kunnen er secundaire huidinfecties ontstaan, vanwege het vele krabben. Ga er mee naar de dierenarts voor de juiste behandeling en behandel alle aanwezige huisdieren mee. Ook als ze nog geen tekenen van besmetting geven.
Houd aangetaste dieren apart, draag handschoenen bij het behandelen en was al het beddengoed, mandjes en dergelijke uit op minimaal 60 graden. Sop borstels, kooien en speelgoed met een 1:10 Dettol oplossing. Sporen van ringworm kunnen buiten hun gastheer tot 18 maanden overleven en voor herbesmetting zorgen. Volg de aanwijzingen van de dierenarts over het reinigen en desinfecteren van de leefomgeving.

====Shock ====

In een shock zijn komt meestal als reactie op een eerdere verwonding, ziekte of ernstige angst. Zorg dat je altijd honing, nutri-gel of druivensuiker in huis hebt om dat je fretje te kunnen geven bij problemen.
Kenmerken van een Shock zijn:

*zeer snelle ademhaling

*sloomheid

*piepen

*snelle hartslag

*bleke neus, huid, oren en (blauwachtig)tandvlees

*apathie

*diarree

Je kunt je fret helpen door hem warm en rustig te houden. Rol zijn lichaam in een handdoek, deze mag wat warm gemaakt worden in de magnetron, maar niet te warm!
Laat het hoofd van de fret altijd vrij. Praat zacht en geruststellend tegen je fretje en dim de lichten in de kamer. Soms is een beetje honing of nutri-gel op het tandvlees nuttig.
Laat hem niet eten of drinken, hij heeft het al moeilijk genoeg om te ademen, er is bijna nooit een slikreflex.
Zorg ervoor dat je auto opgewarmd is voor je vertrekt naar de dierenarts. Laat je dierenarts weten welke maatregelen je al hebt genomen en hoe hij daarop reageerde. De dierenarts zal vloeistof gaan toedienen voor een snel herstel. Is de shock ontstaan als gevolg van bloedverlies, dan krijgt hij soms een bloedtransfusie, wat levensreddend kan zijn.

====Longworm====

Onlangs is in Nederland tijdens een sectie bij een fret longworm (Aelurostrongylus Abstrusus) gevonden. Het is een haarvormige worm van ongeveer 7 tot 10 mm die voornamelijk bij de kat is aangetoond. Longwormen bij fretten zouden veel vaker kunnen voorkomen dan tot nu toe gedacht werd.

Fretten kunnen zich besmetten door het eten van met longworm larven besmette slakken of door het eten van (wilde) muizen, vogels of kikkers die deze slakken hebben gegeten.
De door de fret opgegeten larven doorboren de darmwand en gaan via de bloedbaan naar de longen. Daar worden ze volwassen en beginnen na 4 weken met het produceren van eitjes. Deze eitjes komen uit in de longblaasjes waarna de larven worden opgehoest en doorgeslikt en via de ontlasting weer in de buitenwereld komen. De larfjes kunnen worden opgenomen door kikkers, slakken, kleine knaagdieren en vogels, waar ze zich verder ontwikkelen tot besmettelijke larfjes die weer door een volgende fret of kat kunnen worden opgenomen. Zes weken na een infectie kunnen bij katten de eerste larfjes dan weer in de ontlasting gevonden worden.

Waarschijnlijk verloopt een infectie met longworm meestal subklinisch. Dat wil zeggen dat de fret er geen verschijnselen van heeft. Sommige fretten kunnen wel klachten krijgen. Deze klachten passen vaak bij keelontsteking en bronchitis verschijnselen, zoals hoesten en kokhalzen. Bij lichamelijk onderzoek is de keel vaak gevoelig. Er kan veel slijm worden opgehoest.

Bij fretten die hoesten kunnen longfoto’s worden gemaakt maar daar veel fretten afwijkingen in de longen vertonen is dit niet bewijzend. Met onderzoek van de ontlasting is de diagnose wel met zekerheid te stellen.
Verse ontlasting wordt ingezet in een zogenaamde Baermann test. Hierbij wordt gekeken of er larfjes in de ontlasting zitten. Vals negatieven uitslagen kunnen voorkomen doordat de fret al klachten heeft voordat de volwassen wormen eitjes hebben gelegd of omdat de larven niet elke dag via de ontlasting worden uitgescheiden. Daarom is het verstandig om een aantal keren deze test te laten uitvoeren. Ook is het mogelijk om larven aan te tonen in sputum monsters die onder narcose uit de keel of luchtpijp worden verkregen.

Longworminfecties bij de kat en fret zijn heel goed te behandelen met een ontwormmiddel. Een pipet Advocate® voor de kleine kat, kan in de nek van de fret gedruppeld worden en is voldoende. De in de longen aanwezige wormen worden hierdoor gedood. Het duurt een paar weken voor het hoesten is verdwenen. Fretten die buiten komen en (naakt)slakken eten kunnen het beste preventief 2x per jaar worden behandeld met dit middel.

====Snijwonden====

Was de snijwond voorzichtig uit met koud water, om deze vervolgens met een zachte maar stevige druk dicht te duwen. Gebruik daarbij een goed, schoon hygiënisch gaasje of schoon washandje. Als het mogelijk is, draai er dan een verbandje om, maar vooral niet te strak.
Je fret kan ook inwendige schade hebben opgelopen die je zelf niet kunt zien, dus een bezoek aan de dierenarts is hier ook wenselijk. Mogelijk is, om geen infectie op te lopen, een antibiotica kuur gewenst. Vergeet niet dat fretten niet veel bloed kunnen verliezen.

====Vergiftiging====

De behandeling van een vergiftiging hangt geheel af van hetgeen je fret heeft binnen gekregen, wat de geconsumeerde stof was.

'''Ga direct naar de dierenarts''' en neem, indien mogelijk, datgene wat je fret gegeten heeft mee zodat de dierenarts een goed beeld krijgt van wat je fret heeft binnengekregen.

Kijk ook bij [[huisvesting#giftige_planten]] en [[huisvesting#giftige_huis-tuin-en-keuken_producten]]

====Zonnesteek====

Fretten zijn zeer gevoelig voor een zonnesteek.
Een temperatuur van meer dan 26,6 Celsius kan in sommige gevallen dodelijk zijn voor je fret. Met name zieke en oudere dieren zijn erg kwetsbaar.
Tekenen van een zonnesteek zijn :

*zwaar hijgen

*slijm uit de neus of mond

*extreme sloomheid

*verlies van bewustzijn.

De belangrijkste doelstelling is om de temperatuur van je fret naar beneden te brengen, dit moet echter ''heel langzaam'' gebeuren, anders riskeer je dat je fret in een schok terecht komt.
Een directe afname in temperatuur kan ook leiden tot de dood.

''Verlaag de temperatuur van je fret op de volgende manieren:''

*haal de fret onmiddellijk uit de zon en warmte,

*geef hem wat water te drinken via een lepeltje, behalve als je fret bewusteloos is, dan ''NOOIT ''vloeistof toedienen!

*pak niet te koud water en koel de pootjes van de fret hiermee, ook in de lies en op plaatsen waar minder beharing voorkomt, zoals op de lage buik. Gebruik daarvoor een washandje.

Je kunt de fret ook onderdompelen in ''lauw water'', maar houdt zijn hoofd en de bovenkant (de helft) van zijn lichaam altijd boven water! Het water dat verdampt op de huid zal het lichaam afkoelen en de temperatuur verlagen. Dompel de fret nooit in koud water, de schok zou hem kunnen doden!
Je kunt de fret ook af laten koelen met behulp van een ventilator, deze methode is niet zo effectief, maar altijd nog beter dan niets in een noodsituatie. Ga dan onmiddellijk naar de dierenarts. Deze zal extra vloeistof toedienen en zo nodig medicatie en of andere hulp bieden.
Neem in warme maanden altijd water mee voor onderweg. Probeer de fret onderweg koel te houden door middel van plastic colaflessen, gevuld met bevroren water in zijn kooi of carrier te leggen. Wikkel de flessen altijd in een handdoek en houd ze in de kooi. Dit is een gemakkelijke manier om het je fret bij warmte zo prettig mogelijk te maken.

Wat goed werkt voor je fret om bij extreme hitte oververhitting te voorkomen is het plaatsen van een airco in de ruimte waar je fretje het meeste zit.
Helaas is niet iedereen in het bezit van een airco, er is echter wel een manier om de temperatuur in je kamer toch wat te verlagen door middel van een ventilator en bevroren ijs.
Wat je nodig hebt zijn een ventilator en 4 flessen bevroren water per ventilator.
Leg de 4 flessen water in de diepvries totdat deze volledig bevroren zijn.
Zet de ventilator aan en zet twee van de vier bevroren flessen water voor de ventilator. Als de twee flessen zijn ontdooit wissel je deze om tegen de andere twee bevroren flessen in de vriezer en leg je de ontdooide weer terug, zo blijf je steeds reserves houden.

==Ziekten en aandoeningen==

===Aleutian Disease===

Door: Hanneke Roest, frettendierenarts.

'''De Frettenkliniek''' te Giessen

In 2005 bleek dat uit Nieuw Zeeland geimporteerde fretten vrijwel allemaal besmet waren met het Aleutian Disease virus. Velen stierven op jonge leeftijd. Het virus kon zich in Nederland en de rest van Europa verspreiden doordat de dieren pas na maanden (soms jaren) ziek werden. Dankzij de samenwerking tussen de Frettenkliniek, de frettenverenigingen (met name de financiele steun van Stichting de Fret), de opvangcentra, de fokkers, het C.F.E. (Cooperatie van Fokkers van Edelpelsdieren) en dierenartsen konden we de ziekte in Nederland al na een paar jaar onder controle krijgen. Op dit moment lijken er nog slechts enkele geisoleerde fretten met deze aandoening in Nederland aanwezig.

'''''De oorzaak'''''

De ziekte wordt veroorzaakt door het Aleutian Mink Disease Virus (ADV), dit is een Parvovirus dat de nerts, fret en andere marterachtigen kan infecteren. Het virus is in de verte verwant aan het honden en katten Parvovirus maar heeft een geheel andere structuur. Er zijn vijf nertsenstammen en tenminste drie frettenstammen geisoleerd. Er wordt aangenomen dat de fretten stammen variaties (mutanten) zijn van het nertsvirus. Het lijkt er op dat de ene stam meer schade kan aanrichten dan de andere stam en dat er dus net als bij griep een verschil in virulentie kan bestaan. Diverse uitbraken van Aleutian disease zijn beschreven in Amerika, Canada, Japan en Engeland.

'''''Het verloop van de ziekte'''''

Er wordt algemeen aangenomen dat besmetting plaats vindt via direct en indirect contact met lichaamsvloeistoffen als bloed, speeksel, urine en ontlasting. Het is gebleken dat intensief contact nodig is om de ziekte te verspreiden. Het kan een aantal maanden tot wel een paar jaar duren voordat een fretje ziek kan worden na een besmetting met het Aleutian Disease virus. ADV veroorzaakt een enorme toename van antilichamen (afweer) in het bloed. Normaliter moeten deze antilichamen het virus onschadelijk maken maar om onbekende redenen doen zij dit niet. Deze antilichamen kunnen bij fretten "immuuncomplexen" vormen welke neerslaan in diverse organen ( o.a. nieren, lever, galwegen, ruggenmerg, maagdarmkanaal, bloedvaten en blaas). Hierdoor ontstaan ontstekingen in deze organen. Als er een milde ontsteking aanwezig is dan lijkt de fret redelijk normaal. Bij een ernstige ontsteking zal het fretje ziek worden en symptomen vertonen afhankelijk van welke organen zijn aangetast. Daarnaast veroorzaakt het virus een verzwakking van de afweer waardoor het fretje minder weerstand heeft tegen andere infecties.

'''''De symptomen'''''

In Nederland werden de meeste geinfecteerde fretten (CIEP test positief) ook daadwerkelijk ziek maar de symptomen konden sterk varieren. De ziekteverschijnselen zijn sterk afhankelijk van de plaatsen in het lichaam waar de immuuncomplexen een ontsteking veroorzaken. Plotselinge sterfte van dieren in een goede conditie zonder voorafgaande ziekteverschijnselen is mogelijk.

De meeste fretten zijn echter al een tijdje ziek en vertonen in hoofdlijnen een van de twee volgende ziektebeelden:

1. Chronisch progressief verlopende ziekte" waarbij het dier langzaam maar zeker steeds zieker wordt met verschijnselen als: gewichtsverlies, slechte vacht, lusteloosheid en slechte eetlust. Bloedarmoede en bloed in de ontlasting kunnen aanwezig zijn. De meeste fretten ontwikkelen uiteindelijk een slechte lever- en nierfunctie. Bij fretten met AD zijn tevens oogontsteking, longontsteking en hartproblemen mogelijk.

2. Neurologische problemen beginnend met zwakte of verlamming van de achterhand. Deze kan zich uitbreiden naar voren. Soms treedt herstel op van de neurologische symptomen.
Het is belangrijk om te beseffen dat bovenstaande symptomen ook heel goed bij andere ziekten van de fret aanwezig kunnen zijn. Het is daarom absoluut onmogelijk om op basis van louter de symptomen de diagnose te stellen!

'''''De diagnose'''''

Een definitieve diagnose is tijdens het leven niet te stellen. Er zijn wel verschillende testen beschikbaar die een sterke aanwijzing kunnen geven dat een fret is besmet met ADV:

1. ''Eiwit-elektroforese van bloed.''
Sommige fretten met Aleutian Disease vertonen een stijging van een bepaalde eiwitfractie (gammaglobulinen) in het bloed.

2. ''De CIEP (of CEP) test van bloed.''
Deze Counterimmunoelectroforese test toont antilichamen aan tegen ADV in het bloed. De test is zeer betrouwbaar en wordt reeds jarenlang gebruikt voor de diagnostiek bij nertsen en fretten over de hele wereld. Deze test bleek van veel waarde bij het aantonen en de verspreiding van de ziekte in Nederland. Dieren met een positieve CIEP test bleken voor het overgrote deel uiteindelijk allemaal ziek te worden.

3. ''DNA in situ hybridisatie test.''
Hierbij wordt het DNA aangetoond in de cellen alwaar het een ziekelijke verandering heeft veroorzaakt. De test is erg gevoelig en toont aan dat het dier inderdaad ziek is geworden door het Aleutian virus. De test is 100% betrouwbaar. Deze test is in Nederland niet aanwezig, wel in Amerika. De eerste Nederlandse monsters zijn dan ook naar Amerika verstuurd voor een duidelijke definitieve diagnose op weefsel van gestorven dieren.

De testen 1-2 tonen slechts aan dat het dier in contact is geweest met virus. Fretten kunnen jarenlang drager zijn voordat ze ziek worden, al die tijd zijn ze helaas wel een mogelijke bron van infectie voor andere fretten. Weefselonderzoek door de patholoog (van weefselbiopten of een postmortale sectie) kan een waarschijnlijkheids diagnose geven. In combinatie met een positieve CIEP test en uitsluiting van andere oorzaken van ziekte, kan dit na de dood van het dier wel een zeer sterke aanwijzing zijn voor Aleutian Disease. Testen die gebruikt worden voor het aantonen van het honden Parvovirus zijn niet betrouwbaar voor het aantonen van ADV bij fretten. Fretten met een tatoeage op de buik van Mystic Ferrets (zoals op bijgaande foto) bleken vaak het ADV virus bij zich te dragen.

'''''De behandeling'''''

Er bestaat géén behandeling voor deze ziekte. De fretten kunnen eventueel ondersteund worden met speciale voeding, ontstekingsremmers en antibiotica. De omgeving (in een huishouden) is vaak moeilijk te ontsmetten. De aanbevolen middelen (10% natronloog of parvocide desinfectantia) zijn vaak erg agressief om in een woning te gebruiken. Bij nertsenfarms is bekend dat het ADV virus langdurig in de omgeving kan overleven.

'''''Preventie'''''

Er is geen vaccin beschikbaar. Fretten die positief zijn met de CIEP test kunnen het beste geisoleerd worden. Dat wil zeggen dat ze niet in contact dienen te komen met andere fretten dan die van het huishouden waar ze in leven. Dus niet meenemen naar frettendagen. Deze dieren hoor ook niet thuis in een frettenopvang of pension vanwege het grote besmettings risico. Het lijkt niet zo zinvol om ze in het huishouden waar ze leven apart te houden van de andere fretjes. Die hebben immers al lang contact gehad met de positieve fret. Hoewel het blijkt dat fretten hun eigen Aleutian virus stammen hebben is het toch niet verstandig om fretten te huisvesten in de buurt van nertsen.

'''''Wanneer testen met de CIEP test'''''

Pups kunnen getest worden vanaf vanaf 4 maanden leeftijd. We testen vanaf die leeftijd omdat het immuunsysteem dan pas goed is ontwikkeld.
Na de Nobivac Puppy DP enting kan het beste een maand worden gewacht. Er bestaat een heel kleine kans dat de test hierdoor wordt beinvloed.
Fretten die uit het buitenland worden geimporteerd adviseer ik om zowel in het land van herkomst als in Nederland te laten testen met de CIEP test.

[[Bestand:Ontsteking in AD nier Small.jpg|400px]]

Ontstoken nier

[[Bestand:Tattoo fret.jpg|400px]]

'Mystic Ferret' fret met tatoeage

===Anaalklier problemen===

Door: Hanneke Roest, frettendierenarts.

'''De Frettenkliniek''' te Giessen.

Dat een fretje een bepaalde geur bij zich heeft, is de fretten-liefhebber wel bekend. Sommige mensen vinden dat stinken, zelf vind ik de geur wel prettig. Het schijnt dat deze geur (sterk verdund) ook wel in parfums wordt gebruikt.

'''''Functie van de anaalklieren'''''

Helaas zijn er echter ook fretjes die een wel erg penetrante geur verspreiden. Deze fretjes zijn òf nog niet gecastreerd òf ze laten hun anaalklieren lopen òf beide. Anaalklier-vocht is bedoeld om het territorium af te bakenen. Er wordt als het ware een geurvlaggetje neergezet met de bedoeling dat andere fretten weten dat dit is het terrein is van de betreffende fret. Het "sleetje rijden" dat sommige fretjes kortdurend doen nadat ze op de frettenbak zijn geweest, is bijvoorbeeld ook markering van hun terrein waarbij wat anaalkliervocht wordt achtergelaten. Dit markeren gebeurt vaker bij ongecastreerde mannetjes omdat zij door hun opspelende hormonen een behoorlijke territorium-drift kunnen ontwikkelen. Daar de fret van nature geen groepsdier is, is dit gedrag een belangrijk onderdeel in de verdeling van de leefruimte.
Het legen van de anaalklieren tengevolge van angst komt bij fretjes slechts zelden voor.

In ''Amerika'' worden de anaalklieren al op 6 weken leeftijd verwijderd tezamen met castratie of sterilisatie. Amerikanen houdenvan gemak. Er wordt een standaard huisdier verkocht dat in ieder geval niet terug gebracht hoeft te worden ivm onwelriekend ruiken. In ''Nederland'' is het verwijderen van anaalklieren wettelijk verboden tenzij er een diergeneeskundige reden voor is. Hoewel ik vind dat de Amerikanen naar mijn idee wel iets te graag het chirurgisch scalpel hanteren, zit er mogelijk wel een klein voordeel aan deze methode. Met het verwijderen van de anaalklieren ontneem je de fret een mogelijkheid tot communicatie; tot markering oftewel tot het afbakenen van zijn terrein. In (te) grote groepen zou dit mogelijk voor een vermindering van stress kunnen zorgen.

'''''Ontsteking van de anaalklieren'''''

Regelmatig wordt mij gevraagd of de hazelnoot grote ''knobbels'' naast het poepgaatje bij de fret niet veel te groot zijn en of de anaalklieren misschien zijn verstopt. De fret is echter familie van het stinkdier en behoort grote anaalklieren te hebben. De klieren liggen naast de anus op vier en op acht uur en monden met een klein kanaaltje uit op de overgang van het anusslijmvlies en de huid.

De anaalklieren van de fret kunnen net als bij de hond ontstoken raken en dan gaan lekken, dat is voor zowel u als eigenaar als de andere fretten in de kooi géén prettige gewaarwording. Het ''stinkt'' behoorlijk. Honden likken vaak aan ontstoken anaalklieren, fretjes doen dat veel minder. Het bekende ''"sleetje rijden"'' waarbij het fretje met de anus over de grond schuurt kan behalve markering na het poepen ook een teken van jeuk aan de anaalklieren zijn. Indien dit gedrag echter optreed zonder dat u regelmatig de anaalklieren ruikt hoeft zich daar over het algemeen geen zorgen over te maken. Een heel enkele keer kan een ontstoken anaalklier ook pijn geven bij het poepen en maakt het fretje een kreunend geluid. Dit moet echter niet verward worden met het persen op urine of ontlasting dat door heel andere oorzaken wordt veroorzaakt.
De oorzaak van het ontstoken raken van deze klieren is nog onbekend.

'''''De behandeling van ontstoken anaalklieren'''''

Ontstoken anaalklieren kunnen het beste worden geleegd door de dierenarts. Daar deze klieren erg groot zijn en erg stinken kan dit het beste buitenshuis gebeuren. De inhoud hoort een geelwitte kleur te hebben. Pus en ontstekingsmateriaal kunnen dezelfde kleur hebben als de normale inhoud. Hierdoor is het vaak moeilijk om aan de hand van de inhoud te bepalen hoe erg de klieren zijn ontstoken. Bij een ontsteking komt er vaak wel wat bloed mee. Indien de anaalkieren goed geleegd zijn heeft het fretje gedurende korte tijd een wat beurse anus.

Fretjes vinden het geforceerd legen van hun anaalklieren absoluut niet leuk. Indien het dus moeilijk gaat, is het wel zo (dier)vriendelijk om het fretje even te verdoven met een kortdurende ''gasnarcose''. Bij heftig verzet is het namelijk ook niet mogelijk de anaalklieren volledig leeg te maken, hetgeen wel noodzakelijk is voor een goed herstel.
Ongecastreerde mannetjes kunnen beter eerst worden gecastreerd bij anaalklierproblemen, meestal zijn bij deze jonge dieren de anaalklieren niet ontstoken maar gebruiken ze hun klieren gewoon te veel om hun territorium af te bakenen.

Na het legen van de anaalklieren is een kuur met antibiotica (bijvoorbeeld Synulox®) gedurende twee weken bij de meeste fretten voldoende om de ontsteking te genezen. Synulox® is verkrijgbaar in druppels en in tabletvorm. Synulox druppels® vinden veel fretjes niet erg lekker, ondanks dat er "smakelijke druppels" op de verpakking staat. Veel makkelijker is het om de tabletten gedurende 5 minuten op te lossen in een paar druppels water waarna dit door het "Waltham papje", Ferrettone, boter of iets anders lekkers kan worden gemengd. Het "Waltham papje" heeft als officiële naam: Royal Canin Feline Instant Convalescence Support® van de firma Waltham. Het is een hersteldieet voor zieke of geopereerde katten. Fretjes vinden het over het algemeen heerlijk en het is ideaal om er medicijnen door te mengen.

Slechts in uitzonderlijke gevallen is het ''chirurgisch verwijderen'' van de anaalkieren noodzakelijk. Daar de anaalklieren vlakbij de anale kringspier liggen is het we belangrijk dat dit op een chirurgisch correcte manier gebeurt anders kan het zijn dat het fretje na de operatie de ontlasting niet meer kan ophouden en overal zijn poepjes deponeert.

[[Bestand:Frettenreet2.jpg|300px]]

Positie van de anaalklieren bij de fret

'''''Anaalkliertumoren'''''

Anaalkliertumoren komen slechts zelden voor, dus maakt u zich niet te snel zorgen als u grote harde knobbels ontwaard naast de anus. Indien een fretje is vermagerd vallen deze extra op. Anaalkliertumoren kunnen afhankelijk van hun grootte en geaardheid soms geopereerd worden.

===Beenmergdepressie===

Door: Hanneke Roest, frettendierenarts.

'''De Frettenkliniek''' te Giessen

Een vrouwtje is loops van ongeveer maart tot augustus. Als zij niet gedekt wordt waardoor ze uit de loopsheid komt, blijft ze maandenlang onder invloed van oestrogenen (vrouwelijke hormonen). Deze oestrogenen zijn echter op de lange duur schadelijk voor de gezondheid van het vrouwtje.

Er ontstaat een depressie (onderdrukking) van het beenmerg waardoor het beenmerg onvoldoende belangrijke bloedcellen produceert voor het fretje. Hierdoor is het fretje gevoeliger voor ontstekingen, ontstaat bloedarmoede en kunnen bloedingen ontstaan. De aandoening kan ook voorkomen bij een gesteriliseerd vrouwtje waarbij een stukje eierstok is blijven zitten of bij een fretje met een bijnierprobleem.

'''''Symptomen'''''

Het opgezette vrouwelijke geslachtsorgaan is zichtbaar als een koffieboontje net onder de anus. Soms is er een vaginale uitvloeiing die kan varieren van waterig tot pure pus. Door de bloedarmoede zijn de neus en de slijmvliezen in de bek bleek van kleur. Meestal is het diertje behoorlijk wat gewicht verloren. Een symmetrische kaalheid kan zichtbaar zijn aan de staart en onder de buik maar deze kan zich ook verder over het lichaam verspreiden. In ernstige gevallen is het fretje lusteloos en wil niet meer eten. Er kunnen bloedingen optreden in de huid of in het maagdarmkanaal. Door bloedingen in het ruggenmerg of de hersenen kunnen neurologische klachten ontstaan.

Dit ziektebeeld is al mogelijk na 1 maand loopsheid maar zal zich vaker pas aan het einde van de loopsheid openbaren. Loopse vrouwtjes kunnen vanaf 2 maanden na het begin van de loopsheid ten gevolge van beenmergdepressie overlijden. Meestal duurt het wat langer voor er ernstige problemen ontstaan en sommige fretjes zijn jaar in jaar uit loops zonder al te grote problemen.

'''''Diagnose'''''

De diagnose kan gemakkelijk gesteld worden aan hand van de ziekte historie en de ziekteverschijnselen. Eventueel kan bloedonderzoek gedaan worden om de bloedarmoede en het tekort aan witte bloedcellen aan te tonen.

'''''Behandeling'''''

Als de conditie van het fretje het toelaat, is een sterilisatie de beste oplossing. Het diertje knapt dan snel weer op. Bij een erg zieke fret kan het narcoserisico te groot zijn. Dan kan eerst geprobeerd worden het fretje met behulp van medicatie uit de loopsheid te halen.

Een ondersteunende behandeling met o.a. infuus of zelfs bloedtransfusie kan dan noodzakelijk zijn. Als het fretje weer min of meer is hersteld kan het alsnog gesteriliseerd worden.

'''''Preventie'''''

Vrouwtjes waar niet mee gefokt wordt, kunnen het beste gesteriliseerd worden op 6-8 maanden leeftijd. Alternatieven zijn; het inbrengen van een implantaat, het fretje laten dekken of een antiloopsheid injectie. Een nadeel van een antiloopsheidinjectie is de kans op afwijkend gedrag en irritatie van de huid en het onderliggende weefsel op de plaats van injektie.

[[Bestand:7.jpg|400px]]

Langdurig loops fretje

===Besmettelijke luchtwegaandoeningen bij fretten===

Door: Hanneke Roest, frettendierenarts.

'''De Frettenkliniek''' te Giessen

De luchtwegen en longen van de fret lijken erg op die van de mens. Fretten staan dan ook vaak model voor humaan onderzoek naar virussen van de luchtwegen. Er zijn echter wel een aantal anatomische en fysiologische verschillen.

'''''Bijzonderheden in de anatomie van de luchtwegen'''''

De ''neusholte'' van fretten is, zoals bij alle zoogdieren behalve de primaten (waaronder de mens), gebouwd om goed te kunnen ruiken. Dit reukorgaan vereist een complexe neusholte met veel plooien om het oppervlak te vergroten. Heel belangrijk voor deze dieren die territoriaal ingesteld zijn en via geuren hun territorium markeren. Door de bouw van het strotklepje ten opzichte van het zachte verhemelte ademen fretten voornamelijk door hun neus. Slechts als ze zeer benauwd zijn of hun neus verstopt is door slijm, snot of zwelling van het neusslijmvlies, ademen ze via de bek.

De ''longen'' bestaan aan de linker zijde uit 2 grote long lobben en aan de rechterzijde uit 4 long lobben. De longen van fretten zijn erg gevoelig voor virussen en prikkelende agentia in de lucht zoals nicotine van rokende mensen of de geuren uit bijvoorbeeld luchtverfrissers.

De ''borstholte'' is makkelijk samen te drukken waardoor een fretje in een smalle doorgang (zoals een konijnengang) zich 180º om kan draaien. De totale longcapaciteit van een fret is groot. De longcapaciteit van een 600 gram wegend fretje is gelijk een die van een 4x zo zwaar konijn. Deze twee aanpassingen maken een fretje geschikt om met succes ondergronds te jagen.

De normale ''ademhalingsfrequentie'' van een fret in rust ligt rond de 30/min. Deze kan verhogen bij inspanning of aandoeningen van de luchtwegen of longen.

[[Bestand:Fret met griep.jpg|300px]]

Tranende ogen bij een fret

'''''Griepvirussen'''''

De fret is het enige huisdier dat gevoelig is voor de ''griepvirussen van de mens''. Ze worden dan ook regelmatig door hun eigenaren geïnfecteerd. En geïnfecteerde fretten kunnen op hun beurt weer mensen besmetten. Vooral afgelopen winter hebben veel fretten te lijden gehad onder de griepinfecties van hun verzorgers. De verschijnselen zijn vergelijkbaar met die van de mens. Een vochtige neusafscheiding, niezen, hoesten, tranende ogen, koorts (vaak een enkele koorts piek in het begin), slechte eetlust en algehele malaise. Sommigen fretten hebben ook een gevoelige of pijnlijke keel waardoor het eten van harde brokjes lastiger gaat. Ook kunnen ze kokhalsbewegingen laten zien. De meeste fretten zijn binnen een paar dagen weer hersteld.

De infectie kan zich in enkele gevallen uitbreiden naar de longen waardoor een ''longontsteking'' ontstaat en de dieren behoorlijk ziek kunnen worden.
Een andere complicatie, die het afgelopen jaar regelmatig voorkwam, is een secundaire ''ontsteking van de nieren''. Mogelijk dat bacteriën en/of virussen via het bloed in de gevoelige nieren van de fret kunnen aanslaan en daar ontstekingshaarden veroorzaken. Meestal is de functie van de nieren, waaronder het verwijderen van de afvalstoffen uit het lichaam, niet verstoord. De nieren zijn wel erg pijnlijk waardoor het fretje vaak “plat” gaat liggen en duidelijk minder speels is. Een dergelijke ontsteking moet behandeld worden anders is er in een later stadium wel degelijk een risico op een verminderde of falende nierfunctie.

De ''behandeling'' van een normale griepinfectie bestaat uit antihistaminica, eventueel hoestremmers en antibiotica om te voorkomen dat er een bacteriële infectie overheen komt. Tevens is het geven van zacht en zeer smakelijk voedsel zoals het “Waltham papje” (Royal Canin Instant Convalescence Support) aan te raden. Het geven van koortsverlagende/pijnstillende medicatie zoals NSAID’s (Meloxicam) is bij deze infectie niet altijd aan te raden. De koorts is juist nuttig om het virus te bestrijden.

De behandeling van complicaties van een griepinfectie zoals een longontsteking of nierontsteking, is uitgebreider en vereist soms een opname in de kliniek.
Eigenaren die de griep hebben kunnen de verzorging van hun fretten beter tijdelijk overlaten aan gezonde medebewoners, hoewel het vaak lastig is om ondanks alle voorzorgen een besmetting te voorkomen.

Fretten zijn ook erg gevoelig voor het beruchte ''Vogelgriep virus'' en de ''Mexicaanse griep''. Van deze Mexicaanse griep is bekend dat 10% van de fretten sterft ondanks behandeling. Antibiotica heeft weinig effect bij de Mexicaanse griep omdat het virus zelf grote schade aanricht in de longen. Een secundaire bacteriële infectie ontstaat namelijk pas na 7-8 dagen.

'''''Kennelhoest'''''

De afgelopen jaren was ik soms door fretten eigenaren benaderd over het verschijnsel dat hun hond kennelhoest had gehad en nu was hun fret behoorlijk aan het hoesten en niezen. Sinds kort weet ik dat de Bordetella bronchiseptica bacterie, die een rol speelt bij kennelhoest van honden, wel degelijk ook bij fretten een longontsteking kan veroorzaken. Deze Bordetella bacterie is soms lastig te behandelen. Ook hierbij geldt dat het verstandig is om fretten bij een hond met kennelhoest uit de buurt te houden.

'''''Hondenziekte virus'''''
Het hondenziekte virus is vrijwel ''altijd fataal'' voor een fret. Het virus wordt overgebracht door besmette honden of besmette fretten. De aandoening geeft in eerste instantie klachten die erg lijken op een infectie van het griepvirus. Fretten die dit eerste stadium overleven overlijden vervolgens na een paar weken in de neurologische fase. Een behandeling is niet mogelijk.

Preventie doormiddel van een enting met het “Nobivac Puppy DP” vaccin werkt uitstekend. De eerste vaccinatie altijd herhalen na 3-5 weken, daarna jaarlijks herhalen. Het veld virus bleek bij de laatste Hondenziekte uitbraak niet aan te slaan bij fretten die tot 1,5 jaar daarvoor waren geënt.

De moraal van het verhaal is dat fretten erg gevoelige luchtwegen hebben en gemakkelijk besmettelijke virussen en bacteriën van de mens, hond en andere fretten kunnen overnemen. Om dit te voorkomen kunnen hoestende, kuchende, snotterende mensen, honden en andere fretten beter tijdelijk even uit de buurt van een gezonde fret blijven.

===Bijnierproblemen===

Door: Hanneke Roest, frettendierenarts.

'''De Frettenkliniek''' te Giessen

Bijnieren zijn twee kleine orgaantjes die vlak bij de nieren liggen, maar daar verder weinig mee te maken hebben. Ze produceren hormonen die belangrijk zijn voor de stofwisseling van het dier. Bij veel fretten vanaf 3 jaar leeftijd ontaarden de bijnieren. Deze ontaarde bijnieren zullen op een gegeven moment teveel geslachtshormonen produceren (androgenen, oestrogenen en progesteron). Deze overmaat aan hormonen maken het dier ziek.

Bij de meeste fretten wordt het bijnierprobleem in het beginstadium veroorzaakt door een goedaardige ontaarding. Bij enkele fretten kan zich hieruit uiteindelijk een kwaadaardige ontaarding (tumor) ontwikkelen.

'''''Ziekteverschijnselen'''''

Bij de meeste fretten wordt het bijnierprobleem in het beginstadium veroorzaakt door een goedaardige ontaarding. Bij enkele fretten kan zich hieruit uiteindelijk een kwaadaardige ontaarding (tumor) ontwikkelen.

'''''Symptomen''''' (in volgorde van frequentie van voorkomen):

* Kaalheid wordt het meest waargenomen, meestal min of meer symmetrisch op de romp, kop of aan de poten. Fretten kunnen vrijwel helemaal kaal worden. Niet verwarren met het "kale staarten syndroom" in de zomer waarbij alleen de staart kaal wordt.

* Droge, dunne vacht.

* Jeuk, dit is een enkele keer het enige wat de eigenaar aan het fretje merkt. Veel fretten hebben regelmatig last van jeuk zonder dat er sprake is van een bijnierprobleem. Blijft de jeuk echter aanhouden of wordt deze steeds erger dan kan bij een oudere fret wel degelijk sprake zijn van een afwijkende bijnier.

* Gezwollen vrouwelijk geslachtsorgaan bij een gesteriliseerd vrouwtje.

* Sexueel gedrag bij gecastreerde of gesteriliseerde fretten. B.v. een mannetje dat weer gaat dekken of een vrouwtje dat gaat slepen met andere fretten.

* Toegenomen lichaamsgeur. Door de geslachtshormonen neemt de vetsecretie van de huid toe.

* Minder speels, meer slapen.

* Gewichtsverlies

* Moeite met plassen bij mannetjes. Door de hormonen wordt de prostaat vergroot en deze drukt het lumen van de plasbuis dicht. Dit is een levensgevaarlijke situatie. Ook dit kan soms het enige verschijnsel zijn.

Niet alle verschijnselen zijn bij elke fret waarneembaar. Het kaal worden valt wel het meeste op en is bij 60% van de fretten met een bijnierprobleem aanwezig

[[bestand:Bijnier aandoening.jpg|300px]]

'''''Diagnose'''''

De diagnose wordt gesteld aan de hand van de symptomen, een uitgebreide buikpalpatie (het betasten van de organen in de buik) en bloedonderzoek. Voor dierenartsen die minder bedreven zijn in het palperen van de buik kan een echo van de buik nodig zijn. Echter, de bijnieren zijn meestal zeer klein en kleine afwijkingen zijn niet goed zichtbaar met
de echo. Ook kan de echo niet het verschil in hardheid en stevigheid aantonen wat ontstaat bij een beginnende afwijking.

'''''Hoe komt het dat fretten last hebben van ontaarde bijnieren?'''''

Er zijn aanwijzingen dat de hersenen (hypothalamus/hypofyse) bij het ouder wordende fretje hormonen gaan produceren die de bijnieren overmatig stimuleren. Door deze stimulatie gaan de bijnieren vervolgens te veel geslachtshormonen produceren. Deze overmaat aan geslachtshormonen maken het fretje ziek door hun inwerking op bijvoorbeeld de huid, geslachtsorganen, het beenmerg en de prostaat.

Aangezien de hormonen van de hersenen op beide bijnieren effect hebben, zijn meestal beide bijnieren aangetast. Vaak geven ze pas na elkaar problemen. Hierdoor zal na het verwijderen van een enkele bijnier bijvoorbeeld pas een jaar later de andere bijnier problemen gaan geven.

De oorzaak is helaas nog niet opgehelderd, maar er wordt wel onderzoek naar gedaan. De Universiteit van Utrecht bekijkt momenteel de rol van castratie/ sterilisatie van jonge fretten met betrekking tot het ontstaan van bijniertumoren.

'''''Wat is de beste behandeling?'''''

* Een '''hormoonimplantaat''': De beste behandeling van een bijnierprobleem is de (levenslange) behandeling met
implantaten.

* 2.Chirurgie: Chirurgie van de bijnier wordt in de Frettenkliniek alleen nog maar gedaan als het implantaat onvoldoende effect heeft. Of indien de aangetaste bijnier snel groeit en duidelijk veel groter wordt.

''N.B. Het is belangrijk dat deze operatie alleen wordt uitgevoerd door hierin gespecialiseerde dierenartsen welke over de juiste kennis en speciaal instrumentarium beschikken. De rechter bijnier zit namelijk vast aan de achterste holle ader. Het verwijderen van deze bijnier is een moeilijke procedure en kan bij onvoldoende ervaring of onjuiste chirurgietechniek tot dodelijke bloedingen of onvoldoende wegname leiden.''

'''''Het voorkomen van bijnierproblemen'''''

Op dit moment loopt een onderzoek aan de Universiteit te Utrecht waar door middel van hormoonimplantaten jonge
fretten zijn gecastreerd en gesteriliseerd. Het is te verwachten dat deze fretten later minder last krijgen van bijnierproblemen. Maar er is nog niets zeker en het onderzoek zal nog enige jaren duren.

Om bijnierproblemen te voorkomen is er ook de mogelijkheid om bij gezonde gecastreerde en gesteriliseerde fretten
een implantaat te zetten vanaf de leeftijd van 5 à 6 jaar.

[[bestand:Beginnende kaalheid bijnierprobleem.jpg|300px]]

''Een beginnende kaalheid op de rug boven de staartbasis bij een fret met een bijnierprobleem''

===Doofheid bij fretten===

Door: Hanneke Roest, frettendierenarts.

'''De Frettenkliniek''' te Giessen

[[Bestand:Doof fretje.jpg|300px]]

'''''Welke fretten zijn doof:'''''

1. Doofheid komt veel voor bij fretten met bijzondere witte aftekeningen zoals:

* De Panda fret: een volledig witte kop met vrijwel geen masker.
* De Blaze fret: witte vlekken of strepen op de kop.
* De Polkadot fret: witte vlekken over het gehele lichaam.
* De DEW (Dark Eye White) fret: een grotendeels witte fret (als een albino) met donkere ogen, soms met een donkere staart of een donkere streep over de rug.

Deze doofheid is ''aangeboren en erfelijk'' bepaald. De meeste dove fretten vallen binnen deze groep.

2. Doofheid komt voor bij fretten met een ernstige chronische ''middenoorontsteking'' door aantasting van het trommelvlies en/of de hier achter liggende gehoororgaantjes. Totale doofheid beiderzijds komt hierbij zelden voor. Meestal gaat het om een verminderde gehoorfunctie.

3. Doofheid kan een enkele keer ontstaan na het gebruik van bepaalde medicijnen zoals antibiotica die behoren tot de groep van de aminoglycosiden (oa. Gentamycine). Deze medicatie kan doofheid veroorzaken of het nu via tabletten, per injektie of direkt in het oor wordt gegeven. Ook het gebruik van oor-preparaten kunnen het binnenoor beschadigen als het trommelvlies niet intact is. Wees daar dus voorzichtig mee. Gebruik alleen oorzalven of -druppels die door de dierenarts zijn voorgeschreven.

[[Bestand:Doof fretje 1.jpg|400px]]

Blaze

[[Bestand:Doof fretje 2.jpg|400px]]

Dark Eyed White

[[Bestand:Doof fretje 3.jpg|400px]]

Panda

[[Bestand:Polka dot.jpg|400px]]

Polkadot

'''''Hoe ontstaat erfelijk bepaalde aangeboren doofheid:'''''

De witte aftekeningen zijn het gevolg van een mutatie in de cellen van de neurale kammen (“neural crest disorder”). Deze cellen zijn behalve voor de pigmentatie, ook verantwoordelijk voor andere belangrijke functies van het lichaam. Vroeg of laat kunnen er dan ook meerdere gezondheidsproblemen naar voren komen bij deze dieren.

Fretten met de genoemde witte aftekeningen kunnen geheel of gedeeltelijke doof zijn door het gebrek aan pigmentcellen vanuit de neurale kammen. Deze pigmentcellen spelen een rol bij de ontwikkeling van het gehoor. Op latere leeftijd kunnen zich bij deze dieren daarnaast ook makkelijker hartproblemen en maag-darmproblemen ontwikkelen doordat deze neurale cellen ook belangrijk zijn voor oa. de ontwikkeling van het hart, de grote bloedvaten en het perifere zenuwstelsel. Aanvankelijk werd gedacht dat het hierbij om het Waardenburg-syndroom ging, tegenwoordig is men er nagenoeg zeker van dat het om een mutatie in het KIT-gen gaat.

Niet '''alle''' fretten met bovengenoemde witte aftekeningen zijn doof. Dat hangt af van de mate waarin de mutatie in het KIT-gen tot expressie komt. Echter deze fretten dragen wel '''allemaal''' het gemuteerde gen met zich mee. Fokken met deze kleurafwijkingen is dan ook niet verstandig!

'''''Wat merk je aan een dove fret:'''''

Veel eigenaren hebben niet door dat hun fret doof is. Fretten reageren immers meestal op geluid zoals kleine kinderen… ze horen wat ze willen horen. Toch zijn er genoeg fretten die je bij hun naam kunt roepen, die dan gelijk opkijken en naar je toekomen. Echter veel fretten gaan gewoon door met waar ze mee bezig zijn. Als je goed oplet, kun je aan deze dove fretten merken dat ze schrikken als je ze van achteren onverwacht benaderd. Dove fretten kunnen eventueel ook sneller bijten als ze schrikken van een aanraking.

Dove fretten maken vaak andere geluiden dan horende fretten. Als ze opgewonden of geschrokken zijn kunnen ze soms een veel heftiger en luider geluid maken dan je zou verwachten. Hissen is meestal een teken van onbehagen bij een fretje. Maar een dove fret kan dat geluid maken terwijl hij gewoon door de kamer loopt of aan het spelen is.

Hun vocale communicatie naar andere fretten wordt vaak door de andere fretten niet begrepen en zelf horen ze natuurlijk ook niet wat een andere fret hun “verteld”. Dat kan enige verwarring bij beide partijen veroorzaken. Soms leidt dit tot een meer in zichzelf terug getrokken doof fretje dat zijn eigen gang gaat binnen de groep maar het kan ook zijn dat ze zich aanpassen en goed functioneren in een groep. Een doof fretje kun je meestal goed (aan een tuigje) mee naar buiten nemen, ze schrikken niet van alle harde geluiden en lopen meestal al snuffelend gezellig met je mee.

'''''De diagnose:'''''

De dierenarts kan alleen de uitwendige gehoorgang inspecteren met een oorkijker. Het is niet mogelijk om verder dan het trommelvlies te kijken. Indien er langdurig een ernstige oormijtinfectie aanwezig is er een redelijke kans dat het diertje ook een chronische middenoorontsteking heeft. Dit kan in enkele gevallen tot gehoor beschadiging leiden. De aangeboren erfelijke doofheid komt echter veel meer voor en is te vermoeden door het uiterlijk van de fret.

In een vreemde omgeving zoals een dierenartsen praktijk zal een fret niet gemakkelijk op doofheid te testen zijn. Het diertje is zo bezig met nieuwe indrukken en geuren dat hij waarschijnlijk zelfs niet eens op harde geluiden reageert. Daarom kan een fretje het beste thuis getest worden. Let op, een fret kan ook reageren op trillingen en luchtverplaatsing zoals dat gebeurt bij op de vloer stampen of in de handen klappen. Neem een bel, een klikker, een toeter of iets dergelijks en houd het achter je rug. Op het moment dat het fretje bij je vandaan loopt laat je het geluid horen en bekijk je of het diertje op een of andere manier een reactie geeft. Wissel hoge met lage geluiden af. Het kan zijn dat het fretje wel hoge tonen maar geen lage tonen hoort.
Op internet staat een leuk filmpje over de reactie van een horende en een dove fret op het aanzetten van een stofzuiger. Zie:

{{#ev:youtube|uNpHtJW4GCA}}

De ''BAER-test'' (Brainstem Auditory Evoked Response) is een zekere manier om de functie van het gehoor te testen. Gekeken wordt of er in de hersenen reacties optreden bij het aanbieden van geluidsprikkels aan ieder oor afzonderlijk.
Het fretje wordt licht onder narcose gebracht zodat het diertje het toelaat dat er twee dunne electroden worden geplaatst bij de beide oren en eentje midden op het voorhoofd. Daarna krijgt het diertje een dopje in één oor waaruit de "clicks" komen via de computer. Door middel van de electroden wordt gekeken of de hersenen reageren op deze geluiden. Is dit het geval, dan weet men dat het signaal de weg van lucht, trommelvlies, gehoorbeentjesketen, zenuwsensors in het slakkenhuis en gehoorzenuw in ieder geval met succes heeft doorlopen.

[[Bestand:Bear test.jpg|400px]]

De BAER-test

'''''De behandeling:'''''

Er bestaat geen behandeling voor doofheid. Maar een dove fret kan een goed leven hebben mits er rekening wordt gehouden met de handicap. Benader deze fretten liefst van voren zodat ze handelingen als oppakken en aanraken aan zien komen. Om deze fretten te leren bij je te komen kun je visuele signalen gebruiken zoals het schijnen met een zaklamp. Ook kun je de trillingen van de vloer gebruiken als je erop stampt.
Op internet staan prachtige verhalen (voornamelijk in het Engels) over hoe eigenaren omgaan met een doof fretje……

===Insulinomen===

Door: Hanneke Roest, frettendierenarts.

'''De Frettenkliniek''' te Giessen

Dit is een ziekte die regelmatig voorkomt bij fretten boven de leeftijd van 3 jaar. Insulinomen zijn kleine tumortjes in de alvleesklier. In de alvleesklier wordt insuline gemaakt. Insuline is een hormoon dat nodig is om het suiker (glucose) in het bloed beschikbaar te maken voor de lichaamscellen.

Bij tumortjes van de alvleesklier (insulinomen) wordt een te grote hoeveelheid insuline geproduceerd waardoor het suikergehalte in het bloed te laag wordt. De hersenen zijn voor hun functioneren afhankelijk van het suikergehalte in het bloed en krijgen problemen met hun energievoorziening als het bloedsuiker te laag wordt. Het lichaam zal via correctiemechanismen het bloedsuikergehalte kunstmatig op niveau proberen te houden. Hierdoor kan na het optreden van de eerste verschijnselen, het soms dagen of weken duren voordat u als eigenaar opnieuw iets aan uw fretje opmerkt. De aandoening wordt vaak niet op tijd onderkend. De symptomen worden door de eigenaar nogal eens als passend bij de leeftijd beschouwd.

'''''Oorzaak'''''

De belangrijkste oorzaak voor het ontstaan van insulinomen is naar de huidige inzichten een langdurige overstimulatie van de alvleeskliercellen door een overmaat aan suikers en koolhydraten in de voeding. Kattenvoer, vooral de goedkopere soorten maar ook de meeste frettenvoeders bevatten vaak teveel koolhydraten. Rozijntjes zitten vol (natuurlijke) suikers.

'''''Symptomen'''''

De eerste verschijnselen die in periodieke aanvallen voorkomen zijn:
* Staren in de ruimte gedurende een paar seconden. Het fretje is zich even niet bewust van de omgeving.
* Zwakte van de achterhand waardoor het achterlichaam kan omvallen.
* Verminderde activiteit met veel slapen is een veel gehoorde klacht.
* Gewichtsverlies komt regelmatig voor.
* Moeilijk wakker worden na het slapen.
* Speekselen en met de pootjes aan de bek krabben kan voorkomen ten gevolge van de misselijkheid die ontstaat door het te lage bloedsuiker gehalte.

De periodes tussen de aanvallen kunnen dagen of weken duren. Echter naarmate de ziekte langer bestaat krijgen we te maken met:
* Zeer sloom zijn, wat zich uit in het wel erg veel slapen.
* Ernstige vermagering.
* Toevallen, coma en sterfte.
Plotselinge sterfte zonder veel voorafgaande symptomen is mogelijk.

'''''Diagnose'''''

Als het bloedsuiker(glucose) na 4 uur vasten onder de 4 mmol/l komt in combinatie met de hierboven beschreven ziekteverschijnselen dan is een fret sterk verdacht van de aanwezigheid van insulinomen. Door uitsluiting van andere oorzaken van een laag bloedsuikergehalte kan de dierenarts de diagnose vervolgens met vrij grote zekerheid stellen. De tumortjes zijn te klein om op een echo zichtbaar te maken of om door de dierenarts te voelen in de buik.

'''''Behandeling'''''

''Chirurgie:''

De beste behandeling bestaat uit het chirurgisch verwijderen van de kleine tumortjes in de alvleesklier (voor een goed resultaat is ervaring van de dierenarts met deze operatietechniek een vereiste). Toch is het helaas zo dat een operatie het probleem niet voor altijd oplost. De operatie vermindert de progressie van de ziekte wel degelijk, maar op andere plaatsen in de alvleesklier ontstaan in de loop van de tijd weer opnieuw kleine tumortjes. In het gunstigste geval is uw fretje 2-3 jaar klachtenvrij zonder dat er medicijnen gegeven hoeven te worden. Maar een deel van de fretten hebben al eerder weer problemen waarna een medicinale therapie gestart wordt. De dosering van de medicamenten is dan gelukkig wel lager dan zonder chirurgie.

''Medicinale behandeling:''

Corticosteroïden als prednison en dexamethason hebben het vermogen om het bloedsuikergehalte te verhogen. Proglycem (diazoxide) is een insuline-remmer en kan ook ingezet worden. Deze medicijnen doen echter niets aan de groei van de tumoren. Nadeel van deze medicamenten is dat ze slecht zijn voor het slijmvlies van het maagdarmkanaal. De overlevingsduur met alleen medicijnen is significant lager dan met chirurgie en later aanvullend medicatie.

'''''Voeding:'''''

* Frequente maaltijden zijn belangrijk.
* Het is noodzakelijk om eiwitrijk voer van goede kwaliteit te voeren.
o Prooidiervoeding bevat de juiste concentraties voedingsnutrienten. Niet elke oudere fret is echter meer geschikt voor deze voeding.

o KVV (Kompleet Vers Vleesvoeding) als Carnibest of Haaks Barf zijn goede bronnen van dierlijk eiwit. Niet elke fret oudere fret is echter meer geschikt voor deze voeding met rauw vlees.

o Totally Ferret, Orijen en/of Eukanuba of Hill's kitten brokjes zijn de betere brokvoeders.
* Daarnaast kunt u het fretje 1x daags extra smakelijk eiwit voorzetten in de vorm van Hill's A/D blikvoeding of Royal Canin Convalescence Support Instant Diet (het Waltham papje). Geef het niet koud maar smakelijk lauwwarm!
* Geef géén suiker bevattende voedingsmiddelen zoals koekjes, rozijntjes, Nutrilon Soya ed. Deze stimuleren de afgifte van insuline.

Het is bij deze patiënten belangrijker '''dat''' ze eten dan '''wat''' ze eten. Dus wees voorzichtig met het overschakelen naar een nieuwe voeding.

'''''Wat te doen als een fret plots zeer zwak wordt of een toeval krijgt:'''''

Indien een oudere fret een toeval krijgt is dat vaak ten gevolge van een "hypo". Dat betekent dat door het te lage bloedsuikergehalte een probleem ontstaat voor de hersenen. Het dier valt om en gaat “stuipen”. Voordat de dierenarts gebeld wordt is het beter eerst iets te ondernemen; druivensuiker (in poedervorm) kan met een theelepeltje in de bek worden gegeven en wordt al door het mondslijmvlies opgenomen zodat het fretje eventueel niet hoeft te slikken. Een half theelepeltje is meestal ruim voldoende en binnen een 1/2 uur en soms al na 5 minuten voelt het diertje zich een stuk beter.

Bij lichte aanvallen is Nutri-plus gel, Calo-ped of Ferretvite nog beter. Deze bevatten ook vetten waardoor het bloedsuikergehalte beter op peil blijft. Als de fret weer in staat is om te eten kan het beste smaakvol eten aangeboden worden om een tweede dip te voorkomen.

===Hartaandoeningen bij de fret===

Door: Hanneke Roest, frettendierenarts.

'''De Frettenkliniek''' te Giessen

'''Is mijn fret een hartpatiënt?'''

Deze vraag zul je jezelf in de toekomst misschien een keer gaan stellen want een deel van de fretten krijgt (net zoals de mens, hond en de kat) helaas op oudere leeftijd te maken met een minder goed functionerend hart. Hartaandoeningen en hartfalen komen regelmatig voor vanaf 4 jaar leeftijd.

'''''Welke hartaandoeningen kan een fret krijgen.'''''

De hartaandoeningen van de oudere fret zijn grofweg te verdelen in:

* 1. '''DCM = Dilatoire Cardiomyopathie.'''

Cardiomyopathie is Latijns voor hartspierziekte. Bij deze hartaandoening is de hartspier niet meer in staat om voldoende effectief te kunnen samentrekken. Het hart is als het ware uit gelubberd. De elasticiteit is eruit. Daardoor wordt het bloed niet goed genoeg rond gepompt met als gevolg dat er bloed (vocht) in de longen, rond de longen of in de buikholte kan achterblijven.

* 2. '''HCM = Hypertrofische Cardiomyopathie.'''

Hierbij is de hartspier naar binnen toe verdikt. Uiteindelijk is hierbij onvoldoende ruimte in het hart om het bloed effectief rond te pompen.

[[Bestand:Hartaandoeningen.jpg|300px]]

* 3. '''Andere hartafwijkingen waarbij ritme stoornissen ontstaan.'''

Een aritmie wordt veroorzaakt door bijvoorbeeld een afwijkende hartfrequentie, een afwijkende impulsformatie, een verstoorde impuls geleiding (bv een hartblok) of een combinatie van deze oorzaken.

* 4. '''Lekkage van de hartkleppen.'''

De hartkleppen kunnen bijvoorbeeld ontstoken zijn geraakt vanuit een ontsteking elders in het lichaam. Hierdoor sluiten ze minder goed en kunnen daardoor wat gaan lekken. Hoewel dit bij oudere fretten wel vaker voorkomt leidt dit meestal niet tot grote problemen.

'''''Wat zijn de klachten bij deze fretten.'''''

Fretten die problemen krijgen met hun hart kunnen de volgende symptomen gaan vertonen:

* Een ''verminderde activiteit'' kan een eerste symptoom zijn. Het fretje slaapt meer en is minder speels.

* Sommige fretten eten slecht en ''verliezen gewicht''.

* Een te snelle of zware ''ademhaling''. Dit is het begin van de vochtstapeling in de longen.

* '' Hoesten en/of benauwdheid'' kan ontstaan doordat zich nog meer vocht ophoopt in of rond de longen.

* Een ''dikke buik'' met daarbij een toename in gewicht kan ontstaan indien er zich vocht ophoopt in de buikholte. De buik kan hierbij soms enorm in omvang toenemen.

* ''Aanvallen van zwakte'' waarbij het diertje zwabberend loopt en af en toe door de pootjes zakt.

* '' Plotse sterfte'' is mogelijk zonder dat het dier veel symptomen liet zien. Hierbij is het dier in acuut hartfalen gekomen.

* Een acuut optredende '' verlamming'' van de achterpoten of enkele achterpoot kan ontstaan door een trombo-embolie. Bij hartpatiënten bestaat namelijk het risico op klontering van het bloed. Kleine stolsels kunnen vervolgens vastlopen in de nieren of de vertakkingen van de grote lichaamsslagader naar achteren.

Oudere fretten kunnen ''na een operatie'' plots klachten krijgen van hun hart, meestal openbaart zich dit binnen een week na de operatie. Tot de operatie kon het zieke hart het vaak nog net “rond krijgen”. Na de operatie gaat het dan mis door de extra belasting van het hart en vaatstelsel tijdens de operatie.
In de zomer, met warm weer, hebben hartpatiënten het vaak moeilijker en zijn de klachten meestal duidelijker.

'''''Hoe weet ik dat mijn fret een hartaandoening heeft.'''''

De diagnose is niet altijd gemakkelijk te stellen door de dierenarts. Het verschil met bijvoorbeeld een ernstige longontsteking of longtumor kan erg lastig zijn. Fretten hebben lang niet altijd een ''hartruis''. Vaak is wel een verhoogde hartslag aanwezig. De ''hartslag'' is verhoogd omdat het hart toch nog zo veel mogelijk bloed wil rondpompen. Om de benodigde hoeveelheid rond te pompen is het nodig dat het hart harder gaat werken en dus vaker moet pompen.
Er zal meestal een ''röntgenfoto'' van het fretje worden gemaakt . Op een röntgenfoto is het hartje bij DCM duidelijk vergroot, bij HCM heeft het hart een normale grootte. Een röntgenfoto is ook belangrijk voor het opsporen van vocht in of rond de longen of in de buikholte.

Indien er vocht rond de longen aanwezig is kan een ''punctie'' van de borstholte en onderzoek van het punctaatvocht ook een belangrijke aanwijzing zijn voor een hartprobleem. Dit kan doorslaggevend zijn om een ernstige longontsteking uit te sluiten.

Een ''hartfilmpje (ECG)'' geeft ook nadere informatie, met name bij de ritme stoornissen is dit heel belangrijk. Gelukkig laten de meest fretten het maken van een ECG goed toe.

[[Bestand:ECG.jpg|300px]]

ECG bij de fret

''Echografie'' kan belangrijk zijn indien er twijfel is over het soort hartaandoening en de daarvoor te gebruiken medicatie. Het goed interpreteren van het kleine hartje van de fret is erg moeilijk. Ik heb daarom een sterke voorkeur voor de cardiologe Nicole van Israël in België [http://www.acapulco-vet.be].

'' Bloedonderzoek'' in verband met de nierfunctie en elektrolyten huishouding wordt meestal pas in een later stadium gedaan om de effecten van de medicatie op het dier te meten.

'''''Hoe kan een fret met een hartaandoening behandeld worden?''''''

De schade aan het hart is onomkeerbaar en medicatie is dan ook levenslang. De medicatie zal echter zeker in het begin maar ook later nog bijgesteld moeten worden naar de behoeften van het dier. Ik noem dat de “fine-tuning”. Daarom is het erg belangrijk dat hartpatiënten regelmatig op controle komen om de medicatie steeds weer aan te passen aan huidige situatie. De juiste behandeling van een hartprobleem bestaat uiteindelijk altijd uit een combinatie van meerdere medicijnen.

'''''Heeft het wel zin om een hartpatiënt te behandelen?'''''

Absoluut! Er zijn heel wat fretten in Nederland die op hartmedicatie staan en een goed leven hebben. Fretten reageren namelijk over het algemeen erg goed op de behandeling met de juiste medicijnen.
Als de aandoening op tijd wordt onderkend kunnen fretten (met medicatie) nog gedurende enkele jaren een goed leven leiden Wordt een hartfalen in een laat stadium ontdekt dan kan het leven slechts voor een paar weken of hooguit een paar maanden (op een prettige manier) worden verlengd.

Ernstig benauwde fretten kunnen na medicatie weer helemaal herstellen en zelfs fretten waarbij de achterpoten niet meer functioneren hebben hier gelukkig meestal maar tijdelijk last van en lopen binnen 2 weken weer.

Natuurlijk komt er een moment dat aanpassing van de medicatie niet meer helpt en dan is het onze verantwoordelijkheid om hier op de juiste manier op te reageren. Eigenlijk is het net als bij mensen. Hartpatiënten kunnen gelukkig met de huidige medicijnen een prima leven leiden…….. maar natuurlijk heeft niemand het eeuwige leven.

===Huidaandoeningen===

'''Hotspots'''

Hotspots zijn kleine natte huidontstekingen die ronde vurige plekken op de huid geven, veelal achter op de rug. Over het algemeen zie je deze hotspots bij fretten met een bijnier probleem of een chronische maagaandoening.
Sommigen schrijven het echter toe aan een allergische huidaandoening door o.a. voedselallergie.

Het probleem ontstaat vaak in zeer korte tijd. Doordat de plek jeukt zal de fret eraan gaan krabben en bijten en ontstaat er door wondvocht in de meeste gevallen een korstje op de huid en in de vacht.
Je fret kan zich er ook ziek bij voelen en zich een paar dagen rustiger of juist wat nerveus door gedragen. Doordat zelftrauma een grote rol speelt in de ontwikkeling van hotspots worden zij ook wel pyotraumatische dermatritis genoemd.

Aan deze aandoening is niet veel te doen. Wanneer het tijdig ontdekt wordt kun je proberen te voorkomen dat het dier eraan gaat krabben of bijten. Ook kan de vacht een beetje worden weg geknipt zodat korstvorming gedeeltelijk wordt voorkomen.
Soms kan gebruik van een ontstekingsremmende crème verlichting geven.
Een hotspot verdwijnt uiteindelijk vanzelf weer, meestal na ongeveer een week. Toch komt de hotspot in de meeste gevallen ook weer terug op dezelfde plek.

[[Bestand:Hotspotplekje.jpg|300px]]

hotspot

'''Huidtumoren'''

Huidtumoren komen bij fretjes van middelbare leeftijd regelmatig voor, maar soms ook op jongere leeftijd. Gelukkig zijn ze over het algemeen goedaardig. Sommige tumoren kunnen ulcereren waardoor een zwarte korst op het tumoroppervlak ontstaat. Omdat ze meestal weinig verheven zijn, lijken de plekjes soms meer op exceemplekken. Jeuk is soms aanwezig. Huidtumoren kunnen het beste chirurgisch verwijderd worden en vervolgens histologisch worden onderzocht.

Ze lijken soms te verdwijnen maar als je goed kijkt en voelt blijft er altijd een verdikking van de huid voelbaar. Weken later kan het plekje weer gaan ulcereren en een korstje vormen. Soms hebben fretjes hier jeuk aan maar lang niet altijd. Het zijn kleine mastcel tumoren. Bij honden zijn deze tumoren vaak kwaadaardig. Bij fretten meestal niet. De behandeling voor jonge, gezonde fretten is het chirurgisch verwijderen van het tumortje. Bij oudere of zieke dieren kan soms beter afgewacht worden.

===Lymfoom===

Door: Hanneke Roest, frettendierenarts.

'''De Frettenkliniek''' te Giessen

Na de endocriene tumoren is lymfoom een van de meest voorkomende tumoren bij de fret. Bij jonge fretten onder de leeftijd van 1-2 jaar heeft de ziekte vaak een snel verloop. De meest voorkomende vorm bij deze jonge dieren is “mediastinaal lymfoom” in de borstholte, waar¬bij de zwezerik snel groeit en door zijn grote volume de longen wegdrukt. Bij oudere dieren komt meestal de “multicentrische” vorm van lymfoom voor, met aantasting van uitwendige en inwendige lymfeklieren en inwendige organen. Bij oudere dieren verloopt de ziekte meer chronisch.

'''''Symptomen'''''

Bij jonge dieren met “mediastinaal lymfoom” ontstaat vaak een plotselinge benauwdheid, eventueel voorafgegaan door slecht eten, gewichtsverlies en luste-loosheid. Hoesten en het opbraken van voedsel kunnen eveneens optreden. Bij de “multicentrische” vorm van oudere dieren hangen de klachten af van de organen die betrokken zijn bij deze ziekte. Aspecifieke, vage symptomen als slecht eten, vermageren en lusteloosheid zijn vaak aanwezig. Andere mogelijke symptomen zijn chronische diarree, braken, milde benauwdheid, geelzucht, zwakte in de achterhand.

'''''Diagnose'''''

Bij jonge dieren is röntgenologisch voorin de borstholte een massa zichtbaar die zich behoorlijk naar achteren kan uitbreiden. Een weefselonderzoek van een biopt met een dunne naald uit de borstholte is bewijzend.
Bij oudere dieren kunnen vergrote uit- en inwendige lymfeklieren voelbaar zijn.
Röntgenfoto’s en een echo van de buik kunnen nadere informatie geven. Uiteindelijk geeft weefselonderzoek pas de juiste diagnose. Dunne naald aspiratiebiopten van deze vergrote lymfeklieren zijn door de patholoog niet op een goede manier te beoordelen en kunnen makkelijk verkeerd geïnterpreteerd worden. Beter is het om de lymfeklier in zijn geheel te verwijderen en op te sturen voor onderzoek.

[[Bestand:Opgezette klieren fret.jpg|300px]]

Vergrote kaak lymfeklieren

'''''Behandeling'''''

De behandeling kan bestaan uit het verstrekken van corticosteroïden of chemotherapie. Met corticosteroïden (Prednison) wordt een vaak tijdelijk goed resultaat bereikt. Chemotherapie vereist een intensieve begeleiding en is ook niet genezend. Fretten met lymfoom zijn gevoeliger voor allerlei infecties, antibiotica kan daarom ook nuttig zijn en een tijdelijk herstel geven.

'''''Prognose'''''

Bij jonge dieren is de ziekte vaak snel fataal. Oudere dieren kunnen langdurig ziek zijn met goede periodes afgewisseld door periodes waarin de fret zich ziek voelt. Uiteindelijk is de prognose slecht.

===Maagdarmaandoeningen===

Door: Hanneke Roest, frettendierenarts.

'''De Frettenkliniek''' te Giessen

De meeste fretteneigenaren hebben wel een fret meegemaakt met afwijkende ontlasting, al dan niet langdurig. Ook plotselinge sterfte bij jong volwassen fretten heeft vaak te maken met een maagdarmprobleem. Het is een van de meest behandelde aandoeningen in de “Frettenkliniek”.
De allerbelangrijkste maagdarmaandoening van de fret is de ''Helicobacter gastritis'' (= maagontsteking). Van daaruit kunnen diverse andere problemen van de spijsverteringsorganen veroorzaakt worden. Het ontstaan van haarballen, secundaire darminfecties, coccidiose bij volwassen dieren, alvleesklier-, lever- en galwegontstekingen zijn vaak te herleiden tot het primaire probleem in de ontstoken maag.

Medicijnen als prednison en alle pijnstillers geven bij langer gebruik bijna altijd problemen doordat zij het maagdarm slijmvlies beschadigen. Zij kunnen daarom beter slechts voorzichtig en in lage dosering worden gegeven. Een combinatie van deze twee medicijnen tegelijkertijd kan beter slechts in uiterste noodzaak bij de fret worden ingezet.

'''''Symptomen'''''

Lang niet alle fretten hebben dezelfde symptomen bij een bepaalde aandoening. Ook kunnen diverse symptomen ook passen bij andere aandoeningen dan die van het maagdarmkanaal. Dat maakt het soms erg lastig voor de dierenarts om de klachten van de fret goed te interpreteren.
Sommige fretten hebben een verminderde of wisselende eetlust. Vaak is de activiteit van het diertje verminderd en is het minder speels. Soms ook is het fretje echter weer erg onrustig en hyperactief. Er zijn fretten die bijterig worden naar hun eigenaar of naar andere fretten. “Plat liggen” komt regelmatig voor, de fret zakt even door de poten tijdens het lopen en heeft een wat starende blik in zijn ogen. Hij heeft even buikpijn. Even later loopt hij weer door alsof er niets aan de hand is. Fretten braken niet gemakkelijk dus als ze braken dan is er meestal iets aan de hand.

[[Bestand:Buikpijn Sanne.jpg|300px]]

Buikpijn

[[Bestand:Misselijk-maagpijn Pudding.jpg|300px]]

Misselijk/buikpijn. Let op de combinatie van platliggen en geknepen oogjes.

{{#ev:youtube|o7an7TczM0w}}

Dit fretje heeft duidelijk last van buikpijn.

Fretten met maagdarmproblemen hebben vaak afwijkende ontlasting. Deze kan breiig van consistentie zijn, te dun als koeienvlaai of zelfs waterdun. De ontlasting kan veel “zaadjes” bevatten ten gevolge van onvoldoende opname van voedingsstoffen. Soms is er slijm met eventueel rood bloed aanwezig. Vaak wordt er al dan niet tijdelijk een groene kleur gezien. Deze ontstaat als de ontlasting te snel door het darmkanaal gaat en is een teken dat de darmen “geïrriteerd” zijn. Als de ontlasting zwart, plakkerig en er als teer uitziet, betekend dat meestal een bloeding in het voorste deel van het maagdarmkanaal. Fretten die prooidier eten kunnen ook zwarte ontlasting hebben maar die is meestal meer gevormd en niet plakkerig. Als er onvoldoende gal bij de ontlasting komt kan deze een creme kleurige pasteuze vorm aannemen.

In de loop van de tijd valt het diertje langzaam maar zeker af en wordt de vacht dunner en dof. Vaak zijn er tekenen van misselijkheid. Vooral na het eten. Smakken, met de pootjes aan de bek krabben, speekselen en tandenknarsen zijn duidelijke misselijkheids tekenen. Ook aan lappen, tapijt of andere stoffen materiaal bijten kan een teken van misselijkheid zijn. Sommige fretten hebben een dikke wat opgeblazen buik meestal gecombineerd met stinkende ontlasting.

{{#ev:youtube|mJrhcLn1WYQ}}

'''''Diagnose'''''

Voor het stellen van een juiste diagnose is het verhaal van de eigenaar (de ''anamnese'') over de huisvesting, de voeding en de klachten die het diertje laat zien erg belangrijk. Sommige klachten die het diertje vertoond worden niet als afwijkend beoordeeld door de eigenaar terwijl dat wel het geval is.

Bij het ''klinisch onderzoek'' is het palperen (doorvoelen) van de buik van veel betekenis. Daarmee kunnen pijnlijke plekken in de buik opgespoord worden. Bij veel van deze fretten is de grote buiklymfeklier vergroot en pijnlijk. Soms is voor in de buik de maaglymfeklier te voelen als een harde en pijnlijke dikte. Deze klieren zijn de “opruimorganen” bij problemen in het maagdarmkanaal. Fretten met een ernstige maagontsteking of een maagzweer zijn meestal erg gevoelig voorin de buik waar de maag gelegen is. Ook als de lever ontstoken is kan dit meestal gevoeld worden doordat de lever dan groter, harder en pijnlijk is bij het palperen. Een obstructie in de darm of een tumor is meestal in de buik te voelen als een harde, vaak pijnlijke dikte in het midden en achterste deel van de buik.

Bij veel fretten is de milt vergroot. Bij weefselonderzoek blijkt het meestal om een goedaardige vergroting te gaan. De milt reageert namelijk vooral op ontstekingen in de buik en in het bijzonder op een Helicobacter infectie van de maag. Het verwijderen van een grote milt is dan ook niet heel zinvol tenzij deze milt zo groot is geworden dat hij een mechanische belemmering vormt voor het diertje.

Met ''bloedonderzoek'' kan soms een verhoging van de ontstekingscellen aangetoond worden. Bij ernstige maagdarm klachten kan het protein-loosing syndroom optreden waarbij het eiwit gehalte in het bloed verlaagd is. Ook het aantal rode bloedcellen kan verlaagd zijn ten gevolge van bloedverlies via het maag-darmkanaal of vanwege een onvoldoende aanmaak bij langer bestaande problemen. De leverenzymen kunnen verhoogd zijn bij problemen met de lever. Bij chronische patienten kan het zinvol zijn om het Vitamine B12 gehalte in het bloed te bepalen.

Ontlasting onderzoek is nuttig om coccidiose en Giardia infecties aan te tonen. Deze worden meestal alleen gezien bij jonge fretten en op plaatsen waar veel fretten bij elkaar worden gehouden. Een bacteriologisch onderzoek van de ontlasting kan een enkele keer ook nuttig zijn.

Op de ''röntgenfoto'' kunnen vreemde voorwerpen in de maag (haarballen, stukjes rubber, oordopjes!) zichtbaar gemaakt worden. Ook kan het vermoeden op een obstructie in de darm meestal bevestigd worden. Lever, nieren en blaas maar ook hart en longen kunnen goed in beeld gebracht worden. Met een ''echo'' is de inhoud van de maag wat minder goed zichtbaar te maken maar een obstructie in de darm weer wat beter dan met de rontgenfoto.

Voor een definitieve diagnose van een langdurige maagdarmprobleem zijn meestal ''maag en/of darmbiopten'' nodig. Dat is uiteraard niet zo heel makkelijk te doen dus wordt er over het algemeen uitgegaan van een waarschijnlijkheidsdiagnose en daarvoor een behandeling ingezet. Indien de problemen blijven bestaan is een “kijkoperatie” vaak zinvol en kunnen maag- en darmbiopten worden genomen. Deze biopten worden vervolgens naar een patholoog opgestuurd die onder de microscoop de stukjes weefsel kan beoordelen en informatie geeft over het aanwezig zijn van bijvoorbeeld ontsteking of tumoren.

'''''Specifieke maagdarm aandoeningen'''''

*'''Helicobacter maagontsteking'''

Met een recent onderzoek onder Nederlandse fretten bleek dat bij 80% van de fretten de Helicobacter Mustelae bacterie in de maag kon worden aangetoond. In eerder Amerikaans onderzoek was dit percentage veel hoger en werd hij aangetoond bij alle onderzochte dieren. De bacterie wordt overgedragen door besmette ontlasting. Waarschijnlijk worden pups al in het nest besmet. De bacterie kan in de maag van de fret een ''chronische maagontsteking'' (vooral bij oudere fretten) maar ook een acute maagontsteking met zelfs [u]maag- en darmzweren[/u] veroorzaken. Niet elke fret heeft veel last van deze infectie. Maar een maagzweer is een van de belangrijkste doodsoorzaken bij jonge fretten. Stress en verkeerde voeding zijn de belangrijkst predisponerende factoren.

Stress is mogelijk ten gevolge van een andere fret. Fretten zijn territoriale dieren en een andere fret kan, zonder dat de eigenaar het zich bewust is, een belangrijke stressfactor zijn. Stress kan ook ontstaan ten gevolge van andere huisvesting, een andere chronische ziekte of onvoldoende “enrichment” of afleiding. Wat betreft de voeding moeten we ons realiseren dat de fret een prooidier eter is. Een strikte vleeseter. Frettenbrokjes bevatten vooral veel plantaardige eiwitten en vezels. Daar is het maagje van de fret eigenlijk niet voor gemaakt.

*'''Vreemd voorwerp in het maagdarmkanaal'''

Jonge fretten onder de leeftijd van 1 jaar kauwen nogal eens op allerlei zacht materiaal zoals zacht rubber, zacht plastic en latex. Stukjes hiervan worden dan doorgeslikt en komen in de maag. Deze kunnen soms maanden in de maag blijven zitten. Bij oudere fretten zijn het vaak haarballen die zich in de maag vormen door het likken aan de vacht. Als de maag minder goed zijn werk doet zoals bij een chronische ontsteking, kunnen de haren te lang in de maag blijven en daar gaan klitten. De symptomen die deze fretten vertonen zijn vaak vaag. Pas als het voorwerp vastloopt in het (veel dunnere) darmkanaal is het fretje acuut ziek met hevige buikpijn en uitdroging. Vaak sterft het fretje binnen 2 dagen als er niet op tijd wordt ingegrepen. De behandeling varieert van laxeren tot direct chirurgisch ingrijpen.

[[Bestand:3. Haarbal uit maag.jpg|300px]]

Haarbal uit de maag

*'''Darmontsteking'''

Een darmontsteking kan veroorzaakt worden door diverse virussen, bacteriën, protozoen, voedsel intolerantie en oorzaken die niet altijd te achterhalen zijn. De ontlasting kan bekeken worden onder de microscoop of worden opgestuurd naar het laboratorium voor een bacteriologisch onderzoek (een kweek).

Recent is aangetoond dat in Nederland het ''Coronavirus'' op grote schaal voorkomt. Dit virus is in Amerika ook bekend en veroorzaakt daar E.C.E. (Epizootic Catarrhal Enteritis) ook wel “Groene-slijm ziekte” genoemd. Het virus is zeer besmettelijk. De besmetting gebeurt via contact met ontlasting van een ziek dier. Het verloop van de ziekte is afhankelijk van de lichaamsconditie van het fretje. Jonge gezonde fretten hebben vaak slechts een aantal dagen diarree. Fretten met al chronische maagdarmproblemen of andere aandoeningen kunnen ernstig ziek worden. Bij sommige fretten kan het virus de darmvlokken van de darmen ernstig beschadigen waardoor uiteindelijk chronische diarree ontstaat. Een enkele keer kan het virus een systemische ziekte veroorzaken met ontstekingen in diverse organen. Deze complicatie vertoont overeenkomsten met de aandoening “FIP” bij katten die geïnfecteerd zijn met het katten Corona virus. Het katten-Corona virus lijkt niet besmettelijk voor de fret. De fret heeft zijn eigen Corona virus variant. Helaas is de ziekte moeilijk met zekerheid vast te stellen bij het levende dier.

''Coccidiose'' en een ''Giardia'' infectie worden veroorzaakt door een parasiet in de darmen. Vooral jonge fretjes kunnen hier behoorlijk ziek van zijn. Oudere fretten hebben meestal geen problemen met coccidiose en kunnen met hun eigen afweer de infectie genezen. Echter fretten die al een afwijkend darmkanaal hebben door bijvoorbeeld een Coronavirus infectie kunnen wel problemen hebben om van deze infectie af te komen en kunnen beter behandeld worden. Met behulp van ontlasting onderzoek is de ziekte eenvoudig aan te tonen.

*'''Eosinofiele maag-darmontsteking'''

Fretten zijn strikte vleeseters toch geven wij in onze voeding vaak veel plantaardige eiwitten zoals granen. Bij sommige fretten reageert het maagdarmkanaal hierop met de productie van bepaalde specifieke (eosinofiele) ontstekingscellen. Deze fretten kunnen chronisch diarree met of zonder slijm en bloed vertonen in combinatie met gewichtsverlies. De diagnose is pas te stellen na een biopt van de maag of de darm. Corticosteroïden kunnen soms tijdelijk helpen maar een correctie van het voer is belangrijker.

*'''Tumoren'''

Tumoren uitgaande van het maagdarmkanaal komen niet vaak voor. Er zijn aanwijzingen dat tumoren in dit gedeelte van het lichaam vooral kunnen ontstaan vanuit chronische ontstekingen zoals bijvoorbeeld bij Helicobacter uitgroei. Lymfoom, een ontaarding va de lymfeklieren komt bij oudere fretten wel regelmatig voor. Hierbij kunnen ook de lever en darmen aangetast zijn.

'''''Behandeling van maagdarmproblemen'''''

Bij een vermoeden op een Helicobacter maagontsteking zal een ''antibiotica kuur'' tegen de Helicobacter bacterie worden ingezet. Deze kuur is dezelfde als die bij mensen wordt gebruikt. Echter fretten met ernstige ontsteking of maagzweer kunnen soms niet goed tegen het antibioticum Clarithromycine. Dit is namelijk erg irriterend voor de maag. Het is dan beter om eerst de maagwondjes wat te laten herstellen met ''maagzuurremmers'' en een ''maagwandbeschermer'' als Sucralfaat voordat dit antibioticum wordt ingezet. Aanvullend kunnen medicijnen tegen de misselijkheid en Vitamine B12 injecties worden gegeven.

Indien er sprake is van een vreemd voorwerp in de maag of bijvoorbeeld een obstructie in de darm, zal er ''geopereerd'' moeten worden. Een enkele keer kan een obstructie met laxeermiddel naar achteren worden gedreven, vooral als bekend is dat
het bijvoorbeeld gaat om een te groot stuk groente of fruit. Maar dit is altijd een risico want hoe langer je wacht met opereren hoe groter het risico dat het diertje sterft.

Bij diarree ten gevolge van bijvoorbeeld een Corona virus infectie kan een darm beschermend middel als Finidiar pasta of Sucralfaat gegeven worden voor een aantal dagen. Indien het fretje ernstig ziek is, is antibiotica en eventueel andere aanvullende medicatie nodig. Coccidiose bij jonge fretjes of zieke dieren kan behandeld worden met een medicijn tegen deze parasieten. Alle fretten dienen tegelijk behandeld te worden, ook de (wel besmette maar) niet zieke dieren.

''Tumoren'' van het maagdarmkanaal kunnen soms chirurgisch verwijderd worden door het stuk aangetaste darm te verwijderen. Dit is een moeilijke operatie maar voor een ervaren frettendierenarts goed te doen. Voor de behandeling van Lymfoom met aantasting van het maagdarmkanaal zie het hoofdstuk: Lymfoom.
Het verwijderen van een vergrote milt bij fretten met diarree is niet nodig. Deze milt is een reactie op de ontsteking in het maagdarmkanaal.

Het is belangrijk om kleine hoeveelheden ''goed verteerbaar voedsel'' te geven, bijvoorbeeld Royal Canin Convalescence Support Instant (het “Waltham papje”) of Hill’s A/D blikvoer. Voor fretten met ernstige problemen is het niet meer verstandig om rauw voedsel te geven.

Fretten met ernstige maagdarmproblemen kunnen het beste worden opgenomen in de ''kliniek'' waar zij via injecties en met infuus behandeld kunnen worden. Deze injecties belasten het maagdarmkanaal veel minder.
''Oudere fretten'' hebben vaak chronische maagdarmproblemen door de langdurige aanwezigheid van de Helicobacter bacterie in de maag. Zij hebben vaak baat bij een dagelijkse hoeveelheid van het Waltham papje in combinatie met 1-2x daags Sucralfaat.

'''''Preventie van maagdarmproblemen'''''

De Helicobacter bacterie is bij de fret waarschijnlijk niet uit te roeien. Wel kan met een kuur antibiotica het aantal bacteriën in de maag weer verminderd worden. Maar een uitgroei kan beter tegen gegaan worden door de fret ''goede voeding'' te geven en ''stress'' zoveel mogelijk te vermijden. Haarballen zijn meestal het gevolg van de verminderde maagmotiliteit ten gevolge van de maagontsteking. Die ontsteking moet dus ook behandeld worden. Daarnaast is het zinvol om tijdens de rui om de dag 1 cm ''haarbalpasta'' voor de kat te verstrekken. Haarbalpasta bevat veel suikers en is daarom erg gewild bij de fretten. Beter zou het zijn om alleen de vaseline te geven. Dit kan door het kopen van zuurvrije vaseline bij de apotheek of de drogist. Dit mag elke dag gegeven worden tijdens de rui. Het is echter minder smakelijk.

===Middenoorontsteking===

De laatste jaren hebben we steeds meer te maken met oorproblemen bij fretten; vaak een middenoorontsteking. De kan zich ontwikkelen tot een chronische aandoening.

Het middenoor is een inwendig gelegen gedeelte van het gehoorsysteem, wat net achter het trommelvlies ligt. Bij de fret op een moeilijk bereikbare plek, in het bot van de kop en schedel en is verdeeld in allerlei kleine ‘kamertjes’, lijkend op een honingraad.

Het is nog niet duidelijk wat precies de oorzaak is van de steeds frequenter voorkomende middenoorontstekingen, maar het vermoeden is dat oormijten een rol spelen. Deze kunnen schade aan de gehoorgang en het trommelvlies aanrichten, waardoor schimmels, bacteriën en virussen naar binnen kunnen dringen. Een goede bestrijding van oormijten lijkt dan ook erg belangrijk. Dit kan onder andere door middel van Stronghold pipetjes, verkrijgbaar bij de dierenarts. Zie [[verzorging#oormijten]]

Doordat het middenoor van de fret op een lastig bereikbare plek gelegen is, is het moeilijk een ontsteking goed te bestrijden. Antibiotica kan er vaak moeizaam komen en door de bouw is het eigenlijk niet mogelijk om te spoelen. Vaak is langdurige behandeling noodzakelijk met antibiotica en oordruppels. Hierdoor wordt een middenoorontsteking regelmatig een chronisch probleem.

Een ''acute middenoorontsteking'' is te herkennen aan:

* Scheef houden van de kop, met het aangetaste oor naar beneden
* Het in rondjes lopen
* Wankelen tijdens bewegen/lopen
* Soms tranende ogen
* Soms niet willen eten
* Soms koorts en algemeen ziek zijn

'''''Ga bij een van deze signalen direct naar een dierenarts met frettenervaring!'''''

Wordt dit niet juist behandeld, kan het een pijnlijke dood van je fretje betekenen.

''Een chronische middenoorontsteking ''geeft vaak minder duidelijke acute verschijnselen:

* Tranende ogen bij eten
* Slecht eten
* Veel kruimelen met brokjes
* Prooi laten staan
* Kuchen, hoesten en keelschrapen
* Soms wankelen met achterhand tijdens lopen
* Niet bij de oren geaaid willen worden
* Lastig in het nekvel te pakken
* Gespannen in nekspieren, vooral bij aanraken
* Afvallen

Een chronische middenoorontsteking is altijd sluimerend aanwezig. Regelmatig steekt het dan weer de kop op. Het is een zeer pijnlijke aandoening voor je dier. Fretten laten pijn erg lastig zien, dus elk klein signaal kan belangrijk zijn.

Een chronische oorontsteking kan desastreus verlopen voor je fretje als het niet onderkent en behandeld wordt. De ervaringen zijn dat fretten die een chronisch oorprobleem hebben erg vatbaar zijn voor nierontstekingen,(chronische) ontstekingen in de keel en aan de luchtwegen en er zijn vaak maag/darm complicaties door de vele antibiotica die de frettenmaagjes vaak slecht verdragen. Bovendien is er een risico dat de ontsteking doorbreekt naar de hersenen, wat onherroepelijk de dood betekent.

===Nierfalen bij de fret===

Door: Hanneke Roest, frettendierenarts.

'''De Frettenkliniek''' te Giessen

De nieren hebben een belangrijke functie in het constant houden van allerlei waarden in het lichaam. Ze regelen de zuurtegraad van het bloed, ze veranderen de bloeddruk naar behoefte van het lichaam en houden de mineralen in balans. Daarnaast zorgen ze ervoor dat afvalstoffen uit het lichaam verwijderd worden. Deze afvalstoffen, afbraakproducten van eiwitten (zoals ureum, BUN) worden door de nieren uit het bloed gefilterd en met de urine afgevoerd.

'''Nierfalen''' is een toestand waarbij de nieren niet meer goed kunnen functioneren; ze doen hun werk niet goed meer. Dit kan ontstaan ten gevolge van verschillende oorzaken: bacteriele, virale (bijvoorbeeld ADV) en protozoaire infecties, nierstenen, aangeboren en/of erfelijke aandoeningen, tumoren, een afwijkende bloeddruk, ziektes elders in het lichaam (zoals chronische ontstekingen), vergiftigingen (onder andere door antivries, druiven en rozijnen) en bepaalde niertoxische medicijnen (bijvoorbeeld Gentamycine). Veel oudere fretten hebben nierinfarcten.

Er kan sprake zijn van acuut nierfalen, chronisch nierfalen en een combinatie van de twee.

Bij '''''chronisch nierfalen''''' werken de nieren al langer slecht. De chronische ontsteking in de nieren heeft geleid tot vorming van littekenweefsel. Het littekenweefsel trekt samen en zorgt ervoor dat de nieren kleiner worden, dit littekenweefsel is blijvend.

Bij dieren met '''''acuut nierfalen''''' is nog geen sprake van littekenweefsel. Deze dieren kunnen acuut heel erg ziek worden, maar in principe kan er dan nog volledig herstel van de nierfunctie optreden.

Wanneer het dier al langer chronische nierproblemen heeft maar plotseling snel verslechtert ten gevolge van een acute infectie, is er sprake van een '''''combinatie.''''' Dit komt redelijk vaak voor.

[[Bestand:Nierfalen 1.jpg|300px]]

Normale nier: Deze bestaat uit ruim 1 miljoen eenheden (nefronen). Een nefron filtert het bloed en concentreert de afvalstoffen uit het lichaam. Deze worden in de urine afgegeven. De nefronen monden uit in een verzamelbuis, welke in het nierbekken uitkomt. De urine gaat via de ureter naar de blaas, alwaar die wordt opgeslagen.

[[Bestand:Nierfalen 2.jpg|300px]]

Chronisch nierfalen: Chronische ontsteking in de nieren leidt op den duur tot vorming van littekenweefsel. Dit littekenweefsel trekt samen en zorgt ervoor dat de nieren steeds kleiner worden. Dit noemen we schrompelnieren en deze schade is niet meer omkeerbaar.

'''''Symptomen'''''

Fretten met chronische nierproblemen vermageren, hebben een slechte eetlust en drinken en plassen vaak veel. Soms zijn ze slomer maar vaak valt aan het gedrag niet veel op. In sommige gevallen is er een vreemde 'maggi' geur te ruiken uit het bekje. Dit komt door de ophoping van gifstoffen in het bloed die eigenlijk door de nieren uitgescheiden zouden moeten worden. Enkele fretten hebben afwijkende ontlasting.
Dieren met acute nierproblemen zijn meestal wel slomer, gaan vaak 'plat' liggen en zijn vaak pijnlijk in de buik.

'''''Diagnose'''''

Indien er vermoed wordt dat een fretje lijdt aan nierfalen, zal er worden geadviseerd om een ''urineonderzoek'' en ''bloedonderzoek'' te laten uitvoeren. Bij het urineonderzoek wordt er bijvoorbeeld gekeken of de nieren nog voldoende concentrerend vermogen hebben en of er te veel eiwitten of bloedcellen in de urine lekken.

Bij het bloedonderzoek worden onder andere de ''nierwaarden'' beoordeeld (ureum, fosfaat). Deze waarden zullen pas verhogen als meer dan de helft van het totale nierweefsel is aangetast. (NB. Bij honden en katten is het ureum gehalte in het bloed minder belangrijk en wordt het kreatinine gehalte bepaald. Bij de fret geeft het kreatinine gehalte in het bloed geen goede indicatie voor het functioneren van de nieren).

Bij acuut nierfalen kunnen deze waarden enorm hoog zijn, maar er kan nog volledig herstel optreden. Bij chronisch nierfalen is de hoogte van de nierwaarden zeker gerelateerd aan de prognose. Soms zijn de nieren aangedaan, door bijvoorbeeld een heftige ontsteking, maar zijn de nierwaarden nog niet verhoogd, dan is er (nog) geen sprake van nierfalen maar van een nieraandoening.
Indien een aanwijsbare oorzaak van acuut nierfalen wordt vermoed of er nog getwijfeld wordt over mogelijke bijkomende problemen, zullen er nog extra onderzoeken worden voorgesteld.

Nierfalen is een gecompliceerde ziekte en de nieren kunnen bij iedere patient in een andere mate aangetast zijn. Daarom dient de behandeling goed afgestemd te worden op het individuele dier.

'''''Behandeling'''''

Bij een nieraandoening waarbij nog geen sprake is van nierfalen zal meestal worden volstaan met medicatie en controle afspraken.

Bij acuut nierfalen is een opname in de kliniek en een behandeling met infuus en medicatie over het algemeen de beste optie. Hierbij wordt in de gaten gehouden dat het dier ruim voldoende infuus krijgt maar dit wel voldoende uitplast. Een intensieve monitoring is erg belangrijk. Ace-remmers die in een later stadium wel gegeven worden, mogen nu nog NIET worden gegeven.

Bij chronisch nierfalen bestaat de behandeling vooral uit medicatie en voeding. Ace-remmers (b.v. enalapril, benazepril) bevorderen de doorbloeding van de nieren en verminderen de progressie van chronisch nierfalen. Fosfaatbinders (b.v. sucralfaat, lantharenol, chitosan en calciumcarbonaat) zijn vaak nodig om het fosfaatgehalte in het bloed te verminderen. Bacterien kunnen de oorzaak zijn een ontsteking in de nieren maar daarnaast zijn nierpatienten extra gevoelig voor bacteriele infecties van de urine wegen. Antibiotica kan daardoor soms worden voorgeschreven. Ten gevolge van het chronisch nierfalen kan er ook een te laag kalium gehalte in het bloed ontstaan. Dit veroorzaakt een slechte eetlust en sloomheid. Dit Kalium kan via medicatie (kaliumgluconaat) worden aangevuld. Daar een hoog ureum gehalte in het bloed de slijmvliezen in het maagdarmkanaal kan aantasten, is het soms nodig om hiervoor ondersteunde medicatie te geven.

Een ''nierdieet'' is bij honden en katten erg belangrijk bij de behandeling van nierfalen. Hill's K/D dieet voor de kat zou voor de fret een goede optie zijn. Dit dieet bevat veel lagere gehalten aan eiwit, zout en fosfaat vergeleken met een normaal frettenvoer. Hierdoor worden de nieren minder belast en komen er minder afvalproducten in het bloed. Probleem is echter dat veel fretten met nierproblemen een slechte eetlust hebben en het nieuwe minder smakelijke dieet niet willen eten. Het is belangrijker '''dat''' uw fret eet dan '''wat''' hij eet!

'''''Prognose'''''

De prognose van een fret met nierfalen verschilt sterk. Acuut nierfalen kan volledig herstellen en heeft in dat geval geen continue controles nodig. Chronische schade aan de nieren is onomkeerbaar en een deel van de medicatie zal dan ook levenslang noodzakelijk blijven. Medicijnen zijn erg belangrijk in de behandeling van chronisch nierfalen. Niet alleen leven de behandelde fretten significant langer maar daarnaast voelt het dier zich veel prettiger.

De medicatie zal echter zeker in het begin, maar ook later nog bijgesteld moeten worden naar de behoeften van uw fret. Daarvoor zijn regelmatige controles op de kliniek met bloedafname en urineonderzoek noodzakelijk.

===Pijnstilling bij de fret===

Door: Hanneke Roest, frettendierenarts.

'''De Frettenkliniek''' te Giessen

Van diverse ziekte aandoeningen van de fret weten we vanuit de humane geneeskunde dat het pijnlijk is. Een verwonding, een gebroken bot, een maagzweer, een acute middenoorontsteking, een acute nierontsteking. Het zijn aandoeningen waarbij we er van uit kunnen gaan dat het pijn doet, niet alleen bij de mens maar ook bij het dier. Naast de behandeling van de aandoening is het dan wenselijk om tevens pijnstilling te geven. Pijnstillers hebben daarnaast het voordeel dat ze ontstekingsremmend werken.

Wetenschappers zijn het erover eens dat dieren pijn precies zo ervaren als wij mensen, alleen tonen zij het anders. De fret, die nog dicht bij zijn voorouder de bunzing staat, zal niet makkelijk laten zien dat hij pijn heeft. Dat geeft zwakte aan en dat betekent in de natuur dat je er heel snel bent geweest. Dat een fretje pijn slecht laat zien wil niet zeggen dat hij het anders ervaart. Hij toont het alleen anders dan wij mensen. Aangezien een fretje niet kan praten, hebben wij als eigenaar en als dierenarts slechts de mogelijkheid het diertje nauwkeurig gade te slaan en te onderzoeken om zo aanwijzingen te krijgen of het diertje pijn heeft.

[[Bestand:Zieke fret.jpg|300px]]

'''''Pijnsignalen bij een fret'''''

Een fretje zal niet gaan huilen of verbaal uiting geven aan pijn¦tenzij je bijvoorbeeld op de staart gaat staan. Bij acute plotse pijn zal het dier dit aangeven door een dikke staart op te zetten, een schreeuw te geven en eventueel de anaalklieren te laten gaan. Chronische pijn is veel moeilijker te onderkennen. Onderstaande gedragingen kunnen tekenen zijn van een niet welbevinden of van pijn.

* Minder levendig.
* Weinig meer uit de slaapplaats komen.
* Knijpen met de oogjes.
* Verminderde eetlust.
* Plat gaan liggen; tijdens het spelen of rondlopen gaat het fretje plat op de buik liggen.
* Plots gaan bijten naar de eigenaar of andere fretten.
* Omkijken naar de buik of de flank.
* Lopen met een hoge opgebolde rug.
* Knarsetanden.
* Knagen aan stof (slaapzakje) of vloerbedekking.
* Kreupel lopen.
* Hissen en sissen. Dit kan ook voorkomen als het diertje zich niet veilig voelt. Bijvoorbeeld doordat het in een te grote groep is gehuisvest of met een fret waarmee het niet goed samen gaat.
* Een opgezette staart.
* Anaalklieren laten gaan.
* Veel trillen.

'''''Behandeling van pijn bij de fret.'''''

De belangrijkste behandeling van pijn is het oplossen van het probleem dat de pijn veroorzaakt! Bij een gebroken bot is dat het spalken of chirurgisch behandelen van de breuk. Bij een maagzweer is dat een medicinale behandeling van de maagzweer en het vermijden van stresssituaties welke eventueel de maagzweer hebben veroorzaakt.

Niet altijd is het mogelijk de oorzaak te bestrijden en soms heeft een behandeling even tijd nodig om aan te slaan. Dan zou pijnstilling wenselijk zijn.

De voor de hond en kat veel gebruikte pijnstillers (NSAID's) als Metacam® (meloxicam) en Rimadyl® (carprofen) geven helaas veel problemen bij de fret. NSAID's (Non-Steroidal Anti-Inflammatory Drugs) zijn medicijnen die de vorming van prostaglandines in het lichaam remmen. Prostaglandines stimuleren het pijngevoel, verhogen de lichaamstemperatuur (koorts) en zorgen ervoor dat bloedvaten open gaan staan (roodheid bij een ontsteking).

'''''De bijwerkingen van NSAID pijnmedicatie.'''''

Prostaglandines zijn betrokken bij de opbouw van het maagslijmvlies. Doordat de vorming van prostaglandines door de NSAID's wordt geremd, wordt het maagslijmvlies erg dun en kan het gemakkelijk geirriteerd raken door het maagzuur. De belangrijkste bijwerkingen van deze pijnstillers zijn dan ook slijmvliesbeschadigingen in de maag welke uiteindelijk kunnen leiden tot ernstige zweren in de maag. Hierdoor wordt het diertje misselijk, heeft een slechte eetlust en krijgt dunne of zelfs zwarte ontlasting. Zwarte teerachtige ontlasting geeft aan dat er bloed vanuit de maag in de ontlasting is gekomen, dit is het geval bij een maagbloeding. Een maagbloeding is gevaarlijk en kan tot de dood van het fretje leiden. Fretten die veel prooidieren eten hebben altijd een wat donkere tot zwarte ontlasting, maar die is meestal vast van vorm en vermengd met de restanten van het prooidier.

'''''Waarom hebben fretten zo snel last van deze bijwerkingen?'''''

1. Fretten missen, net als katten, het enzym UDP- glucuronyltransferase om geneesmiddelen uit te scheiden in de gal. Dat wil zeggen; ze kunnen nauwelijks 'glucuronideren'. Slechts 1/10 van de capaciteit van de hond. Hierdoor is de eliminatie-halfwaarde tijd van diverse geneesmiddelen, waaronder bovenstaande pijnstillers, sterk verlengd in vergelijking met de hond en ontstaan gemakkelijk bijwerkingen doordat het middel te lang en in een te hoge dosis in het lichaam aanwezig blijft.

2. Veel fretten hebben daarnaast vaak al in enige of meerdere mate last van maagproblemen doordat bij vrijwel alle fretten de ''Helicobacter Mustelae'' bacterie in de maag aanwezig is. Deze geeft bij uitgroei acute- of chronische ontstekingen in de maag. Het geven van bovenstaande pijnstillers kan dan heel gemakkelijk nog meer schade aan het maagslijmvlies berokkenen.

3. Oudere fretten (boven de leeftijd van 5 jaar) hebben regelmatig galweg-, lever- of nierproblemen waardoor de uitscheiding van deze medicijnen nog minder goed verloopt en het medicijn ook hierdoor in een te hoge concentratie in het bloed aanwezig blijft en door de relatieve overdosering extra schade kan aanrichten in de maag.

De combinatie van Prednison en pijnmedicatie als bovenstaande is een snelweg richting een maagzweer en is dan ook gecontra-indiceerd, niet alleen bij de fret maar ook bij de hond en kat. Deze combinatie nooit aan een fretje geven.

'''''Alternatieven voor NSAID's'''''

Dit alles maakt het niet gemakkelijk om voor bovenstaande pijnstillers te kiezen bij pijn bij een fretje. Een alternatief voor de NSAID pijnmedicatie is morfine injecties, maar deze mogen slechts door de dierenarts worden toegediend en werken kortdurend (8 uur). Bij opname in de Frettenkliniek is dat een goed alternatief. Het oraal (via de bek) ingeven van morfine preparaten is bij de paar fretten waar ik het bij heb geprobeerd niet goed bevallen. Als je deze medicatie oraal toedient geeft het ook maag-darmproblemen. De fretten werden er al heel snel erg misselijk van.

'''''Conclusie'''''

De beste pijnmedicatie bij de fret bestaat uit het oplossen van het probleem dat de pijn veroorzaakt. Als dat niet mogelijk is kunnen indien het echt noodzakelijk is, in lage dosis (de dosering als bij de kat) en om de dag of om de 2 dagen, NSAID's als Metacam® en Rimadyl® gegeven worden... mits het diertje geen maag, lever of nierproblemen heeft. Liefst zo kort mogelijk.

Aan oudere fretten (boven de leeftijd van 5 jaar) kunnen in verband met de mogelijke verminderde lever- en nierfunctie, deze medicijnen het beste om de 3-4 dagen gegeven worden. Indien klachten optreden als diarree, zwarte ontlasting of misselijkheid (smakken, braken, platliggen, knagen aan stof, knarsetanden) is het belangrijk om onmiddellijk te stoppen.

Ook is het belangrijk om op voorhand, dus al bij de start van deze medicatie, tevens maag-beschermende medicatie als Sucralfaat en maagzuurremmers te geven.

Mijn ervaring is dat deze pijnmedicatie met NSAID's, ondanks al deze beschermende maatregelen, toch vaak problemen geeft; ik gebruik het daarom persoonlijk vrij weinig en alleen kortdurend. Ik neem de dieren liever op in de Frettenkliniek en gebruik de morfine injecties tot ik de ziekte die de oorzaak van de pijn is, heb kunnen aanpakken, dan wel chirurgisch of met andere medicatie.

===Vergrote milt===

'''De grote milt bij de fret, niet te snel chirurgie!'''

Door:Hanneke Roest, frettendierenarts.

'''De Frettenkliniek''' te Giessen

De laatste weken bereiken mij berichten over fretten die geopereerd worden aan een vergroting van de milt. Dit verontrust mij omdat het in het merendeel van de gevallen niet nodig is om deze vergrote milt chirurgisch te verwijderen. Met andere woorden er worden fretten onnodig geopereerd.

De milt is een orgaan dat links voorin de buik aanwezig is. Hij ligt als een platte zachte dikte tegen de linker buikwand aan. Als hij vergroot is, is hij vaak zelfs door de eigenaar te voelen als een langgerekte platte schijf van soms wel 15 cm lengte en 5 cm. breedte.

De milt fungeert als opslagplaats voor alle bloedcellen en verwijderd oude bloedcellen uit de bloedbaan. Ze reguleert tevens het aantal circulerende bloedcellen in de bloedbaan. Daarnaast speelt ze een rol in de aanmaak van afweerstoffen.
Bij embryo’s is de milt tevens een orgaan waar bloedcellen aangemaakt worden maar deze functie verdwijnt meestal als het beenmerg gaat functioneren. Echter bij een sterke prikkeling tot aanmaak van bloedcellen kan deze functie weer in de milt ontstaan bij volwassen dieren. We noemen dat “extramedullaire hemopoëse”.

Een grote milt, soms wel 20x groter dan zijn normale grootte, komt regelmatig voor bij fretten vanaf middelbare leeftijd. Wordt deze chirurgisch verwijderd en wordt het weefsel opgestuurd naar de patholoog dan zal in vrijwel de meeste gevallen “extramedullaire hemopoëse” de diagnose zijn. Dit geeft alleen aan dat de milt wordt geprikkeld, meestal door een ontsteking in de buik, zoals bijvoorbeeld van het maag-darmkanaal, de galwegen of de lever. De milt is dus niet de '''oorzaak''' van een ziekte maar het '''gevolg''' van een ziekte. Het verwijderen van de milt heeft daarom meestal geen enkele zin. Wel heeft het zin om bij een zieke fret met een grote milt verder te gaan zoeken naar de oorzaak van de ziekte via bijvoorbeeld, de anamnese, buikpalpatie, bloedonderzoek, röntgenfoto of echografie.

Een heel enkele keer is het wel verstandig om de milt chirurgisch te verwijderen. Bijvoorbeeld als een milt zo groot is geworden dat deze een oncomfortabel gevoel kan geven aan het dier. Ook een onregelmatig gevormde milt met bijvoorbeeld een grote (meestal goedaardige) hyperplastische bult erop kan beter verwijderd worden. Een dergelijke uitstulping van de milt heeft namelijk een fragiele wand en kan makkelijk scheuren waardoor de milt kan gaan bloeden.

Is een fretje niet ziek maar heeft het diertje wel een vergroting van de milt dan kan dat het beste genoteerd worden in de patiënt gegevens bij de dierenarts, maar hoeft er meestal (nog) geen behandeling ingesteld te worden.
Een dergelijke vergroting van de milt is een typisch fretten probleem. Bij honden en katten daarentegen is een miltvergroting (zeker in de mate zoals dat bij de fret gebeurt) heel vaak wel een teken van kanker van de milt. Dit is dan ook de reden dat veel dierenartsen de neiging hebben om de milt chirurgisch te gaan verwijderen.

Soms knapt een fretje wel op na een (onnodige) operatie van de milt. De redenen hiervoor kunnen zijn:

* Meestal wordt antibiotica gegeven tijdens en na de operatie. Dit kan een gunstig effect hebben op met name de veel voorkomende maag- darmontstekingen.
* Een fretje wordt na een operatie vaak extra goed verzorgd en tijd is ook een belangrijke factor in een genezingsproces.
* Zowel in de humane- als in de dier-geneeskunde knapt een patient soms op ''ondanks'' wat de (dieren)arts doet.

[[Bestand:Operatie Hanneke.jpg|400px]]

Een grote uitstulpende bult op de milt, meestal goedaardig. Daar deze uitstulping echter een kwetsbare wand heeft kan de milt beter verwijderd worden om een fatale miltbloeding te voorkomen.

===Corona Virus===

Het Corona virus is een regelmatig opduikend virus, wat zelfs een soort epidemische vorm kan aannemen.
Corona virussen zijn veel voorkomend, bij veel verschillende dieren en mensen. Elke diersoort heeft zijn eigen specifieke Corona virus. Een kat kan geen mens besmetten en een varken geen fret, om een voorbeeld te noemen.
Bij mensen geven Corona virussen luchtweg problemen. Een bekend voorbeeld is de ernstige aandoening SARS.

Bij fretten geeft het Corona virus (CoV) maagdarm klachten of een systemische ziekte die veel op FIP bij katten lijkt.

Recentelijk is aangetoond dat het bij fretten om twee verschillende CoV gaat, waarbij het enteritis (maagdarm) virus meerdere types heeft.

Het FRCoV virus, die maagdarm ontstekingen kan veroorzaken is het meest voorkomend. Er zijn vele gradaties in symptomen en een enkele keer toont de fret helemaal geen verschijnselen. Na besmetting kan je fret even een mindere dag hebben met een keertje diarree of wat misselijkheid en verder niets. Door menig eigenaar wordt het niet eens opgemerkt. Je fret kan er ook ernstig ziek van worden, met heftige, stinkende diarree. Vaak groen van kleur en met veel slijm. In ernstige gevallen zelfs alleen bloederig slijm. Ander symptomen die bij een besmetting kunnen voorkomen zijn lusteloosheid, misselijkheid, braken, anorexie (niet willen eten). Over het algemeen hebben ze geen koorts.
Meestal zijn deze verschijnselen na enkele uren of dagen weer verdwenen. Je fret is dan nog wel enkele maanden besmettelijk!

Sommige fretten ontwikkelen na besmetting een chronische maagdarm aandoening, ECE of "groene slijm ziekte". Deze dieren blijven last houden van bovengenoemde verschijnselen. Hoe ernstiger en langer de duur van de aanwezige symptomen, hoe meer schade er aan het lichaam wordt aangericht. Op den duur is de darm zo ernstig aangetast, dat voedingsstoffen niet of nauwelijks meer opgenomen kunnen worden. Ook andere aan de spijsvertering gerelateerde organen kunnen gaan ontsteken, zoals galblaas, lever en alvleesklier. Deze dieren zijn daarbij ook gevoeliger voor allerlei andere besmettingen, doordat hun weerstand laag is. Bovendien worden ze vaak langdurig met medicijnen behandeld om ontstekingen te onderdrukken, wat ze nog extra vatbaar maakt.

Het FSCV veroorzaakt een systemische aandoening welke erg lijkt op FIP bij de kat. Lange tijd werd er gedacht dat deze systemische aandoening werd veroorzaakt door een mutatie van het FRCoV. Het blijkt sinds kort dat het om een apart virustype te gaan.
Over het algemeen verliezen deze dieren erg veel gewicht, hebben chronische diarree,braken, zijn lusteloos en tonen ziek, hebben een slechte vacht en kunnen meerdere ontstekingsverschijnselen hebben. Vaak zijn is er sprake van een longontsteking, vergrote lymfeklieren, vergrote milt en worden er bij palpatie verdikkingen in de buik waargenomen. Soms zijn er diverse neurologische verschijnselen, zoals verlammingen aan de achterpoten en epileptische aanvallen.

Helaas is deze vorm altijd dodelijk.
Voor dit type zijn nog geen betrouwbare testen beschikbaar. De enige manier om te bewijzen dat een fret met dit type virus besmet is geweest, is na het overlijden weefsel te laten onderzoeken.

Fretten kunnen op alle leeftijden besmet worden met het CoV. Hele jonge pups, oudere en zieke fretten zijn er het gevoeligst voor. Het is al regelmatig voorgekomen dat in een nest alle pups sterven, terwijl moeder na een dagje alweer vrolijk rondhuppelt. Ernstige besmettingen kunnen echter op alle leeftijden een dodelijke afloop hebben. Multi-fret huishoudens, fokkerijen en opvangen zijn met name broedplaatsen voor het virus.
Incubatietijd is van 18-24 uur tot 3-4 dagen en het is zeer besmettelijk. Het lijkt er op dat een fret na besmetting nog zo'n 9 maanden besmettelijk kan blijven, ondanks dat het dier zelf niet ziek (meer) is of enige symptomen (meer)heeft.

Tegenwoordig zijn er al goede mogelijkheden om ontlasting te laten testen voor de aanwezigheid van het FRCoV. Dit moet echter wel opgestuurd worden naar het buitenland. Vooralsnog zijn de testen in Nederland nog niet goed betrouwbaar.

Zoals gezegd is het Corona virus zeer besmettelijk. Het kan overgebracht worden door direct contact tussen de dieren, via lichaamsvloeistoffen, lucht, haren, schoenen en kleding.

Het is erg belangrijk om strenge hygiëne voorschriften na te leven indien er met (vermoedelijk)besmette dieren omgegaan wordt. Het beste is om besmette dieren apart te huisvesten. Bij het hanteren wordt geadviseerd om handschoenen, speciale kleding of een overall en rubber laarzen of schoenhoesjes te gebruiken. Voor elk dier kleding/schoeisel desinfecteren of vervangen indien er van wegwerpmateriaal gebruik gemaakt wordt. Dagelijkse reiniging van speelruimtes, kooien en speelmateriaal met een chloorhoudend product(bleekwater) wordt aanbevolen.
Het is duidelijk dat dit erg arbeidsintensief is en bij een grote hoeveelheid fretten een haast onmogelijke taak is. Het is dan ook zeer belangrijk om geïnfecteerde fretten, of vanuit een besmet gebied niet te mengen met gezonde dieren, om een uitbraak van dit virus zo veel mogelijk onder controle te kunnen houden.

Momenteel lijkt het in Nederland rustig te zijn, maar in Groot Brittannië is er sinds een klein jaar een enorme uitbraak aan de gang. Helaas zijn er dieren geëxporteerd die dragers van het virus waren en zodoende zijn er al andere Europese landen die momenteel met heftige uitbraken te kampen hebben, waaronder Denemarken en Spanje.

Communicatie tussen frettenhouders en dierenartsen onderling is belangrijk. Wees open en eerlijk over je besmettingen, om een (inter)nationale epidemie te voorkomen. Momenteel worden in Groot Brittannië en Denemarken alle besmettingen in kaart gebracht, met naam en toenaam. Dit om mogelijke verdere verspreiding te voorkomen. Het is inmiddels bekend dat her-besmettingen kunnen plaatsvinden. Na hoeveel tijd is nog niet helemaal duidelijk.

===Een te laag bloedsuiker… wat wil dat zeggen?===

Door: Hanneke Roest, frettendierenarts

'''De Frettenkliniek''' te Giessen

Regelmatig krijg ik bloeduitslagen onder ogen waarbij een te laag bloedsuiker bij een fretje is geconstateerd. Vaak wordt het diertje dan direct verdacht van het hebben van insulinomen, dat is echter lang niet altijd het geval.

'''''Wat zijn insulinomen'''''

Dit zijn hele kleine tumortjes in de alvleesklier die teveel insuline produceren waardoor het bloedsuiker daalt. De tumortjes zaaien slechts zelden uit en blijven vaak erg klein (speldenknop) maar door de productie van de grote hoeveelheid insuline zijn ze gevaarlijk voor het fretje. Insuline doet namelijk het bloedsuiker dalen. Bij een te laag bloedsuiker zal het fretje geleidelijk (in een aantal maanden) slomer worden, meer gaan slapen en afvallen. Er zijn kortdurende periodes van zwakte in de achterhand waardoor het fretje omvalt. Soms staart het diertje enige tijd in de ruimte alsof het even “van de wereld” is. Door de toename van maagzuur kan het diertje misselijkheids tekenen gaan vertonen. Uiteindelijk zal het fretje na enige tijd overlijden. Het is een langzame progressieve aandoening.

'''''Wat zijn andere redenen voor een te laag bloedsuiker?'''''

1. Een belangrijke reden van een laag bloedsuiker is de manier van meten. Niet elke dierenarts kan gemakkelijk (zonder narcose) een redelijke hoeveelheid bloed afnemen bij een fretje. Vaak wordt dan een humaan bloedsuikermetertje gebruikt, waar slechts een druppel bloed voor nodig is. Deze apparaatjes meten in capillair volbloed en geven daardoor een lagere bloedsuiker waarde aan dan de waarde die wordt gemeten in veneus plasma zoals dat in de grotere analyse apparatuur in de dierenkliniek of de laboratoria wordt gemeten. Deze waarde dient dan ook altijd omgerekend te worden! Niet iedere dierenarts is hiermee bekend.
In het afgenomen bloed moet het bloedsuiker direkt gemeten worden anders wordt het bloedsuiker opgenomen door de rode en witte bloedcellen en daardoor lager dan in werkelijkheid.

2. Een andere belangrijke oorzaak van een laag bloedsuiker bij fretten is een verminderde opname bij chronische maag-darmpatienten. Het bloedsuiker is dan meestal matig verlaagd maar als het bloedsuiker wordt gemeten met een humaan apparaatje kan de waarde erg laag lijken.

3. Ook patienten met een leverprobleem kunnen een laag bloedsuiker hebben. Na een maaltijd wordt bloedsuiker geabsorbeerd in de dunne darm en wordt daarna grotendeels als glycogeen opgeslagen in de lever en de spieren. Indien nodig komt bloedsuiker vrij uit dit weefsel (via glycogenolyse) om een goede bloedspiegel te houden.

4. Indien er sprake is van een sepsis (bloedvergiftiging) is het bloedsuiker vaak behoorlijk verlaagd door een toename van het gebruik in de weefsels en een verminderde aanmaak.

5. Levertumoren, tumoren van de (gladde) spieren of tumoren van de bloedvaatjes verbruiken veel bloedsuiker waardoor ook lage waarden gemeten kunnen worden.

'''''Wat zijn normale en wat zijn afwijkende bloedsuiker waarden:'''''

Normaliter is het bloedsuiker (gemeten in bloedplasma) bij een gezonde fret tussen de 5,2 mmol/L en 7,5 mmol/L. Een bloedsuiker tussen de 4 mmol/L en de 5,2 mmol/L is afwijkend er verdiend nader onderzoek. Dit kan veroorzaakt worden door diverse bovenstaande aandoeningen. Een bloedsuiker onder de 4 mmol/L gemeten bij een oudere fret, in combinatie met symptomen die overeenkomen met de ziekte insulinomen, waarbij andere oorzaken zijn uitgesloten en gemeten op de juiste wijze… is een waarde die sterk kan wijzen op de aanwezigheid van insulinomen.

'''Let op: Indien het bloed is gemeten via een druppel bloed met een humaan bloedsuikermetertje dan kan de waarde erg misleidend zijn indien deze niet wordt omgerekend. Een gemeten waarde van 2,7 mmol/L is namelijk sterk afwijkend maar omgerekend is deze 4 mmol/L en die waarde is niet dramatisch laag.'''

'''''Wat te doen bij een laag bloedsuiker:'''''

Indien een laag bloedsuiker wordt gemeten is altijd een volledig lichamelijk onderzoek op zijn plaats en vervolgens een volledig bloedonderzoek. Hiermee kunnen de diverse mogelijke oorzaken van het lage bloedsuiker worden onderzocht.
Bij een laag bloedsuiker ten gevolge van maagdarmaandoeningen is het van belang om die oorzaak eerst aan te pakken.

[[image:image.jpeg]]

Indien het lage bloedsuiker wordt veroorzaakt door insulinomen hangt de behandeling af van de waarde van het bloedsuiker, de mate waarin het fretje symptomen laat zien van het lage bloedsuiker en de leeftijd van het fretje. Indien het bloedsuiker nog boven de 4 mmol/L blijft en het fretje geen klachten heeft van een te laag bloedsuiker wordt eerst geprobeerd dit met aangepaste voeding op te vangen. Het bloedsuiker wordt dan elke 1-3 maanden gecontroleerd. Fretten onder de leeftijd van 7 jaar met een bloedsuiker lager dan 4 mmol/L, met klachten passend bij een te laag bloedsuiker maar verder gezond, zijn het meest gebaat bij een operatie waarbij de insulinomen worden verwijderd. Zie voor nadere informatie de website van de frettenkliniek. Indien geen operatie mogelijk is kan het beste gestart worden met een lage dosis Proglycem® (diazoxide). Door regelmatig elke 1-2 maanden het bloedsuiker te bepalen wordt deze dosis langzaam verhoogd en in het laatste stadium uitgebreid met een lage dosis prednison. De fretten “slijten” erg door deze medicatie en het regelmatig te lage bloedsuiker, ze worden steeds slomer en magerder en zullen uiteindelijk overlijden.

'''''Nieuw onderzoek'''''

In de Frettenkliniek starten we binnenkort met een onderzoek naar het gebruik van de frucosamine bepaling in het bloed bij fretten. Fructosamine is een verzamelnaam voor een aantal eiwitten waaraan bloedsuiker wordt gebonden. De hoeveelheid fructosamine in het bloed is een maat voor de gemiddelde bloedsuikerwaarde gedurende twee tot drie weken voorafgaand aan de meting. Hiermee kunnen we mogelijk het gebruik van medicatie bij de ziekte insulinomen beter reguleren.
De waarde van fructosamine is afhankelijk van de hoeveelheid eiwitten in het bloed, fretten hebben regelmatig een verlaagde hoeveelheid eiwitten in het bloed waardoor de interpretatie van het gemeten fructosamine zorgvuldig bestudeerd zal moeten worden.

===Longwormen===

Door: Hanneke Roest, frettendierenarts.

'''De Frettenkliniek''', Giessen

Onlangs is in Nederland tijdens een sectie bij een fret longworm (Aelurostrongylus Abstrusus) gevonden. Het is een haarvormige worm van ongeveer 7 tot 10 mm die voornamelijk bij de kat is aangetoond. Longwormen bij fretten zouden veel vaker kunnen voorkomen dan tot nu toe gedacht werd.

[[

Fretten kunnen zich besmetten door het eten van met longworm larven besmette slakken of door het eten van (wilde) muizen, vogels of kikkers die deze slakken hebben gegeten.
De door de fret opgegeten larven doorboren de darmwand en gaan via de bloedbaan naar de longen. Daar worden ze volwassen en beginnen na 4 weken met het produceren van eitjes. Deze eitjes komen uit in de longblaasjes waarna de larven worden opgehoest en doorgeslikt en via de ontlasting weer in de buitenwereld komen. De larfjes kunnen worden opgenomen door kikkers, slakken, kleine knaagdieren en vogels, waar ze zich verder ontwikkelen tot besmettelijke larfjes die weer door een volgende fret of kat kunnen worden opgenomen. Zes weken na een infectie kunnen bij katten de eerste larfjes dan weer in de ontlasting gevonden worden.

'''''Verschijnselen'''''

Waarschijnlijk verloopt een infectie met longworm meestal subklinisch. Dat wil zeggen dat de fret er geen verschijnselen van heeft. Sommige fretten kunnen wel klachten krijgen. Deze klachten passen vaak bij keelontsteking en bronchitis verschijnselen, zoals hoesten en kokhalzen. Bij lichamelijk onderzoek is de keel vaak gevoelig. Er kan veel slijm worden opgehoest.

'''''Diagnose'''''

Bij fretten die hoesten kunnen longfoto’s worden gemaakt maar daar veel fretten afwijkingen in de longen vertonen is dit niet bewijzend. Met onderzoek van de ontlasting is de diagnose wel met zekerheid te stellen.
Verse ontlasting wordt ingezet in een zogenaamde Baermann test. Hierbij wordt gekeken of er larfjes in de ontlasting zitten. Vals negatieven uitslagen kunnen voorkomen doordat de fret al klachten heeft voordat de volwassen wormen eitjes hebben gelegd of omdat de larven niet elke dag via de ontlasting worden uitgescheiden. Daarom is het verstandig om een aantal keren deze test te laten uitvoeren. Ook is het mogelijk om larven aan te tonen in sputum monsters die onder narcose uit de keel of luchtpijp worden verkregen.

Afbeelding

'''''Behandeling'''''

Longworminfecties bij de kat en fret zijn heel goed te behandelen met een ontwormmiddel. Een pipet Advocate® voor de kleine kat, kan in de nek van de fret gedruppeld worden en is voldoende. De in de longen aanwezige wormen worden hierdoor gedood. Het duurt een paar weken voor het hoesten is verdwenen. Fretten die buiten komen en (naakt)slakken eten kunnen het beste preventief 2x per jaar worden behandeld met dit middel.

Bestand:Aelurostrongylus abstrusus-1414DE3DB9914D54806.jpg

2016-08-22T07:44:10Z

Karen:

Gezondheid en ziekte

2016-08-22T07:40:06Z

Karen: /* Longwormen */

==Hoe herken ik een gezonde fret?==

Om te weten of je diertje misschien iets mankeert moet je wel weten hoe een gezonde fret in elkaar steekt. Pas als je bekend bent met het gedrag en uiterlijk van een gezonde fret kun je beoordelen of het noodzakelijk is om een dierenarts in te schakelen.

De beste manier om daar achter te komen bij je eigen diertje, is veel tijd aan hem of haar besteden en hem goed te observeren. Dat klinkt heel logisch, maar vaak genoeg weten fretteneigenaren geen specifieke vragen te beantwoorden als het noodzakelijk is. Geen twee fretten zijn hetzelfde. Heb je een goede band met je dier, dan kunnen zelfs de kleinste veranderingen opvallen.

Denk er vooral aan dat fretten nog dicht bij de natuur staan en erg stoïcijns zijn. Dat betekent dat ze pijn en ongemak niet snel zullen laten zien. Zwakte in de vrije natuur staat immers gelijk aan de dood.

====Tekenen van een gezonde fret====

In de regel is een gezonde fret een vrolijk, blij en speels diertje, wat graag ondeugende streken uithaalt.
Een aantal kenmerken van de gezonde fret:

*heldere, schone en glanzende ogen

*roze en vochtig tandvlees en slijmvliezen

*schone oren

*schone neus

*volle, glanzende vacht, zonder kale plekken of huidschilfers

*zachte (roze) voetzooltjes

*onderzoekend en nieuwsgierig gedrag vertonend

*normale, stevige bruine drollen in de bak. Enigszins afhankelijk van de voeding, maar nooit dun, brijig, hard of vreemd van kleur

*schone genitaliën en anus

*normale temperatuur, hartslag en ademhaling

==Wanneer kan er iets mis zijn?==

Zoals bij alle dieren kan je fret ook iets mankeren. Sterker nog, fretten zijn erg gevoelige dieren die vrij vatbaar zijn voor allerlei aandoeningen, ziekten en niet te vergeten ongelukjes.
Een fretje zal niet zo snel laten zien dat het iets mankeert. Soms zijn het erg kleine signalen, soms overduidelijke. Over het algemeen kun je stellen dat je niet al te lang kunt wachten met een dierenartsbezoek als je dier tekenen van gezondheidsproblemen of pijn laat zien. Het zijn kleine diertjes met weinig reserves.

'''Bij twijfel altijd contact opnemen met een dierenarts met frettenervaring!'''

Een lijst met dierenartsen vind je in [[nuttige adressen|dierenartsen]]

[[Bestand:Frettenkliniek 1.jpg|400px]]

====Tekenen van een ongezonde fret ====

Er zijn veel signalen die een fretje kan afgeven als het niet lekker in zijn vel zit of iets mankeert. Hieronder alleen een lijstje met enkele algemene tekenen. Meer ziekte gerelateerde tekenen vind je in het desbetreffende medische deel.

*matte en vieze ogen. In de ogen zie je de gemoedstoestand van je dier. Als hij zich niet lekker voelt zie je dat aan de blik in de ogen

*slechte vacht (dof, dun, kale plekken)

*echt droge neus

*wit tandvlees en slijmvliezen

*afwijkende ontlasting

*uitvloeiing uit neus, oor, oog of anus

*zachte, broze of gescheurde nagels

*huidirritaties of uitslag

*vreemd gedrag

*plotseling gewichtsverlies

*koorts

*niet eten of drinken

*overdreven veel slapen

====Tekenen van een fretje in nood====

Een fret in nood laat een speciaal gedrag zien, wat in een normale toestand niet voorkomt. Vang je een of meerdere signalen op, neem deze dan serieus en handel direct om de fret uit de noodsituatie te bevrijden. Ga zo nodig direct naar de dierenarts of neem contact met je dierenarts op.

Voorbeelden van noodsignalen:

*wijd open gesperde ogen

*schreeuwen, kekkeren of heel snel achter elkaar mokken

*wegschieten naar een donker plek, meestal ergens in of onder

*heftig schokken of krampen. Dit kan gebeuren na een (hoge) val, beknelling, elektrische schok of als er op gestapt is, door een hersen of ruggenmerg beschadiging

*blazen. Normaal blaast een fret om zijn ongenoegen te tonen. Aanhoudend en luid blazen kan pijn of hoge stress aanduiden

*anaal klieren lozen

*laten lopen van urine of ontlasting

====Tekenen van een fret met pijn====

Een fret zal door zijn stoïcijnse natuur niet snel pijn laten zien. Soms is het erg moeilijk om te zien of je fret pijn ervaart. De tekenen die hieronder staan kunnen je misschien helpen met je beslissing of het verstandiger is om contact met de dierenarts op te nemen

*doffe, matte of geknepen ogen

*kreunen

*tandenknarsen

*samentrekken van de spieren bovenop de kop

*niet willen eten

*problemen met kauwen

*eten uit de mond laten vallen

*erg kruimelen met brokjes eten

*moeite met slikken

*regelmatig platliggen

*moeite met lopen; kreupelen, wankelen, ledematen niet willen belasten of omhoog houden en uit balans zijn

*zichzelf niet kunnen wassen

*overdreven likken of krabben

*doffe vacht

*niet kunnen opstaan of gaan liggen

*steeds op dezelfde kant willen liggen

*moeite hebben met uitrekken of zich opkrullen

*geluiden maken bij plassen of poepen

*wegtrekken bij aanraken

*(proberen te) bijten bij aanraking op bepaalde plek

*depressief

*inactief en sloom

*niet willen spelen, ook niet met stimulatie

*gewichtsverlies

*vreemd gedrag

'''TIP '''

Mocht het zijn dat je fret ooit een traumatische ervaring meemaakt, zorg er dan voor dat je zelf rustig en kalm blijft. Fretten voelen je stemming erg goed aan en raken nog gestresster door jouw paniek. Houd je sterk en probeer je diertje zo goed mogelijk te helpen door

*rustig en met zachte stem te praten

*het zachtjes te aaien. Al kan het verstandig zijn om uit de buurt van de kop te blijven, omdat een gestresste fret makkelijker kan bijten

*indien mogelijk de kop of het hele lijf bedekken met een doek of dekentje

*er gewoon bij blijven. Ook dieren hebben graag een vertrouwd persoon om zich heen in noodsituaties

*neem het in de nekvel als het dier in paniek is. Een fret in paniek kan zichzelf nog meer verwonden. Bovendien zal er nagekeken moeten worden wat het mankeert. In het nekvel pakken is dan de meest effectieve methode. In het nekvel pakken is normaal gesproken niet pijnlijk.

[[Bestand:11886142-ehbo-doos-met-stethoscoop-op-een-witte-achtergrond.jpg]]

==EHBO==

Er kan altijd een ongelukje gebeuren of iets aan de hand zijn, waar je als eigenaar of verzorger je fret meteen bij moet helpen.
Blijf vooral zelf rustig, praat tegen je fretje en pak het zo nodig in het nekvel. Zorg dat je rustig kunt bekijken wat er aan de hand is en hoe je het beste kunt helpen. Rustig betekent resoluut en overtuigend naar je dier toe zijn, niet alles op je gemakje doen. Zorg dat je het telefoonnummer van je dierenarts altijd bij de hand hebt, programmeer het in je telefoon!
Zorg dat eventueel andere loslopende fretjes veilig in hun kooi geplaatst worden. Dan heb je daar geen omkijken meer naar. Roep eventueel hulp in om dat te laten doen.

Het is altijd handig een klein frettenEHBOdoosje thuis te hebben. Daarin kan zitten: een schaar, een pincet, gaasjes, kleine smalle verbandrolletjes en een wat bredere verbandrol, betadine en een potje met wat maizena om een bloedend nageltje te stelpen.

Voor alle gevallen geldt dat het erg belangrijk is om een dierenarts te hebben met ruime frettenervaring. Veel dierenartsen hebben geen ervaring met fretten, of erg minimaal. Er zijn nogal wat typische frettenaandoeningen en medicijnen waar een fret erg slecht op kan reageren en die zelfs schade kunnen toebrengen! Mocht je erg grote spoed hebben en is er geen frettendierenarts in de buurt, laat dan de behandelend arts contact opnemen met een dierenarts met ruime frettenervaring.
Een lijst van dierenartsen met frettenervaring vind je hier [[nuttige adressen|dierenartsen met frettenervaring ]].

====Abces====

Een abces is een zacht, pijnlijk bultje, soms rood of geel gekleurd. Meestal het gevolg van een bijt of snijwond die gesloten is met verontreiniging binnenin (door bacterieën bijv.). Het bultje is gevuld met pus. Een enkele keer kan een graszaadje ook voor een abces zorgen.
Abcessen zijn erg pijnlijk en indien onbehandeld kan het voor een uitgebreide infectie zorgen, zelfs een bloedvergiftiging. Uiteindelijk zal je fret het met de dood moeten bekopen.
Vermoed je een abces bij je fret, ga er dan zo snel mogelijk mee naar de dierenarts, zodat deze behandeld kan worden. Vaak zal het nodig zijn om een kleine chirurgische ingreep te doen en de wond schoon te spoelen. Daarnaast zal er een antibioticum voorgeschreven worden. Niet alle antibiotica is geschikt voor fretten. Neem contact op met een dierearts met frettenervaring om zeker te zijn van de juiste behandeling.

====Aanval/Hypo ====

Wanneer de hersenen de elektrische impulsen niet meer goed kunnen herleiden ontstaat er een aanval. Dat kan enkele seconden, maar ook minuten lang duren.
De oorzaak loopt erg uiteen, het kan gaan van een laag bloedsuiker tot een ernstige oormijt-besmetting aan toe. Er zijn toevallen die heel rustig verlopen en onopgemerkt blijven, maar de meeste hebben een groot impact op de ledematen in combinatie met het verlies van controle van de blaas/darm, watertanden, en braken.
Het enige wat je kan doen als een fret een aanval heeft is hem naar een rustige, wat donkere plek brengen. Zorg dat hij zichzelf niet verwond. Houd hem weg van andere huisdieren.
Blijf zelf rustig en praat tegen de fret. Na een aanval is je fret moe en uitgeput. Probeer je fret niet tegen te houden tijdens een aanval, maar houd hem wel zo rustig mogelijk en warm. Hij zal verward zijn en door elkaar geschud zijn.
Om hem wat te stimuleren om weer tot zijn positieven te komen, doe dan wat honing of druivensuiker op zijn tandvlees. Herhaal dit elke vijf minuten, totdat hij weer een beetje bij komt. Geef hem daarna wat zacht voedsel.

====Allergische reactie====

Een allergische reactie kan ontstaan door een vaccinatie, een medicijn, voedsel of een (chemische) stof waar je dier mee in aanraking gekomen is. Houd je fret warm (bijv in een deken) en ga er meteen mee naar de dierenarts. Een heftige reactie kan snel dodelijk aflopen!
Symptomen kunnen zijn:

*zwelling in het gezicht, met name in en rond de ogen, lippen en neus

*uitslag

*kwijlen

*diarree

*bleke slijmvliezen

*toevallen en heftig trillen

*zwelling op de entplaats

De dierenarts zal met medicatie en eventueel infuus je diertje er boven op proberen te helpen.

====Beknelling====

Het kan voorkomen dat je fretje ergens tussen vast komt te zitten. Hetzij doordat het ergens zijn nieuwsgierige neus ingestoken heeft, maar er geen ruimte was voor de rest van het lijf. Hetzij doordat je per ongeluk op een pootje hebt gestapt. Bekijk altijd nauwkeurig of er zwelling gaat optreden nadat je je diertje bevrijd hebt. Heeft het pijn of bloed het ergens? Is dat het geval, neem dan contact op met je dierenarts.
Is je fretje bewegingsloos, loopt het duidelijk mank of valt het om? Ga dan met grote spoed naar de dierenarts!
Valt het mee, maar is er toch sprake van bijvoorbeeld een beetje zwelling op het pootje, probeer dan zo ver je fret het toelaat, de zwelling te koelen onder een koude kraan of met een coolpad (nooit direct op het dier leggen, maar een doek er tussen).

====Bijtwonden====

Mensen met fretten hebben vaak ook andere dieren in huis. Vaak gaat alles naar wens, mocht er van agressie onderling sprake zijn dan kan een beet van een ander dier op de loer liggen.

Als je fret wordt gebeten door een ander huisdier, spoel dan de wond direct goed uit met koud/lauw-warm water.
Als de wond erg bloed, probeer deze dan voorzichtig met een gaasje of washandje wat dicht te duwen. Ga dan onmiddellijk naar je dierenarts.
Een kattenbeet kan gevaarlijk zijn vanwege de hoeveelheid bacteriën in het speeksel, een beet van een kat vraagt vaak om een bepaald soort antibiotica.
Is je fret gebeten door een dier in het wild of een verdwaald dier, ga dan direct naar een dierenarts. Het is niet geheel onwaarschijnlijk dat je dier besmet zou zijn geraakt met rabiës(hondsdolheid). Preventief handelen is dan noodzakelijk. Let goed op eventuele veranderingen bij je fret.

====Botbreuken====

Fretten zijn zeer flexibel en veerkrachtig, maar toch kunnen er beenverwondingen ontstaan die je zonder een röntgenfoto niet kunt herkennen.
Houd je fret bij een beenbreuk zo rustig en stabiel mogelijk. Probeer niet zelf vast te stellen wat er aan scheelt, maar '''ga direct naar een dierenarts'''.
Heeft je fret een gebroken beentje of een gewonde rug, hinkt hij of vertoond hij pijn bij het lopen? Pak hem dan voorzichtig op en leg hem in zijn kooi, '''bel dan onmiddellijk de dierenarts.''' Houd je fretje goed warm.
Voor het vervoer naar je dierenarts wikkel je je fret in een doek om de ledematen zo stil en stabiel mogelijk te houden onderweg.

====Braken====

Braken kan worden veroorzaakt door verschillende oorzaken, variërend van slecht voedsel tot een blokkade (verstopping). Soms is er iets in de maag gekomen wat fout uitpakt en de fret doet braken.
Houd een brakende fret altijd goed in de gaten. Het braken heeft vaak te maken met maagproblemen of de een of andere achterliggende ziekte.
Ontstaat het braken door een blokkade, een haarbal of een ongewenst voorwerp in de maag (rubber of iets dergelijks), dan is spoedeisende hulp noodzakelijk en zal de dierenarts d.m.v. een operatie de blokkade op moeten lossen.

====Brandwonden====

Hoewel dieren door hun natuurlijke afkeer voor vuur en extreme hitte minder frequent brandwonden oplopen, is het toch nuttig te weten wat te doen als het noodlot toeslaat. Brandwonden kunnen veroorzaakt worden door vuur, straling (bijvoorbeeld zonlicht), electriciteit en chemicaliën. Let altijd goed op je fret in de buurt van open haarden, ovens en bij het roken van sigaretten.

Brandwonden kunnen worden opgedeeld in 3 graden:

* eerste-graads brandwonden, hierbij zijn slechts de oppervlakkige huidlagen aangetast, toch zijn ze pijnlijk. De huid is rood en licht gezwollen. Als je op de huid drukt wordt ze wit. Na 1 à 2 dagen laat de verbrande huid los.

*tweede-graads brandwonden, deze dringen dieper in de huidlagen door, zodat de huid blaren krijgt die gevuld raken met transparante vloeistof. Ze zijn zeer pijnlijk.

*derde-graads verbranding tast de volledige dikte van de huid aan. De huid kan wit zijn of zwart verkoold. Haren komen makkelijk los. Als ook de huidzenuwen zijn beschadigd veroorzaken ze weinig of zelfs geen pijn.

Tijdens contact met een heet voorwerp of vlam wordt een grote hoeveelheid warmte opgeslagen in het weefsel. Deze warmte wordt geleidelijk vrijgegeven aan het omgevend weefsel. De verbranding gaat dus eigenlijk nog een tijdje door nà het contact, ook al was dat slechts van korte duur.

Tijdens en na een operatie is toevoer van warmte meestal noodzakelijk, dit om de fret weer op temperatuur te krijgen of te houden. De dierenarts maakt daarvoor gebruik van een couveuse, die is daarvoor het meest geschikt. Ook kunnen warmtematjes gebruikt worden, maar wees daar voorzichtig mee. Je fret mag immers niet te warm worden, daar kunnen ze immers heel slecht tegen. Regelmatig zal ook de temperatuur van je fret gemeten moeten worden bij het gebruik van een warmtematje. Het zal niet de eerste keer zijn dat een fret door verkeerd gebruik van een warmtemat brandwonden oploopt.
Ga hier dus heel nauwkeurig mee om, neem voordat je een warmtemat gaat gebruiken altjd eerst even contact op met een ervaren frettendierenarts voor het nodige advies.

[[Bestand:Brandwonden door warmtematje.jpg|300px]]

brandwonden na het foutief gebruik van een warmtemat

'''Wat te doen bij brandwonden'''

Koel de plek met lauwwarm water gedurende minstens 10 minuten. '''Ga daarna meteen door naar een dierenarts'''.
Gebruik nooit olie, ijs, ijswater of ontsmettingsmiddelen om de huid te koelen daar deze de gekwetste huid alleen maar verder kunnen beschadigen. Een verzachtende brandwondenzalf zoals Flammazine mag wel. Prik blaren niet open.
Zie ook [http://www.frettenkliniek.nl/ziekten-en-aandoeningen/huidaandoeningen#brand]

====Diarree====

Diarree kan een symptoom zijn van vele soorten van ziekten. Inwendige parasieten kunnen de oorzaak zijn, een obstructie of het kan een teken zijn van een dodelijke ziekte zoals leverziekten. Het is zaak de fret met diarree zo snel mogelijk te laten behandelen, omdat veel kostbare vloeistoffen verloren raken omdat het lichaam het voedsel niet langer absorbeert.
Als diarree langer dan een halve dag aanhoudt, maak dan een afspraak bij je dierenarts en neem een monster van de ontlasting mee. Hij kan deze dan meteen nakijken.

====Electrische schok====

Elektrische schokken kunnen vrij hevig zijn en zo mogelijk je fretje doden. Je kan zelf vrij weinig doen, alleen '''onmiddellijk met je fret naar de dierenarts te gaan'''. Houd hem tot die tijd warm en zo rustig mogelijk, praat zachtjes tegen je fret, je stem zal hem kalmeren.
Een elektrische schok is meestal het vervolg van het kauwen op elektriciteitsdraden. De meeste problemen zullen bij een schok ontstaan in de mond, de tanden en het tandvlees.
Houd er rekening mee dat beschadigde snoeren ook brand kunnen veroorzaken. Behandel eerst je fret en bekijk pas daarna de schade aan de snoeren en vervang de aangevreten snoeren onmiddellijk. Zorg dat de fret er nooit meer bij kan.

====Homeopathie====

Gezonde dieren voelen zich fit en vitaal. Het afweersysteem is in staat om alle processen in het lichaam goed te coördineren en de invloed van ziekteverwekkers is minimaal. Wanneer er gezondheidsklachten ontstaan betekent dit, dat het herstellend vermogen ontregeld of verzwakt is. Soms heeft het lichaam hulp nodig om weer in balans te komen. Homeopathie is een geneeswijze waarbij met medicijnen op natuurlijke basis, niet alleen de klachten worden behandeld, maar ook het zelfherstellend vermogen van het dier wordt gestimuleerd.

Wanneer de fret zich "anders dan anders" gedraagt of er sprake is van een langer durend gedragsprobleem, dan zou homeopathie ook een waardevolle betekenis voor de fret kunnen zijn. Deze problemen kunnen namelijk veroorzaakt worden doordat uw fret zich niet lekker voelt.

Ook kunnen er oorzaken zijn waardoor hij emotioneel gezien uit balans is gebracht. Hierbij kun je denken aan

*ziekte
*verhuizing
*mishandeling
*overlijden van een maatje
*angsten
*etcetera

====Huiduitslag====

Merk je dat je fret uitslag, bultjes, puistjes of schilfers heeft, neem dan contact op met de dierenarts. Ga niet zelf aan de gang met zalfjes of shampoo's. Die kunnen meer kwaad dan goed doen.
Een schilferige, droge huid kan te maken hebben met slechte voeding. Zorg voor een goede voeding met hoge voedingswaarden en voldoende vet. Het kan ook een symptoom zijn van bijnieraandoeningen.
Kleine zwarte plekjes op de staart van je fret kunnen 'mee-eters' zijn. Dit als gevolg van vuil en stof wat is blijven plakken aan de vetafscheiding van de huid. '''Knijp ze nooit uit!''' Heeft je fret hier last van, was het staartje dagelijks met lauwwarm water en gebruik een wattenbolletje om hiermee over de huid te wrijven en het zacht te maken. Na enkele dagen zal er al verbetering zijn.

'''LET OP:''' huiduitslag kan duiden op een besmetting met hondenziekte of een allergische reactie. Neem direct contact op met een dierenarts als dit plotseling optreedt of verergert.

====Oogletsels====

Door het onderling spelgedrag van fretten kan heel makkelijk oogletsel ontstaan.
Ook vreemde stoffen in de ogen zijn altijd mogelijk. Als je fret een kras op het oog oploopt, spoel het oog dan met koud water. Heeft je fret een vreemde stof in het oog of een korrel zand of iets dergelijks, ga dan naar de dierenarts om verdere beschadiging te voorkomen.
Oogschade bij je fret vraagt altijd om ervaren deskundige hulp.

====Penisbotje====

Mannelijke fretten (rammen) hebben op de buik een penis ter de hoogte van de navel. In de penis zit het penisbotje dat de vorm van een J heeft met aan het einde en klein haakje. De mogelijkheid bestaat dat de voorhuid opschuift als een fretje langs gaas of tralies omhoog of omlaag klimt (of een ijzeren trapje af gaat), en aan dit haakje vast komt te zitten aan het gaas of de tralies.
Door het vast blijven zitten schrikt de fret en trekt zich los wat gepaard kan gaan met veel pijn, er kan een forse beschadiging (afscheuren van het penisbotje) of bloeduitstorting ontstaan van het omliggende weefsel. Ook kan het gebied eromheen gaan ontsteken rond het gebied dat geiïrriteerd is.
Ga direct naar een ervaren frettendierenarts als je fret dit is overkomen om na te laten kijken wat de werkelijke schade is.

====Ringworm====

Ringworm is een schimmelinfectie en erg besmettelijk, ook voor mensen. Katten kunnen dragers zijn, zonder er zelf last van te hebben.
Je kunt het herkennen aan kleine, kale en soms schilferige plekjes over het lichaam of rondom de teentjes. Deze plekjes kunnen groot en rond worden, soms met een rood en korstig oppervlak. Het geeft veel jeuk. Door de grote jeuk kunnen er secundaire huidinfecties ontstaan, vanwege het vele krabben. Ga er mee naar de dierenarts voor de juiste behandeling en behandel alle aanwezige huisdieren mee. Ook als ze nog geen tekenen van besmetting geven.
Houd aangetaste dieren apart, draag handschoenen bij het behandelen en was al het beddengoed, mandjes en dergelijke uit op minimaal 60 graden. Sop borstels, kooien en speelgoed met een 1:10 Dettol oplossing. Sporen van ringworm kunnen buiten hun gastheer tot 18 maanden overleven en voor herbesmetting zorgen. Volg de aanwijzingen van de dierenarts over het reinigen en desinfecteren van de leefomgeving.

====Shock ====

In een shock zijn komt meestal als reactie op een eerdere verwonding, ziekte of ernstige angst. Zorg dat je altijd honing, nutri-gel of druivensuiker in huis hebt om dat je fretje te kunnen geven bij problemen.
Kenmerken van een Shock zijn:

*zeer snelle ademhaling

*sloomheid

*piepen

*snelle hartslag

*bleke neus, huid, oren en (blauwachtig)tandvlees

*apathie

*diarree

Je kunt je fret helpen door hem warm en rustig te houden. Rol zijn lichaam in een handdoek, deze mag wat warm gemaakt worden in de magnetron, maar niet te warm!
Laat het hoofd van de fret altijd vrij. Praat zacht en geruststellend tegen je fretje en dim de lichten in de kamer. Soms is een beetje honing of nutri-gel op het tandvlees nuttig.
Laat hem niet eten of drinken, hij heeft het al moeilijk genoeg om te ademen, er is bijna nooit een slikreflex.
Zorg ervoor dat je auto opgewarmd is voor je vertrekt naar de dierenarts. Laat je dierenarts weten welke maatregelen je al hebt genomen en hoe hij daarop reageerde. De dierenarts zal vloeistof gaan toedienen voor een snel herstel. Is de shock ontstaan als gevolg van bloedverlies, dan krijgt hij soms een bloedtransfusie, wat levensreddend kan zijn.

====Longworm====

Onlangs is in Nederland tijdens een sectie bij een fret longworm (Aelurostrongylus Abstrusus) gevonden. Het is een haarvormige worm van ongeveer 7 tot 10 mm die voornamelijk bij de kat is aangetoond. Longwormen bij fretten zouden veel vaker kunnen voorkomen dan tot nu toe gedacht werd.

Fretten kunnen zich besmetten door het eten van met longworm larven besmette slakken of door het eten van (wilde) muizen, vogels of kikkers die deze slakken hebben gegeten.
De door de fret opgegeten larven doorboren de darmwand en gaan via de bloedbaan naar de longen. Daar worden ze volwassen en beginnen na 4 weken met het produceren van eitjes. Deze eitjes komen uit in de longblaasjes waarna de larven worden opgehoest en doorgeslikt en via de ontlasting weer in de buitenwereld komen. De larfjes kunnen worden opgenomen door kikkers, slakken, kleine knaagdieren en vogels, waar ze zich verder ontwikkelen tot besmettelijke larfjes die weer door een volgende fret of kat kunnen worden opgenomen. Zes weken na een infectie kunnen bij katten de eerste larfjes dan weer in de ontlasting gevonden worden.

Waarschijnlijk verloopt een infectie met longworm meestal subklinisch. Dat wil zeggen dat de fret er geen verschijnselen van heeft. Sommige fretten kunnen wel klachten krijgen. Deze klachten passen vaak bij keelontsteking en bronchitis verschijnselen, zoals hoesten en kokhalzen. Bij lichamelijk onderzoek is de keel vaak gevoelig. Er kan veel slijm worden opgehoest.

Bij fretten die hoesten kunnen longfoto’s worden gemaakt maar daar veel fretten afwijkingen in de longen vertonen is dit niet bewijzend. Met onderzoek van de ontlasting is de diagnose wel met zekerheid te stellen.
Verse ontlasting wordt ingezet in een zogenaamde Baermann test. Hierbij wordt gekeken of er larfjes in de ontlasting zitten. Vals negatieven uitslagen kunnen voorkomen doordat de fret al klachten heeft voordat de volwassen wormen eitjes hebben gelegd of omdat de larven niet elke dag via de ontlasting worden uitgescheiden. Daarom is het verstandig om een aantal keren deze test te laten uitvoeren. Ook is het mogelijk om larven aan te tonen in sputum monsters die onder narcose uit de keel of luchtpijp worden verkregen.

Longworminfecties bij de kat en fret zijn heel goed te behandelen met een ontwormmiddel. Een pipet Advocate® voor de kleine kat, kan in de nek van de fret gedruppeld worden en is voldoende. De in de longen aanwezige wormen worden hierdoor gedood. Het duurt een paar weken voor het hoesten is verdwenen. Fretten die buiten komen en (naakt)slakken eten kunnen het beste preventief 2x per jaar worden behandeld met dit middel.

====Snijwonden====

Was de snijwond voorzichtig uit met koud water, om deze vervolgens met een zachte maar stevige druk dicht te duwen. Gebruik daarbij een goed, schoon hygiënisch gaasje of schoon washandje. Als het mogelijk is, draai er dan een verbandje om, maar vooral niet te strak.
Je fret kan ook inwendige schade hebben opgelopen die je zelf niet kunt zien, dus een bezoek aan de dierenarts is hier ook wenselijk. Mogelijk is, om geen infectie op te lopen, een antibiotica kuur gewenst. Vergeet niet dat fretten niet veel bloed kunnen verliezen.

====Vergiftiging====

De behandeling van een vergiftiging hangt geheel af van hetgeen je fret heeft binnen gekregen, wat de geconsumeerde stof was.

'''Ga direct naar de dierenarts''' en neem, indien mogelijk, datgene wat je fret gegeten heeft mee zodat de dierenarts een goed beeld krijgt van wat je fret heeft binnengekregen.

Kijk ook bij [[huisvesting#giftige_planten]] en [[huisvesting#giftige_huis-tuin-en-keuken_producten]]

====Zonnesteek====

Fretten zijn zeer gevoelig voor een zonnesteek.
Een temperatuur van meer dan 26,6 Celsius kan in sommige gevallen dodelijk zijn voor je fret. Met name zieke en oudere dieren zijn erg kwetsbaar.
Tekenen van een zonnesteek zijn :

*zwaar hijgen

*slijm uit de neus of mond

*extreme sloomheid

*verlies van bewustzijn.

De belangrijkste doelstelling is om de temperatuur van je fret naar beneden te brengen, dit moet echter ''heel langzaam'' gebeuren, anders riskeer je dat je fret in een schok terecht komt.
Een directe afname in temperatuur kan ook leiden tot de dood.

''Verlaag de temperatuur van je fret op de volgende manieren:''

*haal de fret onmiddellijk uit de zon en warmte,

*geef hem wat water te drinken via een lepeltje, behalve als je fret bewusteloos is, dan ''NOOIT ''vloeistof toedienen!

*pak niet te koud water en koel de pootjes van de fret hiermee, ook in de lies en op plaatsen waar minder beharing voorkomt, zoals op de lage buik. Gebruik daarvoor een washandje.

Je kunt de fret ook onderdompelen in ''lauw water'', maar houdt zijn hoofd en de bovenkant (de helft) van zijn lichaam altijd boven water! Het water dat verdampt op de huid zal het lichaam afkoelen en de temperatuur verlagen. Dompel de fret nooit in koud water, de schok zou hem kunnen doden!
Je kunt de fret ook af laten koelen met behulp van een ventilator, deze methode is niet zo effectief, maar altijd nog beter dan niets in een noodsituatie. Ga dan onmiddellijk naar de dierenarts. Deze zal extra vloeistof toedienen en zo nodig medicatie en of andere hulp bieden.
Neem in warme maanden altijd water mee voor onderweg. Probeer de fret onderweg koel te houden door middel van plastic colaflessen, gevuld met bevroren water in zijn kooi of carrier te leggen. Wikkel de flessen altijd in een handdoek en houd ze in de kooi. Dit is een gemakkelijke manier om het je fret bij warmte zo prettig mogelijk te maken.

Wat goed werkt voor je fret om bij extreme hitte oververhitting te voorkomen is het plaatsen van een airco in de ruimte waar je fretje het meeste zit.
Helaas is niet iedereen in het bezit van een airco, er is echter wel een manier om de temperatuur in je kamer toch wat te verlagen door middel van een ventilator en bevroren ijs.
Wat je nodig hebt zijn een ventilator en 4 flessen bevroren water per ventilator.
Leg de 4 flessen water in de diepvries totdat deze volledig bevroren zijn.
Zet de ventilator aan en zet twee van de vier bevroren flessen water voor de ventilator. Als de twee flessen zijn ontdooit wissel je deze om tegen de andere twee bevroren flessen in de vriezer en leg je de ontdooide weer terug, zo blijf je steeds reserves houden.

==Ziekten en aandoeningen==

===Aleutian Disease===

Door: Hanneke Roest, frettendierenarts.

'''De Frettenkliniek''' te Giessen

In 2005 bleek dat uit Nieuw Zeeland geimporteerde fretten vrijwel allemaal besmet waren met het Aleutian Disease virus. Velen stierven op jonge leeftijd. Het virus kon zich in Nederland en de rest van Europa verspreiden doordat de dieren pas na maanden (soms jaren) ziek werden. Dankzij de samenwerking tussen de Frettenkliniek, de frettenverenigingen (met name de financiele steun van Stichting de Fret), de opvangcentra, de fokkers, het C.F.E. (Cooperatie van Fokkers van Edelpelsdieren) en dierenartsen konden we de ziekte in Nederland al na een paar jaar onder controle krijgen. Op dit moment lijken er nog slechts enkele geisoleerde fretten met deze aandoening in Nederland aanwezig.

'''''De oorzaak'''''

De ziekte wordt veroorzaakt door het Aleutian Mink Disease Virus (ADV), dit is een Parvovirus dat de nerts, fret en andere marterachtigen kan infecteren. Het virus is in de verte verwant aan het honden en katten Parvovirus maar heeft een geheel andere structuur. Er zijn vijf nertsenstammen en tenminste drie frettenstammen geisoleerd. Er wordt aangenomen dat de fretten stammen variaties (mutanten) zijn van het nertsvirus. Het lijkt er op dat de ene stam meer schade kan aanrichten dan de andere stam en dat er dus net als bij griep een verschil in virulentie kan bestaan. Diverse uitbraken van Aleutian disease zijn beschreven in Amerika, Canada, Japan en Engeland.

'''''Het verloop van de ziekte'''''

Er wordt algemeen aangenomen dat besmetting plaats vindt via direct en indirect contact met lichaamsvloeistoffen als bloed, speeksel, urine en ontlasting. Het is gebleken dat intensief contact nodig is om de ziekte te verspreiden. Het kan een aantal maanden tot wel een paar jaar duren voordat een fretje ziek kan worden na een besmetting met het Aleutian Disease virus. ADV veroorzaakt een enorme toename van antilichamen (afweer) in het bloed. Normaliter moeten deze antilichamen het virus onschadelijk maken maar om onbekende redenen doen zij dit niet. Deze antilichamen kunnen bij fretten "immuuncomplexen" vormen welke neerslaan in diverse organen ( o.a. nieren, lever, galwegen, ruggenmerg, maagdarmkanaal, bloedvaten en blaas). Hierdoor ontstaan ontstekingen in deze organen. Als er een milde ontsteking aanwezig is dan lijkt de fret redelijk normaal. Bij een ernstige ontsteking zal het fretje ziek worden en symptomen vertonen afhankelijk van welke organen zijn aangetast. Daarnaast veroorzaakt het virus een verzwakking van de afweer waardoor het fretje minder weerstand heeft tegen andere infecties.

'''''De symptomen'''''

In Nederland werden de meeste geinfecteerde fretten (CIEP test positief) ook daadwerkelijk ziek maar de symptomen konden sterk varieren. De ziekteverschijnselen zijn sterk afhankelijk van de plaatsen in het lichaam waar de immuuncomplexen een ontsteking veroorzaken. Plotselinge sterfte van dieren in een goede conditie zonder voorafgaande ziekteverschijnselen is mogelijk.

De meeste fretten zijn echter al een tijdje ziek en vertonen in hoofdlijnen een van de twee volgende ziektebeelden:

1. Chronisch progressief verlopende ziekte" waarbij het dier langzaam maar zeker steeds zieker wordt met verschijnselen als: gewichtsverlies, slechte vacht, lusteloosheid en slechte eetlust. Bloedarmoede en bloed in de ontlasting kunnen aanwezig zijn. De meeste fretten ontwikkelen uiteindelijk een slechte lever- en nierfunctie. Bij fretten met AD zijn tevens oogontsteking, longontsteking en hartproblemen mogelijk.

2. Neurologische problemen beginnend met zwakte of verlamming van de achterhand. Deze kan zich uitbreiden naar voren. Soms treedt herstel op van de neurologische symptomen.
Het is belangrijk om te beseffen dat bovenstaande symptomen ook heel goed bij andere ziekten van de fret aanwezig kunnen zijn. Het is daarom absoluut onmogelijk om op basis van louter de symptomen de diagnose te stellen!

'''''De diagnose'''''

Een definitieve diagnose is tijdens het leven niet te stellen. Er zijn wel verschillende testen beschikbaar die een sterke aanwijzing kunnen geven dat een fret is besmet met ADV:

1. ''Eiwit-elektroforese van bloed.''
Sommige fretten met Aleutian Disease vertonen een stijging van een bepaalde eiwitfractie (gammaglobulinen) in het bloed.

2. ''De CIEP (of CEP) test van bloed.''
Deze Counterimmunoelectroforese test toont antilichamen aan tegen ADV in het bloed. De test is zeer betrouwbaar en wordt reeds jarenlang gebruikt voor de diagnostiek bij nertsen en fretten over de hele wereld. Deze test bleek van veel waarde bij het aantonen en de verspreiding van de ziekte in Nederland. Dieren met een positieve CIEP test bleken voor het overgrote deel uiteindelijk allemaal ziek te worden.

3. ''DNA in situ hybridisatie test.''
Hierbij wordt het DNA aangetoond in de cellen alwaar het een ziekelijke verandering heeft veroorzaakt. De test is erg gevoelig en toont aan dat het dier inderdaad ziek is geworden door het Aleutian virus. De test is 100% betrouwbaar. Deze test is in Nederland niet aanwezig, wel in Amerika. De eerste Nederlandse monsters zijn dan ook naar Amerika verstuurd voor een duidelijke definitieve diagnose op weefsel van gestorven dieren.

De testen 1-2 tonen slechts aan dat het dier in contact is geweest met virus. Fretten kunnen jarenlang drager zijn voordat ze ziek worden, al die tijd zijn ze helaas wel een mogelijke bron van infectie voor andere fretten. Weefselonderzoek door de patholoog (van weefselbiopten of een postmortale sectie) kan een waarschijnlijkheids diagnose geven. In combinatie met een positieve CIEP test en uitsluiting van andere oorzaken van ziekte, kan dit na de dood van het dier wel een zeer sterke aanwijzing zijn voor Aleutian Disease. Testen die gebruikt worden voor het aantonen van het honden Parvovirus zijn niet betrouwbaar voor het aantonen van ADV bij fretten. Fretten met een tatoeage op de buik van Mystic Ferrets (zoals op bijgaande foto) bleken vaak het ADV virus bij zich te dragen.

'''''De behandeling'''''

Er bestaat géén behandeling voor deze ziekte. De fretten kunnen eventueel ondersteund worden met speciale voeding, ontstekingsremmers en antibiotica. De omgeving (in een huishouden) is vaak moeilijk te ontsmetten. De aanbevolen middelen (10% natronloog of parvocide desinfectantia) zijn vaak erg agressief om in een woning te gebruiken. Bij nertsenfarms is bekend dat het ADV virus langdurig in de omgeving kan overleven.

'''''Preventie'''''

Er is geen vaccin beschikbaar. Fretten die positief zijn met de CIEP test kunnen het beste geisoleerd worden. Dat wil zeggen dat ze niet in contact dienen te komen met andere fretten dan die van het huishouden waar ze in leven. Dus niet meenemen naar frettendagen. Deze dieren hoor ook niet thuis in een frettenopvang of pension vanwege het grote besmettings risico. Het lijkt niet zo zinvol om ze in het huishouden waar ze leven apart te houden van de andere fretjes. Die hebben immers al lang contact gehad met de positieve fret. Hoewel het blijkt dat fretten hun eigen Aleutian virus stammen hebben is het toch niet verstandig om fretten te huisvesten in de buurt van nertsen.

'''''Wanneer testen met de CIEP test'''''

Pups kunnen getest worden vanaf vanaf 4 maanden leeftijd. We testen vanaf die leeftijd omdat het immuunsysteem dan pas goed is ontwikkeld.
Na de Nobivac Puppy DP enting kan het beste een maand worden gewacht. Er bestaat een heel kleine kans dat de test hierdoor wordt beinvloed.
Fretten die uit het buitenland worden geimporteerd adviseer ik om zowel in het land van herkomst als in Nederland te laten testen met de CIEP test.

[[Bestand:Ontsteking in AD nier Small.jpg|400px]]

Ontstoken nier

[[Bestand:Tattoo fret.jpg|400px]]

'Mystic Ferret' fret met tatoeage

===Anaalklier problemen===

Door: Hanneke Roest, frettendierenarts.

'''De Frettenkliniek''' te Giessen.

Dat een fretje een bepaalde geur bij zich heeft, is de fretten-liefhebber wel bekend. Sommige mensen vinden dat stinken, zelf vind ik de geur wel prettig. Het schijnt dat deze geur (sterk verdund) ook wel in parfums wordt gebruikt.

'''''Functie van de anaalklieren'''''

Helaas zijn er echter ook fretjes die een wel erg penetrante geur verspreiden. Deze fretjes zijn òf nog niet gecastreerd òf ze laten hun anaalklieren lopen òf beide. Anaalklier-vocht is bedoeld om het territorium af te bakenen. Er wordt als het ware een geurvlaggetje neergezet met de bedoeling dat andere fretten weten dat dit is het terrein is van de betreffende fret. Het "sleetje rijden" dat sommige fretjes kortdurend doen nadat ze op de frettenbak zijn geweest, is bijvoorbeeld ook markering van hun terrein waarbij wat anaalkliervocht wordt achtergelaten. Dit markeren gebeurt vaker bij ongecastreerde mannetjes omdat zij door hun opspelende hormonen een behoorlijke territorium-drift kunnen ontwikkelen. Daar de fret van nature geen groepsdier is, is dit gedrag een belangrijk onderdeel in de verdeling van de leefruimte.
Het legen van de anaalklieren tengevolge van angst komt bij fretjes slechts zelden voor.

In ''Amerika'' worden de anaalklieren al op 6 weken leeftijd verwijderd tezamen met castratie of sterilisatie. Amerikanen houdenvan gemak. Er wordt een standaard huisdier verkocht dat in ieder geval niet terug gebracht hoeft te worden ivm onwelriekend ruiken. In ''Nederland'' is het verwijderen van anaalklieren wettelijk verboden tenzij er een diergeneeskundige reden voor is. Hoewel ik vind dat de Amerikanen naar mijn idee wel iets te graag het chirurgisch scalpel hanteren, zit er mogelijk wel een klein voordeel aan deze methode. Met het verwijderen van de anaalklieren ontneem je de fret een mogelijkheid tot communicatie; tot markering oftewel tot het afbakenen van zijn terrein. In (te) grote groepen zou dit mogelijk voor een vermindering van stress kunnen zorgen.

'''''Ontsteking van de anaalklieren'''''

Regelmatig wordt mij gevraagd of de hazelnoot grote ''knobbels'' naast het poepgaatje bij de fret niet veel te groot zijn en of de anaalklieren misschien zijn verstopt. De fret is echter familie van het stinkdier en behoort grote anaalklieren te hebben. De klieren liggen naast de anus op vier en op acht uur en monden met een klein kanaaltje uit op de overgang van het anusslijmvlies en de huid.

De anaalklieren van de fret kunnen net als bij de hond ontstoken raken en dan gaan lekken, dat is voor zowel u als eigenaar als de andere fretten in de kooi géén prettige gewaarwording. Het ''stinkt'' behoorlijk. Honden likken vaak aan ontstoken anaalklieren, fretjes doen dat veel minder. Het bekende ''"sleetje rijden"'' waarbij het fretje met de anus over de grond schuurt kan behalve markering na het poepen ook een teken van jeuk aan de anaalklieren zijn. Indien dit gedrag echter optreed zonder dat u regelmatig de anaalklieren ruikt hoeft zich daar over het algemeen geen zorgen over te maken. Een heel enkele keer kan een ontstoken anaalklier ook pijn geven bij het poepen en maakt het fretje een kreunend geluid. Dit moet echter niet verward worden met het persen op urine of ontlasting dat door heel andere oorzaken wordt veroorzaakt.
De oorzaak van het ontstoken raken van deze klieren is nog onbekend.

'''''De behandeling van ontstoken anaalklieren'''''

Ontstoken anaalklieren kunnen het beste worden geleegd door de dierenarts. Daar deze klieren erg groot zijn en erg stinken kan dit het beste buitenshuis gebeuren. De inhoud hoort een geelwitte kleur te hebben. Pus en ontstekingsmateriaal kunnen dezelfde kleur hebben als de normale inhoud. Hierdoor is het vaak moeilijk om aan de hand van de inhoud te bepalen hoe erg de klieren zijn ontstoken. Bij een ontsteking komt er vaak wel wat bloed mee. Indien de anaalkieren goed geleegd zijn heeft het fretje gedurende korte tijd een wat beurse anus.

Fretjes vinden het geforceerd legen van hun anaalklieren absoluut niet leuk. Indien het dus moeilijk gaat, is het wel zo (dier)vriendelijk om het fretje even te verdoven met een kortdurende ''gasnarcose''. Bij heftig verzet is het namelijk ook niet mogelijk de anaalklieren volledig leeg te maken, hetgeen wel noodzakelijk is voor een goed herstel.
Ongecastreerde mannetjes kunnen beter eerst worden gecastreerd bij anaalklierproblemen, meestal zijn bij deze jonge dieren de anaalklieren niet ontstoken maar gebruiken ze hun klieren gewoon te veel om hun territorium af te bakenen.

Na het legen van de anaalklieren is een kuur met antibiotica (bijvoorbeeld Synulox®) gedurende twee weken bij de meeste fretten voldoende om de ontsteking te genezen. Synulox® is verkrijgbaar in druppels en in tabletvorm. Synulox druppels® vinden veel fretjes niet erg lekker, ondanks dat er "smakelijke druppels" op de verpakking staat. Veel makkelijker is het om de tabletten gedurende 5 minuten op te lossen in een paar druppels water waarna dit door het "Waltham papje", Ferrettone, boter of iets anders lekkers kan worden gemengd. Het "Waltham papje" heeft als officiële naam: Royal Canin Feline Instant Convalescence Support® van de firma Waltham. Het is een hersteldieet voor zieke of geopereerde katten. Fretjes vinden het over het algemeen heerlijk en het is ideaal om er medicijnen door te mengen.

Slechts in uitzonderlijke gevallen is het ''chirurgisch verwijderen'' van de anaalkieren noodzakelijk. Daar de anaalklieren vlakbij de anale kringspier liggen is het we belangrijk dat dit op een chirurgisch correcte manier gebeurt anders kan het zijn dat het fretje na de operatie de ontlasting niet meer kan ophouden en overal zijn poepjes deponeert.

[[Bestand:Frettenreet2.jpg|300px]]

Positie van de anaalklieren bij de fret

'''''Anaalkliertumoren'''''

Anaalkliertumoren komen slechts zelden voor, dus maakt u zich niet te snel zorgen als u grote harde knobbels ontwaard naast de anus. Indien een fretje is vermagerd vallen deze extra op. Anaalkliertumoren kunnen afhankelijk van hun grootte en geaardheid soms geopereerd worden.

===Beenmergdepressie===

Door: Hanneke Roest, frettendierenarts.

'''De Frettenkliniek''' te Giessen

Een vrouwtje is loops van ongeveer maart tot augustus. Als zij niet gedekt wordt waardoor ze uit de loopsheid komt, blijft ze maandenlang onder invloed van oestrogenen (vrouwelijke hormonen). Deze oestrogenen zijn echter op de lange duur schadelijk voor de gezondheid van het vrouwtje.

Er ontstaat een depressie (onderdrukking) van het beenmerg waardoor het beenmerg onvoldoende belangrijke bloedcellen produceert voor het fretje. Hierdoor is het fretje gevoeliger voor ontstekingen, ontstaat bloedarmoede en kunnen bloedingen ontstaan. De aandoening kan ook voorkomen bij een gesteriliseerd vrouwtje waarbij een stukje eierstok is blijven zitten of bij een fretje met een bijnierprobleem.

'''''Symptomen'''''

Het opgezette vrouwelijke geslachtsorgaan is zichtbaar als een koffieboontje net onder de anus. Soms is er een vaginale uitvloeiing die kan varieren van waterig tot pure pus. Door de bloedarmoede zijn de neus en de slijmvliezen in de bek bleek van kleur. Meestal is het diertje behoorlijk wat gewicht verloren. Een symmetrische kaalheid kan zichtbaar zijn aan de staart en onder de buik maar deze kan zich ook verder over het lichaam verspreiden. In ernstige gevallen is het fretje lusteloos en wil niet meer eten. Er kunnen bloedingen optreden in de huid of in het maagdarmkanaal. Door bloedingen in het ruggenmerg of de hersenen kunnen neurologische klachten ontstaan.

Dit ziektebeeld is al mogelijk na 1 maand loopsheid maar zal zich vaker pas aan het einde van de loopsheid openbaren. Loopse vrouwtjes kunnen vanaf 2 maanden na het begin van de loopsheid ten gevolge van beenmergdepressie overlijden. Meestal duurt het wat langer voor er ernstige problemen ontstaan en sommige fretjes zijn jaar in jaar uit loops zonder al te grote problemen.

'''''Diagnose'''''

De diagnose kan gemakkelijk gesteld worden aan hand van de ziekte historie en de ziekteverschijnselen. Eventueel kan bloedonderzoek gedaan worden om de bloedarmoede en het tekort aan witte bloedcellen aan te tonen.

'''''Behandeling'''''

Als de conditie van het fretje het toelaat, is een sterilisatie de beste oplossing. Het diertje knapt dan snel weer op. Bij een erg zieke fret kan het narcoserisico te groot zijn. Dan kan eerst geprobeerd worden het fretje met behulp van medicatie uit de loopsheid te halen.

Een ondersteunende behandeling met o.a. infuus of zelfs bloedtransfusie kan dan noodzakelijk zijn. Als het fretje weer min of meer is hersteld kan het alsnog gesteriliseerd worden.

'''''Preventie'''''

Vrouwtjes waar niet mee gefokt wordt, kunnen het beste gesteriliseerd worden op 6-8 maanden leeftijd. Alternatieven zijn; het inbrengen van een implantaat, het fretje laten dekken of een antiloopsheid injectie. Een nadeel van een antiloopsheidinjectie is de kans op afwijkend gedrag en irritatie van de huid en het onderliggende weefsel op de plaats van injektie.

[[Bestand:7.jpg|400px]]

Langdurig loops fretje

===Besmettelijke luchtwegaandoeningen bij fretten===

Door: Hanneke Roest, frettendierenarts.

'''De Frettenkliniek''' te Giessen

De luchtwegen en longen van de fret lijken erg op die van de mens. Fretten staan dan ook vaak model voor humaan onderzoek naar virussen van de luchtwegen. Er zijn echter wel een aantal anatomische en fysiologische verschillen.

'''''Bijzonderheden in de anatomie van de luchtwegen'''''

De ''neusholte'' van fretten is, zoals bij alle zoogdieren behalve de primaten (waaronder de mens), gebouwd om goed te kunnen ruiken. Dit reukorgaan vereist een complexe neusholte met veel plooien om het oppervlak te vergroten. Heel belangrijk voor deze dieren die territoriaal ingesteld zijn en via geuren hun territorium markeren. Door de bouw van het strotklepje ten opzichte van het zachte verhemelte ademen fretten voornamelijk door hun neus. Slechts als ze zeer benauwd zijn of hun neus verstopt is door slijm, snot of zwelling van het neusslijmvlies, ademen ze via de bek.

De ''longen'' bestaan aan de linker zijde uit 2 grote long lobben en aan de rechterzijde uit 4 long lobben. De longen van fretten zijn erg gevoelig voor virussen en prikkelende agentia in de lucht zoals nicotine van rokende mensen of de geuren uit bijvoorbeeld luchtverfrissers.

De ''borstholte'' is makkelijk samen te drukken waardoor een fretje in een smalle doorgang (zoals een konijnengang) zich 180º om kan draaien. De totale longcapaciteit van een fret is groot. De longcapaciteit van een 600 gram wegend fretje is gelijk een die van een 4x zo zwaar konijn. Deze twee aanpassingen maken een fretje geschikt om met succes ondergronds te jagen.

De normale ''ademhalingsfrequentie'' van een fret in rust ligt rond de 30/min. Deze kan verhogen bij inspanning of aandoeningen van de luchtwegen of longen.

[[Bestand:Fret met griep.jpg|300px]]

Tranende ogen bij een fret

'''''Griepvirussen'''''

De fret is het enige huisdier dat gevoelig is voor de ''griepvirussen van de mens''. Ze worden dan ook regelmatig door hun eigenaren geïnfecteerd. En geïnfecteerde fretten kunnen op hun beurt weer mensen besmetten. Vooral afgelopen winter hebben veel fretten te lijden gehad onder de griepinfecties van hun verzorgers. De verschijnselen zijn vergelijkbaar met die van de mens. Een vochtige neusafscheiding, niezen, hoesten, tranende ogen, koorts (vaak een enkele koorts piek in het begin), slechte eetlust en algehele malaise. Sommigen fretten hebben ook een gevoelige of pijnlijke keel waardoor het eten van harde brokjes lastiger gaat. Ook kunnen ze kokhalsbewegingen laten zien. De meeste fretten zijn binnen een paar dagen weer hersteld.

De infectie kan zich in enkele gevallen uitbreiden naar de longen waardoor een ''longontsteking'' ontstaat en de dieren behoorlijk ziek kunnen worden.
Een andere complicatie, die het afgelopen jaar regelmatig voorkwam, is een secundaire ''ontsteking van de nieren''. Mogelijk dat bacteriën en/of virussen via het bloed in de gevoelige nieren van de fret kunnen aanslaan en daar ontstekingshaarden veroorzaken. Meestal is de functie van de nieren, waaronder het verwijderen van de afvalstoffen uit het lichaam, niet verstoord. De nieren zijn wel erg pijnlijk waardoor het fretje vaak “plat” gaat liggen en duidelijk minder speels is. Een dergelijke ontsteking moet behandeld worden anders is er in een later stadium wel degelijk een risico op een verminderde of falende nierfunctie.

De ''behandeling'' van een normale griepinfectie bestaat uit antihistaminica, eventueel hoestremmers en antibiotica om te voorkomen dat er een bacteriële infectie overheen komt. Tevens is het geven van zacht en zeer smakelijk voedsel zoals het “Waltham papje” (Royal Canin Instant Convalescence Support) aan te raden. Het geven van koortsverlagende/pijnstillende medicatie zoals NSAID’s (Meloxicam) is bij deze infectie niet altijd aan te raden. De koorts is juist nuttig om het virus te bestrijden.

De behandeling van complicaties van een griepinfectie zoals een longontsteking of nierontsteking, is uitgebreider en vereist soms een opname in de kliniek.
Eigenaren die de griep hebben kunnen de verzorging van hun fretten beter tijdelijk overlaten aan gezonde medebewoners, hoewel het vaak lastig is om ondanks alle voorzorgen een besmetting te voorkomen.

Fretten zijn ook erg gevoelig voor het beruchte ''Vogelgriep virus'' en de ''Mexicaanse griep''. Van deze Mexicaanse griep is bekend dat 10% van de fretten sterft ondanks behandeling. Antibiotica heeft weinig effect bij de Mexicaanse griep omdat het virus zelf grote schade aanricht in de longen. Een secundaire bacteriële infectie ontstaat namelijk pas na 7-8 dagen.

'''''Kennelhoest'''''

De afgelopen jaren was ik soms door fretten eigenaren benaderd over het verschijnsel dat hun hond kennelhoest had gehad en nu was hun fret behoorlijk aan het hoesten en niezen. Sinds kort weet ik dat de Bordetella bronchiseptica bacterie, die een rol speelt bij kennelhoest van honden, wel degelijk ook bij fretten een longontsteking kan veroorzaken. Deze Bordetella bacterie is soms lastig te behandelen. Ook hierbij geldt dat het verstandig is om fretten bij een hond met kennelhoest uit de buurt te houden.

'''''Hondenziekte virus'''''
Het hondenziekte virus is vrijwel ''altijd fataal'' voor een fret. Het virus wordt overgebracht door besmette honden of besmette fretten. De aandoening geeft in eerste instantie klachten die erg lijken op een infectie van het griepvirus. Fretten die dit eerste stadium overleven overlijden vervolgens na een paar weken in de neurologische fase. Een behandeling is niet mogelijk.

Preventie doormiddel van een enting met het “Nobivac Puppy DP” vaccin werkt uitstekend. De eerste vaccinatie altijd herhalen na 3-5 weken, daarna jaarlijks herhalen. Het veld virus bleek bij de laatste Hondenziekte uitbraak niet aan te slaan bij fretten die tot 1,5 jaar daarvoor waren geënt.

De moraal van het verhaal is dat fretten erg gevoelige luchtwegen hebben en gemakkelijk besmettelijke virussen en bacteriën van de mens, hond en andere fretten kunnen overnemen. Om dit te voorkomen kunnen hoestende, kuchende, snotterende mensen, honden en andere fretten beter tijdelijk even uit de buurt van een gezonde fret blijven.

===Bijnierproblemen===

Door: Hanneke Roest, frettendierenarts.

'''De Frettenkliniek''' te Giessen

Bijnieren zijn twee kleine orgaantjes die vlak bij de nieren liggen, maar daar verder weinig mee te maken hebben. Ze produceren hormonen die belangrijk zijn voor de stofwisseling van het dier. Bij veel fretten vanaf 3 jaar leeftijd ontaarden de bijnieren. Deze ontaarde bijnieren zullen op een gegeven moment teveel geslachtshormonen produceren (androgenen, oestrogenen en progesteron). Deze overmaat aan hormonen maken het dier ziek.

Bij de meeste fretten wordt het bijnierprobleem in het beginstadium veroorzaakt door een goedaardige ontaarding. Bij enkele fretten kan zich hieruit uiteindelijk een kwaadaardige ontaarding (tumor) ontwikkelen.

'''''Ziekteverschijnselen'''''

Bij de meeste fretten wordt het bijnierprobleem in het beginstadium veroorzaakt door een goedaardige ontaarding. Bij enkele fretten kan zich hieruit uiteindelijk een kwaadaardige ontaarding (tumor) ontwikkelen.

'''''Symptomen''''' (in volgorde van frequentie van voorkomen):

* Kaalheid wordt het meest waargenomen, meestal min of meer symmetrisch op de romp, kop of aan de poten. Fretten kunnen vrijwel helemaal kaal worden. Niet verwarren met het "kale staarten syndroom" in de zomer waarbij alleen de staart kaal wordt.

* Droge, dunne vacht.

* Jeuk, dit is een enkele keer het enige wat de eigenaar aan het fretje merkt. Veel fretten hebben regelmatig last van jeuk zonder dat er sprake is van een bijnierprobleem. Blijft de jeuk echter aanhouden of wordt deze steeds erger dan kan bij een oudere fret wel degelijk sprake zijn van een afwijkende bijnier.

* Gezwollen vrouwelijk geslachtsorgaan bij een gesteriliseerd vrouwtje.

* Sexueel gedrag bij gecastreerde of gesteriliseerde fretten. B.v. een mannetje dat weer gaat dekken of een vrouwtje dat gaat slepen met andere fretten.

* Toegenomen lichaamsgeur. Door de geslachtshormonen neemt de vetsecretie van de huid toe.

* Minder speels, meer slapen.

* Gewichtsverlies

* Moeite met plassen bij mannetjes. Door de hormonen wordt de prostaat vergroot en deze drukt het lumen van de plasbuis dicht. Dit is een levensgevaarlijke situatie. Ook dit kan soms het enige verschijnsel zijn.

Niet alle verschijnselen zijn bij elke fret waarneembaar. Het kaal worden valt wel het meeste op en is bij 60% van de fretten met een bijnierprobleem aanwezig

[[bestand:Bijnier aandoening.jpg|300px]]

'''''Diagnose'''''

De diagnose wordt gesteld aan de hand van de symptomen, een uitgebreide buikpalpatie (het betasten van de organen in de buik) en bloedonderzoek. Voor dierenartsen die minder bedreven zijn in het palperen van de buik kan een echo van de buik nodig zijn. Echter, de bijnieren zijn meestal zeer klein en kleine afwijkingen zijn niet goed zichtbaar met
de echo. Ook kan de echo niet het verschil in hardheid en stevigheid aantonen wat ontstaat bij een beginnende afwijking.

'''''Hoe komt het dat fretten last hebben van ontaarde bijnieren?'''''

Er zijn aanwijzingen dat de hersenen (hypothalamus/hypofyse) bij het ouder wordende fretje hormonen gaan produceren die de bijnieren overmatig stimuleren. Door deze stimulatie gaan de bijnieren vervolgens te veel geslachtshormonen produceren. Deze overmaat aan geslachtshormonen maken het fretje ziek door hun inwerking op bijvoorbeeld de huid, geslachtsorganen, het beenmerg en de prostaat.

Aangezien de hormonen van de hersenen op beide bijnieren effect hebben, zijn meestal beide bijnieren aangetast. Vaak geven ze pas na elkaar problemen. Hierdoor zal na het verwijderen van een enkele bijnier bijvoorbeeld pas een jaar later de andere bijnier problemen gaan geven.

De oorzaak is helaas nog niet opgehelderd, maar er wordt wel onderzoek naar gedaan. De Universiteit van Utrecht bekijkt momenteel de rol van castratie/ sterilisatie van jonge fretten met betrekking tot het ontstaan van bijniertumoren.

'''''Wat is de beste behandeling?'''''

* Een '''hormoonimplantaat''': De beste behandeling van een bijnierprobleem is de (levenslange) behandeling met
implantaten.

* 2.Chirurgie: Chirurgie van de bijnier wordt in de Frettenkliniek alleen nog maar gedaan als het implantaat onvoldoende effect heeft. Of indien de aangetaste bijnier snel groeit en duidelijk veel groter wordt.

''N.B. Het is belangrijk dat deze operatie alleen wordt uitgevoerd door hierin gespecialiseerde dierenartsen welke over de juiste kennis en speciaal instrumentarium beschikken. De rechter bijnier zit namelijk vast aan de achterste holle ader. Het verwijderen van deze bijnier is een moeilijke procedure en kan bij onvoldoende ervaring of onjuiste chirurgietechniek tot dodelijke bloedingen of onvoldoende wegname leiden.''

'''''Het voorkomen van bijnierproblemen'''''

Op dit moment loopt een onderzoek aan de Universiteit te Utrecht waar door middel van hormoonimplantaten jonge
fretten zijn gecastreerd en gesteriliseerd. Het is te verwachten dat deze fretten later minder last krijgen van bijnierproblemen. Maar er is nog niets zeker en het onderzoek zal nog enige jaren duren.

Om bijnierproblemen te voorkomen is er ook de mogelijkheid om bij gezonde gecastreerde en gesteriliseerde fretten
een implantaat te zetten vanaf de leeftijd van 5 à 6 jaar.

[[bestand:Beginnende kaalheid bijnierprobleem.jpg|300px]]

''Een beginnende kaalheid op de rug boven de staartbasis bij een fret met een bijnierprobleem''

===Doofheid bij fretten===

Door: Hanneke Roest, frettendierenarts.

'''De Frettenkliniek''' te Giessen

[[Bestand:Doof fretje.jpg|300px]]

'''''Welke fretten zijn doof:'''''

1. Doofheid komt veel voor bij fretten met bijzondere witte aftekeningen zoals:

* De Panda fret: een volledig witte kop met vrijwel geen masker.
* De Blaze fret: witte vlekken of strepen op de kop.
* De Polkadot fret: witte vlekken over het gehele lichaam.
* De DEW (Dark Eye White) fret: een grotendeels witte fret (als een albino) met donkere ogen, soms met een donkere staart of een donkere streep over de rug.

Deze doofheid is ''aangeboren en erfelijk'' bepaald. De meeste dove fretten vallen binnen deze groep.

2. Doofheid komt voor bij fretten met een ernstige chronische ''middenoorontsteking'' door aantasting van het trommelvlies en/of de hier achter liggende gehoororgaantjes. Totale doofheid beiderzijds komt hierbij zelden voor. Meestal gaat het om een verminderde gehoorfunctie.

3. Doofheid kan een enkele keer ontstaan na het gebruik van bepaalde medicijnen zoals antibiotica die behoren tot de groep van de aminoglycosiden (oa. Gentamycine). Deze medicatie kan doofheid veroorzaken of het nu via tabletten, per injektie of direkt in het oor wordt gegeven. Ook het gebruik van oor-preparaten kunnen het binnenoor beschadigen als het trommelvlies niet intact is. Wees daar dus voorzichtig mee. Gebruik alleen oorzalven of -druppels die door de dierenarts zijn voorgeschreven.

[[Bestand:Doof fretje 1.jpg|400px]]

Blaze

[[Bestand:Doof fretje 2.jpg|400px]]

Dark Eyed White

[[Bestand:Doof fretje 3.jpg|400px]]

Panda

[[Bestand:Polka dot.jpg|400px]]

Polkadot

'''''Hoe ontstaat erfelijk bepaalde aangeboren doofheid:'''''

De witte aftekeningen zijn het gevolg van een mutatie in de cellen van de neurale kammen (“neural crest disorder”). Deze cellen zijn behalve voor de pigmentatie, ook verantwoordelijk voor andere belangrijke functies van het lichaam. Vroeg of laat kunnen er dan ook meerdere gezondheidsproblemen naar voren komen bij deze dieren.

Fretten met de genoemde witte aftekeningen kunnen geheel of gedeeltelijke doof zijn door het gebrek aan pigmentcellen vanuit de neurale kammen. Deze pigmentcellen spelen een rol bij de ontwikkeling van het gehoor. Op latere leeftijd kunnen zich bij deze dieren daarnaast ook makkelijker hartproblemen en maag-darmproblemen ontwikkelen doordat deze neurale cellen ook belangrijk zijn voor oa. de ontwikkeling van het hart, de grote bloedvaten en het perifere zenuwstelsel. Aanvankelijk werd gedacht dat het hierbij om het Waardenburg-syndroom ging, tegenwoordig is men er nagenoeg zeker van dat het om een mutatie in het KIT-gen gaat.

Niet '''alle''' fretten met bovengenoemde witte aftekeningen zijn doof. Dat hangt af van de mate waarin de mutatie in het KIT-gen tot expressie komt. Echter deze fretten dragen wel '''allemaal''' het gemuteerde gen met zich mee. Fokken met deze kleurafwijkingen is dan ook niet verstandig!

'''''Wat merk je aan een dove fret:'''''

Veel eigenaren hebben niet door dat hun fret doof is. Fretten reageren immers meestal op geluid zoals kleine kinderen… ze horen wat ze willen horen. Toch zijn er genoeg fretten die je bij hun naam kunt roepen, die dan gelijk opkijken en naar je toekomen. Echter veel fretten gaan gewoon door met waar ze mee bezig zijn. Als je goed oplet, kun je aan deze dove fretten merken dat ze schrikken als je ze van achteren onverwacht benaderd. Dove fretten kunnen eventueel ook sneller bijten als ze schrikken van een aanraking.

Dove fretten maken vaak andere geluiden dan horende fretten. Als ze opgewonden of geschrokken zijn kunnen ze soms een veel heftiger en luider geluid maken dan je zou verwachten. Hissen is meestal een teken van onbehagen bij een fretje. Maar een dove fret kan dat geluid maken terwijl hij gewoon door de kamer loopt of aan het spelen is.

Hun vocale communicatie naar andere fretten wordt vaak door de andere fretten niet begrepen en zelf horen ze natuurlijk ook niet wat een andere fret hun “verteld”. Dat kan enige verwarring bij beide partijen veroorzaken. Soms leidt dit tot een meer in zichzelf terug getrokken doof fretje dat zijn eigen gang gaat binnen de groep maar het kan ook zijn dat ze zich aanpassen en goed functioneren in een groep. Een doof fretje kun je meestal goed (aan een tuigje) mee naar buiten nemen, ze schrikken niet van alle harde geluiden en lopen meestal al snuffelend gezellig met je mee.

'''''De diagnose:'''''

De dierenarts kan alleen de uitwendige gehoorgang inspecteren met een oorkijker. Het is niet mogelijk om verder dan het trommelvlies te kijken. Indien er langdurig een ernstige oormijtinfectie aanwezig is er een redelijke kans dat het diertje ook een chronische middenoorontsteking heeft. Dit kan in enkele gevallen tot gehoor beschadiging leiden. De aangeboren erfelijke doofheid komt echter veel meer voor en is te vermoeden door het uiterlijk van de fret.

In een vreemde omgeving zoals een dierenartsen praktijk zal een fret niet gemakkelijk op doofheid te testen zijn. Het diertje is zo bezig met nieuwe indrukken en geuren dat hij waarschijnlijk zelfs niet eens op harde geluiden reageert. Daarom kan een fretje het beste thuis getest worden. Let op, een fret kan ook reageren op trillingen en luchtverplaatsing zoals dat gebeurt bij op de vloer stampen of in de handen klappen. Neem een bel, een klikker, een toeter of iets dergelijks en houd het achter je rug. Op het moment dat het fretje bij je vandaan loopt laat je het geluid horen en bekijk je of het diertje op een of andere manier een reactie geeft. Wissel hoge met lage geluiden af. Het kan zijn dat het fretje wel hoge tonen maar geen lage tonen hoort.
Op internet staat een leuk filmpje over de reactie van een horende en een dove fret op het aanzetten van een stofzuiger. Zie:

{{#ev:youtube|uNpHtJW4GCA}}

De ''BAER-test'' (Brainstem Auditory Evoked Response) is een zekere manier om de functie van het gehoor te testen. Gekeken wordt of er in de hersenen reacties optreden bij het aanbieden van geluidsprikkels aan ieder oor afzonderlijk.
Het fretje wordt licht onder narcose gebracht zodat het diertje het toelaat dat er twee dunne electroden worden geplaatst bij de beide oren en eentje midden op het voorhoofd. Daarna krijgt het diertje een dopje in één oor waaruit de "clicks" komen via de computer. Door middel van de electroden wordt gekeken of de hersenen reageren op deze geluiden. Is dit het geval, dan weet men dat het signaal de weg van lucht, trommelvlies, gehoorbeentjesketen, zenuwsensors in het slakkenhuis en gehoorzenuw in ieder geval met succes heeft doorlopen.

[[Bestand:Bear test.jpg|400px]]

De BAER-test

'''''De behandeling:'''''

Er bestaat geen behandeling voor doofheid. Maar een dove fret kan een goed leven hebben mits er rekening wordt gehouden met de handicap. Benader deze fretten liefst van voren zodat ze handelingen als oppakken en aanraken aan zien komen. Om deze fretten te leren bij je te komen kun je visuele signalen gebruiken zoals het schijnen met een zaklamp. Ook kun je de trillingen van de vloer gebruiken als je erop stampt.
Op internet staan prachtige verhalen (voornamelijk in het Engels) over hoe eigenaren omgaan met een doof fretje……

===Insulinomen===

Door: Hanneke Roest, frettendierenarts.

'''De Frettenkliniek''' te Giessen

Dit is een ziekte die regelmatig voorkomt bij fretten boven de leeftijd van 3 jaar. Insulinomen zijn kleine tumortjes in de alvleesklier. In de alvleesklier wordt insuline gemaakt. Insuline is een hormoon dat nodig is om het suiker (glucose) in het bloed beschikbaar te maken voor de lichaamscellen.

Bij tumortjes van de alvleesklier (insulinomen) wordt een te grote hoeveelheid insuline geproduceerd waardoor het suikergehalte in het bloed te laag wordt. De hersenen zijn voor hun functioneren afhankelijk van het suikergehalte in het bloed en krijgen problemen met hun energievoorziening als het bloedsuiker te laag wordt. Het lichaam zal via correctiemechanismen het bloedsuikergehalte kunstmatig op niveau proberen te houden. Hierdoor kan na het optreden van de eerste verschijnselen, het soms dagen of weken duren voordat u als eigenaar opnieuw iets aan uw fretje opmerkt. De aandoening wordt vaak niet op tijd onderkend. De symptomen worden door de eigenaar nogal eens als passend bij de leeftijd beschouwd.

'''''Oorzaak'''''

De belangrijkste oorzaak voor het ontstaan van insulinomen is naar de huidige inzichten een langdurige overstimulatie van de alvleeskliercellen door een overmaat aan suikers en koolhydraten in de voeding. Kattenvoer, vooral de goedkopere soorten maar ook de meeste frettenvoeders bevatten vaak teveel koolhydraten. Rozijntjes zitten vol (natuurlijke) suikers.

'''''Symptomen'''''

De eerste verschijnselen die in periodieke aanvallen voorkomen zijn:
* Staren in de ruimte gedurende een paar seconden. Het fretje is zich even niet bewust van de omgeving.
* Zwakte van de achterhand waardoor het achterlichaam kan omvallen.
* Verminderde activiteit met veel slapen is een veel gehoorde klacht.
* Gewichtsverlies komt regelmatig voor.
* Moeilijk wakker worden na het slapen.
* Speekselen en met de pootjes aan de bek krabben kan voorkomen ten gevolge van de misselijkheid die ontstaat door het te lage bloedsuiker gehalte.

De periodes tussen de aanvallen kunnen dagen of weken duren. Echter naarmate de ziekte langer bestaat krijgen we te maken met:
* Zeer sloom zijn, wat zich uit in het wel erg veel slapen.
* Ernstige vermagering.
* Toevallen, coma en sterfte.
Plotselinge sterfte zonder veel voorafgaande symptomen is mogelijk.

'''''Diagnose'''''

Als het bloedsuiker(glucose) na 4 uur vasten onder de 4 mmol/l komt in combinatie met de hierboven beschreven ziekteverschijnselen dan is een fret sterk verdacht van de aanwezigheid van insulinomen. Door uitsluiting van andere oorzaken van een laag bloedsuikergehalte kan de dierenarts de diagnose vervolgens met vrij grote zekerheid stellen. De tumortjes zijn te klein om op een echo zichtbaar te maken of om door de dierenarts te voelen in de buik.

'''''Behandeling'''''

''Chirurgie:''

De beste behandeling bestaat uit het chirurgisch verwijderen van de kleine tumortjes in de alvleesklier (voor een goed resultaat is ervaring van de dierenarts met deze operatietechniek een vereiste). Toch is het helaas zo dat een operatie het probleem niet voor altijd oplost. De operatie vermindert de progressie van de ziekte wel degelijk, maar op andere plaatsen in de alvleesklier ontstaan in de loop van de tijd weer opnieuw kleine tumortjes. In het gunstigste geval is uw fretje 2-3 jaar klachtenvrij zonder dat er medicijnen gegeven hoeven te worden. Maar een deel van de fretten hebben al eerder weer problemen waarna een medicinale therapie gestart wordt. De dosering van de medicamenten is dan gelukkig wel lager dan zonder chirurgie.

''Medicinale behandeling:''

Corticosteroïden als prednison en dexamethason hebben het vermogen om het bloedsuikergehalte te verhogen. Proglycem (diazoxide) is een insuline-remmer en kan ook ingezet worden. Deze medicijnen doen echter niets aan de groei van de tumoren. Nadeel van deze medicamenten is dat ze slecht zijn voor het slijmvlies van het maagdarmkanaal. De overlevingsduur met alleen medicijnen is significant lager dan met chirurgie en later aanvullend medicatie.

'''''Voeding:'''''

* Frequente maaltijden zijn belangrijk.
* Het is noodzakelijk om eiwitrijk voer van goede kwaliteit te voeren.
o Prooidiervoeding bevat de juiste concentraties voedingsnutrienten. Niet elke oudere fret is echter meer geschikt voor deze voeding.

o KVV (Kompleet Vers Vleesvoeding) als Carnibest of Haaks Barf zijn goede bronnen van dierlijk eiwit. Niet elke fret oudere fret is echter meer geschikt voor deze voeding met rauw vlees.

o Totally Ferret, Orijen en/of Eukanuba of Hill's kitten brokjes zijn de betere brokvoeders.
* Daarnaast kunt u het fretje 1x daags extra smakelijk eiwit voorzetten in de vorm van Hill's A/D blikvoeding of Royal Canin Convalescence Support Instant Diet (het Waltham papje). Geef het niet koud maar smakelijk lauwwarm!
* Geef géén suiker bevattende voedingsmiddelen zoals koekjes, rozijntjes, Nutrilon Soya ed. Deze stimuleren de afgifte van insuline.

Het is bij deze patiënten belangrijker '''dat''' ze eten dan '''wat''' ze eten. Dus wees voorzichtig met het overschakelen naar een nieuwe voeding.

'''''Wat te doen als een fret plots zeer zwak wordt of een toeval krijgt:'''''

Indien een oudere fret een toeval krijgt is dat vaak ten gevolge van een "hypo". Dat betekent dat door het te lage bloedsuikergehalte een probleem ontstaat voor de hersenen. Het dier valt om en gaat “stuipen”. Voordat de dierenarts gebeld wordt is het beter eerst iets te ondernemen; druivensuiker (in poedervorm) kan met een theelepeltje in de bek worden gegeven en wordt al door het mondslijmvlies opgenomen zodat het fretje eventueel niet hoeft te slikken. Een half theelepeltje is meestal ruim voldoende en binnen een 1/2 uur en soms al na 5 minuten voelt het diertje zich een stuk beter.

Bij lichte aanvallen is Nutri-plus gel, Calo-ped of Ferretvite nog beter. Deze bevatten ook vetten waardoor het bloedsuikergehalte beter op peil blijft. Als de fret weer in staat is om te eten kan het beste smaakvol eten aangeboden worden om een tweede dip te voorkomen.

===Hartaandoeningen bij de fret===

Door: Hanneke Roest, frettendierenarts.

'''De Frettenkliniek''' te Giessen

'''Is mijn fret een hartpatiënt?'''

Deze vraag zul je jezelf in de toekomst misschien een keer gaan stellen want een deel van de fretten krijgt (net zoals de mens, hond en de kat) helaas op oudere leeftijd te maken met een minder goed functionerend hart. Hartaandoeningen en hartfalen komen regelmatig voor vanaf 4 jaar leeftijd.

'''''Welke hartaandoeningen kan een fret krijgen.'''''

De hartaandoeningen van de oudere fret zijn grofweg te verdelen in:

* 1. '''DCM = Dilatoire Cardiomyopathie.'''

Cardiomyopathie is Latijns voor hartspierziekte. Bij deze hartaandoening is de hartspier niet meer in staat om voldoende effectief te kunnen samentrekken. Het hart is als het ware uit gelubberd. De elasticiteit is eruit. Daardoor wordt het bloed niet goed genoeg rond gepompt met als gevolg dat er bloed (vocht) in de longen, rond de longen of in de buikholte kan achterblijven.

* 2. '''HCM = Hypertrofische Cardiomyopathie.'''

Hierbij is de hartspier naar binnen toe verdikt. Uiteindelijk is hierbij onvoldoende ruimte in het hart om het bloed effectief rond te pompen.

[[Bestand:Hartaandoeningen.jpg|300px]]

* 3. '''Andere hartafwijkingen waarbij ritme stoornissen ontstaan.'''

Een aritmie wordt veroorzaakt door bijvoorbeeld een afwijkende hartfrequentie, een afwijkende impulsformatie, een verstoorde impuls geleiding (bv een hartblok) of een combinatie van deze oorzaken.

* 4. '''Lekkage van de hartkleppen.'''

De hartkleppen kunnen bijvoorbeeld ontstoken zijn geraakt vanuit een ontsteking elders in het lichaam. Hierdoor sluiten ze minder goed en kunnen daardoor wat gaan lekken. Hoewel dit bij oudere fretten wel vaker voorkomt leidt dit meestal niet tot grote problemen.

'''''Wat zijn de klachten bij deze fretten.'''''

Fretten die problemen krijgen met hun hart kunnen de volgende symptomen gaan vertonen:

* Een ''verminderde activiteit'' kan een eerste symptoom zijn. Het fretje slaapt meer en is minder speels.

* Sommige fretten eten slecht en ''verliezen gewicht''.

* Een te snelle of zware ''ademhaling''. Dit is het begin van de vochtstapeling in de longen.

* '' Hoesten en/of benauwdheid'' kan ontstaan doordat zich nog meer vocht ophoopt in of rond de longen.

* Een ''dikke buik'' met daarbij een toename in gewicht kan ontstaan indien er zich vocht ophoopt in de buikholte. De buik kan hierbij soms enorm in omvang toenemen.

* ''Aanvallen van zwakte'' waarbij het diertje zwabberend loopt en af en toe door de pootjes zakt.

* '' Plotse sterfte'' is mogelijk zonder dat het dier veel symptomen liet zien. Hierbij is het dier in acuut hartfalen gekomen.

* Een acuut optredende '' verlamming'' van de achterpoten of enkele achterpoot kan ontstaan door een trombo-embolie. Bij hartpatiënten bestaat namelijk het risico op klontering van het bloed. Kleine stolsels kunnen vervolgens vastlopen in de nieren of de vertakkingen van de grote lichaamsslagader naar achteren.

Oudere fretten kunnen ''na een operatie'' plots klachten krijgen van hun hart, meestal openbaart zich dit binnen een week na de operatie. Tot de operatie kon het zieke hart het vaak nog net “rond krijgen”. Na de operatie gaat het dan mis door de extra belasting van het hart en vaatstelsel tijdens de operatie.
In de zomer, met warm weer, hebben hartpatiënten het vaak moeilijker en zijn de klachten meestal duidelijker.

'''''Hoe weet ik dat mijn fret een hartaandoening heeft.'''''

De diagnose is niet altijd gemakkelijk te stellen door de dierenarts. Het verschil met bijvoorbeeld een ernstige longontsteking of longtumor kan erg lastig zijn. Fretten hebben lang niet altijd een ''hartruis''. Vaak is wel een verhoogde hartslag aanwezig. De ''hartslag'' is verhoogd omdat het hart toch nog zo veel mogelijk bloed wil rondpompen. Om de benodigde hoeveelheid rond te pompen is het nodig dat het hart harder gaat werken en dus vaker moet pompen.
Er zal meestal een ''röntgenfoto'' van het fretje worden gemaakt . Op een röntgenfoto is het hartje bij DCM duidelijk vergroot, bij HCM heeft het hart een normale grootte. Een röntgenfoto is ook belangrijk voor het opsporen van vocht in of rond de longen of in de buikholte.

Indien er vocht rond de longen aanwezig is kan een ''punctie'' van de borstholte en onderzoek van het punctaatvocht ook een belangrijke aanwijzing zijn voor een hartprobleem. Dit kan doorslaggevend zijn om een ernstige longontsteking uit te sluiten.

Een ''hartfilmpje (ECG)'' geeft ook nadere informatie, met name bij de ritme stoornissen is dit heel belangrijk. Gelukkig laten de meest fretten het maken van een ECG goed toe.

[[Bestand:ECG.jpg|300px]]

ECG bij de fret

''Echografie'' kan belangrijk zijn indien er twijfel is over het soort hartaandoening en de daarvoor te gebruiken medicatie. Het goed interpreteren van het kleine hartje van de fret is erg moeilijk. Ik heb daarom een sterke voorkeur voor de cardiologe Nicole van Israël in België [http://www.acapulco-vet.be].

'' Bloedonderzoek'' in verband met de nierfunctie en elektrolyten huishouding wordt meestal pas in een later stadium gedaan om de effecten van de medicatie op het dier te meten.

'''''Hoe kan een fret met een hartaandoening behandeld worden?''''''

De schade aan het hart is onomkeerbaar en medicatie is dan ook levenslang. De medicatie zal echter zeker in het begin maar ook later nog bijgesteld moeten worden naar de behoeften van het dier. Ik noem dat de “fine-tuning”. Daarom is het erg belangrijk dat hartpatiënten regelmatig op controle komen om de medicatie steeds weer aan te passen aan huidige situatie. De juiste behandeling van een hartprobleem bestaat uiteindelijk altijd uit een combinatie van meerdere medicijnen.

'''''Heeft het wel zin om een hartpatiënt te behandelen?'''''

Absoluut! Er zijn heel wat fretten in Nederland die op hartmedicatie staan en een goed leven hebben. Fretten reageren namelijk over het algemeen erg goed op de behandeling met de juiste medicijnen.
Als de aandoening op tijd wordt onderkend kunnen fretten (met medicatie) nog gedurende enkele jaren een goed leven leiden Wordt een hartfalen in een laat stadium ontdekt dan kan het leven slechts voor een paar weken of hooguit een paar maanden (op een prettige manier) worden verlengd.

Ernstig benauwde fretten kunnen na medicatie weer helemaal herstellen en zelfs fretten waarbij de achterpoten niet meer functioneren hebben hier gelukkig meestal maar tijdelijk last van en lopen binnen 2 weken weer.

Natuurlijk komt er een moment dat aanpassing van de medicatie niet meer helpt en dan is het onze verantwoordelijkheid om hier op de juiste manier op te reageren. Eigenlijk is het net als bij mensen. Hartpatiënten kunnen gelukkig met de huidige medicijnen een prima leven leiden…….. maar natuurlijk heeft niemand het eeuwige leven.

===Huidaandoeningen===

'''Hotspots'''

Hotspots zijn kleine natte huidontstekingen die ronde vurige plekken op de huid geven, veelal achter op de rug. Over het algemeen zie je deze hotspots bij fretten met een bijnier probleem of een chronische maagaandoening.
Sommigen schrijven het echter toe aan een allergische huidaandoening door o.a. voedselallergie.

Het probleem ontstaat vaak in zeer korte tijd. Doordat de plek jeukt zal de fret eraan gaan krabben en bijten en ontstaat er door wondvocht in de meeste gevallen een korstje op de huid en in de vacht.
Je fret kan zich er ook ziek bij voelen en zich een paar dagen rustiger of juist wat nerveus door gedragen. Doordat zelftrauma een grote rol speelt in de ontwikkeling van hotspots worden zij ook wel pyotraumatische dermatritis genoemd.

Aan deze aandoening is niet veel te doen. Wanneer het tijdig ontdekt wordt kun je proberen te voorkomen dat het dier eraan gaat krabben of bijten. Ook kan de vacht een beetje worden weg geknipt zodat korstvorming gedeeltelijk wordt voorkomen.
Soms kan gebruik van een ontstekingsremmende crème verlichting geven.
Een hotspot verdwijnt uiteindelijk vanzelf weer, meestal na ongeveer een week. Toch komt de hotspot in de meeste gevallen ook weer terug op dezelfde plek.

[[Bestand:Hotspotplekje.jpg|300px]]

hotspot

'''Huidtumoren'''

Huidtumoren komen bij fretjes van middelbare leeftijd regelmatig voor, maar soms ook op jongere leeftijd. Gelukkig zijn ze over het algemeen goedaardig. Sommige tumoren kunnen ulcereren waardoor een zwarte korst op het tumoroppervlak ontstaat. Omdat ze meestal weinig verheven zijn, lijken de plekjes soms meer op exceemplekken. Jeuk is soms aanwezig. Huidtumoren kunnen het beste chirurgisch verwijderd worden en vervolgens histologisch worden onderzocht.

Ze lijken soms te verdwijnen maar als je goed kijkt en voelt blijft er altijd een verdikking van de huid voelbaar. Weken later kan het plekje weer gaan ulcereren en een korstje vormen. Soms hebben fretjes hier jeuk aan maar lang niet altijd. Het zijn kleine mastcel tumoren. Bij honden zijn deze tumoren vaak kwaadaardig. Bij fretten meestal niet. De behandeling voor jonge, gezonde fretten is het chirurgisch verwijderen van het tumortje. Bij oudere of zieke dieren kan soms beter afgewacht worden.

===Lymfoom===

Door: Hanneke Roest, frettendierenarts.

'''De Frettenkliniek''' te Giessen

Na de endocriene tumoren is lymfoom een van de meest voorkomende tumoren bij de fret. Bij jonge fretten onder de leeftijd van 1-2 jaar heeft de ziekte vaak een snel verloop. De meest voorkomende vorm bij deze jonge dieren is “mediastinaal lymfoom” in de borstholte, waar¬bij de zwezerik snel groeit en door zijn grote volume de longen wegdrukt. Bij oudere dieren komt meestal de “multicentrische” vorm van lymfoom voor, met aantasting van uitwendige en inwendige lymfeklieren en inwendige organen. Bij oudere dieren verloopt de ziekte meer chronisch.

'''''Symptomen'''''

Bij jonge dieren met “mediastinaal lymfoom” ontstaat vaak een plotselinge benauwdheid, eventueel voorafgegaan door slecht eten, gewichtsverlies en luste-loosheid. Hoesten en het opbraken van voedsel kunnen eveneens optreden. Bij de “multicentrische” vorm van oudere dieren hangen de klachten af van de organen die betrokken zijn bij deze ziekte. Aspecifieke, vage symptomen als slecht eten, vermageren en lusteloosheid zijn vaak aanwezig. Andere mogelijke symptomen zijn chronische diarree, braken, milde benauwdheid, geelzucht, zwakte in de achterhand.

'''''Diagnose'''''

Bij jonge dieren is röntgenologisch voorin de borstholte een massa zichtbaar die zich behoorlijk naar achteren kan uitbreiden. Een weefselonderzoek van een biopt met een dunne naald uit de borstholte is bewijzend.
Bij oudere dieren kunnen vergrote uit- en inwendige lymfeklieren voelbaar zijn.
Röntgenfoto’s en een echo van de buik kunnen nadere informatie geven. Uiteindelijk geeft weefselonderzoek pas de juiste diagnose. Dunne naald aspiratiebiopten van deze vergrote lymfeklieren zijn door de patholoog niet op een goede manier te beoordelen en kunnen makkelijk verkeerd geïnterpreteerd worden. Beter is het om de lymfeklier in zijn geheel te verwijderen en op te sturen voor onderzoek.

[[Bestand:Opgezette klieren fret.jpg|300px]]

Vergrote kaak lymfeklieren

'''''Behandeling'''''

De behandeling kan bestaan uit het verstrekken van corticosteroïden of chemotherapie. Met corticosteroïden (Prednison) wordt een vaak tijdelijk goed resultaat bereikt. Chemotherapie vereist een intensieve begeleiding en is ook niet genezend. Fretten met lymfoom zijn gevoeliger voor allerlei infecties, antibiotica kan daarom ook nuttig zijn en een tijdelijk herstel geven.

'''''Prognose'''''

Bij jonge dieren is de ziekte vaak snel fataal. Oudere dieren kunnen langdurig ziek zijn met goede periodes afgewisseld door periodes waarin de fret zich ziek voelt. Uiteindelijk is de prognose slecht.

===Maagdarmaandoeningen===

Door: Hanneke Roest, frettendierenarts.

'''De Frettenkliniek''' te Giessen

De meeste fretteneigenaren hebben wel een fret meegemaakt met afwijkende ontlasting, al dan niet langdurig. Ook plotselinge sterfte bij jong volwassen fretten heeft vaak te maken met een maagdarmprobleem. Het is een van de meest behandelde aandoeningen in de “Frettenkliniek”.
De allerbelangrijkste maagdarmaandoening van de fret is de ''Helicobacter gastritis'' (= maagontsteking). Van daaruit kunnen diverse andere problemen van de spijsverteringsorganen veroorzaakt worden. Het ontstaan van haarballen, secundaire darminfecties, coccidiose bij volwassen dieren, alvleesklier-, lever- en galwegontstekingen zijn vaak te herleiden tot het primaire probleem in de ontstoken maag.

Medicijnen als prednison en alle pijnstillers geven bij langer gebruik bijna altijd problemen doordat zij het maagdarm slijmvlies beschadigen. Zij kunnen daarom beter slechts voorzichtig en in lage dosering worden gegeven. Een combinatie van deze twee medicijnen tegelijkertijd kan beter slechts in uiterste noodzaak bij de fret worden ingezet.

'''''Symptomen'''''

Lang niet alle fretten hebben dezelfde symptomen bij een bepaalde aandoening. Ook kunnen diverse symptomen ook passen bij andere aandoeningen dan die van het maagdarmkanaal. Dat maakt het soms erg lastig voor de dierenarts om de klachten van de fret goed te interpreteren.
Sommige fretten hebben een verminderde of wisselende eetlust. Vaak is de activiteit van het diertje verminderd en is het minder speels. Soms ook is het fretje echter weer erg onrustig en hyperactief. Er zijn fretten die bijterig worden naar hun eigenaar of naar andere fretten. “Plat liggen” komt regelmatig voor, de fret zakt even door de poten tijdens het lopen en heeft een wat starende blik in zijn ogen. Hij heeft even buikpijn. Even later loopt hij weer door alsof er niets aan de hand is. Fretten braken niet gemakkelijk dus als ze braken dan is er meestal iets aan de hand.

[[Bestand:Buikpijn Sanne.jpg|300px]]

Buikpijn

[[Bestand:Misselijk-maagpijn Pudding.jpg|300px]]

Misselijk/buikpijn. Let op de combinatie van platliggen en geknepen oogjes.

{{#ev:youtube|o7an7TczM0w}}

Dit fretje heeft duidelijk last van buikpijn.

Fretten met maagdarmproblemen hebben vaak afwijkende ontlasting. Deze kan breiig van consistentie zijn, te dun als koeienvlaai of zelfs waterdun. De ontlasting kan veel “zaadjes” bevatten ten gevolge van onvoldoende opname van voedingsstoffen. Soms is er slijm met eventueel rood bloed aanwezig. Vaak wordt er al dan niet tijdelijk een groene kleur gezien. Deze ontstaat als de ontlasting te snel door het darmkanaal gaat en is een teken dat de darmen “geïrriteerd” zijn. Als de ontlasting zwart, plakkerig en er als teer uitziet, betekend dat meestal een bloeding in het voorste deel van het maagdarmkanaal. Fretten die prooidier eten kunnen ook zwarte ontlasting hebben maar die is meestal meer gevormd en niet plakkerig. Als er onvoldoende gal bij de ontlasting komt kan deze een creme kleurige pasteuze vorm aannemen.

In de loop van de tijd valt het diertje langzaam maar zeker af en wordt de vacht dunner en dof. Vaak zijn er tekenen van misselijkheid. Vooral na het eten. Smakken, met de pootjes aan de bek krabben, speekselen en tandenknarsen zijn duidelijke misselijkheids tekenen. Ook aan lappen, tapijt of andere stoffen materiaal bijten kan een teken van misselijkheid zijn. Sommige fretten hebben een dikke wat opgeblazen buik meestal gecombineerd met stinkende ontlasting.

{{#ev:youtube|mJrhcLn1WYQ}}

'''''Diagnose'''''

Voor het stellen van een juiste diagnose is het verhaal van de eigenaar (de ''anamnese'') over de huisvesting, de voeding en de klachten die het diertje laat zien erg belangrijk. Sommige klachten die het diertje vertoond worden niet als afwijkend beoordeeld door de eigenaar terwijl dat wel het geval is.

Bij het ''klinisch onderzoek'' is het palperen (doorvoelen) van de buik van veel betekenis. Daarmee kunnen pijnlijke plekken in de buik opgespoord worden. Bij veel van deze fretten is de grote buiklymfeklier vergroot en pijnlijk. Soms is voor in de buik de maaglymfeklier te voelen als een harde en pijnlijke dikte. Deze klieren zijn de “opruimorganen” bij problemen in het maagdarmkanaal. Fretten met een ernstige maagontsteking of een maagzweer zijn meestal erg gevoelig voorin de buik waar de maag gelegen is. Ook als de lever ontstoken is kan dit meestal gevoeld worden doordat de lever dan groter, harder en pijnlijk is bij het palperen. Een obstructie in de darm of een tumor is meestal in de buik te voelen als een harde, vaak pijnlijke dikte in het midden en achterste deel van de buik.

Bij veel fretten is de milt vergroot. Bij weefselonderzoek blijkt het meestal om een goedaardige vergroting te gaan. De milt reageert namelijk vooral op ontstekingen in de buik en in het bijzonder op een Helicobacter infectie van de maag. Het verwijderen van een grote milt is dan ook niet heel zinvol tenzij deze milt zo groot is geworden dat hij een mechanische belemmering vormt voor het diertje.

Met ''bloedonderzoek'' kan soms een verhoging van de ontstekingscellen aangetoond worden. Bij ernstige maagdarm klachten kan het protein-loosing syndroom optreden waarbij het eiwit gehalte in het bloed verlaagd is. Ook het aantal rode bloedcellen kan verlaagd zijn ten gevolge van bloedverlies via het maag-darmkanaal of vanwege een onvoldoende aanmaak bij langer bestaande problemen. De leverenzymen kunnen verhoogd zijn bij problemen met de lever. Bij chronische patienten kan het zinvol zijn om het Vitamine B12 gehalte in het bloed te bepalen.

Ontlasting onderzoek is nuttig om coccidiose en Giardia infecties aan te tonen. Deze worden meestal alleen gezien bij jonge fretten en op plaatsen waar veel fretten bij elkaar worden gehouden. Een bacteriologisch onderzoek van de ontlasting kan een enkele keer ook nuttig zijn.

Op de ''röntgenfoto'' kunnen vreemde voorwerpen in de maag (haarballen, stukjes rubber, oordopjes!) zichtbaar gemaakt worden. Ook kan het vermoeden op een obstructie in de darm meestal bevestigd worden. Lever, nieren en blaas maar ook hart en longen kunnen goed in beeld gebracht worden. Met een ''echo'' is de inhoud van de maag wat minder goed zichtbaar te maken maar een obstructie in de darm weer wat beter dan met de rontgenfoto.

Voor een definitieve diagnose van een langdurige maagdarmprobleem zijn meestal ''maag en/of darmbiopten'' nodig. Dat is uiteraard niet zo heel makkelijk te doen dus wordt er over het algemeen uitgegaan van een waarschijnlijkheidsdiagnose en daarvoor een behandeling ingezet. Indien de problemen blijven bestaan is een “kijkoperatie” vaak zinvol en kunnen maag- en darmbiopten worden genomen. Deze biopten worden vervolgens naar een patholoog opgestuurd die onder de microscoop de stukjes weefsel kan beoordelen en informatie geeft over het aanwezig zijn van bijvoorbeeld ontsteking of tumoren.

'''''Specifieke maagdarm aandoeningen'''''

*'''Helicobacter maagontsteking'''

Met een recent onderzoek onder Nederlandse fretten bleek dat bij 80% van de fretten de Helicobacter Mustelae bacterie in de maag kon worden aangetoond. In eerder Amerikaans onderzoek was dit percentage veel hoger en werd hij aangetoond bij alle onderzochte dieren. De bacterie wordt overgedragen door besmette ontlasting. Waarschijnlijk worden pups al in het nest besmet. De bacterie kan in de maag van de fret een ''chronische maagontsteking'' (vooral bij oudere fretten) maar ook een acute maagontsteking met zelfs [u]maag- en darmzweren[/u] veroorzaken. Niet elke fret heeft veel last van deze infectie. Maar een maagzweer is een van de belangrijkste doodsoorzaken bij jonge fretten. Stress en verkeerde voeding zijn de belangrijkst predisponerende factoren.

Stress is mogelijk ten gevolge van een andere fret. Fretten zijn territoriale dieren en een andere fret kan, zonder dat de eigenaar het zich bewust is, een belangrijke stressfactor zijn. Stress kan ook ontstaan ten gevolge van andere huisvesting, een andere chronische ziekte of onvoldoende “enrichment” of afleiding. Wat betreft de voeding moeten we ons realiseren dat de fret een prooidier eter is. Een strikte vleeseter. Frettenbrokjes bevatten vooral veel plantaardige eiwitten en vezels. Daar is het maagje van de fret eigenlijk niet voor gemaakt.

*'''Vreemd voorwerp in het maagdarmkanaal'''

Jonge fretten onder de leeftijd van 1 jaar kauwen nogal eens op allerlei zacht materiaal zoals zacht rubber, zacht plastic en latex. Stukjes hiervan worden dan doorgeslikt en komen in de maag. Deze kunnen soms maanden in de maag blijven zitten. Bij oudere fretten zijn het vaak haarballen die zich in de maag vormen door het likken aan de vacht. Als de maag minder goed zijn werk doet zoals bij een chronische ontsteking, kunnen de haren te lang in de maag blijven en daar gaan klitten. De symptomen die deze fretten vertonen zijn vaak vaag. Pas als het voorwerp vastloopt in het (veel dunnere) darmkanaal is het fretje acuut ziek met hevige buikpijn en uitdroging. Vaak sterft het fretje binnen 2 dagen als er niet op tijd wordt ingegrepen. De behandeling varieert van laxeren tot direct chirurgisch ingrijpen.

[[Bestand:3. Haarbal uit maag.jpg|300px]]

Haarbal uit de maag

*'''Darmontsteking'''

Een darmontsteking kan veroorzaakt worden door diverse virussen, bacteriën, protozoen, voedsel intolerantie en oorzaken die niet altijd te achterhalen zijn. De ontlasting kan bekeken worden onder de microscoop of worden opgestuurd naar het laboratorium voor een bacteriologisch onderzoek (een kweek).

Recent is aangetoond dat in Nederland het ''Coronavirus'' op grote schaal voorkomt. Dit virus is in Amerika ook bekend en veroorzaakt daar E.C.E. (Epizootic Catarrhal Enteritis) ook wel “Groene-slijm ziekte” genoemd. Het virus is zeer besmettelijk. De besmetting gebeurt via contact met ontlasting van een ziek dier. Het verloop van de ziekte is afhankelijk van de lichaamsconditie van het fretje. Jonge gezonde fretten hebben vaak slechts een aantal dagen diarree. Fretten met al chronische maagdarmproblemen of andere aandoeningen kunnen ernstig ziek worden. Bij sommige fretten kan het virus de darmvlokken van de darmen ernstig beschadigen waardoor uiteindelijk chronische diarree ontstaat. Een enkele keer kan het virus een systemische ziekte veroorzaken met ontstekingen in diverse organen. Deze complicatie vertoont overeenkomsten met de aandoening “FIP” bij katten die geïnfecteerd zijn met het katten Corona virus. Het katten-Corona virus lijkt niet besmettelijk voor de fret. De fret heeft zijn eigen Corona virus variant. Helaas is de ziekte moeilijk met zekerheid vast te stellen bij het levende dier.

''Coccidiose'' en een ''Giardia'' infectie worden veroorzaakt door een parasiet in de darmen. Vooral jonge fretjes kunnen hier behoorlijk ziek van zijn. Oudere fretten hebben meestal geen problemen met coccidiose en kunnen met hun eigen afweer de infectie genezen. Echter fretten die al een afwijkend darmkanaal hebben door bijvoorbeeld een Coronavirus infectie kunnen wel problemen hebben om van deze infectie af te komen en kunnen beter behandeld worden. Met behulp van ontlasting onderzoek is de ziekte eenvoudig aan te tonen.

*'''Eosinofiele maag-darmontsteking'''

Fretten zijn strikte vleeseters toch geven wij in onze voeding vaak veel plantaardige eiwitten zoals granen. Bij sommige fretten reageert het maagdarmkanaal hierop met de productie van bepaalde specifieke (eosinofiele) ontstekingscellen. Deze fretten kunnen chronisch diarree met of zonder slijm en bloed vertonen in combinatie met gewichtsverlies. De diagnose is pas te stellen na een biopt van de maag of de darm. Corticosteroïden kunnen soms tijdelijk helpen maar een correctie van het voer is belangrijker.

*'''Tumoren'''

Tumoren uitgaande van het maagdarmkanaal komen niet vaak voor. Er zijn aanwijzingen dat tumoren in dit gedeelte van het lichaam vooral kunnen ontstaan vanuit chronische ontstekingen zoals bijvoorbeeld bij Helicobacter uitgroei. Lymfoom, een ontaarding va de lymfeklieren komt bij oudere fretten wel regelmatig voor. Hierbij kunnen ook de lever en darmen aangetast zijn.

'''''Behandeling van maagdarmproblemen'''''

Bij een vermoeden op een Helicobacter maagontsteking zal een ''antibiotica kuur'' tegen de Helicobacter bacterie worden ingezet. Deze kuur is dezelfde als die bij mensen wordt gebruikt. Echter fretten met ernstige ontsteking of maagzweer kunnen soms niet goed tegen het antibioticum Clarithromycine. Dit is namelijk erg irriterend voor de maag. Het is dan beter om eerst de maagwondjes wat te laten herstellen met ''maagzuurremmers'' en een ''maagwandbeschermer'' als Sucralfaat voordat dit antibioticum wordt ingezet. Aanvullend kunnen medicijnen tegen de misselijkheid en Vitamine B12 injecties worden gegeven.

Indien er sprake is van een vreemd voorwerp in de maag of bijvoorbeeld een obstructie in de darm, zal er ''geopereerd'' moeten worden. Een enkele keer kan een obstructie met laxeermiddel naar achteren worden gedreven, vooral als bekend is dat
het bijvoorbeeld gaat om een te groot stuk groente of fruit. Maar dit is altijd een risico want hoe langer je wacht met opereren hoe groter het risico dat het diertje sterft.

Bij diarree ten gevolge van bijvoorbeeld een Corona virus infectie kan een darm beschermend middel als Finidiar pasta of Sucralfaat gegeven worden voor een aantal dagen. Indien het fretje ernstig ziek is, is antibiotica en eventueel andere aanvullende medicatie nodig. Coccidiose bij jonge fretjes of zieke dieren kan behandeld worden met een medicijn tegen deze parasieten. Alle fretten dienen tegelijk behandeld te worden, ook de (wel besmette maar) niet zieke dieren.

''Tumoren'' van het maagdarmkanaal kunnen soms chirurgisch verwijderd worden door het stuk aangetaste darm te verwijderen. Dit is een moeilijke operatie maar voor een ervaren frettendierenarts goed te doen. Voor de behandeling van Lymfoom met aantasting van het maagdarmkanaal zie het hoofdstuk: Lymfoom.
Het verwijderen van een vergrote milt bij fretten met diarree is niet nodig. Deze milt is een reactie op de ontsteking in het maagdarmkanaal.

Het is belangrijk om kleine hoeveelheden ''goed verteerbaar voedsel'' te geven, bijvoorbeeld Royal Canin Convalescence Support Instant (het “Waltham papje”) of Hill’s A/D blikvoer. Voor fretten met ernstige problemen is het niet meer verstandig om rauw voedsel te geven.

Fretten met ernstige maagdarmproblemen kunnen het beste worden opgenomen in de ''kliniek'' waar zij via injecties en met infuus behandeld kunnen worden. Deze injecties belasten het maagdarmkanaal veel minder.
''Oudere fretten'' hebben vaak chronische maagdarmproblemen door de langdurige aanwezigheid van de Helicobacter bacterie in de maag. Zij hebben vaak baat bij een dagelijkse hoeveelheid van het Waltham papje in combinatie met 1-2x daags Sucralfaat.

'''''Preventie van maagdarmproblemen'''''

De Helicobacter bacterie is bij de fret waarschijnlijk niet uit te roeien. Wel kan met een kuur antibiotica het aantal bacteriën in de maag weer verminderd worden. Maar een uitgroei kan beter tegen gegaan worden door de fret ''goede voeding'' te geven en ''stress'' zoveel mogelijk te vermijden. Haarballen zijn meestal het gevolg van de verminderde maagmotiliteit ten gevolge van de maagontsteking. Die ontsteking moet dus ook behandeld worden. Daarnaast is het zinvol om tijdens de rui om de dag 1 cm ''haarbalpasta'' voor de kat te verstrekken. Haarbalpasta bevat veel suikers en is daarom erg gewild bij de fretten. Beter zou het zijn om alleen de vaseline te geven. Dit kan door het kopen van zuurvrije vaseline bij de apotheek of de drogist. Dit mag elke dag gegeven worden tijdens de rui. Het is echter minder smakelijk.

===Middenoorontsteking===

De laatste jaren hebben we steeds meer te maken met oorproblemen bij fretten; vaak een middenoorontsteking. De kan zich ontwikkelen tot een chronische aandoening.

Het middenoor is een inwendig gelegen gedeelte van het gehoorsysteem, wat net achter het trommelvlies ligt. Bij de fret op een moeilijk bereikbare plek, in het bot van de kop en schedel en is verdeeld in allerlei kleine ‘kamertjes’, lijkend op een honingraad.

Het is nog niet duidelijk wat precies de oorzaak is van de steeds frequenter voorkomende middenoorontstekingen, maar het vermoeden is dat oormijten een rol spelen. Deze kunnen schade aan de gehoorgang en het trommelvlies aanrichten, waardoor schimmels, bacteriën en virussen naar binnen kunnen dringen. Een goede bestrijding van oormijten lijkt dan ook erg belangrijk. Dit kan onder andere door middel van Stronghold pipetjes, verkrijgbaar bij de dierenarts. Zie [[verzorging#oormijten]]

Doordat het middenoor van de fret op een lastig bereikbare plek gelegen is, is het moeilijk een ontsteking goed te bestrijden. Antibiotica kan er vaak moeizaam komen en door de bouw is het eigenlijk niet mogelijk om te spoelen. Vaak is langdurige behandeling noodzakelijk met antibiotica en oordruppels. Hierdoor wordt een middenoorontsteking regelmatig een chronisch probleem.

Een ''acute middenoorontsteking'' is te herkennen aan:

* Scheef houden van de kop, met het aangetaste oor naar beneden
* Het in rondjes lopen
* Wankelen tijdens bewegen/lopen
* Soms tranende ogen
* Soms niet willen eten
* Soms koorts en algemeen ziek zijn

'''''Ga bij een van deze signalen direct naar een dierenarts met frettenervaring!'''''

Wordt dit niet juist behandeld, kan het een pijnlijke dood van je fretje betekenen.

''Een chronische middenoorontsteking ''geeft vaak minder duidelijke acute verschijnselen:

* Tranende ogen bij eten
* Slecht eten
* Veel kruimelen met brokjes
* Prooi laten staan
* Kuchen, hoesten en keelschrapen
* Soms wankelen met achterhand tijdens lopen
* Niet bij de oren geaaid willen worden
* Lastig in het nekvel te pakken
* Gespannen in nekspieren, vooral bij aanraken
* Afvallen

Een chronische middenoorontsteking is altijd sluimerend aanwezig. Regelmatig steekt het dan weer de kop op. Het is een zeer pijnlijke aandoening voor je dier. Fretten laten pijn erg lastig zien, dus elk klein signaal kan belangrijk zijn.

Een chronische oorontsteking kan desastreus verlopen voor je fretje als het niet onderkent en behandeld wordt. De ervaringen zijn dat fretten die een chronisch oorprobleem hebben erg vatbaar zijn voor nierontstekingen,(chronische) ontstekingen in de keel en aan de luchtwegen en er zijn vaak maag/darm complicaties door de vele antibiotica die de frettenmaagjes vaak slecht verdragen. Bovendien is er een risico dat de ontsteking doorbreekt naar de hersenen, wat onherroepelijk de dood betekent.

===Nierfalen bij de fret===

Door: Hanneke Roest, frettendierenarts.

'''De Frettenkliniek''' te Giessen

De nieren hebben een belangrijke functie in het constant houden van allerlei waarden in het lichaam. Ze regelen de zuurtegraad van het bloed, ze veranderen de bloeddruk naar behoefte van het lichaam en houden de mineralen in balans. Daarnaast zorgen ze ervoor dat afvalstoffen uit het lichaam verwijderd worden. Deze afvalstoffen, afbraakproducten van eiwitten (zoals ureum, BUN) worden door de nieren uit het bloed gefilterd en met de urine afgevoerd.

'''Nierfalen''' is een toestand waarbij de nieren niet meer goed kunnen functioneren; ze doen hun werk niet goed meer. Dit kan ontstaan ten gevolge van verschillende oorzaken: bacteriele, virale (bijvoorbeeld ADV) en protozoaire infecties, nierstenen, aangeboren en/of erfelijke aandoeningen, tumoren, een afwijkende bloeddruk, ziektes elders in het lichaam (zoals chronische ontstekingen), vergiftigingen (onder andere door antivries, druiven en rozijnen) en bepaalde niertoxische medicijnen (bijvoorbeeld Gentamycine). Veel oudere fretten hebben nierinfarcten.

Er kan sprake zijn van acuut nierfalen, chronisch nierfalen en een combinatie van de twee.

Bij '''''chronisch nierfalen''''' werken de nieren al langer slecht. De chronische ontsteking in de nieren heeft geleid tot vorming van littekenweefsel. Het littekenweefsel trekt samen en zorgt ervoor dat de nieren kleiner worden, dit littekenweefsel is blijvend.

Bij dieren met '''''acuut nierfalen''''' is nog geen sprake van littekenweefsel. Deze dieren kunnen acuut heel erg ziek worden, maar in principe kan er dan nog volledig herstel van de nierfunctie optreden.

Wanneer het dier al langer chronische nierproblemen heeft maar plotseling snel verslechtert ten gevolge van een acute infectie, is er sprake van een '''''combinatie.''''' Dit komt redelijk vaak voor.

[[Bestand:Nierfalen 1.jpg|300px]]

Normale nier: Deze bestaat uit ruim 1 miljoen eenheden (nefronen). Een nefron filtert het bloed en concentreert de afvalstoffen uit het lichaam. Deze worden in de urine afgegeven. De nefronen monden uit in een verzamelbuis, welke in het nierbekken uitkomt. De urine gaat via de ureter naar de blaas, alwaar die wordt opgeslagen.

[[Bestand:Nierfalen 2.jpg|300px]]

Chronisch nierfalen: Chronische ontsteking in de nieren leidt op den duur tot vorming van littekenweefsel. Dit littekenweefsel trekt samen en zorgt ervoor dat de nieren steeds kleiner worden. Dit noemen we schrompelnieren en deze schade is niet meer omkeerbaar.

'''''Symptomen'''''

Fretten met chronische nierproblemen vermageren, hebben een slechte eetlust en drinken en plassen vaak veel. Soms zijn ze slomer maar vaak valt aan het gedrag niet veel op. In sommige gevallen is er een vreemde 'maggi' geur te ruiken uit het bekje. Dit komt door de ophoping van gifstoffen in het bloed die eigenlijk door de nieren uitgescheiden zouden moeten worden. Enkele fretten hebben afwijkende ontlasting.
Dieren met acute nierproblemen zijn meestal wel slomer, gaan vaak 'plat' liggen en zijn vaak pijnlijk in de buik.

'''''Diagnose'''''

Indien er vermoed wordt dat een fretje lijdt aan nierfalen, zal er worden geadviseerd om een ''urineonderzoek'' en ''bloedonderzoek'' te laten uitvoeren. Bij het urineonderzoek wordt er bijvoorbeeld gekeken of de nieren nog voldoende concentrerend vermogen hebben en of er te veel eiwitten of bloedcellen in de urine lekken.

Bij het bloedonderzoek worden onder andere de ''nierwaarden'' beoordeeld (ureum, fosfaat). Deze waarden zullen pas verhogen als meer dan de helft van het totale nierweefsel is aangetast. (NB. Bij honden en katten is het ureum gehalte in het bloed minder belangrijk en wordt het kreatinine gehalte bepaald. Bij de fret geeft het kreatinine gehalte in het bloed geen goede indicatie voor het functioneren van de nieren).

Bij acuut nierfalen kunnen deze waarden enorm hoog zijn, maar er kan nog volledig herstel optreden. Bij chronisch nierfalen is de hoogte van de nierwaarden zeker gerelateerd aan de prognose. Soms zijn de nieren aangedaan, door bijvoorbeeld een heftige ontsteking, maar zijn de nierwaarden nog niet verhoogd, dan is er (nog) geen sprake van nierfalen maar van een nieraandoening.
Indien een aanwijsbare oorzaak van acuut nierfalen wordt vermoed of er nog getwijfeld wordt over mogelijke bijkomende problemen, zullen er nog extra onderzoeken worden voorgesteld.

Nierfalen is een gecompliceerde ziekte en de nieren kunnen bij iedere patient in een andere mate aangetast zijn. Daarom dient de behandeling goed afgestemd te worden op het individuele dier.

'''''Behandeling'''''

Bij een nieraandoening waarbij nog geen sprake is van nierfalen zal meestal worden volstaan met medicatie en controle afspraken.

Bij acuut nierfalen is een opname in de kliniek en een behandeling met infuus en medicatie over het algemeen de beste optie. Hierbij wordt in de gaten gehouden dat het dier ruim voldoende infuus krijgt maar dit wel voldoende uitplast. Een intensieve monitoring is erg belangrijk. Ace-remmers die in een later stadium wel gegeven worden, mogen nu nog NIET worden gegeven.

Bij chronisch nierfalen bestaat de behandeling vooral uit medicatie en voeding. Ace-remmers (b.v. enalapril, benazepril) bevorderen de doorbloeding van de nieren en verminderen de progressie van chronisch nierfalen. Fosfaatbinders (b.v. sucralfaat, lantharenol, chitosan en calciumcarbonaat) zijn vaak nodig om het fosfaatgehalte in het bloed te verminderen. Bacterien kunnen de oorzaak zijn een ontsteking in de nieren maar daarnaast zijn nierpatienten extra gevoelig voor bacteriele infecties van de urine wegen. Antibiotica kan daardoor soms worden voorgeschreven. Ten gevolge van het chronisch nierfalen kan er ook een te laag kalium gehalte in het bloed ontstaan. Dit veroorzaakt een slechte eetlust en sloomheid. Dit Kalium kan via medicatie (kaliumgluconaat) worden aangevuld. Daar een hoog ureum gehalte in het bloed de slijmvliezen in het maagdarmkanaal kan aantasten, is het soms nodig om hiervoor ondersteunde medicatie te geven.

Een ''nierdieet'' is bij honden en katten erg belangrijk bij de behandeling van nierfalen. Hill's K/D dieet voor de kat zou voor de fret een goede optie zijn. Dit dieet bevat veel lagere gehalten aan eiwit, zout en fosfaat vergeleken met een normaal frettenvoer. Hierdoor worden de nieren minder belast en komen er minder afvalproducten in het bloed. Probleem is echter dat veel fretten met nierproblemen een slechte eetlust hebben en het nieuwe minder smakelijke dieet niet willen eten. Het is belangrijker '''dat''' uw fret eet dan '''wat''' hij eet!

'''''Prognose'''''

De prognose van een fret met nierfalen verschilt sterk. Acuut nierfalen kan volledig herstellen en heeft in dat geval geen continue controles nodig. Chronische schade aan de nieren is onomkeerbaar en een deel van de medicatie zal dan ook levenslang noodzakelijk blijven. Medicijnen zijn erg belangrijk in de behandeling van chronisch nierfalen. Niet alleen leven de behandelde fretten significant langer maar daarnaast voelt het dier zich veel prettiger.

De medicatie zal echter zeker in het begin, maar ook later nog bijgesteld moeten worden naar de behoeften van uw fret. Daarvoor zijn regelmatige controles op de kliniek met bloedafname en urineonderzoek noodzakelijk.

===Pijnstilling bij de fret===

Door: Hanneke Roest, frettendierenarts.

'''De Frettenkliniek''' te Giessen

Van diverse ziekte aandoeningen van de fret weten we vanuit de humane geneeskunde dat het pijnlijk is. Een verwonding, een gebroken bot, een maagzweer, een acute middenoorontsteking, een acute nierontsteking. Het zijn aandoeningen waarbij we er van uit kunnen gaan dat het pijn doet, niet alleen bij de mens maar ook bij het dier. Naast de behandeling van de aandoening is het dan wenselijk om tevens pijnstilling te geven. Pijnstillers hebben daarnaast het voordeel dat ze ontstekingsremmend werken.

Wetenschappers zijn het erover eens dat dieren pijn precies zo ervaren als wij mensen, alleen tonen zij het anders. De fret, die nog dicht bij zijn voorouder de bunzing staat, zal niet makkelijk laten zien dat hij pijn heeft. Dat geeft zwakte aan en dat betekent in de natuur dat je er heel snel bent geweest. Dat een fretje pijn slecht laat zien wil niet zeggen dat hij het anders ervaart. Hij toont het alleen anders dan wij mensen. Aangezien een fretje niet kan praten, hebben wij als eigenaar en als dierenarts slechts de mogelijkheid het diertje nauwkeurig gade te slaan en te onderzoeken om zo aanwijzingen te krijgen of het diertje pijn heeft.

[[Bestand:Zieke fret.jpg|300px]]

'''''Pijnsignalen bij een fret'''''

Een fretje zal niet gaan huilen of verbaal uiting geven aan pijn¦tenzij je bijvoorbeeld op de staart gaat staan. Bij acute plotse pijn zal het dier dit aangeven door een dikke staart op te zetten, een schreeuw te geven en eventueel de anaalklieren te laten gaan. Chronische pijn is veel moeilijker te onderkennen. Onderstaande gedragingen kunnen tekenen zijn van een niet welbevinden of van pijn.

* Minder levendig.
* Weinig meer uit de slaapplaats komen.
* Knijpen met de oogjes.
* Verminderde eetlust.
* Plat gaan liggen; tijdens het spelen of rondlopen gaat het fretje plat op de buik liggen.
* Plots gaan bijten naar de eigenaar of andere fretten.
* Omkijken naar de buik of de flank.
* Lopen met een hoge opgebolde rug.
* Knarsetanden.
* Knagen aan stof (slaapzakje) of vloerbedekking.
* Kreupel lopen.
* Hissen en sissen. Dit kan ook voorkomen als het diertje zich niet veilig voelt. Bijvoorbeeld doordat het in een te grote groep is gehuisvest of met een fret waarmee het niet goed samen gaat.
* Een opgezette staart.
* Anaalklieren laten gaan.
* Veel trillen.

'''''Behandeling van pijn bij de fret.'''''

De belangrijkste behandeling van pijn is het oplossen van het probleem dat de pijn veroorzaakt! Bij een gebroken bot is dat het spalken of chirurgisch behandelen van de breuk. Bij een maagzweer is dat een medicinale behandeling van de maagzweer en het vermijden van stresssituaties welke eventueel de maagzweer hebben veroorzaakt.

Niet altijd is het mogelijk de oorzaak te bestrijden en soms heeft een behandeling even tijd nodig om aan te slaan. Dan zou pijnstilling wenselijk zijn.

De voor de hond en kat veel gebruikte pijnstillers (NSAID's) als Metacam® (meloxicam) en Rimadyl® (carprofen) geven helaas veel problemen bij de fret. NSAID's (Non-Steroidal Anti-Inflammatory Drugs) zijn medicijnen die de vorming van prostaglandines in het lichaam remmen. Prostaglandines stimuleren het pijngevoel, verhogen de lichaamstemperatuur (koorts) en zorgen ervoor dat bloedvaten open gaan staan (roodheid bij een ontsteking).

'''''De bijwerkingen van NSAID pijnmedicatie.'''''

Prostaglandines zijn betrokken bij de opbouw van het maagslijmvlies. Doordat de vorming van prostaglandines door de NSAID's wordt geremd, wordt het maagslijmvlies erg dun en kan het gemakkelijk geirriteerd raken door het maagzuur. De belangrijkste bijwerkingen van deze pijnstillers zijn dan ook slijmvliesbeschadigingen in de maag welke uiteindelijk kunnen leiden tot ernstige zweren in de maag. Hierdoor wordt het diertje misselijk, heeft een slechte eetlust en krijgt dunne of zelfs zwarte ontlasting. Zwarte teerachtige ontlasting geeft aan dat er bloed vanuit de maag in de ontlasting is gekomen, dit is het geval bij een maagbloeding. Een maagbloeding is gevaarlijk en kan tot de dood van het fretje leiden. Fretten die veel prooidieren eten hebben altijd een wat donkere tot zwarte ontlasting, maar die is meestal vast van vorm en vermengd met de restanten van het prooidier.

'''''Waarom hebben fretten zo snel last van deze bijwerkingen?'''''

1. Fretten missen, net als katten, het enzym UDP- glucuronyltransferase om geneesmiddelen uit te scheiden in de gal. Dat wil zeggen; ze kunnen nauwelijks 'glucuronideren'. Slechts 1/10 van de capaciteit van de hond. Hierdoor is de eliminatie-halfwaarde tijd van diverse geneesmiddelen, waaronder bovenstaande pijnstillers, sterk verlengd in vergelijking met de hond en ontstaan gemakkelijk bijwerkingen doordat het middel te lang en in een te hoge dosis in het lichaam aanwezig blijft.

2. Veel fretten hebben daarnaast vaak al in enige of meerdere mate last van maagproblemen doordat bij vrijwel alle fretten de ''Helicobacter Mustelae'' bacterie in de maag aanwezig is. Deze geeft bij uitgroei acute- of chronische ontstekingen in de maag. Het geven van bovenstaande pijnstillers kan dan heel gemakkelijk nog meer schade aan het maagslijmvlies berokkenen.

3. Oudere fretten (boven de leeftijd van 5 jaar) hebben regelmatig galweg-, lever- of nierproblemen waardoor de uitscheiding van deze medicijnen nog minder goed verloopt en het medicijn ook hierdoor in een te hoge concentratie in het bloed aanwezig blijft en door de relatieve overdosering extra schade kan aanrichten in de maag.

De combinatie van Prednison en pijnmedicatie als bovenstaande is een snelweg richting een maagzweer en is dan ook gecontra-indiceerd, niet alleen bij de fret maar ook bij de hond en kat. Deze combinatie nooit aan een fretje geven.

'''''Alternatieven voor NSAID's'''''

Dit alles maakt het niet gemakkelijk om voor bovenstaande pijnstillers te kiezen bij pijn bij een fretje. Een alternatief voor de NSAID pijnmedicatie is morfine injecties, maar deze mogen slechts door de dierenarts worden toegediend en werken kortdurend (8 uur). Bij opname in de Frettenkliniek is dat een goed alternatief. Het oraal (via de bek) ingeven van morfine preparaten is bij de paar fretten waar ik het bij heb geprobeerd niet goed bevallen. Als je deze medicatie oraal toedient geeft het ook maag-darmproblemen. De fretten werden er al heel snel erg misselijk van.

'''''Conclusie'''''

De beste pijnmedicatie bij de fret bestaat uit het oplossen van het probleem dat de pijn veroorzaakt. Als dat niet mogelijk is kunnen indien het echt noodzakelijk is, in lage dosis (de dosering als bij de kat) en om de dag of om de 2 dagen, NSAID's als Metacam® en Rimadyl® gegeven worden... mits het diertje geen maag, lever of nierproblemen heeft. Liefst zo kort mogelijk.

Aan oudere fretten (boven de leeftijd van 5 jaar) kunnen in verband met de mogelijke verminderde lever- en nierfunctie, deze medicijnen het beste om de 3-4 dagen gegeven worden. Indien klachten optreden als diarree, zwarte ontlasting of misselijkheid (smakken, braken, platliggen, knagen aan stof, knarsetanden) is het belangrijk om onmiddellijk te stoppen.

Ook is het belangrijk om op voorhand, dus al bij de start van deze medicatie, tevens maag-beschermende medicatie als Sucralfaat en maagzuurremmers te geven.

Mijn ervaring is dat deze pijnmedicatie met NSAID's, ondanks al deze beschermende maatregelen, toch vaak problemen geeft; ik gebruik het daarom persoonlijk vrij weinig en alleen kortdurend. Ik neem de dieren liever op in de Frettenkliniek en gebruik de morfine injecties tot ik de ziekte die de oorzaak van de pijn is, heb kunnen aanpakken, dan wel chirurgisch of met andere medicatie.

===Vergrote milt===

'''De grote milt bij de fret, niet te snel chirurgie!'''

Door:Hanneke Roest, frettendierenarts.

'''De Frettenkliniek''' te Giessen

De laatste weken bereiken mij berichten over fretten die geopereerd worden aan een vergroting van de milt. Dit verontrust mij omdat het in het merendeel van de gevallen niet nodig is om deze vergrote milt chirurgisch te verwijderen. Met andere woorden er worden fretten onnodig geopereerd.

De milt is een orgaan dat links voorin de buik aanwezig is. Hij ligt als een platte zachte dikte tegen de linker buikwand aan. Als hij vergroot is, is hij vaak zelfs door de eigenaar te voelen als een langgerekte platte schijf van soms wel 15 cm lengte en 5 cm. breedte.

De milt fungeert als opslagplaats voor alle bloedcellen en verwijderd oude bloedcellen uit de bloedbaan. Ze reguleert tevens het aantal circulerende bloedcellen in de bloedbaan. Daarnaast speelt ze een rol in de aanmaak van afweerstoffen.
Bij embryo’s is de milt tevens een orgaan waar bloedcellen aangemaakt worden maar deze functie verdwijnt meestal als het beenmerg gaat functioneren. Echter bij een sterke prikkeling tot aanmaak van bloedcellen kan deze functie weer in de milt ontstaan bij volwassen dieren. We noemen dat “extramedullaire hemopoëse”.

Een grote milt, soms wel 20x groter dan zijn normale grootte, komt regelmatig voor bij fretten vanaf middelbare leeftijd. Wordt deze chirurgisch verwijderd en wordt het weefsel opgestuurd naar de patholoog dan zal in vrijwel de meeste gevallen “extramedullaire hemopoëse” de diagnose zijn. Dit geeft alleen aan dat de milt wordt geprikkeld, meestal door een ontsteking in de buik, zoals bijvoorbeeld van het maag-darmkanaal, de galwegen of de lever. De milt is dus niet de '''oorzaak''' van een ziekte maar het '''gevolg''' van een ziekte. Het verwijderen van de milt heeft daarom meestal geen enkele zin. Wel heeft het zin om bij een zieke fret met een grote milt verder te gaan zoeken naar de oorzaak van de ziekte via bijvoorbeeld, de anamnese, buikpalpatie, bloedonderzoek, röntgenfoto of echografie.

Een heel enkele keer is het wel verstandig om de milt chirurgisch te verwijderen. Bijvoorbeeld als een milt zo groot is geworden dat deze een oncomfortabel gevoel kan geven aan het dier. Ook een onregelmatig gevormde milt met bijvoorbeeld een grote (meestal goedaardige) hyperplastische bult erop kan beter verwijderd worden. Een dergelijke uitstulping van de milt heeft namelijk een fragiele wand en kan makkelijk scheuren waardoor de milt kan gaan bloeden.

Is een fretje niet ziek maar heeft het diertje wel een vergroting van de milt dan kan dat het beste genoteerd worden in de patiënt gegevens bij de dierenarts, maar hoeft er meestal (nog) geen behandeling ingesteld te worden.
Een dergelijke vergroting van de milt is een typisch fretten probleem. Bij honden en katten daarentegen is een miltvergroting (zeker in de mate zoals dat bij de fret gebeurt) heel vaak wel een teken van kanker van de milt. Dit is dan ook de reden dat veel dierenartsen de neiging hebben om de milt chirurgisch te gaan verwijderen.

Soms knapt een fretje wel op na een (onnodige) operatie van de milt. De redenen hiervoor kunnen zijn:

* Meestal wordt antibiotica gegeven tijdens en na de operatie. Dit kan een gunstig effect hebben op met name de veel voorkomende maag- darmontstekingen.
* Een fretje wordt na een operatie vaak extra goed verzorgd en tijd is ook een belangrijke factor in een genezingsproces.
* Zowel in de humane- als in de dier-geneeskunde knapt een patient soms op ''ondanks'' wat de (dieren)arts doet.

[[Bestand:Operatie Hanneke.jpg|400px]]

Een grote uitstulpende bult op de milt, meestal goedaardig. Daar deze uitstulping echter een kwetsbare wand heeft kan de milt beter verwijderd worden om een fatale miltbloeding te voorkomen.

===Corona Virus===

Het Corona virus is een regelmatig opduikend virus, wat zelfs een soort epidemische vorm kan aannemen.
Corona virussen zijn veel voorkomend, bij veel verschillende dieren en mensen. Elke diersoort heeft zijn eigen specifieke Corona virus. Een kat kan geen mens besmetten en een varken geen fret, om een voorbeeld te noemen.
Bij mensen geven Corona virussen luchtweg problemen. Een bekend voorbeeld is de ernstige aandoening SARS.

Bij fretten geeft het Corona virus (CoV) maagdarm klachten of een systemische ziekte die veel op FIP bij katten lijkt.

Recentelijk is aangetoond dat het bij fretten om twee verschillende CoV gaat, waarbij het enteritis (maagdarm) virus meerdere types heeft.

Het FRCoV virus, die maagdarm ontstekingen kan veroorzaken is het meest voorkomend. Er zijn vele gradaties in symptomen en een enkele keer toont de fret helemaal geen verschijnselen. Na besmetting kan je fret even een mindere dag hebben met een keertje diarree of wat misselijkheid en verder niets. Door menig eigenaar wordt het niet eens opgemerkt. Je fret kan er ook ernstig ziek van worden, met heftige, stinkende diarree. Vaak groen van kleur en met veel slijm. In ernstige gevallen zelfs alleen bloederig slijm. Ander symptomen die bij een besmetting kunnen voorkomen zijn lusteloosheid, misselijkheid, braken, anorexie (niet willen eten). Over het algemeen hebben ze geen koorts.
Meestal zijn deze verschijnselen na enkele uren of dagen weer verdwenen. Je fret is dan nog wel enkele maanden besmettelijk!

Sommige fretten ontwikkelen na besmetting een chronische maagdarm aandoening, ECE of "groene slijm ziekte". Deze dieren blijven last houden van bovengenoemde verschijnselen. Hoe ernstiger en langer de duur van de aanwezige symptomen, hoe meer schade er aan het lichaam wordt aangericht. Op den duur is de darm zo ernstig aangetast, dat voedingsstoffen niet of nauwelijks meer opgenomen kunnen worden. Ook andere aan de spijsvertering gerelateerde organen kunnen gaan ontsteken, zoals galblaas, lever en alvleesklier. Deze dieren zijn daarbij ook gevoeliger voor allerlei andere besmettingen, doordat hun weerstand laag is. Bovendien worden ze vaak langdurig met medicijnen behandeld om ontstekingen te onderdrukken, wat ze nog extra vatbaar maakt.

Het FSCV veroorzaakt een systemische aandoening welke erg lijkt op FIP bij de kat. Lange tijd werd er gedacht dat deze systemische aandoening werd veroorzaakt door een mutatie van het FRCoV. Het blijkt sinds kort dat het om een apart virustype te gaan.
Over het algemeen verliezen deze dieren erg veel gewicht, hebben chronische diarree,braken, zijn lusteloos en tonen ziek, hebben een slechte vacht en kunnen meerdere ontstekingsverschijnselen hebben. Vaak zijn is er sprake van een longontsteking, vergrote lymfeklieren, vergrote milt en worden er bij palpatie verdikkingen in de buik waargenomen. Soms zijn er diverse neurologische verschijnselen, zoals verlammingen aan de achterpoten en epileptische aanvallen.

Helaas is deze vorm altijd dodelijk.
Voor dit type zijn nog geen betrouwbare testen beschikbaar. De enige manier om te bewijzen dat een fret met dit type virus besmet is geweest, is na het overlijden weefsel te laten onderzoeken.

Fretten kunnen op alle leeftijden besmet worden met het CoV. Hele jonge pups, oudere en zieke fretten zijn er het gevoeligst voor. Het is al regelmatig voorgekomen dat in een nest alle pups sterven, terwijl moeder na een dagje alweer vrolijk rondhuppelt. Ernstige besmettingen kunnen echter op alle leeftijden een dodelijke afloop hebben. Multi-fret huishoudens, fokkerijen en opvangen zijn met name broedplaatsen voor het virus.
Incubatietijd is van 18-24 uur tot 3-4 dagen en het is zeer besmettelijk. Het lijkt er op dat een fret na besmetting nog zo'n 9 maanden besmettelijk kan blijven, ondanks dat het dier zelf niet ziek (meer) is of enige symptomen (meer)heeft.

Tegenwoordig zijn er al goede mogelijkheden om ontlasting te laten testen voor de aanwezigheid van het FRCoV. Dit moet echter wel opgestuurd worden naar het buitenland. Vooralsnog zijn de testen in Nederland nog niet goed betrouwbaar.

Zoals gezegd is het Corona virus zeer besmettelijk. Het kan overgebracht worden door direct contact tussen de dieren, via lichaamsvloeistoffen, lucht, haren, schoenen en kleding.

Het is erg belangrijk om strenge hygiëne voorschriften na te leven indien er met (vermoedelijk)besmette dieren omgegaan wordt. Het beste is om besmette dieren apart te huisvesten. Bij het hanteren wordt geadviseerd om handschoenen, speciale kleding of een overall en rubber laarzen of schoenhoesjes te gebruiken. Voor elk dier kleding/schoeisel desinfecteren of vervangen indien er van wegwerpmateriaal gebruik gemaakt wordt. Dagelijkse reiniging van speelruimtes, kooien en speelmateriaal met een chloorhoudend product(bleekwater) wordt aanbevolen.
Het is duidelijk dat dit erg arbeidsintensief is en bij een grote hoeveelheid fretten een haast onmogelijke taak is. Het is dan ook zeer belangrijk om geïnfecteerde fretten, of vanuit een besmet gebied niet te mengen met gezonde dieren, om een uitbraak van dit virus zo veel mogelijk onder controle te kunnen houden.

Momenteel lijkt het in Nederland rustig te zijn, maar in Groot Brittannië is er sinds een klein jaar een enorme uitbraak aan de gang. Helaas zijn er dieren geëxporteerd die dragers van het virus waren en zodoende zijn er al andere Europese landen die momenteel met heftige uitbraken te kampen hebben, waaronder Denemarken en Spanje.

Communicatie tussen frettenhouders en dierenartsen onderling is belangrijk. Wees open en eerlijk over je besmettingen, om een (inter)nationale epidemie te voorkomen. Momenteel worden in Groot Brittannië en Denemarken alle besmettingen in kaart gebracht, met naam en toenaam. Dit om mogelijke verdere verspreiding te voorkomen. Het is inmiddels bekend dat her-besmettingen kunnen plaatsvinden. Na hoeveel tijd is nog niet helemaal duidelijk.

===Een te laag bloedsuiker… wat wil dat zeggen?===

Door: Hanneke Roest, frettendierenarts

'''De Frettenkliniek''' te Giessen

Regelmatig krijg ik bloeduitslagen onder ogen waarbij een te laag bloedsuiker bij een fretje is geconstateerd. Vaak wordt het diertje dan direct verdacht van het hebben van insulinomen, dat is echter lang niet altijd het geval.

'''''Wat zijn insulinomen'''''

Dit zijn hele kleine tumortjes in de alvleesklier die teveel insuline produceren waardoor het bloedsuiker daalt. De tumortjes zaaien slechts zelden uit en blijven vaak erg klein (speldenknop) maar door de productie van de grote hoeveelheid insuline zijn ze gevaarlijk voor het fretje. Insuline doet namelijk het bloedsuiker dalen. Bij een te laag bloedsuiker zal het fretje geleidelijk (in een aantal maanden) slomer worden, meer gaan slapen en afvallen. Er zijn kortdurende periodes van zwakte in de achterhand waardoor het fretje omvalt. Soms staart het diertje enige tijd in de ruimte alsof het even “van de wereld” is. Door de toename van maagzuur kan het diertje misselijkheids tekenen gaan vertonen. Uiteindelijk zal het fretje na enige tijd overlijden. Het is een langzame progressieve aandoening.

'''''Wat zijn andere redenen voor een te laag bloedsuiker?'''''

1. Een belangrijke reden van een laag bloedsuiker is de manier van meten. Niet elke dierenarts kan gemakkelijk (zonder narcose) een redelijke hoeveelheid bloed afnemen bij een fretje. Vaak wordt dan een humaan bloedsuikermetertje gebruikt, waar slechts een druppel bloed voor nodig is. Deze apparaatjes meten in capillair volbloed en geven daardoor een lagere bloedsuiker waarde aan dan de waarde die wordt gemeten in veneus plasma zoals dat in de grotere analyse apparatuur in de dierenkliniek of de laboratoria wordt gemeten. Deze waarde dient dan ook altijd omgerekend te worden! Niet iedere dierenarts is hiermee bekend.
In het afgenomen bloed moet het bloedsuiker direkt gemeten worden anders wordt het bloedsuiker opgenomen door de rode en witte bloedcellen en daardoor lager dan in werkelijkheid.

2. Een andere belangrijke oorzaak van een laag bloedsuiker bij fretten is een verminderde opname bij chronische maag-darmpatienten. Het bloedsuiker is dan meestal matig verlaagd maar als het bloedsuiker wordt gemeten met een humaan apparaatje kan de waarde erg laag lijken.

3. Ook patienten met een leverprobleem kunnen een laag bloedsuiker hebben. Na een maaltijd wordt bloedsuiker geabsorbeerd in de dunne darm en wordt daarna grotendeels als glycogeen opgeslagen in de lever en de spieren. Indien nodig komt bloedsuiker vrij uit dit weefsel (via glycogenolyse) om een goede bloedspiegel te houden.

4. Indien er sprake is van een sepsis (bloedvergiftiging) is het bloedsuiker vaak behoorlijk verlaagd door een toename van het gebruik in de weefsels en een verminderde aanmaak.

5. Levertumoren, tumoren van de (gladde) spieren of tumoren van de bloedvaatjes verbruiken veel bloedsuiker waardoor ook lage waarden gemeten kunnen worden.

'''''Wat zijn normale en wat zijn afwijkende bloedsuiker waarden:'''''

Normaliter is het bloedsuiker (gemeten in bloedplasma) bij een gezonde fret tussen de 5,2 mmol/L en 7,5 mmol/L. Een bloedsuiker tussen de 4 mmol/L en de 5,2 mmol/L is afwijkend er verdiend nader onderzoek. Dit kan veroorzaakt worden door diverse bovenstaande aandoeningen. Een bloedsuiker onder de 4 mmol/L gemeten bij een oudere fret, in combinatie met symptomen die overeenkomen met de ziekte insulinomen, waarbij andere oorzaken zijn uitgesloten en gemeten op de juiste wijze… is een waarde die sterk kan wijzen op de aanwezigheid van insulinomen.

'''Let op: Indien het bloed is gemeten via een druppel bloed met een humaan bloedsuikermetertje dan kan de waarde erg misleidend zijn indien deze niet wordt omgerekend. Een gemeten waarde van 2,7 mmol/L is namelijk sterk afwijkend maar omgerekend is deze 4 mmol/L en die waarde is niet dramatisch laag.'''

'''''Wat te doen bij een laag bloedsuiker:'''''

Indien een laag bloedsuiker wordt gemeten is altijd een volledig lichamelijk onderzoek op zijn plaats en vervolgens een volledig bloedonderzoek. Hiermee kunnen de diverse mogelijke oorzaken van het lage bloedsuiker worden onderzocht.
Bij een laag bloedsuiker ten gevolge van maagdarmaandoeningen is het van belang om die oorzaak eerst aan te pakken.

[[image:image.jpeg]]

Indien het lage bloedsuiker wordt veroorzaakt door insulinomen hangt de behandeling af van de waarde van het bloedsuiker, de mate waarin het fretje symptomen laat zien van het lage bloedsuiker en de leeftijd van het fretje. Indien het bloedsuiker nog boven de 4 mmol/L blijft en het fretje geen klachten heeft van een te laag bloedsuiker wordt eerst geprobeerd dit met aangepaste voeding op te vangen. Het bloedsuiker wordt dan elke 1-3 maanden gecontroleerd. Fretten onder de leeftijd van 7 jaar met een bloedsuiker lager dan 4 mmol/L, met klachten passend bij een te laag bloedsuiker maar verder gezond, zijn het meest gebaat bij een operatie waarbij de insulinomen worden verwijderd. Zie voor nadere informatie de website van de frettenkliniek. Indien geen operatie mogelijk is kan het beste gestart worden met een lage dosis Proglycem® (diazoxide). Door regelmatig elke 1-2 maanden het bloedsuiker te bepalen wordt deze dosis langzaam verhoogd en in het laatste stadium uitgebreid met een lage dosis prednison. De fretten “slijten” erg door deze medicatie en het regelmatig te lage bloedsuiker, ze worden steeds slomer en magerder en zullen uiteindelijk overlijden.

'''''Nieuw onderzoek'''''

In de Frettenkliniek starten we binnenkort met een onderzoek naar het gebruik van de frucosamine bepaling in het bloed bij fretten. Fructosamine is een verzamelnaam voor een aantal eiwitten waaraan bloedsuiker wordt gebonden. De hoeveelheid fructosamine in het bloed is een maat voor de gemiddelde bloedsuikerwaarde gedurende twee tot drie weken voorafgaand aan de meting. Hiermee kunnen we mogelijk het gebruik van medicatie bij de ziekte insulinomen beter reguleren.
De waarde van fructosamine is afhankelijk van de hoeveelheid eiwitten in het bloed, fretten hebben regelmatig een verlaagde hoeveelheid eiwitten in het bloed waardoor de interpretatie van het gemeten fructosamine zorgvuldig bestudeerd zal moeten worden.

===Longwormen===

Door: Hanneke Roest, frettendierenarts.

'''De Frettenkliniek''', Giessen

Onlangs is in Nederland tijdens een sectie bij een fret longworm (Aelurostrongylus Abstrusus) gevonden. Het is een haarvormige worm van ongeveer 7 tot 10 mm die voornamelijk bij de kat is aangetoond. Longwormen bij fretten zouden veel vaker kunnen voorkomen dan tot nu toe gedacht werd.

Afbeelding

Fretten kunnen zich besmetten door het eten van met longworm larven besmette slakken of door het eten van (wilde) muizen, vogels of kikkers die deze slakken hebben gegeten.
De door de fret opgegeten larven doorboren de darmwand en gaan via de bloedbaan naar de longen. Daar worden ze volwassen en beginnen na 4 weken met het produceren van eitjes. Deze eitjes komen uit in de longblaasjes waarna de larven worden opgehoest en doorgeslikt en via de ontlasting weer in de buitenwereld komen. De larfjes kunnen worden opgenomen door kikkers, slakken, kleine knaagdieren en vogels, waar ze zich verder ontwikkelen tot besmettelijke larfjes die weer door een volgende fret of kat kunnen worden opgenomen. Zes weken na een infectie kunnen bij katten de eerste larfjes dan weer in de ontlasting gevonden worden.

'''''Verschijnselen'''''

Waarschijnlijk verloopt een infectie met longworm meestal subklinisch. Dat wil zeggen dat de fret er geen verschijnselen van heeft. Sommige fretten kunnen wel klachten krijgen. Deze klachten passen vaak bij keelontsteking en bronchitis verschijnselen, zoals hoesten en kokhalzen. Bij lichamelijk onderzoek is de keel vaak gevoelig. Er kan veel slijm worden opgehoest.

'''''Diagnose'''''

Bij fretten die hoesten kunnen longfoto’s worden gemaakt maar daar veel fretten afwijkingen in de longen vertonen is dit niet bewijzend. Met onderzoek van de ontlasting is de diagnose wel met zekerheid te stellen.
Verse ontlasting wordt ingezet in een zogenaamde Baermann test. Hierbij wordt gekeken of er larfjes in de ontlasting zitten. Vals negatieven uitslagen kunnen voorkomen doordat de fret al klachten heeft voordat de volwassen wormen eitjes hebben gelegd of omdat de larven niet elke dag via de ontlasting worden uitgescheiden. Daarom is het verstandig om een aantal keren deze test te laten uitvoeren. Ook is het mogelijk om larven aan te tonen in sputum monsters die onder narcose uit de keel of luchtpijp worden verkregen.

Afbeelding

'''''Behandeling'''''

Longworminfecties bij de kat en fret zijn heel goed te behandelen met een ontwormmiddel. Een pipet Advocate® voor de kleine kat, kan in de nek van de fret gedruppeld worden en is voldoende. De in de longen aanwezige wormen worden hierdoor gedood. Het duurt een paar weken voor het hoesten is verdwenen. Fretten die buiten komen en (naakt)slakken eten kunnen het beste preventief 2x per jaar worden behandeld met dit middel.

Gezondheid en ziekte

2016-08-22T07:38:10Z

Karen: /* Een te laag bloedsuiker… wat wil dat zeggen? */

==Hoe herken ik een gezonde fret?==

Om te weten of je diertje misschien iets mankeert moet je wel weten hoe een gezonde fret in elkaar steekt. Pas als je bekend bent met het gedrag en uiterlijk van een gezonde fret kun je beoordelen of het noodzakelijk is om een dierenarts in te schakelen.

De beste manier om daar achter te komen bij je eigen diertje, is veel tijd aan hem of haar besteden en hem goed te observeren. Dat klinkt heel logisch, maar vaak genoeg weten fretteneigenaren geen specifieke vragen te beantwoorden als het noodzakelijk is. Geen twee fretten zijn hetzelfde. Heb je een goede band met je dier, dan kunnen zelfs de kleinste veranderingen opvallen.

Denk er vooral aan dat fretten nog dicht bij de natuur staan en erg stoïcijns zijn. Dat betekent dat ze pijn en ongemak niet snel zullen laten zien. Zwakte in de vrije natuur staat immers gelijk aan de dood.

====Tekenen van een gezonde fret====

In de regel is een gezonde fret een vrolijk, blij en speels diertje, wat graag ondeugende streken uithaalt.
Een aantal kenmerken van de gezonde fret:

*heldere, schone en glanzende ogen

*roze en vochtig tandvlees en slijmvliezen

*schone oren

*schone neus

*volle, glanzende vacht, zonder kale plekken of huidschilfers

*zachte (roze) voetzooltjes

*onderzoekend en nieuwsgierig gedrag vertonend

*normale, stevige bruine drollen in de bak. Enigszins afhankelijk van de voeding, maar nooit dun, brijig, hard of vreemd van kleur

*schone genitaliën en anus

*normale temperatuur, hartslag en ademhaling

==Wanneer kan er iets mis zijn?==

Zoals bij alle dieren kan je fret ook iets mankeren. Sterker nog, fretten zijn erg gevoelige dieren die vrij vatbaar zijn voor allerlei aandoeningen, ziekten en niet te vergeten ongelukjes.
Een fretje zal niet zo snel laten zien dat het iets mankeert. Soms zijn het erg kleine signalen, soms overduidelijke. Over het algemeen kun je stellen dat je niet al te lang kunt wachten met een dierenartsbezoek als je dier tekenen van gezondheidsproblemen of pijn laat zien. Het zijn kleine diertjes met weinig reserves.

'''Bij twijfel altijd contact opnemen met een dierenarts met frettenervaring!'''

Een lijst met dierenartsen vind je in [[nuttige adressen|dierenartsen]]

[[Bestand:Frettenkliniek 1.jpg|400px]]

====Tekenen van een ongezonde fret ====

Er zijn veel signalen die een fretje kan afgeven als het niet lekker in zijn vel zit of iets mankeert. Hieronder alleen een lijstje met enkele algemene tekenen. Meer ziekte gerelateerde tekenen vind je in het desbetreffende medische deel.

*matte en vieze ogen. In de ogen zie je de gemoedstoestand van je dier. Als hij zich niet lekker voelt zie je dat aan de blik in de ogen

*slechte vacht (dof, dun, kale plekken)

*echt droge neus

*wit tandvlees en slijmvliezen

*afwijkende ontlasting

*uitvloeiing uit neus, oor, oog of anus

*zachte, broze of gescheurde nagels

*huidirritaties of uitslag

*vreemd gedrag

*plotseling gewichtsverlies

*koorts

*niet eten of drinken

*overdreven veel slapen

====Tekenen van een fretje in nood====

Een fret in nood laat een speciaal gedrag zien, wat in een normale toestand niet voorkomt. Vang je een of meerdere signalen op, neem deze dan serieus en handel direct om de fret uit de noodsituatie te bevrijden. Ga zo nodig direct naar de dierenarts of neem contact met je dierenarts op.

Voorbeelden van noodsignalen:

*wijd open gesperde ogen

*schreeuwen, kekkeren of heel snel achter elkaar mokken

*wegschieten naar een donker plek, meestal ergens in of onder

*heftig schokken of krampen. Dit kan gebeuren na een (hoge) val, beknelling, elektrische schok of als er op gestapt is, door een hersen of ruggenmerg beschadiging

*blazen. Normaal blaast een fret om zijn ongenoegen te tonen. Aanhoudend en luid blazen kan pijn of hoge stress aanduiden

*anaal klieren lozen

*laten lopen van urine of ontlasting

====Tekenen van een fret met pijn====

Een fret zal door zijn stoïcijnse natuur niet snel pijn laten zien. Soms is het erg moeilijk om te zien of je fret pijn ervaart. De tekenen die hieronder staan kunnen je misschien helpen met je beslissing of het verstandiger is om contact met de dierenarts op te nemen

*doffe, matte of geknepen ogen

*kreunen

*tandenknarsen

*samentrekken van de spieren bovenop de kop

*niet willen eten

*problemen met kauwen

*eten uit de mond laten vallen

*erg kruimelen met brokjes eten

*moeite met slikken

*regelmatig platliggen

*moeite met lopen; kreupelen, wankelen, ledematen niet willen belasten of omhoog houden en uit balans zijn

*zichzelf niet kunnen wassen

*overdreven likken of krabben

*doffe vacht

*niet kunnen opstaan of gaan liggen

*steeds op dezelfde kant willen liggen

*moeite hebben met uitrekken of zich opkrullen

*geluiden maken bij plassen of poepen

*wegtrekken bij aanraken

*(proberen te) bijten bij aanraking op bepaalde plek

*depressief

*inactief en sloom

*niet willen spelen, ook niet met stimulatie

*gewichtsverlies

*vreemd gedrag

'''TIP '''

Mocht het zijn dat je fret ooit een traumatische ervaring meemaakt, zorg er dan voor dat je zelf rustig en kalm blijft. Fretten voelen je stemming erg goed aan en raken nog gestresster door jouw paniek. Houd je sterk en probeer je diertje zo goed mogelijk te helpen door

*rustig en met zachte stem te praten

*het zachtjes te aaien. Al kan het verstandig zijn om uit de buurt van de kop te blijven, omdat een gestresste fret makkelijker kan bijten

*indien mogelijk de kop of het hele lijf bedekken met een doek of dekentje

*er gewoon bij blijven. Ook dieren hebben graag een vertrouwd persoon om zich heen in noodsituaties

*neem het in de nekvel als het dier in paniek is. Een fret in paniek kan zichzelf nog meer verwonden. Bovendien zal er nagekeken moeten worden wat het mankeert. In het nekvel pakken is dan de meest effectieve methode. In het nekvel pakken is normaal gesproken niet pijnlijk.

[[Bestand:11886142-ehbo-doos-met-stethoscoop-op-een-witte-achtergrond.jpg]]

==EHBO==

Er kan altijd een ongelukje gebeuren of iets aan de hand zijn, waar je als eigenaar of verzorger je fret meteen bij moet helpen.
Blijf vooral zelf rustig, praat tegen je fretje en pak het zo nodig in het nekvel. Zorg dat je rustig kunt bekijken wat er aan de hand is en hoe je het beste kunt helpen. Rustig betekent resoluut en overtuigend naar je dier toe zijn, niet alles op je gemakje doen. Zorg dat je het telefoonnummer van je dierenarts altijd bij de hand hebt, programmeer het in je telefoon!
Zorg dat eventueel andere loslopende fretjes veilig in hun kooi geplaatst worden. Dan heb je daar geen omkijken meer naar. Roep eventueel hulp in om dat te laten doen.

Het is altijd handig een klein frettenEHBOdoosje thuis te hebben. Daarin kan zitten: een schaar, een pincet, gaasjes, kleine smalle verbandrolletjes en een wat bredere verbandrol, betadine en een potje met wat maizena om een bloedend nageltje te stelpen.

Voor alle gevallen geldt dat het erg belangrijk is om een dierenarts te hebben met ruime frettenervaring. Veel dierenartsen hebben geen ervaring met fretten, of erg minimaal. Er zijn nogal wat typische frettenaandoeningen en medicijnen waar een fret erg slecht op kan reageren en die zelfs schade kunnen toebrengen! Mocht je erg grote spoed hebben en is er geen frettendierenarts in de buurt, laat dan de behandelend arts contact opnemen met een dierenarts met ruime frettenervaring.
Een lijst van dierenartsen met frettenervaring vind je hier [[nuttige adressen|dierenartsen met frettenervaring ]].

====Abces====

Een abces is een zacht, pijnlijk bultje, soms rood of geel gekleurd. Meestal het gevolg van een bijt of snijwond die gesloten is met verontreiniging binnenin (door bacterieën bijv.). Het bultje is gevuld met pus. Een enkele keer kan een graszaadje ook voor een abces zorgen.
Abcessen zijn erg pijnlijk en indien onbehandeld kan het voor een uitgebreide infectie zorgen, zelfs een bloedvergiftiging. Uiteindelijk zal je fret het met de dood moeten bekopen.
Vermoed je een abces bij je fret, ga er dan zo snel mogelijk mee naar de dierenarts, zodat deze behandeld kan worden. Vaak zal het nodig zijn om een kleine chirurgische ingreep te doen en de wond schoon te spoelen. Daarnaast zal er een antibioticum voorgeschreven worden. Niet alle antibiotica is geschikt voor fretten. Neem contact op met een dierearts met frettenervaring om zeker te zijn van de juiste behandeling.

====Aanval/Hypo ====

Wanneer de hersenen de elektrische impulsen niet meer goed kunnen herleiden ontstaat er een aanval. Dat kan enkele seconden, maar ook minuten lang duren.
De oorzaak loopt erg uiteen, het kan gaan van een laag bloedsuiker tot een ernstige oormijt-besmetting aan toe. Er zijn toevallen die heel rustig verlopen en onopgemerkt blijven, maar de meeste hebben een groot impact op de ledematen in combinatie met het verlies van controle van de blaas/darm, watertanden, en braken.
Het enige wat je kan doen als een fret een aanval heeft is hem naar een rustige, wat donkere plek brengen. Zorg dat hij zichzelf niet verwond. Houd hem weg van andere huisdieren.
Blijf zelf rustig en praat tegen de fret. Na een aanval is je fret moe en uitgeput. Probeer je fret niet tegen te houden tijdens een aanval, maar houd hem wel zo rustig mogelijk en warm. Hij zal verward zijn en door elkaar geschud zijn.
Om hem wat te stimuleren om weer tot zijn positieven te komen, doe dan wat honing of druivensuiker op zijn tandvlees. Herhaal dit elke vijf minuten, totdat hij weer een beetje bij komt. Geef hem daarna wat zacht voedsel.

====Allergische reactie====

Een allergische reactie kan ontstaan door een vaccinatie, een medicijn, voedsel of een (chemische) stof waar je dier mee in aanraking gekomen is. Houd je fret warm (bijv in een deken) en ga er meteen mee naar de dierenarts. Een heftige reactie kan snel dodelijk aflopen!
Symptomen kunnen zijn:

*zwelling in het gezicht, met name in en rond de ogen, lippen en neus

*uitslag

*kwijlen

*diarree

*bleke slijmvliezen

*toevallen en heftig trillen

*zwelling op de entplaats

De dierenarts zal met medicatie en eventueel infuus je diertje er boven op proberen te helpen.

====Beknelling====

Het kan voorkomen dat je fretje ergens tussen vast komt te zitten. Hetzij doordat het ergens zijn nieuwsgierige neus ingestoken heeft, maar er geen ruimte was voor de rest van het lijf. Hetzij doordat je per ongeluk op een pootje hebt gestapt. Bekijk altijd nauwkeurig of er zwelling gaat optreden nadat je je diertje bevrijd hebt. Heeft het pijn of bloed het ergens? Is dat het geval, neem dan contact op met je dierenarts.
Is je fretje bewegingsloos, loopt het duidelijk mank of valt het om? Ga dan met grote spoed naar de dierenarts!
Valt het mee, maar is er toch sprake van bijvoorbeeld een beetje zwelling op het pootje, probeer dan zo ver je fret het toelaat, de zwelling te koelen onder een koude kraan of met een coolpad (nooit direct op het dier leggen, maar een doek er tussen).

====Bijtwonden====

Mensen met fretten hebben vaak ook andere dieren in huis. Vaak gaat alles naar wens, mocht er van agressie onderling sprake zijn dan kan een beet van een ander dier op de loer liggen.

Als je fret wordt gebeten door een ander huisdier, spoel dan de wond direct goed uit met koud/lauw-warm water.
Als de wond erg bloed, probeer deze dan voorzichtig met een gaasje of washandje wat dicht te duwen. Ga dan onmiddellijk naar je dierenarts.
Een kattenbeet kan gevaarlijk zijn vanwege de hoeveelheid bacteriën in het speeksel, een beet van een kat vraagt vaak om een bepaald soort antibiotica.
Is je fret gebeten door een dier in het wild of een verdwaald dier, ga dan direct naar een dierenarts. Het is niet geheel onwaarschijnlijk dat je dier besmet zou zijn geraakt met rabiës(hondsdolheid). Preventief handelen is dan noodzakelijk. Let goed op eventuele veranderingen bij je fret.

====Botbreuken====

Fretten zijn zeer flexibel en veerkrachtig, maar toch kunnen er beenverwondingen ontstaan die je zonder een röntgenfoto niet kunt herkennen.
Houd je fret bij een beenbreuk zo rustig en stabiel mogelijk. Probeer niet zelf vast te stellen wat er aan scheelt, maar '''ga direct naar een dierenarts'''.
Heeft je fret een gebroken beentje of een gewonde rug, hinkt hij of vertoond hij pijn bij het lopen? Pak hem dan voorzichtig op en leg hem in zijn kooi, '''bel dan onmiddellijk de dierenarts.''' Houd je fretje goed warm.
Voor het vervoer naar je dierenarts wikkel je je fret in een doek om de ledematen zo stil en stabiel mogelijk te houden onderweg.

====Braken====

Braken kan worden veroorzaakt door verschillende oorzaken, variërend van slecht voedsel tot een blokkade (verstopping). Soms is er iets in de maag gekomen wat fout uitpakt en de fret doet braken.
Houd een brakende fret altijd goed in de gaten. Het braken heeft vaak te maken met maagproblemen of de een of andere achterliggende ziekte.
Ontstaat het braken door een blokkade, een haarbal of een ongewenst voorwerp in de maag (rubber of iets dergelijks), dan is spoedeisende hulp noodzakelijk en zal de dierenarts d.m.v. een operatie de blokkade op moeten lossen.

====Brandwonden====

Hoewel dieren door hun natuurlijke afkeer voor vuur en extreme hitte minder frequent brandwonden oplopen, is het toch nuttig te weten wat te doen als het noodlot toeslaat. Brandwonden kunnen veroorzaakt worden door vuur, straling (bijvoorbeeld zonlicht), electriciteit en chemicaliën. Let altijd goed op je fret in de buurt van open haarden, ovens en bij het roken van sigaretten.

Brandwonden kunnen worden opgedeeld in 3 graden:

* eerste-graads brandwonden, hierbij zijn slechts de oppervlakkige huidlagen aangetast, toch zijn ze pijnlijk. De huid is rood en licht gezwollen. Als je op de huid drukt wordt ze wit. Na 1 à 2 dagen laat de verbrande huid los.

*tweede-graads brandwonden, deze dringen dieper in de huidlagen door, zodat de huid blaren krijgt die gevuld raken met transparante vloeistof. Ze zijn zeer pijnlijk.

*derde-graads verbranding tast de volledige dikte van de huid aan. De huid kan wit zijn of zwart verkoold. Haren komen makkelijk los. Als ook de huidzenuwen zijn beschadigd veroorzaken ze weinig of zelfs geen pijn.

Tijdens contact met een heet voorwerp of vlam wordt een grote hoeveelheid warmte opgeslagen in het weefsel. Deze warmte wordt geleidelijk vrijgegeven aan het omgevend weefsel. De verbranding gaat dus eigenlijk nog een tijdje door nà het contact, ook al was dat slechts van korte duur.

Tijdens en na een operatie is toevoer van warmte meestal noodzakelijk, dit om de fret weer op temperatuur te krijgen of te houden. De dierenarts maakt daarvoor gebruik van een couveuse, die is daarvoor het meest geschikt. Ook kunnen warmtematjes gebruikt worden, maar wees daar voorzichtig mee. Je fret mag immers niet te warm worden, daar kunnen ze immers heel slecht tegen. Regelmatig zal ook de temperatuur van je fret gemeten moeten worden bij het gebruik van een warmtematje. Het zal niet de eerste keer zijn dat een fret door verkeerd gebruik van een warmtemat brandwonden oploopt.
Ga hier dus heel nauwkeurig mee om, neem voordat je een warmtemat gaat gebruiken altjd eerst even contact op met een ervaren frettendierenarts voor het nodige advies.

[[Bestand:Brandwonden door warmtematje.jpg|300px]]

brandwonden na het foutief gebruik van een warmtemat

'''Wat te doen bij brandwonden'''

Koel de plek met lauwwarm water gedurende minstens 10 minuten. '''Ga daarna meteen door naar een dierenarts'''.
Gebruik nooit olie, ijs, ijswater of ontsmettingsmiddelen om de huid te koelen daar deze de gekwetste huid alleen maar verder kunnen beschadigen. Een verzachtende brandwondenzalf zoals Flammazine mag wel. Prik blaren niet open.
Zie ook [http://www.frettenkliniek.nl/ziekten-en-aandoeningen/huidaandoeningen#brand]

====Diarree====

Diarree kan een symptoom zijn van vele soorten van ziekten. Inwendige parasieten kunnen de oorzaak zijn, een obstructie of het kan een teken zijn van een dodelijke ziekte zoals leverziekten. Het is zaak de fret met diarree zo snel mogelijk te laten behandelen, omdat veel kostbare vloeistoffen verloren raken omdat het lichaam het voedsel niet langer absorbeert.
Als diarree langer dan een halve dag aanhoudt, maak dan een afspraak bij je dierenarts en neem een monster van de ontlasting mee. Hij kan deze dan meteen nakijken.

====Electrische schok====

Elektrische schokken kunnen vrij hevig zijn en zo mogelijk je fretje doden. Je kan zelf vrij weinig doen, alleen '''onmiddellijk met je fret naar de dierenarts te gaan'''. Houd hem tot die tijd warm en zo rustig mogelijk, praat zachtjes tegen je fret, je stem zal hem kalmeren.
Een elektrische schok is meestal het vervolg van het kauwen op elektriciteitsdraden. De meeste problemen zullen bij een schok ontstaan in de mond, de tanden en het tandvlees.
Houd er rekening mee dat beschadigde snoeren ook brand kunnen veroorzaken. Behandel eerst je fret en bekijk pas daarna de schade aan de snoeren en vervang de aangevreten snoeren onmiddellijk. Zorg dat de fret er nooit meer bij kan.

====Homeopathie====

Gezonde dieren voelen zich fit en vitaal. Het afweersysteem is in staat om alle processen in het lichaam goed te coördineren en de invloed van ziekteverwekkers is minimaal. Wanneer er gezondheidsklachten ontstaan betekent dit, dat het herstellend vermogen ontregeld of verzwakt is. Soms heeft het lichaam hulp nodig om weer in balans te komen. Homeopathie is een geneeswijze waarbij met medicijnen op natuurlijke basis, niet alleen de klachten worden behandeld, maar ook het zelfherstellend vermogen van het dier wordt gestimuleerd.

Wanneer de fret zich "anders dan anders" gedraagt of er sprake is van een langer durend gedragsprobleem, dan zou homeopathie ook een waardevolle betekenis voor de fret kunnen zijn. Deze problemen kunnen namelijk veroorzaakt worden doordat uw fret zich niet lekker voelt.

Ook kunnen er oorzaken zijn waardoor hij emotioneel gezien uit balans is gebracht. Hierbij kun je denken aan

*ziekte
*verhuizing
*mishandeling
*overlijden van een maatje
*angsten
*etcetera

====Huiduitslag====

Merk je dat je fret uitslag, bultjes, puistjes of schilfers heeft, neem dan contact op met de dierenarts. Ga niet zelf aan de gang met zalfjes of shampoo's. Die kunnen meer kwaad dan goed doen.
Een schilferige, droge huid kan te maken hebben met slechte voeding. Zorg voor een goede voeding met hoge voedingswaarden en voldoende vet. Het kan ook een symptoom zijn van bijnieraandoeningen.
Kleine zwarte plekjes op de staart van je fret kunnen 'mee-eters' zijn. Dit als gevolg van vuil en stof wat is blijven plakken aan de vetafscheiding van de huid. '''Knijp ze nooit uit!''' Heeft je fret hier last van, was het staartje dagelijks met lauwwarm water en gebruik een wattenbolletje om hiermee over de huid te wrijven en het zacht te maken. Na enkele dagen zal er al verbetering zijn.

'''LET OP:''' huiduitslag kan duiden op een besmetting met hondenziekte of een allergische reactie. Neem direct contact op met een dierenarts als dit plotseling optreedt of verergert.

====Oogletsels====

Door het onderling spelgedrag van fretten kan heel makkelijk oogletsel ontstaan.
Ook vreemde stoffen in de ogen zijn altijd mogelijk. Als je fret een kras op het oog oploopt, spoel het oog dan met koud water. Heeft je fret een vreemde stof in het oog of een korrel zand of iets dergelijks, ga dan naar de dierenarts om verdere beschadiging te voorkomen.
Oogschade bij je fret vraagt altijd om ervaren deskundige hulp.

====Penisbotje====

Mannelijke fretten (rammen) hebben op de buik een penis ter de hoogte van de navel. In de penis zit het penisbotje dat de vorm van een J heeft met aan het einde en klein haakje. De mogelijkheid bestaat dat de voorhuid opschuift als een fretje langs gaas of tralies omhoog of omlaag klimt (of een ijzeren trapje af gaat), en aan dit haakje vast komt te zitten aan het gaas of de tralies.
Door het vast blijven zitten schrikt de fret en trekt zich los wat gepaard kan gaan met veel pijn, er kan een forse beschadiging (afscheuren van het penisbotje) of bloeduitstorting ontstaan van het omliggende weefsel. Ook kan het gebied eromheen gaan ontsteken rond het gebied dat geiïrriteerd is.
Ga direct naar een ervaren frettendierenarts als je fret dit is overkomen om na te laten kijken wat de werkelijke schade is.

====Ringworm====

Ringworm is een schimmelinfectie en erg besmettelijk, ook voor mensen. Katten kunnen dragers zijn, zonder er zelf last van te hebben.
Je kunt het herkennen aan kleine, kale en soms schilferige plekjes over het lichaam of rondom de teentjes. Deze plekjes kunnen groot en rond worden, soms met een rood en korstig oppervlak. Het geeft veel jeuk. Door de grote jeuk kunnen er secundaire huidinfecties ontstaan, vanwege het vele krabben. Ga er mee naar de dierenarts voor de juiste behandeling en behandel alle aanwezige huisdieren mee. Ook als ze nog geen tekenen van besmetting geven.
Houd aangetaste dieren apart, draag handschoenen bij het behandelen en was al het beddengoed, mandjes en dergelijke uit op minimaal 60 graden. Sop borstels, kooien en speelgoed met een 1:10 Dettol oplossing. Sporen van ringworm kunnen buiten hun gastheer tot 18 maanden overleven en voor herbesmetting zorgen. Volg de aanwijzingen van de dierenarts over het reinigen en desinfecteren van de leefomgeving.

====Shock ====

In een shock zijn komt meestal als reactie op een eerdere verwonding, ziekte of ernstige angst. Zorg dat je altijd honing, nutri-gel of druivensuiker in huis hebt om dat je fretje te kunnen geven bij problemen.
Kenmerken van een Shock zijn:

*zeer snelle ademhaling

*sloomheid

*piepen

*snelle hartslag

*bleke neus, huid, oren en (blauwachtig)tandvlees

*apathie

*diarree

Je kunt je fret helpen door hem warm en rustig te houden. Rol zijn lichaam in een handdoek, deze mag wat warm gemaakt worden in de magnetron, maar niet te warm!
Laat het hoofd van de fret altijd vrij. Praat zacht en geruststellend tegen je fretje en dim de lichten in de kamer. Soms is een beetje honing of nutri-gel op het tandvlees nuttig.
Laat hem niet eten of drinken, hij heeft het al moeilijk genoeg om te ademen, er is bijna nooit een slikreflex.
Zorg ervoor dat je auto opgewarmd is voor je vertrekt naar de dierenarts. Laat je dierenarts weten welke maatregelen je al hebt genomen en hoe hij daarop reageerde. De dierenarts zal vloeistof gaan toedienen voor een snel herstel. Is de shock ontstaan als gevolg van bloedverlies, dan krijgt hij soms een bloedtransfusie, wat levensreddend kan zijn.

====Longworm====

Onlangs is in Nederland tijdens een sectie bij een fret longworm (Aelurostrongylus Abstrusus) gevonden. Het is een haarvormige worm van ongeveer 7 tot 10 mm die voornamelijk bij de kat is aangetoond. Longwormen bij fretten zouden veel vaker kunnen voorkomen dan tot nu toe gedacht werd.

Fretten kunnen zich besmetten door het eten van met longworm larven besmette slakken of door het eten van (wilde) muizen, vogels of kikkers die deze slakken hebben gegeten.
De door de fret opgegeten larven doorboren de darmwand en gaan via de bloedbaan naar de longen. Daar worden ze volwassen en beginnen na 4 weken met het produceren van eitjes. Deze eitjes komen uit in de longblaasjes waarna de larven worden opgehoest en doorgeslikt en via de ontlasting weer in de buitenwereld komen. De larfjes kunnen worden opgenomen door kikkers, slakken, kleine knaagdieren en vogels, waar ze zich verder ontwikkelen tot besmettelijke larfjes die weer door een volgende fret of kat kunnen worden opgenomen. Zes weken na een infectie kunnen bij katten de eerste larfjes dan weer in de ontlasting gevonden worden.

Waarschijnlijk verloopt een infectie met longworm meestal subklinisch. Dat wil zeggen dat de fret er geen verschijnselen van heeft. Sommige fretten kunnen wel klachten krijgen. Deze klachten passen vaak bij keelontsteking en bronchitis verschijnselen, zoals hoesten en kokhalzen. Bij lichamelijk onderzoek is de keel vaak gevoelig. Er kan veel slijm worden opgehoest.

Bij fretten die hoesten kunnen longfoto’s worden gemaakt maar daar veel fretten afwijkingen in de longen vertonen is dit niet bewijzend. Met onderzoek van de ontlasting is de diagnose wel met zekerheid te stellen.
Verse ontlasting wordt ingezet in een zogenaamde Baermann test. Hierbij wordt gekeken of er larfjes in de ontlasting zitten. Vals negatieven uitslagen kunnen voorkomen doordat de fret al klachten heeft voordat de volwassen wormen eitjes hebben gelegd of omdat de larven niet elke dag via de ontlasting worden uitgescheiden. Daarom is het verstandig om een aantal keren deze test te laten uitvoeren. Ook is het mogelijk om larven aan te tonen in sputum monsters die onder narcose uit de keel of luchtpijp worden verkregen.

Longworminfecties bij de kat en fret zijn heel goed te behandelen met een ontwormmiddel. Een pipet Advocate® voor de kleine kat, kan in de nek van de fret gedruppeld worden en is voldoende. De in de longen aanwezige wormen worden hierdoor gedood. Het duurt een paar weken voor het hoesten is verdwenen. Fretten die buiten komen en (naakt)slakken eten kunnen het beste preventief 2x per jaar worden behandeld met dit middel.

====Snijwonden====

Was de snijwond voorzichtig uit met koud water, om deze vervolgens met een zachte maar stevige druk dicht te duwen. Gebruik daarbij een goed, schoon hygiënisch gaasje of schoon washandje. Als het mogelijk is, draai er dan een verbandje om, maar vooral niet te strak.
Je fret kan ook inwendige schade hebben opgelopen die je zelf niet kunt zien, dus een bezoek aan de dierenarts is hier ook wenselijk. Mogelijk is, om geen infectie op te lopen, een antibiotica kuur gewenst. Vergeet niet dat fretten niet veel bloed kunnen verliezen.

====Vergiftiging====

De behandeling van een vergiftiging hangt geheel af van hetgeen je fret heeft binnen gekregen, wat de geconsumeerde stof was.

'''Ga direct naar de dierenarts''' en neem, indien mogelijk, datgene wat je fret gegeten heeft mee zodat de dierenarts een goed beeld krijgt van wat je fret heeft binnengekregen.

Kijk ook bij [[huisvesting#giftige_planten]] en [[huisvesting#giftige_huis-tuin-en-keuken_producten]]

====Zonnesteek====

Fretten zijn zeer gevoelig voor een zonnesteek.
Een temperatuur van meer dan 26,6 Celsius kan in sommige gevallen dodelijk zijn voor je fret. Met name zieke en oudere dieren zijn erg kwetsbaar.
Tekenen van een zonnesteek zijn :

*zwaar hijgen

*slijm uit de neus of mond

*extreme sloomheid

*verlies van bewustzijn.

De belangrijkste doelstelling is om de temperatuur van je fret naar beneden te brengen, dit moet echter ''heel langzaam'' gebeuren, anders riskeer je dat je fret in een schok terecht komt.
Een directe afname in temperatuur kan ook leiden tot de dood.

''Verlaag de temperatuur van je fret op de volgende manieren:''

*haal de fret onmiddellijk uit de zon en warmte,

*geef hem wat water te drinken via een lepeltje, behalve als je fret bewusteloos is, dan ''NOOIT ''vloeistof toedienen!

*pak niet te koud water en koel de pootjes van de fret hiermee, ook in de lies en op plaatsen waar minder beharing voorkomt, zoals op de lage buik. Gebruik daarvoor een washandje.

Je kunt de fret ook onderdompelen in ''lauw water'', maar houdt zijn hoofd en de bovenkant (de helft) van zijn lichaam altijd boven water! Het water dat verdampt op de huid zal het lichaam afkoelen en de temperatuur verlagen. Dompel de fret nooit in koud water, de schok zou hem kunnen doden!
Je kunt de fret ook af laten koelen met behulp van een ventilator, deze methode is niet zo effectief, maar altijd nog beter dan niets in een noodsituatie. Ga dan onmiddellijk naar de dierenarts. Deze zal extra vloeistof toedienen en zo nodig medicatie en of andere hulp bieden.
Neem in warme maanden altijd water mee voor onderweg. Probeer de fret onderweg koel te houden door middel van plastic colaflessen, gevuld met bevroren water in zijn kooi of carrier te leggen. Wikkel de flessen altijd in een handdoek en houd ze in de kooi. Dit is een gemakkelijke manier om het je fret bij warmte zo prettig mogelijk te maken.

Wat goed werkt voor je fret om bij extreme hitte oververhitting te voorkomen is het plaatsen van een airco in de ruimte waar je fretje het meeste zit.
Helaas is niet iedereen in het bezit van een airco, er is echter wel een manier om de temperatuur in je kamer toch wat te verlagen door middel van een ventilator en bevroren ijs.
Wat je nodig hebt zijn een ventilator en 4 flessen bevroren water per ventilator.
Leg de 4 flessen water in de diepvries totdat deze volledig bevroren zijn.
Zet de ventilator aan en zet twee van de vier bevroren flessen water voor de ventilator. Als de twee flessen zijn ontdooit wissel je deze om tegen de andere twee bevroren flessen in de vriezer en leg je de ontdooide weer terug, zo blijf je steeds reserves houden.

==Ziekten en aandoeningen==

===Aleutian Disease===

Door: Hanneke Roest, frettendierenarts.

'''De Frettenkliniek''' te Giessen

In 2005 bleek dat uit Nieuw Zeeland geimporteerde fretten vrijwel allemaal besmet waren met het Aleutian Disease virus. Velen stierven op jonge leeftijd. Het virus kon zich in Nederland en de rest van Europa verspreiden doordat de dieren pas na maanden (soms jaren) ziek werden. Dankzij de samenwerking tussen de Frettenkliniek, de frettenverenigingen (met name de financiele steun van Stichting de Fret), de opvangcentra, de fokkers, het C.F.E. (Cooperatie van Fokkers van Edelpelsdieren) en dierenartsen konden we de ziekte in Nederland al na een paar jaar onder controle krijgen. Op dit moment lijken er nog slechts enkele geisoleerde fretten met deze aandoening in Nederland aanwezig.

'''''De oorzaak'''''

De ziekte wordt veroorzaakt door het Aleutian Mink Disease Virus (ADV), dit is een Parvovirus dat de nerts, fret en andere marterachtigen kan infecteren. Het virus is in de verte verwant aan het honden en katten Parvovirus maar heeft een geheel andere structuur. Er zijn vijf nertsenstammen en tenminste drie frettenstammen geisoleerd. Er wordt aangenomen dat de fretten stammen variaties (mutanten) zijn van het nertsvirus. Het lijkt er op dat de ene stam meer schade kan aanrichten dan de andere stam en dat er dus net als bij griep een verschil in virulentie kan bestaan. Diverse uitbraken van Aleutian disease zijn beschreven in Amerika, Canada, Japan en Engeland.

'''''Het verloop van de ziekte'''''

Er wordt algemeen aangenomen dat besmetting plaats vindt via direct en indirect contact met lichaamsvloeistoffen als bloed, speeksel, urine en ontlasting. Het is gebleken dat intensief contact nodig is om de ziekte te verspreiden. Het kan een aantal maanden tot wel een paar jaar duren voordat een fretje ziek kan worden na een besmetting met het Aleutian Disease virus. ADV veroorzaakt een enorme toename van antilichamen (afweer) in het bloed. Normaliter moeten deze antilichamen het virus onschadelijk maken maar om onbekende redenen doen zij dit niet. Deze antilichamen kunnen bij fretten "immuuncomplexen" vormen welke neerslaan in diverse organen ( o.a. nieren, lever, galwegen, ruggenmerg, maagdarmkanaal, bloedvaten en blaas). Hierdoor ontstaan ontstekingen in deze organen. Als er een milde ontsteking aanwezig is dan lijkt de fret redelijk normaal. Bij een ernstige ontsteking zal het fretje ziek worden en symptomen vertonen afhankelijk van welke organen zijn aangetast. Daarnaast veroorzaakt het virus een verzwakking van de afweer waardoor het fretje minder weerstand heeft tegen andere infecties.

'''''De symptomen'''''

In Nederland werden de meeste geinfecteerde fretten (CIEP test positief) ook daadwerkelijk ziek maar de symptomen konden sterk varieren. De ziekteverschijnselen zijn sterk afhankelijk van de plaatsen in het lichaam waar de immuuncomplexen een ontsteking veroorzaken. Plotselinge sterfte van dieren in een goede conditie zonder voorafgaande ziekteverschijnselen is mogelijk.

De meeste fretten zijn echter al een tijdje ziek en vertonen in hoofdlijnen een van de twee volgende ziektebeelden:

1. Chronisch progressief verlopende ziekte" waarbij het dier langzaam maar zeker steeds zieker wordt met verschijnselen als: gewichtsverlies, slechte vacht, lusteloosheid en slechte eetlust. Bloedarmoede en bloed in de ontlasting kunnen aanwezig zijn. De meeste fretten ontwikkelen uiteindelijk een slechte lever- en nierfunctie. Bij fretten met AD zijn tevens oogontsteking, longontsteking en hartproblemen mogelijk.

2. Neurologische problemen beginnend met zwakte of verlamming van de achterhand. Deze kan zich uitbreiden naar voren. Soms treedt herstel op van de neurologische symptomen.
Het is belangrijk om te beseffen dat bovenstaande symptomen ook heel goed bij andere ziekten van de fret aanwezig kunnen zijn. Het is daarom absoluut onmogelijk om op basis van louter de symptomen de diagnose te stellen!

'''''De diagnose'''''

Een definitieve diagnose is tijdens het leven niet te stellen. Er zijn wel verschillende testen beschikbaar die een sterke aanwijzing kunnen geven dat een fret is besmet met ADV:

1. ''Eiwit-elektroforese van bloed.''
Sommige fretten met Aleutian Disease vertonen een stijging van een bepaalde eiwitfractie (gammaglobulinen) in het bloed.

2. ''De CIEP (of CEP) test van bloed.''
Deze Counterimmunoelectroforese test toont antilichamen aan tegen ADV in het bloed. De test is zeer betrouwbaar en wordt reeds jarenlang gebruikt voor de diagnostiek bij nertsen en fretten over de hele wereld. Deze test bleek van veel waarde bij het aantonen en de verspreiding van de ziekte in Nederland. Dieren met een positieve CIEP test bleken voor het overgrote deel uiteindelijk allemaal ziek te worden.

3. ''DNA in situ hybridisatie test.''
Hierbij wordt het DNA aangetoond in de cellen alwaar het een ziekelijke verandering heeft veroorzaakt. De test is erg gevoelig en toont aan dat het dier inderdaad ziek is geworden door het Aleutian virus. De test is 100% betrouwbaar. Deze test is in Nederland niet aanwezig, wel in Amerika. De eerste Nederlandse monsters zijn dan ook naar Amerika verstuurd voor een duidelijke definitieve diagnose op weefsel van gestorven dieren.

De testen 1-2 tonen slechts aan dat het dier in contact is geweest met virus. Fretten kunnen jarenlang drager zijn voordat ze ziek worden, al die tijd zijn ze helaas wel een mogelijke bron van infectie voor andere fretten. Weefselonderzoek door de patholoog (van weefselbiopten of een postmortale sectie) kan een waarschijnlijkheids diagnose geven. In combinatie met een positieve CIEP test en uitsluiting van andere oorzaken van ziekte, kan dit na de dood van het dier wel een zeer sterke aanwijzing zijn voor Aleutian Disease. Testen die gebruikt worden voor het aantonen van het honden Parvovirus zijn niet betrouwbaar voor het aantonen van ADV bij fretten. Fretten met een tatoeage op de buik van Mystic Ferrets (zoals op bijgaande foto) bleken vaak het ADV virus bij zich te dragen.

'''''De behandeling'''''

Er bestaat géén behandeling voor deze ziekte. De fretten kunnen eventueel ondersteund worden met speciale voeding, ontstekingsremmers en antibiotica. De omgeving (in een huishouden) is vaak moeilijk te ontsmetten. De aanbevolen middelen (10% natronloog of parvocide desinfectantia) zijn vaak erg agressief om in een woning te gebruiken. Bij nertsenfarms is bekend dat het ADV virus langdurig in de omgeving kan overleven.

'''''Preventie'''''

Er is geen vaccin beschikbaar. Fretten die positief zijn met de CIEP test kunnen het beste geisoleerd worden. Dat wil zeggen dat ze niet in contact dienen te komen met andere fretten dan die van het huishouden waar ze in leven. Dus niet meenemen naar frettendagen. Deze dieren hoor ook niet thuis in een frettenopvang of pension vanwege het grote besmettings risico. Het lijkt niet zo zinvol om ze in het huishouden waar ze leven apart te houden van de andere fretjes. Die hebben immers al lang contact gehad met de positieve fret. Hoewel het blijkt dat fretten hun eigen Aleutian virus stammen hebben is het toch niet verstandig om fretten te huisvesten in de buurt van nertsen.

'''''Wanneer testen met de CIEP test'''''

Pups kunnen getest worden vanaf vanaf 4 maanden leeftijd. We testen vanaf die leeftijd omdat het immuunsysteem dan pas goed is ontwikkeld.
Na de Nobivac Puppy DP enting kan het beste een maand worden gewacht. Er bestaat een heel kleine kans dat de test hierdoor wordt beinvloed.
Fretten die uit het buitenland worden geimporteerd adviseer ik om zowel in het land van herkomst als in Nederland te laten testen met de CIEP test.

[[Bestand:Ontsteking in AD nier Small.jpg|400px]]

Ontstoken nier

[[Bestand:Tattoo fret.jpg|400px]]

'Mystic Ferret' fret met tatoeage

===Anaalklier problemen===

Door: Hanneke Roest, frettendierenarts.

'''De Frettenkliniek''' te Giessen.

Dat een fretje een bepaalde geur bij zich heeft, is de fretten-liefhebber wel bekend. Sommige mensen vinden dat stinken, zelf vind ik de geur wel prettig. Het schijnt dat deze geur (sterk verdund) ook wel in parfums wordt gebruikt.

'''''Functie van de anaalklieren'''''

Helaas zijn er echter ook fretjes die een wel erg penetrante geur verspreiden. Deze fretjes zijn òf nog niet gecastreerd òf ze laten hun anaalklieren lopen òf beide. Anaalklier-vocht is bedoeld om het territorium af te bakenen. Er wordt als het ware een geurvlaggetje neergezet met de bedoeling dat andere fretten weten dat dit is het terrein is van de betreffende fret. Het "sleetje rijden" dat sommige fretjes kortdurend doen nadat ze op de frettenbak zijn geweest, is bijvoorbeeld ook markering van hun terrein waarbij wat anaalkliervocht wordt achtergelaten. Dit markeren gebeurt vaker bij ongecastreerde mannetjes omdat zij door hun opspelende hormonen een behoorlijke territorium-drift kunnen ontwikkelen. Daar de fret van nature geen groepsdier is, is dit gedrag een belangrijk onderdeel in de verdeling van de leefruimte.
Het legen van de anaalklieren tengevolge van angst komt bij fretjes slechts zelden voor.

In ''Amerika'' worden de anaalklieren al op 6 weken leeftijd verwijderd tezamen met castratie of sterilisatie. Amerikanen houdenvan gemak. Er wordt een standaard huisdier verkocht dat in ieder geval niet terug gebracht hoeft te worden ivm onwelriekend ruiken. In ''Nederland'' is het verwijderen van anaalklieren wettelijk verboden tenzij er een diergeneeskundige reden voor is. Hoewel ik vind dat de Amerikanen naar mijn idee wel iets te graag het chirurgisch scalpel hanteren, zit er mogelijk wel een klein voordeel aan deze methode. Met het verwijderen van de anaalklieren ontneem je de fret een mogelijkheid tot communicatie; tot markering oftewel tot het afbakenen van zijn terrein. In (te) grote groepen zou dit mogelijk voor een vermindering van stress kunnen zorgen.

'''''Ontsteking van de anaalklieren'''''

Regelmatig wordt mij gevraagd of de hazelnoot grote ''knobbels'' naast het poepgaatje bij de fret niet veel te groot zijn en of de anaalklieren misschien zijn verstopt. De fret is echter familie van het stinkdier en behoort grote anaalklieren te hebben. De klieren liggen naast de anus op vier en op acht uur en monden met een klein kanaaltje uit op de overgang van het anusslijmvlies en de huid.

De anaalklieren van de fret kunnen net als bij de hond ontstoken raken en dan gaan lekken, dat is voor zowel u als eigenaar als de andere fretten in de kooi géén prettige gewaarwording. Het ''stinkt'' behoorlijk. Honden likken vaak aan ontstoken anaalklieren, fretjes doen dat veel minder. Het bekende ''"sleetje rijden"'' waarbij het fretje met de anus over de grond schuurt kan behalve markering na het poepen ook een teken van jeuk aan de anaalklieren zijn. Indien dit gedrag echter optreed zonder dat u regelmatig de anaalklieren ruikt hoeft zich daar over het algemeen geen zorgen over te maken. Een heel enkele keer kan een ontstoken anaalklier ook pijn geven bij het poepen en maakt het fretje een kreunend geluid. Dit moet echter niet verward worden met het persen op urine of ontlasting dat door heel andere oorzaken wordt veroorzaakt.
De oorzaak van het ontstoken raken van deze klieren is nog onbekend.

'''''De behandeling van ontstoken anaalklieren'''''

Ontstoken anaalklieren kunnen het beste worden geleegd door de dierenarts. Daar deze klieren erg groot zijn en erg stinken kan dit het beste buitenshuis gebeuren. De inhoud hoort een geelwitte kleur te hebben. Pus en ontstekingsmateriaal kunnen dezelfde kleur hebben als de normale inhoud. Hierdoor is het vaak moeilijk om aan de hand van de inhoud te bepalen hoe erg de klieren zijn ontstoken. Bij een ontsteking komt er vaak wel wat bloed mee. Indien de anaalkieren goed geleegd zijn heeft het fretje gedurende korte tijd een wat beurse anus.

Fretjes vinden het geforceerd legen van hun anaalklieren absoluut niet leuk. Indien het dus moeilijk gaat, is het wel zo (dier)vriendelijk om het fretje even te verdoven met een kortdurende ''gasnarcose''. Bij heftig verzet is het namelijk ook niet mogelijk de anaalklieren volledig leeg te maken, hetgeen wel noodzakelijk is voor een goed herstel.
Ongecastreerde mannetjes kunnen beter eerst worden gecastreerd bij anaalklierproblemen, meestal zijn bij deze jonge dieren de anaalklieren niet ontstoken maar gebruiken ze hun klieren gewoon te veel om hun territorium af te bakenen.

Na het legen van de anaalklieren is een kuur met antibiotica (bijvoorbeeld Synulox®) gedurende twee weken bij de meeste fretten voldoende om de ontsteking te genezen. Synulox® is verkrijgbaar in druppels en in tabletvorm. Synulox druppels® vinden veel fretjes niet erg lekker, ondanks dat er "smakelijke druppels" op de verpakking staat. Veel makkelijker is het om de tabletten gedurende 5 minuten op te lossen in een paar druppels water waarna dit door het "Waltham papje", Ferrettone, boter of iets anders lekkers kan worden gemengd. Het "Waltham papje" heeft als officiële naam: Royal Canin Feline Instant Convalescence Support® van de firma Waltham. Het is een hersteldieet voor zieke of geopereerde katten. Fretjes vinden het over het algemeen heerlijk en het is ideaal om er medicijnen door te mengen.

Slechts in uitzonderlijke gevallen is het ''chirurgisch verwijderen'' van de anaalkieren noodzakelijk. Daar de anaalklieren vlakbij de anale kringspier liggen is het we belangrijk dat dit op een chirurgisch correcte manier gebeurt anders kan het zijn dat het fretje na de operatie de ontlasting niet meer kan ophouden en overal zijn poepjes deponeert.

[[Bestand:Frettenreet2.jpg|300px]]

Positie van de anaalklieren bij de fret

'''''Anaalkliertumoren'''''

Anaalkliertumoren komen slechts zelden voor, dus maakt u zich niet te snel zorgen als u grote harde knobbels ontwaard naast de anus. Indien een fretje is vermagerd vallen deze extra op. Anaalkliertumoren kunnen afhankelijk van hun grootte en geaardheid soms geopereerd worden.

===Beenmergdepressie===

Door: Hanneke Roest, frettendierenarts.

'''De Frettenkliniek''' te Giessen

Een vrouwtje is loops van ongeveer maart tot augustus. Als zij niet gedekt wordt waardoor ze uit de loopsheid komt, blijft ze maandenlang onder invloed van oestrogenen (vrouwelijke hormonen). Deze oestrogenen zijn echter op de lange duur schadelijk voor de gezondheid van het vrouwtje.

Er ontstaat een depressie (onderdrukking) van het beenmerg waardoor het beenmerg onvoldoende belangrijke bloedcellen produceert voor het fretje. Hierdoor is het fretje gevoeliger voor ontstekingen, ontstaat bloedarmoede en kunnen bloedingen ontstaan. De aandoening kan ook voorkomen bij een gesteriliseerd vrouwtje waarbij een stukje eierstok is blijven zitten of bij een fretje met een bijnierprobleem.

'''''Symptomen'''''

Het opgezette vrouwelijke geslachtsorgaan is zichtbaar als een koffieboontje net onder de anus. Soms is er een vaginale uitvloeiing die kan varieren van waterig tot pure pus. Door de bloedarmoede zijn de neus en de slijmvliezen in de bek bleek van kleur. Meestal is het diertje behoorlijk wat gewicht verloren. Een symmetrische kaalheid kan zichtbaar zijn aan de staart en onder de buik maar deze kan zich ook verder over het lichaam verspreiden. In ernstige gevallen is het fretje lusteloos en wil niet meer eten. Er kunnen bloedingen optreden in de huid of in het maagdarmkanaal. Door bloedingen in het ruggenmerg of de hersenen kunnen neurologische klachten ontstaan.

Dit ziektebeeld is al mogelijk na 1 maand loopsheid maar zal zich vaker pas aan het einde van de loopsheid openbaren. Loopse vrouwtjes kunnen vanaf 2 maanden na het begin van de loopsheid ten gevolge van beenmergdepressie overlijden. Meestal duurt het wat langer voor er ernstige problemen ontstaan en sommige fretjes zijn jaar in jaar uit loops zonder al te grote problemen.

'''''Diagnose'''''

De diagnose kan gemakkelijk gesteld worden aan hand van de ziekte historie en de ziekteverschijnselen. Eventueel kan bloedonderzoek gedaan worden om de bloedarmoede en het tekort aan witte bloedcellen aan te tonen.

'''''Behandeling'''''

Als de conditie van het fretje het toelaat, is een sterilisatie de beste oplossing. Het diertje knapt dan snel weer op. Bij een erg zieke fret kan het narcoserisico te groot zijn. Dan kan eerst geprobeerd worden het fretje met behulp van medicatie uit de loopsheid te halen.

Een ondersteunende behandeling met o.a. infuus of zelfs bloedtransfusie kan dan noodzakelijk zijn. Als het fretje weer min of meer is hersteld kan het alsnog gesteriliseerd worden.

'''''Preventie'''''

Vrouwtjes waar niet mee gefokt wordt, kunnen het beste gesteriliseerd worden op 6-8 maanden leeftijd. Alternatieven zijn; het inbrengen van een implantaat, het fretje laten dekken of een antiloopsheid injectie. Een nadeel van een antiloopsheidinjectie is de kans op afwijkend gedrag en irritatie van de huid en het onderliggende weefsel op de plaats van injektie.

[[Bestand:7.jpg|400px]]

Langdurig loops fretje

===Besmettelijke luchtwegaandoeningen bij fretten===

Door: Hanneke Roest, frettendierenarts.

'''De Frettenkliniek''' te Giessen

De luchtwegen en longen van de fret lijken erg op die van de mens. Fretten staan dan ook vaak model voor humaan onderzoek naar virussen van de luchtwegen. Er zijn echter wel een aantal anatomische en fysiologische verschillen.

'''''Bijzonderheden in de anatomie van de luchtwegen'''''

De ''neusholte'' van fretten is, zoals bij alle zoogdieren behalve de primaten (waaronder de mens), gebouwd om goed te kunnen ruiken. Dit reukorgaan vereist een complexe neusholte met veel plooien om het oppervlak te vergroten. Heel belangrijk voor deze dieren die territoriaal ingesteld zijn en via geuren hun territorium markeren. Door de bouw van het strotklepje ten opzichte van het zachte verhemelte ademen fretten voornamelijk door hun neus. Slechts als ze zeer benauwd zijn of hun neus verstopt is door slijm, snot of zwelling van het neusslijmvlies, ademen ze via de bek.

De ''longen'' bestaan aan de linker zijde uit 2 grote long lobben en aan de rechterzijde uit 4 long lobben. De longen van fretten zijn erg gevoelig voor virussen en prikkelende agentia in de lucht zoals nicotine van rokende mensen of de geuren uit bijvoorbeeld luchtverfrissers.

De ''borstholte'' is makkelijk samen te drukken waardoor een fretje in een smalle doorgang (zoals een konijnengang) zich 180º om kan draaien. De totale longcapaciteit van een fret is groot. De longcapaciteit van een 600 gram wegend fretje is gelijk een die van een 4x zo zwaar konijn. Deze twee aanpassingen maken een fretje geschikt om met succes ondergronds te jagen.

De normale ''ademhalingsfrequentie'' van een fret in rust ligt rond de 30/min. Deze kan verhogen bij inspanning of aandoeningen van de luchtwegen of longen.

[[Bestand:Fret met griep.jpg|300px]]

Tranende ogen bij een fret

'''''Griepvirussen'''''

De fret is het enige huisdier dat gevoelig is voor de ''griepvirussen van de mens''. Ze worden dan ook regelmatig door hun eigenaren geïnfecteerd. En geïnfecteerde fretten kunnen op hun beurt weer mensen besmetten. Vooral afgelopen winter hebben veel fretten te lijden gehad onder de griepinfecties van hun verzorgers. De verschijnselen zijn vergelijkbaar met die van de mens. Een vochtige neusafscheiding, niezen, hoesten, tranende ogen, koorts (vaak een enkele koorts piek in het begin), slechte eetlust en algehele malaise. Sommigen fretten hebben ook een gevoelige of pijnlijke keel waardoor het eten van harde brokjes lastiger gaat. Ook kunnen ze kokhalsbewegingen laten zien. De meeste fretten zijn binnen een paar dagen weer hersteld.

De infectie kan zich in enkele gevallen uitbreiden naar de longen waardoor een ''longontsteking'' ontstaat en de dieren behoorlijk ziek kunnen worden.
Een andere complicatie, die het afgelopen jaar regelmatig voorkwam, is een secundaire ''ontsteking van de nieren''. Mogelijk dat bacteriën en/of virussen via het bloed in de gevoelige nieren van de fret kunnen aanslaan en daar ontstekingshaarden veroorzaken. Meestal is de functie van de nieren, waaronder het verwijderen van de afvalstoffen uit het lichaam, niet verstoord. De nieren zijn wel erg pijnlijk waardoor het fretje vaak “plat” gaat liggen en duidelijk minder speels is. Een dergelijke ontsteking moet behandeld worden anders is er in een later stadium wel degelijk een risico op een verminderde of falende nierfunctie.

De ''behandeling'' van een normale griepinfectie bestaat uit antihistaminica, eventueel hoestremmers en antibiotica om te voorkomen dat er een bacteriële infectie overheen komt. Tevens is het geven van zacht en zeer smakelijk voedsel zoals het “Waltham papje” (Royal Canin Instant Convalescence Support) aan te raden. Het geven van koortsverlagende/pijnstillende medicatie zoals NSAID’s (Meloxicam) is bij deze infectie niet altijd aan te raden. De koorts is juist nuttig om het virus te bestrijden.

De behandeling van complicaties van een griepinfectie zoals een longontsteking of nierontsteking, is uitgebreider en vereist soms een opname in de kliniek.
Eigenaren die de griep hebben kunnen de verzorging van hun fretten beter tijdelijk overlaten aan gezonde medebewoners, hoewel het vaak lastig is om ondanks alle voorzorgen een besmetting te voorkomen.

Fretten zijn ook erg gevoelig voor het beruchte ''Vogelgriep virus'' en de ''Mexicaanse griep''. Van deze Mexicaanse griep is bekend dat 10% van de fretten sterft ondanks behandeling. Antibiotica heeft weinig effect bij de Mexicaanse griep omdat het virus zelf grote schade aanricht in de longen. Een secundaire bacteriële infectie ontstaat namelijk pas na 7-8 dagen.

'''''Kennelhoest'''''

De afgelopen jaren was ik soms door fretten eigenaren benaderd over het verschijnsel dat hun hond kennelhoest had gehad en nu was hun fret behoorlijk aan het hoesten en niezen. Sinds kort weet ik dat de Bordetella bronchiseptica bacterie, die een rol speelt bij kennelhoest van honden, wel degelijk ook bij fretten een longontsteking kan veroorzaken. Deze Bordetella bacterie is soms lastig te behandelen. Ook hierbij geldt dat het verstandig is om fretten bij een hond met kennelhoest uit de buurt te houden.

'''''Hondenziekte virus'''''
Het hondenziekte virus is vrijwel ''altijd fataal'' voor een fret. Het virus wordt overgebracht door besmette honden of besmette fretten. De aandoening geeft in eerste instantie klachten die erg lijken op een infectie van het griepvirus. Fretten die dit eerste stadium overleven overlijden vervolgens na een paar weken in de neurologische fase. Een behandeling is niet mogelijk.

Preventie doormiddel van een enting met het “Nobivac Puppy DP” vaccin werkt uitstekend. De eerste vaccinatie altijd herhalen na 3-5 weken, daarna jaarlijks herhalen. Het veld virus bleek bij de laatste Hondenziekte uitbraak niet aan te slaan bij fretten die tot 1,5 jaar daarvoor waren geënt.

De moraal van het verhaal is dat fretten erg gevoelige luchtwegen hebben en gemakkelijk besmettelijke virussen en bacteriën van de mens, hond en andere fretten kunnen overnemen. Om dit te voorkomen kunnen hoestende, kuchende, snotterende mensen, honden en andere fretten beter tijdelijk even uit de buurt van een gezonde fret blijven.

===Bijnierproblemen===

Door: Hanneke Roest, frettendierenarts.

'''De Frettenkliniek''' te Giessen

Bijnieren zijn twee kleine orgaantjes die vlak bij de nieren liggen, maar daar verder weinig mee te maken hebben. Ze produceren hormonen die belangrijk zijn voor de stofwisseling van het dier. Bij veel fretten vanaf 3 jaar leeftijd ontaarden de bijnieren. Deze ontaarde bijnieren zullen op een gegeven moment teveel geslachtshormonen produceren (androgenen, oestrogenen en progesteron). Deze overmaat aan hormonen maken het dier ziek.

Bij de meeste fretten wordt het bijnierprobleem in het beginstadium veroorzaakt door een goedaardige ontaarding. Bij enkele fretten kan zich hieruit uiteindelijk een kwaadaardige ontaarding (tumor) ontwikkelen.

'''''Ziekteverschijnselen'''''

Bij de meeste fretten wordt het bijnierprobleem in het beginstadium veroorzaakt door een goedaardige ontaarding. Bij enkele fretten kan zich hieruit uiteindelijk een kwaadaardige ontaarding (tumor) ontwikkelen.

'''''Symptomen''''' (in volgorde van frequentie van voorkomen):

* Kaalheid wordt het meest waargenomen, meestal min of meer symmetrisch op de romp, kop of aan de poten. Fretten kunnen vrijwel helemaal kaal worden. Niet verwarren met het "kale staarten syndroom" in de zomer waarbij alleen de staart kaal wordt.

* Droge, dunne vacht.

* Jeuk, dit is een enkele keer het enige wat de eigenaar aan het fretje merkt. Veel fretten hebben regelmatig last van jeuk zonder dat er sprake is van een bijnierprobleem. Blijft de jeuk echter aanhouden of wordt deze steeds erger dan kan bij een oudere fret wel degelijk sprake zijn van een afwijkende bijnier.

* Gezwollen vrouwelijk geslachtsorgaan bij een gesteriliseerd vrouwtje.

* Sexueel gedrag bij gecastreerde of gesteriliseerde fretten. B.v. een mannetje dat weer gaat dekken of een vrouwtje dat gaat slepen met andere fretten.

* Toegenomen lichaamsgeur. Door de geslachtshormonen neemt de vetsecretie van de huid toe.

* Minder speels, meer slapen.

* Gewichtsverlies

* Moeite met plassen bij mannetjes. Door de hormonen wordt de prostaat vergroot en deze drukt het lumen van de plasbuis dicht. Dit is een levensgevaarlijke situatie. Ook dit kan soms het enige verschijnsel zijn.

Niet alle verschijnselen zijn bij elke fret waarneembaar. Het kaal worden valt wel het meeste op en is bij 60% van de fretten met een bijnierprobleem aanwezig

[[bestand:Bijnier aandoening.jpg|300px]]

'''''Diagnose'''''

De diagnose wordt gesteld aan de hand van de symptomen, een uitgebreide buikpalpatie (het betasten van de organen in de buik) en bloedonderzoek. Voor dierenartsen die minder bedreven zijn in het palperen van de buik kan een echo van de buik nodig zijn. Echter, de bijnieren zijn meestal zeer klein en kleine afwijkingen zijn niet goed zichtbaar met
de echo. Ook kan de echo niet het verschil in hardheid en stevigheid aantonen wat ontstaat bij een beginnende afwijking.

'''''Hoe komt het dat fretten last hebben van ontaarde bijnieren?'''''

Er zijn aanwijzingen dat de hersenen (hypothalamus/hypofyse) bij het ouder wordende fretje hormonen gaan produceren die de bijnieren overmatig stimuleren. Door deze stimulatie gaan de bijnieren vervolgens te veel geslachtshormonen produceren. Deze overmaat aan geslachtshormonen maken het fretje ziek door hun inwerking op bijvoorbeeld de huid, geslachtsorganen, het beenmerg en de prostaat.

Aangezien de hormonen van de hersenen op beide bijnieren effect hebben, zijn meestal beide bijnieren aangetast. Vaak geven ze pas na elkaar problemen. Hierdoor zal na het verwijderen van een enkele bijnier bijvoorbeeld pas een jaar later de andere bijnier problemen gaan geven.

De oorzaak is helaas nog niet opgehelderd, maar er wordt wel onderzoek naar gedaan. De Universiteit van Utrecht bekijkt momenteel de rol van castratie/ sterilisatie van jonge fretten met betrekking tot het ontstaan van bijniertumoren.

'''''Wat is de beste behandeling?'''''

* Een '''hormoonimplantaat''': De beste behandeling van een bijnierprobleem is de (levenslange) behandeling met
implantaten.

* 2.Chirurgie: Chirurgie van de bijnier wordt in de Frettenkliniek alleen nog maar gedaan als het implantaat onvoldoende effect heeft. Of indien de aangetaste bijnier snel groeit en duidelijk veel groter wordt.

''N.B. Het is belangrijk dat deze operatie alleen wordt uitgevoerd door hierin gespecialiseerde dierenartsen welke over de juiste kennis en speciaal instrumentarium beschikken. De rechter bijnier zit namelijk vast aan de achterste holle ader. Het verwijderen van deze bijnier is een moeilijke procedure en kan bij onvoldoende ervaring of onjuiste chirurgietechniek tot dodelijke bloedingen of onvoldoende wegname leiden.''

'''''Het voorkomen van bijnierproblemen'''''

Op dit moment loopt een onderzoek aan de Universiteit te Utrecht waar door middel van hormoonimplantaten jonge
fretten zijn gecastreerd en gesteriliseerd. Het is te verwachten dat deze fretten later minder last krijgen van bijnierproblemen. Maar er is nog niets zeker en het onderzoek zal nog enige jaren duren.

Om bijnierproblemen te voorkomen is er ook de mogelijkheid om bij gezonde gecastreerde en gesteriliseerde fretten
een implantaat te zetten vanaf de leeftijd van 5 à 6 jaar.

[[bestand:Beginnende kaalheid bijnierprobleem.jpg|300px]]

''Een beginnende kaalheid op de rug boven de staartbasis bij een fret met een bijnierprobleem''

===Doofheid bij fretten===

Door: Hanneke Roest, frettendierenarts.

'''De Frettenkliniek''' te Giessen

[[Bestand:Doof fretje.jpg|300px]]

'''''Welke fretten zijn doof:'''''

1. Doofheid komt veel voor bij fretten met bijzondere witte aftekeningen zoals:

* De Panda fret: een volledig witte kop met vrijwel geen masker.
* De Blaze fret: witte vlekken of strepen op de kop.
* De Polkadot fret: witte vlekken over het gehele lichaam.
* De DEW (Dark Eye White) fret: een grotendeels witte fret (als een albino) met donkere ogen, soms met een donkere staart of een donkere streep over de rug.

Deze doofheid is ''aangeboren en erfelijk'' bepaald. De meeste dove fretten vallen binnen deze groep.

2. Doofheid komt voor bij fretten met een ernstige chronische ''middenoorontsteking'' door aantasting van het trommelvlies en/of de hier achter liggende gehoororgaantjes. Totale doofheid beiderzijds komt hierbij zelden voor. Meestal gaat het om een verminderde gehoorfunctie.

3. Doofheid kan een enkele keer ontstaan na het gebruik van bepaalde medicijnen zoals antibiotica die behoren tot de groep van de aminoglycosiden (oa. Gentamycine). Deze medicatie kan doofheid veroorzaken of het nu via tabletten, per injektie of direkt in het oor wordt gegeven. Ook het gebruik van oor-preparaten kunnen het binnenoor beschadigen als het trommelvlies niet intact is. Wees daar dus voorzichtig mee. Gebruik alleen oorzalven of -druppels die door de dierenarts zijn voorgeschreven.

[[Bestand:Doof fretje 1.jpg|400px]]

Blaze

[[Bestand:Doof fretje 2.jpg|400px]]

Dark Eyed White

[[Bestand:Doof fretje 3.jpg|400px]]

Panda

[[Bestand:Polka dot.jpg|400px]]

Polkadot

'''''Hoe ontstaat erfelijk bepaalde aangeboren doofheid:'''''

De witte aftekeningen zijn het gevolg van een mutatie in de cellen van de neurale kammen (“neural crest disorder”). Deze cellen zijn behalve voor de pigmentatie, ook verantwoordelijk voor andere belangrijke functies van het lichaam. Vroeg of laat kunnen er dan ook meerdere gezondheidsproblemen naar voren komen bij deze dieren.

Fretten met de genoemde witte aftekeningen kunnen geheel of gedeeltelijke doof zijn door het gebrek aan pigmentcellen vanuit de neurale kammen. Deze pigmentcellen spelen een rol bij de ontwikkeling van het gehoor. Op latere leeftijd kunnen zich bij deze dieren daarnaast ook makkelijker hartproblemen en maag-darmproblemen ontwikkelen doordat deze neurale cellen ook belangrijk zijn voor oa. de ontwikkeling van het hart, de grote bloedvaten en het perifere zenuwstelsel. Aanvankelijk werd gedacht dat het hierbij om het Waardenburg-syndroom ging, tegenwoordig is men er nagenoeg zeker van dat het om een mutatie in het KIT-gen gaat.

Niet '''alle''' fretten met bovengenoemde witte aftekeningen zijn doof. Dat hangt af van de mate waarin de mutatie in het KIT-gen tot expressie komt. Echter deze fretten dragen wel '''allemaal''' het gemuteerde gen met zich mee. Fokken met deze kleurafwijkingen is dan ook niet verstandig!

'''''Wat merk je aan een dove fret:'''''

Veel eigenaren hebben niet door dat hun fret doof is. Fretten reageren immers meestal op geluid zoals kleine kinderen… ze horen wat ze willen horen. Toch zijn er genoeg fretten die je bij hun naam kunt roepen, die dan gelijk opkijken en naar je toekomen. Echter veel fretten gaan gewoon door met waar ze mee bezig zijn. Als je goed oplet, kun je aan deze dove fretten merken dat ze schrikken als je ze van achteren onverwacht benaderd. Dove fretten kunnen eventueel ook sneller bijten als ze schrikken van een aanraking.

Dove fretten maken vaak andere geluiden dan horende fretten. Als ze opgewonden of geschrokken zijn kunnen ze soms een veel heftiger en luider geluid maken dan je zou verwachten. Hissen is meestal een teken van onbehagen bij een fretje. Maar een dove fret kan dat geluid maken terwijl hij gewoon door de kamer loopt of aan het spelen is.

Hun vocale communicatie naar andere fretten wordt vaak door de andere fretten niet begrepen en zelf horen ze natuurlijk ook niet wat een andere fret hun “verteld”. Dat kan enige verwarring bij beide partijen veroorzaken. Soms leidt dit tot een meer in zichzelf terug getrokken doof fretje dat zijn eigen gang gaat binnen de groep maar het kan ook zijn dat ze zich aanpassen en goed functioneren in een groep. Een doof fretje kun je meestal goed (aan een tuigje) mee naar buiten nemen, ze schrikken niet van alle harde geluiden en lopen meestal al snuffelend gezellig met je mee.

'''''De diagnose:'''''

De dierenarts kan alleen de uitwendige gehoorgang inspecteren met een oorkijker. Het is niet mogelijk om verder dan het trommelvlies te kijken. Indien er langdurig een ernstige oormijtinfectie aanwezig is er een redelijke kans dat het diertje ook een chronische middenoorontsteking heeft. Dit kan in enkele gevallen tot gehoor beschadiging leiden. De aangeboren erfelijke doofheid komt echter veel meer voor en is te vermoeden door het uiterlijk van de fret.

In een vreemde omgeving zoals een dierenartsen praktijk zal een fret niet gemakkelijk op doofheid te testen zijn. Het diertje is zo bezig met nieuwe indrukken en geuren dat hij waarschijnlijk zelfs niet eens op harde geluiden reageert. Daarom kan een fretje het beste thuis getest worden. Let op, een fret kan ook reageren op trillingen en luchtverplaatsing zoals dat gebeurt bij op de vloer stampen of in de handen klappen. Neem een bel, een klikker, een toeter of iets dergelijks en houd het achter je rug. Op het moment dat het fretje bij je vandaan loopt laat je het geluid horen en bekijk je of het diertje op een of andere manier een reactie geeft. Wissel hoge met lage geluiden af. Het kan zijn dat het fretje wel hoge tonen maar geen lage tonen hoort.
Op internet staat een leuk filmpje over de reactie van een horende en een dove fret op het aanzetten van een stofzuiger. Zie:

{{#ev:youtube|uNpHtJW4GCA}}

De ''BAER-test'' (Brainstem Auditory Evoked Response) is een zekere manier om de functie van het gehoor te testen. Gekeken wordt of er in de hersenen reacties optreden bij het aanbieden van geluidsprikkels aan ieder oor afzonderlijk.
Het fretje wordt licht onder narcose gebracht zodat het diertje het toelaat dat er twee dunne electroden worden geplaatst bij de beide oren en eentje midden op het voorhoofd. Daarna krijgt het diertje een dopje in één oor waaruit de "clicks" komen via de computer. Door middel van de electroden wordt gekeken of de hersenen reageren op deze geluiden. Is dit het geval, dan weet men dat het signaal de weg van lucht, trommelvlies, gehoorbeentjesketen, zenuwsensors in het slakkenhuis en gehoorzenuw in ieder geval met succes heeft doorlopen.

[[Bestand:Bear test.jpg|400px]]

De BAER-test

'''''De behandeling:'''''

Er bestaat geen behandeling voor doofheid. Maar een dove fret kan een goed leven hebben mits er rekening wordt gehouden met de handicap. Benader deze fretten liefst van voren zodat ze handelingen als oppakken en aanraken aan zien komen. Om deze fretten te leren bij je te komen kun je visuele signalen gebruiken zoals het schijnen met een zaklamp. Ook kun je de trillingen van de vloer gebruiken als je erop stampt.
Op internet staan prachtige verhalen (voornamelijk in het Engels) over hoe eigenaren omgaan met een doof fretje……

===Insulinomen===

Door: Hanneke Roest, frettendierenarts.

'''De Frettenkliniek''' te Giessen

Dit is een ziekte die regelmatig voorkomt bij fretten boven de leeftijd van 3 jaar. Insulinomen zijn kleine tumortjes in de alvleesklier. In de alvleesklier wordt insuline gemaakt. Insuline is een hormoon dat nodig is om het suiker (glucose) in het bloed beschikbaar te maken voor de lichaamscellen.

Bij tumortjes van de alvleesklier (insulinomen) wordt een te grote hoeveelheid insuline geproduceerd waardoor het suikergehalte in het bloed te laag wordt. De hersenen zijn voor hun functioneren afhankelijk van het suikergehalte in het bloed en krijgen problemen met hun energievoorziening als het bloedsuiker te laag wordt. Het lichaam zal via correctiemechanismen het bloedsuikergehalte kunstmatig op niveau proberen te houden. Hierdoor kan na het optreden van de eerste verschijnselen, het soms dagen of weken duren voordat u als eigenaar opnieuw iets aan uw fretje opmerkt. De aandoening wordt vaak niet op tijd onderkend. De symptomen worden door de eigenaar nogal eens als passend bij de leeftijd beschouwd.

'''''Oorzaak'''''

De belangrijkste oorzaak voor het ontstaan van insulinomen is naar de huidige inzichten een langdurige overstimulatie van de alvleeskliercellen door een overmaat aan suikers en koolhydraten in de voeding. Kattenvoer, vooral de goedkopere soorten maar ook de meeste frettenvoeders bevatten vaak teveel koolhydraten. Rozijntjes zitten vol (natuurlijke) suikers.

'''''Symptomen'''''

De eerste verschijnselen die in periodieke aanvallen voorkomen zijn:
* Staren in de ruimte gedurende een paar seconden. Het fretje is zich even niet bewust van de omgeving.
* Zwakte van de achterhand waardoor het achterlichaam kan omvallen.
* Verminderde activiteit met veel slapen is een veel gehoorde klacht.
* Gewichtsverlies komt regelmatig voor.
* Moeilijk wakker worden na het slapen.
* Speekselen en met de pootjes aan de bek krabben kan voorkomen ten gevolge van de misselijkheid die ontstaat door het te lage bloedsuiker gehalte.

De periodes tussen de aanvallen kunnen dagen of weken duren. Echter naarmate de ziekte langer bestaat krijgen we te maken met:
* Zeer sloom zijn, wat zich uit in het wel erg veel slapen.
* Ernstige vermagering.
* Toevallen, coma en sterfte.
Plotselinge sterfte zonder veel voorafgaande symptomen is mogelijk.

'''''Diagnose'''''

Als het bloedsuiker(glucose) na 4 uur vasten onder de 4 mmol/l komt in combinatie met de hierboven beschreven ziekteverschijnselen dan is een fret sterk verdacht van de aanwezigheid van insulinomen. Door uitsluiting van andere oorzaken van een laag bloedsuikergehalte kan de dierenarts de diagnose vervolgens met vrij grote zekerheid stellen. De tumortjes zijn te klein om op een echo zichtbaar te maken of om door de dierenarts te voelen in de buik.

'''''Behandeling'''''

''Chirurgie:''

De beste behandeling bestaat uit het chirurgisch verwijderen van de kleine tumortjes in de alvleesklier (voor een goed resultaat is ervaring van de dierenarts met deze operatietechniek een vereiste). Toch is het helaas zo dat een operatie het probleem niet voor altijd oplost. De operatie vermindert de progressie van de ziekte wel degelijk, maar op andere plaatsen in de alvleesklier ontstaan in de loop van de tijd weer opnieuw kleine tumortjes. In het gunstigste geval is uw fretje 2-3 jaar klachtenvrij zonder dat er medicijnen gegeven hoeven te worden. Maar een deel van de fretten hebben al eerder weer problemen waarna een medicinale therapie gestart wordt. De dosering van de medicamenten is dan gelukkig wel lager dan zonder chirurgie.

''Medicinale behandeling:''

Corticosteroïden als prednison en dexamethason hebben het vermogen om het bloedsuikergehalte te verhogen. Proglycem (diazoxide) is een insuline-remmer en kan ook ingezet worden. Deze medicijnen doen echter niets aan de groei van de tumoren. Nadeel van deze medicamenten is dat ze slecht zijn voor het slijmvlies van het maagdarmkanaal. De overlevingsduur met alleen medicijnen is significant lager dan met chirurgie en later aanvullend medicatie.

'''''Voeding:'''''

* Frequente maaltijden zijn belangrijk.
* Het is noodzakelijk om eiwitrijk voer van goede kwaliteit te voeren.
o Prooidiervoeding bevat de juiste concentraties voedingsnutrienten. Niet elke oudere fret is echter meer geschikt voor deze voeding.

o KVV (Kompleet Vers Vleesvoeding) als Carnibest of Haaks Barf zijn goede bronnen van dierlijk eiwit. Niet elke fret oudere fret is echter meer geschikt voor deze voeding met rauw vlees.

o Totally Ferret, Orijen en/of Eukanuba of Hill's kitten brokjes zijn de betere brokvoeders.
* Daarnaast kunt u het fretje 1x daags extra smakelijk eiwit voorzetten in de vorm van Hill's A/D blikvoeding of Royal Canin Convalescence Support Instant Diet (het Waltham papje). Geef het niet koud maar smakelijk lauwwarm!
* Geef géén suiker bevattende voedingsmiddelen zoals koekjes, rozijntjes, Nutrilon Soya ed. Deze stimuleren de afgifte van insuline.

Het is bij deze patiënten belangrijker '''dat''' ze eten dan '''wat''' ze eten. Dus wees voorzichtig met het overschakelen naar een nieuwe voeding.

'''''Wat te doen als een fret plots zeer zwak wordt of een toeval krijgt:'''''

Indien een oudere fret een toeval krijgt is dat vaak ten gevolge van een "hypo". Dat betekent dat door het te lage bloedsuikergehalte een probleem ontstaat voor de hersenen. Het dier valt om en gaat “stuipen”. Voordat de dierenarts gebeld wordt is het beter eerst iets te ondernemen; druivensuiker (in poedervorm) kan met een theelepeltje in de bek worden gegeven en wordt al door het mondslijmvlies opgenomen zodat het fretje eventueel niet hoeft te slikken. Een half theelepeltje is meestal ruim voldoende en binnen een 1/2 uur en soms al na 5 minuten voelt het diertje zich een stuk beter.

Bij lichte aanvallen is Nutri-plus gel, Calo-ped of Ferretvite nog beter. Deze bevatten ook vetten waardoor het bloedsuikergehalte beter op peil blijft. Als de fret weer in staat is om te eten kan het beste smaakvol eten aangeboden worden om een tweede dip te voorkomen.

===Hartaandoeningen bij de fret===

Door: Hanneke Roest, frettendierenarts.

'''De Frettenkliniek''' te Giessen

'''Is mijn fret een hartpatiënt?'''

Deze vraag zul je jezelf in de toekomst misschien een keer gaan stellen want een deel van de fretten krijgt (net zoals de mens, hond en de kat) helaas op oudere leeftijd te maken met een minder goed functionerend hart. Hartaandoeningen en hartfalen komen regelmatig voor vanaf 4 jaar leeftijd.

'''''Welke hartaandoeningen kan een fret krijgen.'''''

De hartaandoeningen van de oudere fret zijn grofweg te verdelen in:

* 1. '''DCM = Dilatoire Cardiomyopathie.'''

Cardiomyopathie is Latijns voor hartspierziekte. Bij deze hartaandoening is de hartspier niet meer in staat om voldoende effectief te kunnen samentrekken. Het hart is als het ware uit gelubberd. De elasticiteit is eruit. Daardoor wordt het bloed niet goed genoeg rond gepompt met als gevolg dat er bloed (vocht) in de longen, rond de longen of in de buikholte kan achterblijven.

* 2. '''HCM = Hypertrofische Cardiomyopathie.'''

Hierbij is de hartspier naar binnen toe verdikt. Uiteindelijk is hierbij onvoldoende ruimte in het hart om het bloed effectief rond te pompen.

[[Bestand:Hartaandoeningen.jpg|300px]]

* 3. '''Andere hartafwijkingen waarbij ritme stoornissen ontstaan.'''

Een aritmie wordt veroorzaakt door bijvoorbeeld een afwijkende hartfrequentie, een afwijkende impulsformatie, een verstoorde impuls geleiding (bv een hartblok) of een combinatie van deze oorzaken.

* 4. '''Lekkage van de hartkleppen.'''

De hartkleppen kunnen bijvoorbeeld ontstoken zijn geraakt vanuit een ontsteking elders in het lichaam. Hierdoor sluiten ze minder goed en kunnen daardoor wat gaan lekken. Hoewel dit bij oudere fretten wel vaker voorkomt leidt dit meestal niet tot grote problemen.

'''''Wat zijn de klachten bij deze fretten.'''''

Fretten die problemen krijgen met hun hart kunnen de volgende symptomen gaan vertonen:

* Een ''verminderde activiteit'' kan een eerste symptoom zijn. Het fretje slaapt meer en is minder speels.

* Sommige fretten eten slecht en ''verliezen gewicht''.

* Een te snelle of zware ''ademhaling''. Dit is het begin van de vochtstapeling in de longen.

* '' Hoesten en/of benauwdheid'' kan ontstaan doordat zich nog meer vocht ophoopt in of rond de longen.

* Een ''dikke buik'' met daarbij een toename in gewicht kan ontstaan indien er zich vocht ophoopt in de buikholte. De buik kan hierbij soms enorm in omvang toenemen.

* ''Aanvallen van zwakte'' waarbij het diertje zwabberend loopt en af en toe door de pootjes zakt.

* '' Plotse sterfte'' is mogelijk zonder dat het dier veel symptomen liet zien. Hierbij is het dier in acuut hartfalen gekomen.

* Een acuut optredende '' verlamming'' van de achterpoten of enkele achterpoot kan ontstaan door een trombo-embolie. Bij hartpatiënten bestaat namelijk het risico op klontering van het bloed. Kleine stolsels kunnen vervolgens vastlopen in de nieren of de vertakkingen van de grote lichaamsslagader naar achteren.

Oudere fretten kunnen ''na een operatie'' plots klachten krijgen van hun hart, meestal openbaart zich dit binnen een week na de operatie. Tot de operatie kon het zieke hart het vaak nog net “rond krijgen”. Na de operatie gaat het dan mis door de extra belasting van het hart en vaatstelsel tijdens de operatie.
In de zomer, met warm weer, hebben hartpatiënten het vaak moeilijker en zijn de klachten meestal duidelijker.

'''''Hoe weet ik dat mijn fret een hartaandoening heeft.'''''

De diagnose is niet altijd gemakkelijk te stellen door de dierenarts. Het verschil met bijvoorbeeld een ernstige longontsteking of longtumor kan erg lastig zijn. Fretten hebben lang niet altijd een ''hartruis''. Vaak is wel een verhoogde hartslag aanwezig. De ''hartslag'' is verhoogd omdat het hart toch nog zo veel mogelijk bloed wil rondpompen. Om de benodigde hoeveelheid rond te pompen is het nodig dat het hart harder gaat werken en dus vaker moet pompen.
Er zal meestal een ''röntgenfoto'' van het fretje worden gemaakt . Op een röntgenfoto is het hartje bij DCM duidelijk vergroot, bij HCM heeft het hart een normale grootte. Een röntgenfoto is ook belangrijk voor het opsporen van vocht in of rond de longen of in de buikholte.

Indien er vocht rond de longen aanwezig is kan een ''punctie'' van de borstholte en onderzoek van het punctaatvocht ook een belangrijke aanwijzing zijn voor een hartprobleem. Dit kan doorslaggevend zijn om een ernstige longontsteking uit te sluiten.

Een ''hartfilmpje (ECG)'' geeft ook nadere informatie, met name bij de ritme stoornissen is dit heel belangrijk. Gelukkig laten de meest fretten het maken van een ECG goed toe.

[[Bestand:ECG.jpg|300px]]

ECG bij de fret

''Echografie'' kan belangrijk zijn indien er twijfel is over het soort hartaandoening en de daarvoor te gebruiken medicatie. Het goed interpreteren van het kleine hartje van de fret is erg moeilijk. Ik heb daarom een sterke voorkeur voor de cardiologe Nicole van Israël in België [http://www.acapulco-vet.be].

'' Bloedonderzoek'' in verband met de nierfunctie en elektrolyten huishouding wordt meestal pas in een later stadium gedaan om de effecten van de medicatie op het dier te meten.

'''''Hoe kan een fret met een hartaandoening behandeld worden?''''''

De schade aan het hart is onomkeerbaar en medicatie is dan ook levenslang. De medicatie zal echter zeker in het begin maar ook later nog bijgesteld moeten worden naar de behoeften van het dier. Ik noem dat de “fine-tuning”. Daarom is het erg belangrijk dat hartpatiënten regelmatig op controle komen om de medicatie steeds weer aan te passen aan huidige situatie. De juiste behandeling van een hartprobleem bestaat uiteindelijk altijd uit een combinatie van meerdere medicijnen.

'''''Heeft het wel zin om een hartpatiënt te behandelen?'''''

Absoluut! Er zijn heel wat fretten in Nederland die op hartmedicatie staan en een goed leven hebben. Fretten reageren namelijk over het algemeen erg goed op de behandeling met de juiste medicijnen.
Als de aandoening op tijd wordt onderkend kunnen fretten (met medicatie) nog gedurende enkele jaren een goed leven leiden Wordt een hartfalen in een laat stadium ontdekt dan kan het leven slechts voor een paar weken of hooguit een paar maanden (op een prettige manier) worden verlengd.

Ernstig benauwde fretten kunnen na medicatie weer helemaal herstellen en zelfs fretten waarbij de achterpoten niet meer functioneren hebben hier gelukkig meestal maar tijdelijk last van en lopen binnen 2 weken weer.

Natuurlijk komt er een moment dat aanpassing van de medicatie niet meer helpt en dan is het onze verantwoordelijkheid om hier op de juiste manier op te reageren. Eigenlijk is het net als bij mensen. Hartpatiënten kunnen gelukkig met de huidige medicijnen een prima leven leiden…….. maar natuurlijk heeft niemand het eeuwige leven.

===Huidaandoeningen===

'''Hotspots'''

Hotspots zijn kleine natte huidontstekingen die ronde vurige plekken op de huid geven, veelal achter op de rug. Over het algemeen zie je deze hotspots bij fretten met een bijnier probleem of een chronische maagaandoening.
Sommigen schrijven het echter toe aan een allergische huidaandoening door o.a. voedselallergie.

Het probleem ontstaat vaak in zeer korte tijd. Doordat de plek jeukt zal de fret eraan gaan krabben en bijten en ontstaat er door wondvocht in de meeste gevallen een korstje op de huid en in de vacht.
Je fret kan zich er ook ziek bij voelen en zich een paar dagen rustiger of juist wat nerveus door gedragen. Doordat zelftrauma een grote rol speelt in de ontwikkeling van hotspots worden zij ook wel pyotraumatische dermatritis genoemd.

Aan deze aandoening is niet veel te doen. Wanneer het tijdig ontdekt wordt kun je proberen te voorkomen dat het dier eraan gaat krabben of bijten. Ook kan de vacht een beetje worden weg geknipt zodat korstvorming gedeeltelijk wordt voorkomen.
Soms kan gebruik van een ontstekingsremmende crème verlichting geven.
Een hotspot verdwijnt uiteindelijk vanzelf weer, meestal na ongeveer een week. Toch komt de hotspot in de meeste gevallen ook weer terug op dezelfde plek.

[[Bestand:Hotspotplekje.jpg|300px]]

hotspot

'''Huidtumoren'''

Huidtumoren komen bij fretjes van middelbare leeftijd regelmatig voor, maar soms ook op jongere leeftijd. Gelukkig zijn ze over het algemeen goedaardig. Sommige tumoren kunnen ulcereren waardoor een zwarte korst op het tumoroppervlak ontstaat. Omdat ze meestal weinig verheven zijn, lijken de plekjes soms meer op exceemplekken. Jeuk is soms aanwezig. Huidtumoren kunnen het beste chirurgisch verwijderd worden en vervolgens histologisch worden onderzocht.

Ze lijken soms te verdwijnen maar als je goed kijkt en voelt blijft er altijd een verdikking van de huid voelbaar. Weken later kan het plekje weer gaan ulcereren en een korstje vormen. Soms hebben fretjes hier jeuk aan maar lang niet altijd. Het zijn kleine mastcel tumoren. Bij honden zijn deze tumoren vaak kwaadaardig. Bij fretten meestal niet. De behandeling voor jonge, gezonde fretten is het chirurgisch verwijderen van het tumortje. Bij oudere of zieke dieren kan soms beter afgewacht worden.

===Lymfoom===

Door: Hanneke Roest, frettendierenarts.

'''De Frettenkliniek''' te Giessen

Na de endocriene tumoren is lymfoom een van de meest voorkomende tumoren bij de fret. Bij jonge fretten onder de leeftijd van 1-2 jaar heeft de ziekte vaak een snel verloop. De meest voorkomende vorm bij deze jonge dieren is “mediastinaal lymfoom” in de borstholte, waar¬bij de zwezerik snel groeit en door zijn grote volume de longen wegdrukt. Bij oudere dieren komt meestal de “multicentrische” vorm van lymfoom voor, met aantasting van uitwendige en inwendige lymfeklieren en inwendige organen. Bij oudere dieren verloopt de ziekte meer chronisch.

'''''Symptomen'''''

Bij jonge dieren met “mediastinaal lymfoom” ontstaat vaak een plotselinge benauwdheid, eventueel voorafgegaan door slecht eten, gewichtsverlies en luste-loosheid. Hoesten en het opbraken van voedsel kunnen eveneens optreden. Bij de “multicentrische” vorm van oudere dieren hangen de klachten af van de organen die betrokken zijn bij deze ziekte. Aspecifieke, vage symptomen als slecht eten, vermageren en lusteloosheid zijn vaak aanwezig. Andere mogelijke symptomen zijn chronische diarree, braken, milde benauwdheid, geelzucht, zwakte in de achterhand.

'''''Diagnose'''''

Bij jonge dieren is röntgenologisch voorin de borstholte een massa zichtbaar die zich behoorlijk naar achteren kan uitbreiden. Een weefselonderzoek van een biopt met een dunne naald uit de borstholte is bewijzend.
Bij oudere dieren kunnen vergrote uit- en inwendige lymfeklieren voelbaar zijn.
Röntgenfoto’s en een echo van de buik kunnen nadere informatie geven. Uiteindelijk geeft weefselonderzoek pas de juiste diagnose. Dunne naald aspiratiebiopten van deze vergrote lymfeklieren zijn door de patholoog niet op een goede manier te beoordelen en kunnen makkelijk verkeerd geïnterpreteerd worden. Beter is het om de lymfeklier in zijn geheel te verwijderen en op te sturen voor onderzoek.

[[Bestand:Opgezette klieren fret.jpg|300px]]

Vergrote kaak lymfeklieren

'''''Behandeling'''''

De behandeling kan bestaan uit het verstrekken van corticosteroïden of chemotherapie. Met corticosteroïden (Prednison) wordt een vaak tijdelijk goed resultaat bereikt. Chemotherapie vereist een intensieve begeleiding en is ook niet genezend. Fretten met lymfoom zijn gevoeliger voor allerlei infecties, antibiotica kan daarom ook nuttig zijn en een tijdelijk herstel geven.

'''''Prognose'''''

Bij jonge dieren is de ziekte vaak snel fataal. Oudere dieren kunnen langdurig ziek zijn met goede periodes afgewisseld door periodes waarin de fret zich ziek voelt. Uiteindelijk is de prognose slecht.

===Maagdarmaandoeningen===

Door: Hanneke Roest, frettendierenarts.

'''De Frettenkliniek''' te Giessen

De meeste fretteneigenaren hebben wel een fret meegemaakt met afwijkende ontlasting, al dan niet langdurig. Ook plotselinge sterfte bij jong volwassen fretten heeft vaak te maken met een maagdarmprobleem. Het is een van de meest behandelde aandoeningen in de “Frettenkliniek”.
De allerbelangrijkste maagdarmaandoening van de fret is de ''Helicobacter gastritis'' (= maagontsteking). Van daaruit kunnen diverse andere problemen van de spijsverteringsorganen veroorzaakt worden. Het ontstaan van haarballen, secundaire darminfecties, coccidiose bij volwassen dieren, alvleesklier-, lever- en galwegontstekingen zijn vaak te herleiden tot het primaire probleem in de ontstoken maag.

Medicijnen als prednison en alle pijnstillers geven bij langer gebruik bijna altijd problemen doordat zij het maagdarm slijmvlies beschadigen. Zij kunnen daarom beter slechts voorzichtig en in lage dosering worden gegeven. Een combinatie van deze twee medicijnen tegelijkertijd kan beter slechts in uiterste noodzaak bij de fret worden ingezet.

'''''Symptomen'''''

Lang niet alle fretten hebben dezelfde symptomen bij een bepaalde aandoening. Ook kunnen diverse symptomen ook passen bij andere aandoeningen dan die van het maagdarmkanaal. Dat maakt het soms erg lastig voor de dierenarts om de klachten van de fret goed te interpreteren.
Sommige fretten hebben een verminderde of wisselende eetlust. Vaak is de activiteit van het diertje verminderd en is het minder speels. Soms ook is het fretje echter weer erg onrustig en hyperactief. Er zijn fretten die bijterig worden naar hun eigenaar of naar andere fretten. “Plat liggen” komt regelmatig voor, de fret zakt even door de poten tijdens het lopen en heeft een wat starende blik in zijn ogen. Hij heeft even buikpijn. Even later loopt hij weer door alsof er niets aan de hand is. Fretten braken niet gemakkelijk dus als ze braken dan is er meestal iets aan de hand.

[[Bestand:Buikpijn Sanne.jpg|300px]]

Buikpijn

[[Bestand:Misselijk-maagpijn Pudding.jpg|300px]]

Misselijk/buikpijn. Let op de combinatie van platliggen en geknepen oogjes.

{{#ev:youtube|o7an7TczM0w}}

Dit fretje heeft duidelijk last van buikpijn.

Fretten met maagdarmproblemen hebben vaak afwijkende ontlasting. Deze kan breiig van consistentie zijn, te dun als koeienvlaai of zelfs waterdun. De ontlasting kan veel “zaadjes” bevatten ten gevolge van onvoldoende opname van voedingsstoffen. Soms is er slijm met eventueel rood bloed aanwezig. Vaak wordt er al dan niet tijdelijk een groene kleur gezien. Deze ontstaat als de ontlasting te snel door het darmkanaal gaat en is een teken dat de darmen “geïrriteerd” zijn. Als de ontlasting zwart, plakkerig en er als teer uitziet, betekend dat meestal een bloeding in het voorste deel van het maagdarmkanaal. Fretten die prooidier eten kunnen ook zwarte ontlasting hebben maar die is meestal meer gevormd en niet plakkerig. Als er onvoldoende gal bij de ontlasting komt kan deze een creme kleurige pasteuze vorm aannemen.

In de loop van de tijd valt het diertje langzaam maar zeker af en wordt de vacht dunner en dof. Vaak zijn er tekenen van misselijkheid. Vooral na het eten. Smakken, met de pootjes aan de bek krabben, speekselen en tandenknarsen zijn duidelijke misselijkheids tekenen. Ook aan lappen, tapijt of andere stoffen materiaal bijten kan een teken van misselijkheid zijn. Sommige fretten hebben een dikke wat opgeblazen buik meestal gecombineerd met stinkende ontlasting.

{{#ev:youtube|mJrhcLn1WYQ}}

'''''Diagnose'''''

Voor het stellen van een juiste diagnose is het verhaal van de eigenaar (de ''anamnese'') over de huisvesting, de voeding en de klachten die het diertje laat zien erg belangrijk. Sommige klachten die het diertje vertoond worden niet als afwijkend beoordeeld door de eigenaar terwijl dat wel het geval is.

Bij het ''klinisch onderzoek'' is het palperen (doorvoelen) van de buik van veel betekenis. Daarmee kunnen pijnlijke plekken in de buik opgespoord worden. Bij veel van deze fretten is de grote buiklymfeklier vergroot en pijnlijk. Soms is voor in de buik de maaglymfeklier te voelen als een harde en pijnlijke dikte. Deze klieren zijn de “opruimorganen” bij problemen in het maagdarmkanaal. Fretten met een ernstige maagontsteking of een maagzweer zijn meestal erg gevoelig voorin de buik waar de maag gelegen is. Ook als de lever ontstoken is kan dit meestal gevoeld worden doordat de lever dan groter, harder en pijnlijk is bij het palperen. Een obstructie in de darm of een tumor is meestal in de buik te voelen als een harde, vaak pijnlijke dikte in het midden en achterste deel van de buik.

Bij veel fretten is de milt vergroot. Bij weefselonderzoek blijkt het meestal om een goedaardige vergroting te gaan. De milt reageert namelijk vooral op ontstekingen in de buik en in het bijzonder op een Helicobacter infectie van de maag. Het verwijderen van een grote milt is dan ook niet heel zinvol tenzij deze milt zo groot is geworden dat hij een mechanische belemmering vormt voor het diertje.

Met ''bloedonderzoek'' kan soms een verhoging van de ontstekingscellen aangetoond worden. Bij ernstige maagdarm klachten kan het protein-loosing syndroom optreden waarbij het eiwit gehalte in het bloed verlaagd is. Ook het aantal rode bloedcellen kan verlaagd zijn ten gevolge van bloedverlies via het maag-darmkanaal of vanwege een onvoldoende aanmaak bij langer bestaande problemen. De leverenzymen kunnen verhoogd zijn bij problemen met de lever. Bij chronische patienten kan het zinvol zijn om het Vitamine B12 gehalte in het bloed te bepalen.

Ontlasting onderzoek is nuttig om coccidiose en Giardia infecties aan te tonen. Deze worden meestal alleen gezien bij jonge fretten en op plaatsen waar veel fretten bij elkaar worden gehouden. Een bacteriologisch onderzoek van de ontlasting kan een enkele keer ook nuttig zijn.

Op de ''röntgenfoto'' kunnen vreemde voorwerpen in de maag (haarballen, stukjes rubber, oordopjes!) zichtbaar gemaakt worden. Ook kan het vermoeden op een obstructie in de darm meestal bevestigd worden. Lever, nieren en blaas maar ook hart en longen kunnen goed in beeld gebracht worden. Met een ''echo'' is de inhoud van de maag wat minder goed zichtbaar te maken maar een obstructie in de darm weer wat beter dan met de rontgenfoto.

Voor een definitieve diagnose van een langdurige maagdarmprobleem zijn meestal ''maag en/of darmbiopten'' nodig. Dat is uiteraard niet zo heel makkelijk te doen dus wordt er over het algemeen uitgegaan van een waarschijnlijkheidsdiagnose en daarvoor een behandeling ingezet. Indien de problemen blijven bestaan is een “kijkoperatie” vaak zinvol en kunnen maag- en darmbiopten worden genomen. Deze biopten worden vervolgens naar een patholoog opgestuurd die onder de microscoop de stukjes weefsel kan beoordelen en informatie geeft over het aanwezig zijn van bijvoorbeeld ontsteking of tumoren.

'''''Specifieke maagdarm aandoeningen'''''

*'''Helicobacter maagontsteking'''

Met een recent onderzoek onder Nederlandse fretten bleek dat bij 80% van de fretten de Helicobacter Mustelae bacterie in de maag kon worden aangetoond. In eerder Amerikaans onderzoek was dit percentage veel hoger en werd hij aangetoond bij alle onderzochte dieren. De bacterie wordt overgedragen door besmette ontlasting. Waarschijnlijk worden pups al in het nest besmet. De bacterie kan in de maag van de fret een ''chronische maagontsteking'' (vooral bij oudere fretten) maar ook een acute maagontsteking met zelfs [u]maag- en darmzweren[/u] veroorzaken. Niet elke fret heeft veel last van deze infectie. Maar een maagzweer is een van de belangrijkste doodsoorzaken bij jonge fretten. Stress en verkeerde voeding zijn de belangrijkst predisponerende factoren.

Stress is mogelijk ten gevolge van een andere fret. Fretten zijn territoriale dieren en een andere fret kan, zonder dat de eigenaar het zich bewust is, een belangrijke stressfactor zijn. Stress kan ook ontstaan ten gevolge van andere huisvesting, een andere chronische ziekte of onvoldoende “enrichment” of afleiding. Wat betreft de voeding moeten we ons realiseren dat de fret een prooidier eter is. Een strikte vleeseter. Frettenbrokjes bevatten vooral veel plantaardige eiwitten en vezels. Daar is het maagje van de fret eigenlijk niet voor gemaakt.

*'''Vreemd voorwerp in het maagdarmkanaal'''

Jonge fretten onder de leeftijd van 1 jaar kauwen nogal eens op allerlei zacht materiaal zoals zacht rubber, zacht plastic en latex. Stukjes hiervan worden dan doorgeslikt en komen in de maag. Deze kunnen soms maanden in de maag blijven zitten. Bij oudere fretten zijn het vaak haarballen die zich in de maag vormen door het likken aan de vacht. Als de maag minder goed zijn werk doet zoals bij een chronische ontsteking, kunnen de haren te lang in de maag blijven en daar gaan klitten. De symptomen die deze fretten vertonen zijn vaak vaag. Pas als het voorwerp vastloopt in het (veel dunnere) darmkanaal is het fretje acuut ziek met hevige buikpijn en uitdroging. Vaak sterft het fretje binnen 2 dagen als er niet op tijd wordt ingegrepen. De behandeling varieert van laxeren tot direct chirurgisch ingrijpen.

[[Bestand:3. Haarbal uit maag.jpg|300px]]

Haarbal uit de maag

*'''Darmontsteking'''

Een darmontsteking kan veroorzaakt worden door diverse virussen, bacteriën, protozoen, voedsel intolerantie en oorzaken die niet altijd te achterhalen zijn. De ontlasting kan bekeken worden onder de microscoop of worden opgestuurd naar het laboratorium voor een bacteriologisch onderzoek (een kweek).

Recent is aangetoond dat in Nederland het ''Coronavirus'' op grote schaal voorkomt. Dit virus is in Amerika ook bekend en veroorzaakt daar E.C.E. (Epizootic Catarrhal Enteritis) ook wel “Groene-slijm ziekte” genoemd. Het virus is zeer besmettelijk. De besmetting gebeurt via contact met ontlasting van een ziek dier. Het verloop van de ziekte is afhankelijk van de lichaamsconditie van het fretje. Jonge gezonde fretten hebben vaak slechts een aantal dagen diarree. Fretten met al chronische maagdarmproblemen of andere aandoeningen kunnen ernstig ziek worden. Bij sommige fretten kan het virus de darmvlokken van de darmen ernstig beschadigen waardoor uiteindelijk chronische diarree ontstaat. Een enkele keer kan het virus een systemische ziekte veroorzaken met ontstekingen in diverse organen. Deze complicatie vertoont overeenkomsten met de aandoening “FIP” bij katten die geïnfecteerd zijn met het katten Corona virus. Het katten-Corona virus lijkt niet besmettelijk voor de fret. De fret heeft zijn eigen Corona virus variant. Helaas is de ziekte moeilijk met zekerheid vast te stellen bij het levende dier.

''Coccidiose'' en een ''Giardia'' infectie worden veroorzaakt door een parasiet in de darmen. Vooral jonge fretjes kunnen hier behoorlijk ziek van zijn. Oudere fretten hebben meestal geen problemen met coccidiose en kunnen met hun eigen afweer de infectie genezen. Echter fretten die al een afwijkend darmkanaal hebben door bijvoorbeeld een Coronavirus infectie kunnen wel problemen hebben om van deze infectie af te komen en kunnen beter behandeld worden. Met behulp van ontlasting onderzoek is de ziekte eenvoudig aan te tonen.

*'''Eosinofiele maag-darmontsteking'''

Fretten zijn strikte vleeseters toch geven wij in onze voeding vaak veel plantaardige eiwitten zoals granen. Bij sommige fretten reageert het maagdarmkanaal hierop met de productie van bepaalde specifieke (eosinofiele) ontstekingscellen. Deze fretten kunnen chronisch diarree met of zonder slijm en bloed vertonen in combinatie met gewichtsverlies. De diagnose is pas te stellen na een biopt van de maag of de darm. Corticosteroïden kunnen soms tijdelijk helpen maar een correctie van het voer is belangrijker.

*'''Tumoren'''

Tumoren uitgaande van het maagdarmkanaal komen niet vaak voor. Er zijn aanwijzingen dat tumoren in dit gedeelte van het lichaam vooral kunnen ontstaan vanuit chronische ontstekingen zoals bijvoorbeeld bij Helicobacter uitgroei. Lymfoom, een ontaarding va de lymfeklieren komt bij oudere fretten wel regelmatig voor. Hierbij kunnen ook de lever en darmen aangetast zijn.

'''''Behandeling van maagdarmproblemen'''''

Bij een vermoeden op een Helicobacter maagontsteking zal een ''antibiotica kuur'' tegen de Helicobacter bacterie worden ingezet. Deze kuur is dezelfde als die bij mensen wordt gebruikt. Echter fretten met ernstige ontsteking of maagzweer kunnen soms niet goed tegen het antibioticum Clarithromycine. Dit is namelijk erg irriterend voor de maag. Het is dan beter om eerst de maagwondjes wat te laten herstellen met ''maagzuurremmers'' en een ''maagwandbeschermer'' als Sucralfaat voordat dit antibioticum wordt ingezet. Aanvullend kunnen medicijnen tegen de misselijkheid en Vitamine B12 injecties worden gegeven.

Indien er sprake is van een vreemd voorwerp in de maag of bijvoorbeeld een obstructie in de darm, zal er ''geopereerd'' moeten worden. Een enkele keer kan een obstructie met laxeermiddel naar achteren worden gedreven, vooral als bekend is dat
het bijvoorbeeld gaat om een te groot stuk groente of fruit. Maar dit is altijd een risico want hoe langer je wacht met opereren hoe groter het risico dat het diertje sterft.

Bij diarree ten gevolge van bijvoorbeeld een Corona virus infectie kan een darm beschermend middel als Finidiar pasta of Sucralfaat gegeven worden voor een aantal dagen. Indien het fretje ernstig ziek is, is antibiotica en eventueel andere aanvullende medicatie nodig. Coccidiose bij jonge fretjes of zieke dieren kan behandeld worden met een medicijn tegen deze parasieten. Alle fretten dienen tegelijk behandeld te worden, ook de (wel besmette maar) niet zieke dieren.

''Tumoren'' van het maagdarmkanaal kunnen soms chirurgisch verwijderd worden door het stuk aangetaste darm te verwijderen. Dit is een moeilijke operatie maar voor een ervaren frettendierenarts goed te doen. Voor de behandeling van Lymfoom met aantasting van het maagdarmkanaal zie het hoofdstuk: Lymfoom.
Het verwijderen van een vergrote milt bij fretten met diarree is niet nodig. Deze milt is een reactie op de ontsteking in het maagdarmkanaal.

Het is belangrijk om kleine hoeveelheden ''goed verteerbaar voedsel'' te geven, bijvoorbeeld Royal Canin Convalescence Support Instant (het “Waltham papje”) of Hill’s A/D blikvoer. Voor fretten met ernstige problemen is het niet meer verstandig om rauw voedsel te geven.

Fretten met ernstige maagdarmproblemen kunnen het beste worden opgenomen in de ''kliniek'' waar zij via injecties en met infuus behandeld kunnen worden. Deze injecties belasten het maagdarmkanaal veel minder.
''Oudere fretten'' hebben vaak chronische maagdarmproblemen door de langdurige aanwezigheid van de Helicobacter bacterie in de maag. Zij hebben vaak baat bij een dagelijkse hoeveelheid van het Waltham papje in combinatie met 1-2x daags Sucralfaat.

'''''Preventie van maagdarmproblemen'''''

De Helicobacter bacterie is bij de fret waarschijnlijk niet uit te roeien. Wel kan met een kuur antibiotica het aantal bacteriën in de maag weer verminderd worden. Maar een uitgroei kan beter tegen gegaan worden door de fret ''goede voeding'' te geven en ''stress'' zoveel mogelijk te vermijden. Haarballen zijn meestal het gevolg van de verminderde maagmotiliteit ten gevolge van de maagontsteking. Die ontsteking moet dus ook behandeld worden. Daarnaast is het zinvol om tijdens de rui om de dag 1 cm ''haarbalpasta'' voor de kat te verstrekken. Haarbalpasta bevat veel suikers en is daarom erg gewild bij de fretten. Beter zou het zijn om alleen de vaseline te geven. Dit kan door het kopen van zuurvrije vaseline bij de apotheek of de drogist. Dit mag elke dag gegeven worden tijdens de rui. Het is echter minder smakelijk.

===Middenoorontsteking===

De laatste jaren hebben we steeds meer te maken met oorproblemen bij fretten; vaak een middenoorontsteking. De kan zich ontwikkelen tot een chronische aandoening.

Het middenoor is een inwendig gelegen gedeelte van het gehoorsysteem, wat net achter het trommelvlies ligt. Bij de fret op een moeilijk bereikbare plek, in het bot van de kop en schedel en is verdeeld in allerlei kleine ‘kamertjes’, lijkend op een honingraad.

Het is nog niet duidelijk wat precies de oorzaak is van de steeds frequenter voorkomende middenoorontstekingen, maar het vermoeden is dat oormijten een rol spelen. Deze kunnen schade aan de gehoorgang en het trommelvlies aanrichten, waardoor schimmels, bacteriën en virussen naar binnen kunnen dringen. Een goede bestrijding van oormijten lijkt dan ook erg belangrijk. Dit kan onder andere door middel van Stronghold pipetjes, verkrijgbaar bij de dierenarts. Zie [[verzorging#oormijten]]

Doordat het middenoor van de fret op een lastig bereikbare plek gelegen is, is het moeilijk een ontsteking goed te bestrijden. Antibiotica kan er vaak moeizaam komen en door de bouw is het eigenlijk niet mogelijk om te spoelen. Vaak is langdurige behandeling noodzakelijk met antibiotica en oordruppels. Hierdoor wordt een middenoorontsteking regelmatig een chronisch probleem.

Een ''acute middenoorontsteking'' is te herkennen aan:

* Scheef houden van de kop, met het aangetaste oor naar beneden
* Het in rondjes lopen
* Wankelen tijdens bewegen/lopen
* Soms tranende ogen
* Soms niet willen eten
* Soms koorts en algemeen ziek zijn

'''''Ga bij een van deze signalen direct naar een dierenarts met frettenervaring!'''''

Wordt dit niet juist behandeld, kan het een pijnlijke dood van je fretje betekenen.

''Een chronische middenoorontsteking ''geeft vaak minder duidelijke acute verschijnselen:

* Tranende ogen bij eten
* Slecht eten
* Veel kruimelen met brokjes
* Prooi laten staan
* Kuchen, hoesten en keelschrapen
* Soms wankelen met achterhand tijdens lopen
* Niet bij de oren geaaid willen worden
* Lastig in het nekvel te pakken
* Gespannen in nekspieren, vooral bij aanraken
* Afvallen

Een chronische middenoorontsteking is altijd sluimerend aanwezig. Regelmatig steekt het dan weer de kop op. Het is een zeer pijnlijke aandoening voor je dier. Fretten laten pijn erg lastig zien, dus elk klein signaal kan belangrijk zijn.

Een chronische oorontsteking kan desastreus verlopen voor je fretje als het niet onderkent en behandeld wordt. De ervaringen zijn dat fretten die een chronisch oorprobleem hebben erg vatbaar zijn voor nierontstekingen,(chronische) ontstekingen in de keel en aan de luchtwegen en er zijn vaak maag/darm complicaties door de vele antibiotica die de frettenmaagjes vaak slecht verdragen. Bovendien is er een risico dat de ontsteking doorbreekt naar de hersenen, wat onherroepelijk de dood betekent.

===Nierfalen bij de fret===

Door: Hanneke Roest, frettendierenarts.

'''De Frettenkliniek''' te Giessen

De nieren hebben een belangrijke functie in het constant houden van allerlei waarden in het lichaam. Ze regelen de zuurtegraad van het bloed, ze veranderen de bloeddruk naar behoefte van het lichaam en houden de mineralen in balans. Daarnaast zorgen ze ervoor dat afvalstoffen uit het lichaam verwijderd worden. Deze afvalstoffen, afbraakproducten van eiwitten (zoals ureum, BUN) worden door de nieren uit het bloed gefilterd en met de urine afgevoerd.

'''Nierfalen''' is een toestand waarbij de nieren niet meer goed kunnen functioneren; ze doen hun werk niet goed meer. Dit kan ontstaan ten gevolge van verschillende oorzaken: bacteriele, virale (bijvoorbeeld ADV) en protozoaire infecties, nierstenen, aangeboren en/of erfelijke aandoeningen, tumoren, een afwijkende bloeddruk, ziektes elders in het lichaam (zoals chronische ontstekingen), vergiftigingen (onder andere door antivries, druiven en rozijnen) en bepaalde niertoxische medicijnen (bijvoorbeeld Gentamycine). Veel oudere fretten hebben nierinfarcten.

Er kan sprake zijn van acuut nierfalen, chronisch nierfalen en een combinatie van de twee.

Bij '''''chronisch nierfalen''''' werken de nieren al langer slecht. De chronische ontsteking in de nieren heeft geleid tot vorming van littekenweefsel. Het littekenweefsel trekt samen en zorgt ervoor dat de nieren kleiner worden, dit littekenweefsel is blijvend.

Bij dieren met '''''acuut nierfalen''''' is nog geen sprake van littekenweefsel. Deze dieren kunnen acuut heel erg ziek worden, maar in principe kan er dan nog volledig herstel van de nierfunctie optreden.

Wanneer het dier al langer chronische nierproblemen heeft maar plotseling snel verslechtert ten gevolge van een acute infectie, is er sprake van een '''''combinatie.''''' Dit komt redelijk vaak voor.

[[Bestand:Nierfalen 1.jpg|300px]]

Normale nier: Deze bestaat uit ruim 1 miljoen eenheden (nefronen). Een nefron filtert het bloed en concentreert de afvalstoffen uit het lichaam. Deze worden in de urine afgegeven. De nefronen monden uit in een verzamelbuis, welke in het nierbekken uitkomt. De urine gaat via de ureter naar de blaas, alwaar die wordt opgeslagen.

[[Bestand:Nierfalen 2.jpg|300px]]

Chronisch nierfalen: Chronische ontsteking in de nieren leidt op den duur tot vorming van littekenweefsel. Dit littekenweefsel trekt samen en zorgt ervoor dat de nieren steeds kleiner worden. Dit noemen we schrompelnieren en deze schade is niet meer omkeerbaar.

'''''Symptomen'''''

Fretten met chronische nierproblemen vermageren, hebben een slechte eetlust en drinken en plassen vaak veel. Soms zijn ze slomer maar vaak valt aan het gedrag niet veel op. In sommige gevallen is er een vreemde 'maggi' geur te ruiken uit het bekje. Dit komt door de ophoping van gifstoffen in het bloed die eigenlijk door de nieren uitgescheiden zouden moeten worden. Enkele fretten hebben afwijkende ontlasting.
Dieren met acute nierproblemen zijn meestal wel slomer, gaan vaak 'plat' liggen en zijn vaak pijnlijk in de buik.

'''''Diagnose'''''

Indien er vermoed wordt dat een fretje lijdt aan nierfalen, zal er worden geadviseerd om een ''urineonderzoek'' en ''bloedonderzoek'' te laten uitvoeren. Bij het urineonderzoek wordt er bijvoorbeeld gekeken of de nieren nog voldoende concentrerend vermogen hebben en of er te veel eiwitten of bloedcellen in de urine lekken.

Bij het bloedonderzoek worden onder andere de ''nierwaarden'' beoordeeld (ureum, fosfaat). Deze waarden zullen pas verhogen als meer dan de helft van het totale nierweefsel is aangetast. (NB. Bij honden en katten is het ureum gehalte in het bloed minder belangrijk en wordt het kreatinine gehalte bepaald. Bij de fret geeft het kreatinine gehalte in het bloed geen goede indicatie voor het functioneren van de nieren).

Bij acuut nierfalen kunnen deze waarden enorm hoog zijn, maar er kan nog volledig herstel optreden. Bij chronisch nierfalen is de hoogte van de nierwaarden zeker gerelateerd aan de prognose. Soms zijn de nieren aangedaan, door bijvoorbeeld een heftige ontsteking, maar zijn de nierwaarden nog niet verhoogd, dan is er (nog) geen sprake van nierfalen maar van een nieraandoening.
Indien een aanwijsbare oorzaak van acuut nierfalen wordt vermoed of er nog getwijfeld wordt over mogelijke bijkomende problemen, zullen er nog extra onderzoeken worden voorgesteld.

Nierfalen is een gecompliceerde ziekte en de nieren kunnen bij iedere patient in een andere mate aangetast zijn. Daarom dient de behandeling goed afgestemd te worden op het individuele dier.

'''''Behandeling'''''

Bij een nieraandoening waarbij nog geen sprake is van nierfalen zal meestal worden volstaan met medicatie en controle afspraken.

Bij acuut nierfalen is een opname in de kliniek en een behandeling met infuus en medicatie over het algemeen de beste optie. Hierbij wordt in de gaten gehouden dat het dier ruim voldoende infuus krijgt maar dit wel voldoende uitplast. Een intensieve monitoring is erg belangrijk. Ace-remmers die in een later stadium wel gegeven worden, mogen nu nog NIET worden gegeven.

Bij chronisch nierfalen bestaat de behandeling vooral uit medicatie en voeding. Ace-remmers (b.v. enalapril, benazepril) bevorderen de doorbloeding van de nieren en verminderen de progressie van chronisch nierfalen. Fosfaatbinders (b.v. sucralfaat, lantharenol, chitosan en calciumcarbonaat) zijn vaak nodig om het fosfaatgehalte in het bloed te verminderen. Bacterien kunnen de oorzaak zijn een ontsteking in de nieren maar daarnaast zijn nierpatienten extra gevoelig voor bacteriele infecties van de urine wegen. Antibiotica kan daardoor soms worden voorgeschreven. Ten gevolge van het chronisch nierfalen kan er ook een te laag kalium gehalte in het bloed ontstaan. Dit veroorzaakt een slechte eetlust en sloomheid. Dit Kalium kan via medicatie (kaliumgluconaat) worden aangevuld. Daar een hoog ureum gehalte in het bloed de slijmvliezen in het maagdarmkanaal kan aantasten, is het soms nodig om hiervoor ondersteunde medicatie te geven.

Een ''nierdieet'' is bij honden en katten erg belangrijk bij de behandeling van nierfalen. Hill's K/D dieet voor de kat zou voor de fret een goede optie zijn. Dit dieet bevat veel lagere gehalten aan eiwit, zout en fosfaat vergeleken met een normaal frettenvoer. Hierdoor worden de nieren minder belast en komen er minder afvalproducten in het bloed. Probleem is echter dat veel fretten met nierproblemen een slechte eetlust hebben en het nieuwe minder smakelijke dieet niet willen eten. Het is belangrijker '''dat''' uw fret eet dan '''wat''' hij eet!

'''''Prognose'''''

De prognose van een fret met nierfalen verschilt sterk. Acuut nierfalen kan volledig herstellen en heeft in dat geval geen continue controles nodig. Chronische schade aan de nieren is onomkeerbaar en een deel van de medicatie zal dan ook levenslang noodzakelijk blijven. Medicijnen zijn erg belangrijk in de behandeling van chronisch nierfalen. Niet alleen leven de behandelde fretten significant langer maar daarnaast voelt het dier zich veel prettiger.

De medicatie zal echter zeker in het begin, maar ook later nog bijgesteld moeten worden naar de behoeften van uw fret. Daarvoor zijn regelmatige controles op de kliniek met bloedafname en urineonderzoek noodzakelijk.

===Pijnstilling bij de fret===

Door: Hanneke Roest, frettendierenarts.

'''De Frettenkliniek''' te Giessen

Van diverse ziekte aandoeningen van de fret weten we vanuit de humane geneeskunde dat het pijnlijk is. Een verwonding, een gebroken bot, een maagzweer, een acute middenoorontsteking, een acute nierontsteking. Het zijn aandoeningen waarbij we er van uit kunnen gaan dat het pijn doet, niet alleen bij de mens maar ook bij het dier. Naast de behandeling van de aandoening is het dan wenselijk om tevens pijnstilling te geven. Pijnstillers hebben daarnaast het voordeel dat ze ontstekingsremmend werken.

Wetenschappers zijn het erover eens dat dieren pijn precies zo ervaren als wij mensen, alleen tonen zij het anders. De fret, die nog dicht bij zijn voorouder de bunzing staat, zal niet makkelijk laten zien dat hij pijn heeft. Dat geeft zwakte aan en dat betekent in de natuur dat je er heel snel bent geweest. Dat een fretje pijn slecht laat zien wil niet zeggen dat hij het anders ervaart. Hij toont het alleen anders dan wij mensen. Aangezien een fretje niet kan praten, hebben wij als eigenaar en als dierenarts slechts de mogelijkheid het diertje nauwkeurig gade te slaan en te onderzoeken om zo aanwijzingen te krijgen of het diertje pijn heeft.

[[Bestand:Zieke fret.jpg|300px]]

'''''Pijnsignalen bij een fret'''''

Een fretje zal niet gaan huilen of verbaal uiting geven aan pijn¦tenzij je bijvoorbeeld op de staart gaat staan. Bij acute plotse pijn zal het dier dit aangeven door een dikke staart op te zetten, een schreeuw te geven en eventueel de anaalklieren te laten gaan. Chronische pijn is veel moeilijker te onderkennen. Onderstaande gedragingen kunnen tekenen zijn van een niet welbevinden of van pijn.

* Minder levendig.
* Weinig meer uit de slaapplaats komen.
* Knijpen met de oogjes.
* Verminderde eetlust.
* Plat gaan liggen; tijdens het spelen of rondlopen gaat het fretje plat op de buik liggen.
* Plots gaan bijten naar de eigenaar of andere fretten.
* Omkijken naar de buik of de flank.
* Lopen met een hoge opgebolde rug.
* Knarsetanden.
* Knagen aan stof (slaapzakje) of vloerbedekking.
* Kreupel lopen.
* Hissen en sissen. Dit kan ook voorkomen als het diertje zich niet veilig voelt. Bijvoorbeeld doordat het in een te grote groep is gehuisvest of met een fret waarmee het niet goed samen gaat.
* Een opgezette staart.
* Anaalklieren laten gaan.
* Veel trillen.

'''''Behandeling van pijn bij de fret.'''''

De belangrijkste behandeling van pijn is het oplossen van het probleem dat de pijn veroorzaakt! Bij een gebroken bot is dat het spalken of chirurgisch behandelen van de breuk. Bij een maagzweer is dat een medicinale behandeling van de maagzweer en het vermijden van stresssituaties welke eventueel de maagzweer hebben veroorzaakt.

Niet altijd is het mogelijk de oorzaak te bestrijden en soms heeft een behandeling even tijd nodig om aan te slaan. Dan zou pijnstilling wenselijk zijn.

De voor de hond en kat veel gebruikte pijnstillers (NSAID's) als Metacam® (meloxicam) en Rimadyl® (carprofen) geven helaas veel problemen bij de fret. NSAID's (Non-Steroidal Anti-Inflammatory Drugs) zijn medicijnen die de vorming van prostaglandines in het lichaam remmen. Prostaglandines stimuleren het pijngevoel, verhogen de lichaamstemperatuur (koorts) en zorgen ervoor dat bloedvaten open gaan staan (roodheid bij een ontsteking).

'''''De bijwerkingen van NSAID pijnmedicatie.'''''

Prostaglandines zijn betrokken bij de opbouw van het maagslijmvlies. Doordat de vorming van prostaglandines door de NSAID's wordt geremd, wordt het maagslijmvlies erg dun en kan het gemakkelijk geirriteerd raken door het maagzuur. De belangrijkste bijwerkingen van deze pijnstillers zijn dan ook slijmvliesbeschadigingen in de maag welke uiteindelijk kunnen leiden tot ernstige zweren in de maag. Hierdoor wordt het diertje misselijk, heeft een slechte eetlust en krijgt dunne of zelfs zwarte ontlasting. Zwarte teerachtige ontlasting geeft aan dat er bloed vanuit de maag in de ontlasting is gekomen, dit is het geval bij een maagbloeding. Een maagbloeding is gevaarlijk en kan tot de dood van het fretje leiden. Fretten die veel prooidieren eten hebben altijd een wat donkere tot zwarte ontlasting, maar die is meestal vast van vorm en vermengd met de restanten van het prooidier.

'''''Waarom hebben fretten zo snel last van deze bijwerkingen?'''''

1. Fretten missen, net als katten, het enzym UDP- glucuronyltransferase om geneesmiddelen uit te scheiden in de gal. Dat wil zeggen; ze kunnen nauwelijks 'glucuronideren'. Slechts 1/10 van de capaciteit van de hond. Hierdoor is de eliminatie-halfwaarde tijd van diverse geneesmiddelen, waaronder bovenstaande pijnstillers, sterk verlengd in vergelijking met de hond en ontstaan gemakkelijk bijwerkingen doordat het middel te lang en in een te hoge dosis in het lichaam aanwezig blijft.

2. Veel fretten hebben daarnaast vaak al in enige of meerdere mate last van maagproblemen doordat bij vrijwel alle fretten de ''Helicobacter Mustelae'' bacterie in de maag aanwezig is. Deze geeft bij uitgroei acute- of chronische ontstekingen in de maag. Het geven van bovenstaande pijnstillers kan dan heel gemakkelijk nog meer schade aan het maagslijmvlies berokkenen.

3. Oudere fretten (boven de leeftijd van 5 jaar) hebben regelmatig galweg-, lever- of nierproblemen waardoor de uitscheiding van deze medicijnen nog minder goed verloopt en het medicijn ook hierdoor in een te hoge concentratie in het bloed aanwezig blijft en door de relatieve overdosering extra schade kan aanrichten in de maag.

De combinatie van Prednison en pijnmedicatie als bovenstaande is een snelweg richting een maagzweer en is dan ook gecontra-indiceerd, niet alleen bij de fret maar ook bij de hond en kat. Deze combinatie nooit aan een fretje geven.

'''''Alternatieven voor NSAID's'''''

Dit alles maakt het niet gemakkelijk om voor bovenstaande pijnstillers te kiezen bij pijn bij een fretje. Een alternatief voor de NSAID pijnmedicatie is morfine injecties, maar deze mogen slechts door de dierenarts worden toegediend en werken kortdurend (8 uur). Bij opname in de Frettenkliniek is dat een goed alternatief. Het oraal (via de bek) ingeven van morfine preparaten is bij de paar fretten waar ik het bij heb geprobeerd niet goed bevallen. Als je deze medicatie oraal toedient geeft het ook maag-darmproblemen. De fretten werden er al heel snel erg misselijk van.

'''''Conclusie'''''

De beste pijnmedicatie bij de fret bestaat uit het oplossen van het probleem dat de pijn veroorzaakt. Als dat niet mogelijk is kunnen indien het echt noodzakelijk is, in lage dosis (de dosering als bij de kat) en om de dag of om de 2 dagen, NSAID's als Metacam® en Rimadyl® gegeven worden... mits het diertje geen maag, lever of nierproblemen heeft. Liefst zo kort mogelijk.

Aan oudere fretten (boven de leeftijd van 5 jaar) kunnen in verband met de mogelijke verminderde lever- en nierfunctie, deze medicijnen het beste om de 3-4 dagen gegeven worden. Indien klachten optreden als diarree, zwarte ontlasting of misselijkheid (smakken, braken, platliggen, knagen aan stof, knarsetanden) is het belangrijk om onmiddellijk te stoppen.

Ook is het belangrijk om op voorhand, dus al bij de start van deze medicatie, tevens maag-beschermende medicatie als Sucralfaat en maagzuurremmers te geven.

Mijn ervaring is dat deze pijnmedicatie met NSAID's, ondanks al deze beschermende maatregelen, toch vaak problemen geeft; ik gebruik het daarom persoonlijk vrij weinig en alleen kortdurend. Ik neem de dieren liever op in de Frettenkliniek en gebruik de morfine injecties tot ik de ziekte die de oorzaak van de pijn is, heb kunnen aanpakken, dan wel chirurgisch of met andere medicatie.

===Vergrote milt===

'''De grote milt bij de fret, niet te snel chirurgie!'''

Door:Hanneke Roest, frettendierenarts.

'''De Frettenkliniek''' te Giessen

De laatste weken bereiken mij berichten over fretten die geopereerd worden aan een vergroting van de milt. Dit verontrust mij omdat het in het merendeel van de gevallen niet nodig is om deze vergrote milt chirurgisch te verwijderen. Met andere woorden er worden fretten onnodig geopereerd.

De milt is een orgaan dat links voorin de buik aanwezig is. Hij ligt als een platte zachte dikte tegen de linker buikwand aan. Als hij vergroot is, is hij vaak zelfs door de eigenaar te voelen als een langgerekte platte schijf van soms wel 15 cm lengte en 5 cm. breedte.

De milt fungeert als opslagplaats voor alle bloedcellen en verwijderd oude bloedcellen uit de bloedbaan. Ze reguleert tevens het aantal circulerende bloedcellen in de bloedbaan. Daarnaast speelt ze een rol in de aanmaak van afweerstoffen.
Bij embryo’s is de milt tevens een orgaan waar bloedcellen aangemaakt worden maar deze functie verdwijnt meestal als het beenmerg gaat functioneren. Echter bij een sterke prikkeling tot aanmaak van bloedcellen kan deze functie weer in de milt ontstaan bij volwassen dieren. We noemen dat “extramedullaire hemopoëse”.

Een grote milt, soms wel 20x groter dan zijn normale grootte, komt regelmatig voor bij fretten vanaf middelbare leeftijd. Wordt deze chirurgisch verwijderd en wordt het weefsel opgestuurd naar de patholoog dan zal in vrijwel de meeste gevallen “extramedullaire hemopoëse” de diagnose zijn. Dit geeft alleen aan dat de milt wordt geprikkeld, meestal door een ontsteking in de buik, zoals bijvoorbeeld van het maag-darmkanaal, de galwegen of de lever. De milt is dus niet de '''oorzaak''' van een ziekte maar het '''gevolg''' van een ziekte. Het verwijderen van de milt heeft daarom meestal geen enkele zin. Wel heeft het zin om bij een zieke fret met een grote milt verder te gaan zoeken naar de oorzaak van de ziekte via bijvoorbeeld, de anamnese, buikpalpatie, bloedonderzoek, röntgenfoto of echografie.

Een heel enkele keer is het wel verstandig om de milt chirurgisch te verwijderen. Bijvoorbeeld als een milt zo groot is geworden dat deze een oncomfortabel gevoel kan geven aan het dier. Ook een onregelmatig gevormde milt met bijvoorbeeld een grote (meestal goedaardige) hyperplastische bult erop kan beter verwijderd worden. Een dergelijke uitstulping van de milt heeft namelijk een fragiele wand en kan makkelijk scheuren waardoor de milt kan gaan bloeden.

Is een fretje niet ziek maar heeft het diertje wel een vergroting van de milt dan kan dat het beste genoteerd worden in de patiënt gegevens bij de dierenarts, maar hoeft er meestal (nog) geen behandeling ingesteld te worden.
Een dergelijke vergroting van de milt is een typisch fretten probleem. Bij honden en katten daarentegen is een miltvergroting (zeker in de mate zoals dat bij de fret gebeurt) heel vaak wel een teken van kanker van de milt. Dit is dan ook de reden dat veel dierenartsen de neiging hebben om de milt chirurgisch te gaan verwijderen.

Soms knapt een fretje wel op na een (onnodige) operatie van de milt. De redenen hiervoor kunnen zijn:

* Meestal wordt antibiotica gegeven tijdens en na de operatie. Dit kan een gunstig effect hebben op met name de veel voorkomende maag- darmontstekingen.
* Een fretje wordt na een operatie vaak extra goed verzorgd en tijd is ook een belangrijke factor in een genezingsproces.
* Zowel in de humane- als in de dier-geneeskunde knapt een patient soms op ''ondanks'' wat de (dieren)arts doet.

[[Bestand:Operatie Hanneke.jpg|400px]]

Een grote uitstulpende bult op de milt, meestal goedaardig. Daar deze uitstulping echter een kwetsbare wand heeft kan de milt beter verwijderd worden om een fatale miltbloeding te voorkomen.

===Corona Virus===

Het Corona virus is een regelmatig opduikend virus, wat zelfs een soort epidemische vorm kan aannemen.
Corona virussen zijn veel voorkomend, bij veel verschillende dieren en mensen. Elke diersoort heeft zijn eigen specifieke Corona virus. Een kat kan geen mens besmetten en een varken geen fret, om een voorbeeld te noemen.
Bij mensen geven Corona virussen luchtweg problemen. Een bekend voorbeeld is de ernstige aandoening SARS.

Bij fretten geeft het Corona virus (CoV) maagdarm klachten of een systemische ziekte die veel op FIP bij katten lijkt.

Recentelijk is aangetoond dat het bij fretten om twee verschillende CoV gaat, waarbij het enteritis (maagdarm) virus meerdere types heeft.

Het FRCoV virus, die maagdarm ontstekingen kan veroorzaken is het meest voorkomend. Er zijn vele gradaties in symptomen en een enkele keer toont de fret helemaal geen verschijnselen. Na besmetting kan je fret even een mindere dag hebben met een keertje diarree of wat misselijkheid en verder niets. Door menig eigenaar wordt het niet eens opgemerkt. Je fret kan er ook ernstig ziek van worden, met heftige, stinkende diarree. Vaak groen van kleur en met veel slijm. In ernstige gevallen zelfs alleen bloederig slijm. Ander symptomen die bij een besmetting kunnen voorkomen zijn lusteloosheid, misselijkheid, braken, anorexie (niet willen eten). Over het algemeen hebben ze geen koorts.
Meestal zijn deze verschijnselen na enkele uren of dagen weer verdwenen. Je fret is dan nog wel enkele maanden besmettelijk!

Sommige fretten ontwikkelen na besmetting een chronische maagdarm aandoening, ECE of "groene slijm ziekte". Deze dieren blijven last houden van bovengenoemde verschijnselen. Hoe ernstiger en langer de duur van de aanwezige symptomen, hoe meer schade er aan het lichaam wordt aangericht. Op den duur is de darm zo ernstig aangetast, dat voedingsstoffen niet of nauwelijks meer opgenomen kunnen worden. Ook andere aan de spijsvertering gerelateerde organen kunnen gaan ontsteken, zoals galblaas, lever en alvleesklier. Deze dieren zijn daarbij ook gevoeliger voor allerlei andere besmettingen, doordat hun weerstand laag is. Bovendien worden ze vaak langdurig met medicijnen behandeld om ontstekingen te onderdrukken, wat ze nog extra vatbaar maakt.

Het FSCV veroorzaakt een systemische aandoening welke erg lijkt op FIP bij de kat. Lange tijd werd er gedacht dat deze systemische aandoening werd veroorzaakt door een mutatie van het FRCoV. Het blijkt sinds kort dat het om een apart virustype te gaan.
Over het algemeen verliezen deze dieren erg veel gewicht, hebben chronische diarree,braken, zijn lusteloos en tonen ziek, hebben een slechte vacht en kunnen meerdere ontstekingsverschijnselen hebben. Vaak zijn is er sprake van een longontsteking, vergrote lymfeklieren, vergrote milt en worden er bij palpatie verdikkingen in de buik waargenomen. Soms zijn er diverse neurologische verschijnselen, zoals verlammingen aan de achterpoten en epileptische aanvallen.

Helaas is deze vorm altijd dodelijk.
Voor dit type zijn nog geen betrouwbare testen beschikbaar. De enige manier om te bewijzen dat een fret met dit type virus besmet is geweest, is na het overlijden weefsel te laten onderzoeken.

Fretten kunnen op alle leeftijden besmet worden met het CoV. Hele jonge pups, oudere en zieke fretten zijn er het gevoeligst voor. Het is al regelmatig voorgekomen dat in een nest alle pups sterven, terwijl moeder na een dagje alweer vrolijk rondhuppelt. Ernstige besmettingen kunnen echter op alle leeftijden een dodelijke afloop hebben. Multi-fret huishoudens, fokkerijen en opvangen zijn met name broedplaatsen voor het virus.
Incubatietijd is van 18-24 uur tot 3-4 dagen en het is zeer besmettelijk. Het lijkt er op dat een fret na besmetting nog zo'n 9 maanden besmettelijk kan blijven, ondanks dat het dier zelf niet ziek (meer) is of enige symptomen (meer)heeft.

Tegenwoordig zijn er al goede mogelijkheden om ontlasting te laten testen voor de aanwezigheid van het FRCoV. Dit moet echter wel opgestuurd worden naar het buitenland. Vooralsnog zijn de testen in Nederland nog niet goed betrouwbaar.

Zoals gezegd is het Corona virus zeer besmettelijk. Het kan overgebracht worden door direct contact tussen de dieren, via lichaamsvloeistoffen, lucht, haren, schoenen en kleding.

Het is erg belangrijk om strenge hygiëne voorschriften na te leven indien er met (vermoedelijk)besmette dieren omgegaan wordt. Het beste is om besmette dieren apart te huisvesten. Bij het hanteren wordt geadviseerd om handschoenen, speciale kleding of een overall en rubber laarzen of schoenhoesjes te gebruiken. Voor elk dier kleding/schoeisel desinfecteren of vervangen indien er van wegwerpmateriaal gebruik gemaakt wordt. Dagelijkse reiniging van speelruimtes, kooien en speelmateriaal met een chloorhoudend product(bleekwater) wordt aanbevolen.
Het is duidelijk dat dit erg arbeidsintensief is en bij een grote hoeveelheid fretten een haast onmogelijke taak is. Het is dan ook zeer belangrijk om geïnfecteerde fretten, of vanuit een besmet gebied niet te mengen met gezonde dieren, om een uitbraak van dit virus zo veel mogelijk onder controle te kunnen houden.

Momenteel lijkt het in Nederland rustig te zijn, maar in Groot Brittannië is er sinds een klein jaar een enorme uitbraak aan de gang. Helaas zijn er dieren geëxporteerd die dragers van het virus waren en zodoende zijn er al andere Europese landen die momenteel met heftige uitbraken te kampen hebben, waaronder Denemarken en Spanje.

Communicatie tussen frettenhouders en dierenartsen onderling is belangrijk. Wees open en eerlijk over je besmettingen, om een (inter)nationale epidemie te voorkomen. Momenteel worden in Groot Brittannië en Denemarken alle besmettingen in kaart gebracht, met naam en toenaam. Dit om mogelijke verdere verspreiding te voorkomen. Het is inmiddels bekend dat her-besmettingen kunnen plaatsvinden. Na hoeveel tijd is nog niet helemaal duidelijk.

===Een te laag bloedsuiker… wat wil dat zeggen?===

Door: Hanneke Roest, frettendierenarts

'''De Frettenkliniek''' te Giessen

Regelmatig krijg ik bloeduitslagen onder ogen waarbij een te laag bloedsuiker bij een fretje is geconstateerd. Vaak wordt het diertje dan direct verdacht van het hebben van insulinomen, dat is echter lang niet altijd het geval.

'''''Wat zijn insulinomen'''''

Dit zijn hele kleine tumortjes in de alvleesklier die teveel insuline produceren waardoor het bloedsuiker daalt. De tumortjes zaaien slechts zelden uit en blijven vaak erg klein (speldenknop) maar door de productie van de grote hoeveelheid insuline zijn ze gevaarlijk voor het fretje. Insuline doet namelijk het bloedsuiker dalen. Bij een te laag bloedsuiker zal het fretje geleidelijk (in een aantal maanden) slomer worden, meer gaan slapen en afvallen. Er zijn kortdurende periodes van zwakte in de achterhand waardoor het fretje omvalt. Soms staart het diertje enige tijd in de ruimte alsof het even “van de wereld” is. Door de toename van maagzuur kan het diertje misselijkheids tekenen gaan vertonen. Uiteindelijk zal het fretje na enige tijd overlijden. Het is een langzame progressieve aandoening.

'''''Wat zijn andere redenen voor een te laag bloedsuiker?'''''

1. Een belangrijke reden van een laag bloedsuiker is de manier van meten. Niet elke dierenarts kan gemakkelijk (zonder narcose) een redelijke hoeveelheid bloed afnemen bij een fretje. Vaak wordt dan een humaan bloedsuikermetertje gebruikt, waar slechts een druppel bloed voor nodig is. Deze apparaatjes meten in capillair volbloed en geven daardoor een lagere bloedsuiker waarde aan dan de waarde die wordt gemeten in veneus plasma zoals dat in de grotere analyse apparatuur in de dierenkliniek of de laboratoria wordt gemeten. Deze waarde dient dan ook altijd omgerekend te worden! Niet iedere dierenarts is hiermee bekend.
In het afgenomen bloed moet het bloedsuiker direkt gemeten worden anders wordt het bloedsuiker opgenomen door de rode en witte bloedcellen en daardoor lager dan in werkelijkheid.

2. Een andere belangrijke oorzaak van een laag bloedsuiker bij fretten is een verminderde opname bij chronische maag-darmpatienten. Het bloedsuiker is dan meestal matig verlaagd maar als het bloedsuiker wordt gemeten met een humaan apparaatje kan de waarde erg laag lijken.

3. Ook patienten met een leverprobleem kunnen een laag bloedsuiker hebben. Na een maaltijd wordt bloedsuiker geabsorbeerd in de dunne darm en wordt daarna grotendeels als glycogeen opgeslagen in de lever en de spieren. Indien nodig komt bloedsuiker vrij uit dit weefsel (via glycogenolyse) om een goede bloedspiegel te houden.

4. Indien er sprake is van een sepsis (bloedvergiftiging) is het bloedsuiker vaak behoorlijk verlaagd door een toename van het gebruik in de weefsels en een verminderde aanmaak.

5. Levertumoren, tumoren van de (gladde) spieren of tumoren van de bloedvaatjes verbruiken veel bloedsuiker waardoor ook lage waarden gemeten kunnen worden.

'''''Wat zijn normale en wat zijn afwijkende bloedsuiker waarden:'''''

Normaliter is het bloedsuiker (gemeten in bloedplasma) bij een gezonde fret tussen de 5,2 mmol/L en 7,5 mmol/L. Een bloedsuiker tussen de 4 mmol/L en de 5,2 mmol/L is afwijkend er verdiend nader onderzoek. Dit kan veroorzaakt worden door diverse bovenstaande aandoeningen. Een bloedsuiker onder de 4 mmol/L gemeten bij een oudere fret, in combinatie met symptomen die overeenkomen met de ziekte insulinomen, waarbij andere oorzaken zijn uitgesloten en gemeten op de juiste wijze… is een waarde die sterk kan wijzen op de aanwezigheid van insulinomen.

'''Let op: Indien het bloed is gemeten via een druppel bloed met een humaan bloedsuikermetertje dan kan de waarde erg misleidend zijn indien deze niet wordt omgerekend. Een gemeten waarde van 2,7 mmol/L is namelijk sterk afwijkend maar omgerekend is deze 4 mmol/L en die waarde is niet dramatisch laag.'''

'''''Wat te doen bij een laag bloedsuiker:'''''

Indien een laag bloedsuiker wordt gemeten is altijd een volledig lichamelijk onderzoek op zijn plaats en vervolgens een volledig bloedonderzoek. Hiermee kunnen de diverse mogelijke oorzaken van het lage bloedsuiker worden onderzocht.
Bij een laag bloedsuiker ten gevolge van maagdarmaandoeningen is het van belang om die oorzaak eerst aan te pakken.

[[image:image.jpeg]]

Indien het lage bloedsuiker wordt veroorzaakt door insulinomen hangt de behandeling af van de waarde van het bloedsuiker, de mate waarin het fretje symptomen laat zien van het lage bloedsuiker en de leeftijd van het fretje. Indien het bloedsuiker nog boven de 4 mmol/L blijft en het fretje geen klachten heeft van een te laag bloedsuiker wordt eerst geprobeerd dit met aangepaste voeding op te vangen. Het bloedsuiker wordt dan elke 1-3 maanden gecontroleerd. Fretten onder de leeftijd van 7 jaar met een bloedsuiker lager dan 4 mmol/L, met klachten passend bij een te laag bloedsuiker maar verder gezond, zijn het meest gebaat bij een operatie waarbij de insulinomen worden verwijderd. Zie voor nadere informatie de website van de frettenkliniek. Indien geen operatie mogelijk is kan het beste gestart worden met een lage dosis Proglycem® (diazoxide). Door regelmatig elke 1-2 maanden het bloedsuiker te bepalen wordt deze dosis langzaam verhoogd en in het laatste stadium uitgebreid met een lage dosis prednison. De fretten “slijten” erg door deze medicatie en het regelmatig te lage bloedsuiker, ze worden steeds slomer en magerder en zullen uiteindelijk overlijden.

'''''Nieuw onderzoek'''''

In de Frettenkliniek starten we binnenkort met een onderzoek naar het gebruik van de frucosamine bepaling in het bloed bij fretten. Fructosamine is een verzamelnaam voor een aantal eiwitten waaraan bloedsuiker wordt gebonden. De hoeveelheid fructosamine in het bloed is een maat voor de gemiddelde bloedsuikerwaarde gedurende twee tot drie weken voorafgaand aan de meting. Hiermee kunnen we mogelijk het gebruik van medicatie bij de ziekte insulinomen beter reguleren.
De waarde van fructosamine is afhankelijk van de hoeveelheid eiwitten in het bloed, fretten hebben regelmatig een verlaagde hoeveelheid eiwitten in het bloed waardoor de interpretatie van het gemeten fructosamine zorgvuldig bestudeerd zal moeten worden.

===Longwormen===

Door: Hanneke Roest, frettendierenarts.

'''De Frettenkliniek''', Giessen

Onlangs is in Nederland tijdens een sectie bij een fret longworm (Aelurostrongylus Abstrusus) gevonden. Het is een haarvormige worm van ongeveer 7 tot 10 mm die voornamelijk bij de kat is aangetoond. Longwormen bij fretten zouden veel vaker kunnen voorkomen dan tot nu toe gedacht werd.

Afbeelding

Fretten kunnen zich besmetten door het eten van met longworm larven besmette slakken of door het eten van (wilde) muizen, vogels of kikkers die deze slakken hebben gegeten.
De door de fret opgegeten larven doorboren de darmwand en gaan via de bloedbaan naar de longen. Daar worden ze volwassen en beginnen na 4 weken met het produceren van eitjes. Deze eitjes komen uit in de longblaasjes waarna de larven worden opgehoest en doorgeslikt en via de ontlasting weer in de buitenwereld komen. De larfjes kunnen worden opgenomen door kikkers, slakken, kleine knaagdieren en vogels, waar ze zich verder ontwikkelen tot besmettelijke larfjes die weer door een volgende fret of kat kunnen worden opgenomen. Zes weken na een infectie kunnen bij katten de eerste larfjes dan weer in de ontlasting gevonden worden.

Verschijnselen
Waarschijnlijk verloopt een infectie met longworm meestal subklinisch. Dat wil zeggen dat de fret er geen verschijnselen van heeft. Sommige fretten kunnen wel klachten krijgen. Deze klachten passen vaak bij keelontsteking en bronchitis verschijnselen, zoals hoesten en kokhalzen. Bij lichamelijk onderzoek is de keel vaak gevoelig. Er kan veel slijm worden opgehoest.

Diagnose
Bij fretten die hoesten kunnen longfoto’s worden gemaakt maar daar veel fretten afwijkingen in de longen vertonen is dit niet bewijzend. Met onderzoek van de ontlasting is de diagnose wel met zekerheid te stellen.
Verse ontlasting wordt ingezet in een zogenaamde Baermann test. Hierbij wordt gekeken of er larfjes in de ontlasting zitten. Vals negatieven uitslagen kunnen voorkomen doordat de fret al klachten heeft voordat de volwassen wormen eitjes hebben gelegd of omdat de larven niet elke dag via de ontlasting worden uitgescheiden. Daarom is het verstandig om een aantal keren deze test te laten uitvoeren. Ook is het mogelijk om larven aan te tonen in sputum monsters die onder narcose uit de keel of luchtpijp worden verkregen.

Afbeelding

Behandeling
Longworminfecties bij de kat en fret zijn heel goed te behandelen met een ontwormmiddel. Een pipet Advocate® voor de kleine kat, kan in de nek van de fret gedruppeld worden en is voldoende. De in de longen aanwezige wormen worden hierdoor gedood. Het duurt een paar weken voor het hoesten is verdwenen. Fretten die buiten komen en (naakt)slakken eten kunnen het beste preventief 2x per jaar worden behandeld met dit middel.

Gezondheid en ziekte

2016-08-22T07:37:42Z

Karen: /* Longwormen */

==Hoe herken ik een gezonde fret?==

Om te weten of je diertje misschien iets mankeert moet je wel weten hoe een gezonde fret in elkaar steekt. Pas als je bekend bent met het gedrag en uiterlijk van een gezonde fret kun je beoordelen of het noodzakelijk is om een dierenarts in te schakelen.

De beste manier om daar achter te komen bij je eigen diertje, is veel tijd aan hem of haar besteden en hem goed te observeren. Dat klinkt heel logisch, maar vaak genoeg weten fretteneigenaren geen specifieke vragen te beantwoorden als het noodzakelijk is. Geen twee fretten zijn hetzelfde. Heb je een goede band met je dier, dan kunnen zelfs de kleinste veranderingen opvallen.

Denk er vooral aan dat fretten nog dicht bij de natuur staan en erg stoïcijns zijn. Dat betekent dat ze pijn en ongemak niet snel zullen laten zien. Zwakte in de vrije natuur staat immers gelijk aan de dood.

====Tekenen van een gezonde fret====

In de regel is een gezonde fret een vrolijk, blij en speels diertje, wat graag ondeugende streken uithaalt.
Een aantal kenmerken van de gezonde fret:

*heldere, schone en glanzende ogen

*roze en vochtig tandvlees en slijmvliezen

*schone oren

*schone neus

*volle, glanzende vacht, zonder kale plekken of huidschilfers

*zachte (roze) voetzooltjes

*onderzoekend en nieuwsgierig gedrag vertonend

*normale, stevige bruine drollen in de bak. Enigszins afhankelijk van de voeding, maar nooit dun, brijig, hard of vreemd van kleur

*schone genitaliën en anus

*normale temperatuur, hartslag en ademhaling

==Wanneer kan er iets mis zijn?==

Zoals bij alle dieren kan je fret ook iets mankeren. Sterker nog, fretten zijn erg gevoelige dieren die vrij vatbaar zijn voor allerlei aandoeningen, ziekten en niet te vergeten ongelukjes.
Een fretje zal niet zo snel laten zien dat het iets mankeert. Soms zijn het erg kleine signalen, soms overduidelijke. Over het algemeen kun je stellen dat je niet al te lang kunt wachten met een dierenartsbezoek als je dier tekenen van gezondheidsproblemen of pijn laat zien. Het zijn kleine diertjes met weinig reserves.

'''Bij twijfel altijd contact opnemen met een dierenarts met frettenervaring!'''

Een lijst met dierenartsen vind je in [[nuttige adressen|dierenartsen]]

[[Bestand:Frettenkliniek 1.jpg|400px]]

====Tekenen van een ongezonde fret ====

Er zijn veel signalen die een fretje kan afgeven als het niet lekker in zijn vel zit of iets mankeert. Hieronder alleen een lijstje met enkele algemene tekenen. Meer ziekte gerelateerde tekenen vind je in het desbetreffende medische deel.

*matte en vieze ogen. In de ogen zie je de gemoedstoestand van je dier. Als hij zich niet lekker voelt zie je dat aan de blik in de ogen

*slechte vacht (dof, dun, kale plekken)

*echt droge neus

*wit tandvlees en slijmvliezen

*afwijkende ontlasting

*uitvloeiing uit neus, oor, oog of anus

*zachte, broze of gescheurde nagels

*huidirritaties of uitslag

*vreemd gedrag

*plotseling gewichtsverlies

*koorts

*niet eten of drinken

*overdreven veel slapen

====Tekenen van een fretje in nood====

Een fret in nood laat een speciaal gedrag zien, wat in een normale toestand niet voorkomt. Vang je een of meerdere signalen op, neem deze dan serieus en handel direct om de fret uit de noodsituatie te bevrijden. Ga zo nodig direct naar de dierenarts of neem contact met je dierenarts op.

Voorbeelden van noodsignalen:

*wijd open gesperde ogen

*schreeuwen, kekkeren of heel snel achter elkaar mokken

*wegschieten naar een donker plek, meestal ergens in of onder

*heftig schokken of krampen. Dit kan gebeuren na een (hoge) val, beknelling, elektrische schok of als er op gestapt is, door een hersen of ruggenmerg beschadiging

*blazen. Normaal blaast een fret om zijn ongenoegen te tonen. Aanhoudend en luid blazen kan pijn of hoge stress aanduiden

*anaal klieren lozen

*laten lopen van urine of ontlasting

====Tekenen van een fret met pijn====

Een fret zal door zijn stoïcijnse natuur niet snel pijn laten zien. Soms is het erg moeilijk om te zien of je fret pijn ervaart. De tekenen die hieronder staan kunnen je misschien helpen met je beslissing of het verstandiger is om contact met de dierenarts op te nemen

*doffe, matte of geknepen ogen

*kreunen

*tandenknarsen

*samentrekken van de spieren bovenop de kop

*niet willen eten

*problemen met kauwen

*eten uit de mond laten vallen

*erg kruimelen met brokjes eten

*moeite met slikken

*regelmatig platliggen

*moeite met lopen; kreupelen, wankelen, ledematen niet willen belasten of omhoog houden en uit balans zijn

*zichzelf niet kunnen wassen

*overdreven likken of krabben

*doffe vacht

*niet kunnen opstaan of gaan liggen

*steeds op dezelfde kant willen liggen

*moeite hebben met uitrekken of zich opkrullen

*geluiden maken bij plassen of poepen

*wegtrekken bij aanraken

*(proberen te) bijten bij aanraking op bepaalde plek

*depressief

*inactief en sloom

*niet willen spelen, ook niet met stimulatie

*gewichtsverlies

*vreemd gedrag

'''TIP '''

Mocht het zijn dat je fret ooit een traumatische ervaring meemaakt, zorg er dan voor dat je zelf rustig en kalm blijft. Fretten voelen je stemming erg goed aan en raken nog gestresster door jouw paniek. Houd je sterk en probeer je diertje zo goed mogelijk te helpen door

*rustig en met zachte stem te praten

*het zachtjes te aaien. Al kan het verstandig zijn om uit de buurt van de kop te blijven, omdat een gestresste fret makkelijker kan bijten

*indien mogelijk de kop of het hele lijf bedekken met een doek of dekentje

*er gewoon bij blijven. Ook dieren hebben graag een vertrouwd persoon om zich heen in noodsituaties

*neem het in de nekvel als het dier in paniek is. Een fret in paniek kan zichzelf nog meer verwonden. Bovendien zal er nagekeken moeten worden wat het mankeert. In het nekvel pakken is dan de meest effectieve methode. In het nekvel pakken is normaal gesproken niet pijnlijk.

[[Bestand:11886142-ehbo-doos-met-stethoscoop-op-een-witte-achtergrond.jpg]]

==EHBO==

Er kan altijd een ongelukje gebeuren of iets aan de hand zijn, waar je als eigenaar of verzorger je fret meteen bij moet helpen.
Blijf vooral zelf rustig, praat tegen je fretje en pak het zo nodig in het nekvel. Zorg dat je rustig kunt bekijken wat er aan de hand is en hoe je het beste kunt helpen. Rustig betekent resoluut en overtuigend naar je dier toe zijn, niet alles op je gemakje doen. Zorg dat je het telefoonnummer van je dierenarts altijd bij de hand hebt, programmeer het in je telefoon!
Zorg dat eventueel andere loslopende fretjes veilig in hun kooi geplaatst worden. Dan heb je daar geen omkijken meer naar. Roep eventueel hulp in om dat te laten doen.

Het is altijd handig een klein frettenEHBOdoosje thuis te hebben. Daarin kan zitten: een schaar, een pincet, gaasjes, kleine smalle verbandrolletjes en een wat bredere verbandrol, betadine en een potje met wat maizena om een bloedend nageltje te stelpen.

Voor alle gevallen geldt dat het erg belangrijk is om een dierenarts te hebben met ruime frettenervaring. Veel dierenartsen hebben geen ervaring met fretten, of erg minimaal. Er zijn nogal wat typische frettenaandoeningen en medicijnen waar een fret erg slecht op kan reageren en die zelfs schade kunnen toebrengen! Mocht je erg grote spoed hebben en is er geen frettendierenarts in de buurt, laat dan de behandelend arts contact opnemen met een dierenarts met ruime frettenervaring.
Een lijst van dierenartsen met frettenervaring vind je hier [[nuttige adressen|dierenartsen met frettenervaring ]].

====Abces====

Een abces is een zacht, pijnlijk bultje, soms rood of geel gekleurd. Meestal het gevolg van een bijt of snijwond die gesloten is met verontreiniging binnenin (door bacterieën bijv.). Het bultje is gevuld met pus. Een enkele keer kan een graszaadje ook voor een abces zorgen.
Abcessen zijn erg pijnlijk en indien onbehandeld kan het voor een uitgebreide infectie zorgen, zelfs een bloedvergiftiging. Uiteindelijk zal je fret het met de dood moeten bekopen.
Vermoed je een abces bij je fret, ga er dan zo snel mogelijk mee naar de dierenarts, zodat deze behandeld kan worden. Vaak zal het nodig zijn om een kleine chirurgische ingreep te doen en de wond schoon te spoelen. Daarnaast zal er een antibioticum voorgeschreven worden. Niet alle antibiotica is geschikt voor fretten. Neem contact op met een dierearts met frettenervaring om zeker te zijn van de juiste behandeling.

====Aanval/Hypo ====

Wanneer de hersenen de elektrische impulsen niet meer goed kunnen herleiden ontstaat er een aanval. Dat kan enkele seconden, maar ook minuten lang duren.
De oorzaak loopt erg uiteen, het kan gaan van een laag bloedsuiker tot een ernstige oormijt-besmetting aan toe. Er zijn toevallen die heel rustig verlopen en onopgemerkt blijven, maar de meeste hebben een groot impact op de ledematen in combinatie met het verlies van controle van de blaas/darm, watertanden, en braken.
Het enige wat je kan doen als een fret een aanval heeft is hem naar een rustige, wat donkere plek brengen. Zorg dat hij zichzelf niet verwond. Houd hem weg van andere huisdieren.
Blijf zelf rustig en praat tegen de fret. Na een aanval is je fret moe en uitgeput. Probeer je fret niet tegen te houden tijdens een aanval, maar houd hem wel zo rustig mogelijk en warm. Hij zal verward zijn en door elkaar geschud zijn.
Om hem wat te stimuleren om weer tot zijn positieven te komen, doe dan wat honing of druivensuiker op zijn tandvlees. Herhaal dit elke vijf minuten, totdat hij weer een beetje bij komt. Geef hem daarna wat zacht voedsel.

====Allergische reactie====

Een allergische reactie kan ontstaan door een vaccinatie, een medicijn, voedsel of een (chemische) stof waar je dier mee in aanraking gekomen is. Houd je fret warm (bijv in een deken) en ga er meteen mee naar de dierenarts. Een heftige reactie kan snel dodelijk aflopen!
Symptomen kunnen zijn:

*zwelling in het gezicht, met name in en rond de ogen, lippen en neus

*uitslag

*kwijlen

*diarree

*bleke slijmvliezen

*toevallen en heftig trillen

*zwelling op de entplaats

De dierenarts zal met medicatie en eventueel infuus je diertje er boven op proberen te helpen.

====Beknelling====

Het kan voorkomen dat je fretje ergens tussen vast komt te zitten. Hetzij doordat het ergens zijn nieuwsgierige neus ingestoken heeft, maar er geen ruimte was voor de rest van het lijf. Hetzij doordat je per ongeluk op een pootje hebt gestapt. Bekijk altijd nauwkeurig of er zwelling gaat optreden nadat je je diertje bevrijd hebt. Heeft het pijn of bloed het ergens? Is dat het geval, neem dan contact op met je dierenarts.
Is je fretje bewegingsloos, loopt het duidelijk mank of valt het om? Ga dan met grote spoed naar de dierenarts!
Valt het mee, maar is er toch sprake van bijvoorbeeld een beetje zwelling op het pootje, probeer dan zo ver je fret het toelaat, de zwelling te koelen onder een koude kraan of met een coolpad (nooit direct op het dier leggen, maar een doek er tussen).

====Bijtwonden====

Mensen met fretten hebben vaak ook andere dieren in huis. Vaak gaat alles naar wens, mocht er van agressie onderling sprake zijn dan kan een beet van een ander dier op de loer liggen.

Als je fret wordt gebeten door een ander huisdier, spoel dan de wond direct goed uit met koud/lauw-warm water.
Als de wond erg bloed, probeer deze dan voorzichtig met een gaasje of washandje wat dicht te duwen. Ga dan onmiddellijk naar je dierenarts.
Een kattenbeet kan gevaarlijk zijn vanwege de hoeveelheid bacteriën in het speeksel, een beet van een kat vraagt vaak om een bepaald soort antibiotica.
Is je fret gebeten door een dier in het wild of een verdwaald dier, ga dan direct naar een dierenarts. Het is niet geheel onwaarschijnlijk dat je dier besmet zou zijn geraakt met rabiës(hondsdolheid). Preventief handelen is dan noodzakelijk. Let goed op eventuele veranderingen bij je fret.

====Botbreuken====

Fretten zijn zeer flexibel en veerkrachtig, maar toch kunnen er beenverwondingen ontstaan die je zonder een röntgenfoto niet kunt herkennen.
Houd je fret bij een beenbreuk zo rustig en stabiel mogelijk. Probeer niet zelf vast te stellen wat er aan scheelt, maar '''ga direct naar een dierenarts'''.
Heeft je fret een gebroken beentje of een gewonde rug, hinkt hij of vertoond hij pijn bij het lopen? Pak hem dan voorzichtig op en leg hem in zijn kooi, '''bel dan onmiddellijk de dierenarts.''' Houd je fretje goed warm.
Voor het vervoer naar je dierenarts wikkel je je fret in een doek om de ledematen zo stil en stabiel mogelijk te houden onderweg.

====Braken====

Braken kan worden veroorzaakt door verschillende oorzaken, variërend van slecht voedsel tot een blokkade (verstopping). Soms is er iets in de maag gekomen wat fout uitpakt en de fret doet braken.
Houd een brakende fret altijd goed in de gaten. Het braken heeft vaak te maken met maagproblemen of de een of andere achterliggende ziekte.
Ontstaat het braken door een blokkade, een haarbal of een ongewenst voorwerp in de maag (rubber of iets dergelijks), dan is spoedeisende hulp noodzakelijk en zal de dierenarts d.m.v. een operatie de blokkade op moeten lossen.

====Brandwonden====

Hoewel dieren door hun natuurlijke afkeer voor vuur en extreme hitte minder frequent brandwonden oplopen, is het toch nuttig te weten wat te doen als het noodlot toeslaat. Brandwonden kunnen veroorzaakt worden door vuur, straling (bijvoorbeeld zonlicht), electriciteit en chemicaliën. Let altijd goed op je fret in de buurt van open haarden, ovens en bij het roken van sigaretten.

Brandwonden kunnen worden opgedeeld in 3 graden:

* eerste-graads brandwonden, hierbij zijn slechts de oppervlakkige huidlagen aangetast, toch zijn ze pijnlijk. De huid is rood en licht gezwollen. Als je op de huid drukt wordt ze wit. Na 1 à 2 dagen laat de verbrande huid los.

*tweede-graads brandwonden, deze dringen dieper in de huidlagen door, zodat de huid blaren krijgt die gevuld raken met transparante vloeistof. Ze zijn zeer pijnlijk.

*derde-graads verbranding tast de volledige dikte van de huid aan. De huid kan wit zijn of zwart verkoold. Haren komen makkelijk los. Als ook de huidzenuwen zijn beschadigd veroorzaken ze weinig of zelfs geen pijn.

Tijdens contact met een heet voorwerp of vlam wordt een grote hoeveelheid warmte opgeslagen in het weefsel. Deze warmte wordt geleidelijk vrijgegeven aan het omgevend weefsel. De verbranding gaat dus eigenlijk nog een tijdje door nà het contact, ook al was dat slechts van korte duur.

Tijdens en na een operatie is toevoer van warmte meestal noodzakelijk, dit om de fret weer op temperatuur te krijgen of te houden. De dierenarts maakt daarvoor gebruik van een couveuse, die is daarvoor het meest geschikt. Ook kunnen warmtematjes gebruikt worden, maar wees daar voorzichtig mee. Je fret mag immers niet te warm worden, daar kunnen ze immers heel slecht tegen. Regelmatig zal ook de temperatuur van je fret gemeten moeten worden bij het gebruik van een warmtematje. Het zal niet de eerste keer zijn dat een fret door verkeerd gebruik van een warmtemat brandwonden oploopt.
Ga hier dus heel nauwkeurig mee om, neem voordat je een warmtemat gaat gebruiken altjd eerst even contact op met een ervaren frettendierenarts voor het nodige advies.

[[Bestand:Brandwonden door warmtematje.jpg|300px]]

brandwonden na het foutief gebruik van een warmtemat

'''Wat te doen bij brandwonden'''

Koel de plek met lauwwarm water gedurende minstens 10 minuten. '''Ga daarna meteen door naar een dierenarts'''.
Gebruik nooit olie, ijs, ijswater of ontsmettingsmiddelen om de huid te koelen daar deze de gekwetste huid alleen maar verder kunnen beschadigen. Een verzachtende brandwondenzalf zoals Flammazine mag wel. Prik blaren niet open.
Zie ook [http://www.frettenkliniek.nl/ziekten-en-aandoeningen/huidaandoeningen#brand]

====Diarree====

Diarree kan een symptoom zijn van vele soorten van ziekten. Inwendige parasieten kunnen de oorzaak zijn, een obstructie of het kan een teken zijn van een dodelijke ziekte zoals leverziekten. Het is zaak de fret met diarree zo snel mogelijk te laten behandelen, omdat veel kostbare vloeistoffen verloren raken omdat het lichaam het voedsel niet langer absorbeert.
Als diarree langer dan een halve dag aanhoudt, maak dan een afspraak bij je dierenarts en neem een monster van de ontlasting mee. Hij kan deze dan meteen nakijken.

====Electrische schok====

Elektrische schokken kunnen vrij hevig zijn en zo mogelijk je fretje doden. Je kan zelf vrij weinig doen, alleen '''onmiddellijk met je fret naar de dierenarts te gaan'''. Houd hem tot die tijd warm en zo rustig mogelijk, praat zachtjes tegen je fret, je stem zal hem kalmeren.
Een elektrische schok is meestal het vervolg van het kauwen op elektriciteitsdraden. De meeste problemen zullen bij een schok ontstaan in de mond, de tanden en het tandvlees.
Houd er rekening mee dat beschadigde snoeren ook brand kunnen veroorzaken. Behandel eerst je fret en bekijk pas daarna de schade aan de snoeren en vervang de aangevreten snoeren onmiddellijk. Zorg dat de fret er nooit meer bij kan.

====Homeopathie====

Gezonde dieren voelen zich fit en vitaal. Het afweersysteem is in staat om alle processen in het lichaam goed te coördineren en de invloed van ziekteverwekkers is minimaal. Wanneer er gezondheidsklachten ontstaan betekent dit, dat het herstellend vermogen ontregeld of verzwakt is. Soms heeft het lichaam hulp nodig om weer in balans te komen. Homeopathie is een geneeswijze waarbij met medicijnen op natuurlijke basis, niet alleen de klachten worden behandeld, maar ook het zelfherstellend vermogen van het dier wordt gestimuleerd.

Wanneer de fret zich "anders dan anders" gedraagt of er sprake is van een langer durend gedragsprobleem, dan zou homeopathie ook een waardevolle betekenis voor de fret kunnen zijn. Deze problemen kunnen namelijk veroorzaakt worden doordat uw fret zich niet lekker voelt.

Ook kunnen er oorzaken zijn waardoor hij emotioneel gezien uit balans is gebracht. Hierbij kun je denken aan

*ziekte
*verhuizing
*mishandeling
*overlijden van een maatje
*angsten
*etcetera

====Huiduitslag====

Merk je dat je fret uitslag, bultjes, puistjes of schilfers heeft, neem dan contact op met de dierenarts. Ga niet zelf aan de gang met zalfjes of shampoo's. Die kunnen meer kwaad dan goed doen.
Een schilferige, droge huid kan te maken hebben met slechte voeding. Zorg voor een goede voeding met hoge voedingswaarden en voldoende vet. Het kan ook een symptoom zijn van bijnieraandoeningen.
Kleine zwarte plekjes op de staart van je fret kunnen 'mee-eters' zijn. Dit als gevolg van vuil en stof wat is blijven plakken aan de vetafscheiding van de huid. '''Knijp ze nooit uit!''' Heeft je fret hier last van, was het staartje dagelijks met lauwwarm water en gebruik een wattenbolletje om hiermee over de huid te wrijven en het zacht te maken. Na enkele dagen zal er al verbetering zijn.

'''LET OP:''' huiduitslag kan duiden op een besmetting met hondenziekte of een allergische reactie. Neem direct contact op met een dierenarts als dit plotseling optreedt of verergert.

====Oogletsels====

Door het onderling spelgedrag van fretten kan heel makkelijk oogletsel ontstaan.
Ook vreemde stoffen in de ogen zijn altijd mogelijk. Als je fret een kras op het oog oploopt, spoel het oog dan met koud water. Heeft je fret een vreemde stof in het oog of een korrel zand of iets dergelijks, ga dan naar de dierenarts om verdere beschadiging te voorkomen.
Oogschade bij je fret vraagt altijd om ervaren deskundige hulp.

====Penisbotje====

Mannelijke fretten (rammen) hebben op de buik een penis ter de hoogte van de navel. In de penis zit het penisbotje dat de vorm van een J heeft met aan het einde en klein haakje. De mogelijkheid bestaat dat de voorhuid opschuift als een fretje langs gaas of tralies omhoog of omlaag klimt (of een ijzeren trapje af gaat), en aan dit haakje vast komt te zitten aan het gaas of de tralies.
Door het vast blijven zitten schrikt de fret en trekt zich los wat gepaard kan gaan met veel pijn, er kan een forse beschadiging (afscheuren van het penisbotje) of bloeduitstorting ontstaan van het omliggende weefsel. Ook kan het gebied eromheen gaan ontsteken rond het gebied dat geiïrriteerd is.
Ga direct naar een ervaren frettendierenarts als je fret dit is overkomen om na te laten kijken wat de werkelijke schade is.

====Ringworm====

Ringworm is een schimmelinfectie en erg besmettelijk, ook voor mensen. Katten kunnen dragers zijn, zonder er zelf last van te hebben.
Je kunt het herkennen aan kleine, kale en soms schilferige plekjes over het lichaam of rondom de teentjes. Deze plekjes kunnen groot en rond worden, soms met een rood en korstig oppervlak. Het geeft veel jeuk. Door de grote jeuk kunnen er secundaire huidinfecties ontstaan, vanwege het vele krabben. Ga er mee naar de dierenarts voor de juiste behandeling en behandel alle aanwezige huisdieren mee. Ook als ze nog geen tekenen van besmetting geven.
Houd aangetaste dieren apart, draag handschoenen bij het behandelen en was al het beddengoed, mandjes en dergelijke uit op minimaal 60 graden. Sop borstels, kooien en speelgoed met een 1:10 Dettol oplossing. Sporen van ringworm kunnen buiten hun gastheer tot 18 maanden overleven en voor herbesmetting zorgen. Volg de aanwijzingen van de dierenarts over het reinigen en desinfecteren van de leefomgeving.

====Shock ====

In een shock zijn komt meestal als reactie op een eerdere verwonding, ziekte of ernstige angst. Zorg dat je altijd honing, nutri-gel of druivensuiker in huis hebt om dat je fretje te kunnen geven bij problemen.
Kenmerken van een Shock zijn:

*zeer snelle ademhaling

*sloomheid

*piepen

*snelle hartslag

*bleke neus, huid, oren en (blauwachtig)tandvlees

*apathie

*diarree

Je kunt je fret helpen door hem warm en rustig te houden. Rol zijn lichaam in een handdoek, deze mag wat warm gemaakt worden in de magnetron, maar niet te warm!
Laat het hoofd van de fret altijd vrij. Praat zacht en geruststellend tegen je fretje en dim de lichten in de kamer. Soms is een beetje honing of nutri-gel op het tandvlees nuttig.
Laat hem niet eten of drinken, hij heeft het al moeilijk genoeg om te ademen, er is bijna nooit een slikreflex.
Zorg ervoor dat je auto opgewarmd is voor je vertrekt naar de dierenarts. Laat je dierenarts weten welke maatregelen je al hebt genomen en hoe hij daarop reageerde. De dierenarts zal vloeistof gaan toedienen voor een snel herstel. Is de shock ontstaan als gevolg van bloedverlies, dan krijgt hij soms een bloedtransfusie, wat levensreddend kan zijn.

====Longworm====

Onlangs is in Nederland tijdens een sectie bij een fret longworm (Aelurostrongylus Abstrusus) gevonden. Het is een haarvormige worm van ongeveer 7 tot 10 mm die voornamelijk bij de kat is aangetoond. Longwormen bij fretten zouden veel vaker kunnen voorkomen dan tot nu toe gedacht werd.

Fretten kunnen zich besmetten door het eten van met longworm larven besmette slakken of door het eten van (wilde) muizen, vogels of kikkers die deze slakken hebben gegeten.
De door de fret opgegeten larven doorboren de darmwand en gaan via de bloedbaan naar de longen. Daar worden ze volwassen en beginnen na 4 weken met het produceren van eitjes. Deze eitjes komen uit in de longblaasjes waarna de larven worden opgehoest en doorgeslikt en via de ontlasting weer in de buitenwereld komen. De larfjes kunnen worden opgenomen door kikkers, slakken, kleine knaagdieren en vogels, waar ze zich verder ontwikkelen tot besmettelijke larfjes die weer door een volgende fret of kat kunnen worden opgenomen. Zes weken na een infectie kunnen bij katten de eerste larfjes dan weer in de ontlasting gevonden worden.

Waarschijnlijk verloopt een infectie met longworm meestal subklinisch. Dat wil zeggen dat de fret er geen verschijnselen van heeft. Sommige fretten kunnen wel klachten krijgen. Deze klachten passen vaak bij keelontsteking en bronchitis verschijnselen, zoals hoesten en kokhalzen. Bij lichamelijk onderzoek is de keel vaak gevoelig. Er kan veel slijm worden opgehoest.

Bij fretten die hoesten kunnen longfoto’s worden gemaakt maar daar veel fretten afwijkingen in de longen vertonen is dit niet bewijzend. Met onderzoek van de ontlasting is de diagnose wel met zekerheid te stellen.
Verse ontlasting wordt ingezet in een zogenaamde Baermann test. Hierbij wordt gekeken of er larfjes in de ontlasting zitten. Vals negatieven uitslagen kunnen voorkomen doordat de fret al klachten heeft voordat de volwassen wormen eitjes hebben gelegd of omdat de larven niet elke dag via de ontlasting worden uitgescheiden. Daarom is het verstandig om een aantal keren deze test te laten uitvoeren. Ook is het mogelijk om larven aan te tonen in sputum monsters die onder narcose uit de keel of luchtpijp worden verkregen.

Longworminfecties bij de kat en fret zijn heel goed te behandelen met een ontwormmiddel. Een pipet Advocate® voor de kleine kat, kan in de nek van de fret gedruppeld worden en is voldoende. De in de longen aanwezige wormen worden hierdoor gedood. Het duurt een paar weken voor het hoesten is verdwenen. Fretten die buiten komen en (naakt)slakken eten kunnen het beste preventief 2x per jaar worden behandeld met dit middel.

====Snijwonden====

Was de snijwond voorzichtig uit met koud water, om deze vervolgens met een zachte maar stevige druk dicht te duwen. Gebruik daarbij een goed, schoon hygiënisch gaasje of schoon washandje. Als het mogelijk is, draai er dan een verbandje om, maar vooral niet te strak.
Je fret kan ook inwendige schade hebben opgelopen die je zelf niet kunt zien, dus een bezoek aan de dierenarts is hier ook wenselijk. Mogelijk is, om geen infectie op te lopen, een antibiotica kuur gewenst. Vergeet niet dat fretten niet veel bloed kunnen verliezen.

====Vergiftiging====

De behandeling van een vergiftiging hangt geheel af van hetgeen je fret heeft binnen gekregen, wat de geconsumeerde stof was.

'''Ga direct naar de dierenarts''' en neem, indien mogelijk, datgene wat je fret gegeten heeft mee zodat de dierenarts een goed beeld krijgt van wat je fret heeft binnengekregen.

Kijk ook bij [[huisvesting#giftige_planten]] en [[huisvesting#giftige_huis-tuin-en-keuken_producten]]

====Zonnesteek====

Fretten zijn zeer gevoelig voor een zonnesteek.
Een temperatuur van meer dan 26,6 Celsius kan in sommige gevallen dodelijk zijn voor je fret. Met name zieke en oudere dieren zijn erg kwetsbaar.
Tekenen van een zonnesteek zijn :

*zwaar hijgen

*slijm uit de neus of mond

*extreme sloomheid

*verlies van bewustzijn.

De belangrijkste doelstelling is om de temperatuur van je fret naar beneden te brengen, dit moet echter ''heel langzaam'' gebeuren, anders riskeer je dat je fret in een schok terecht komt.
Een directe afname in temperatuur kan ook leiden tot de dood.

''Verlaag de temperatuur van je fret op de volgende manieren:''

*haal de fret onmiddellijk uit de zon en warmte,

*geef hem wat water te drinken via een lepeltje, behalve als je fret bewusteloos is, dan ''NOOIT ''vloeistof toedienen!

*pak niet te koud water en koel de pootjes van de fret hiermee, ook in de lies en op plaatsen waar minder beharing voorkomt, zoals op de lage buik. Gebruik daarvoor een washandje.

Je kunt de fret ook onderdompelen in ''lauw water'', maar houdt zijn hoofd en de bovenkant (de helft) van zijn lichaam altijd boven water! Het water dat verdampt op de huid zal het lichaam afkoelen en de temperatuur verlagen. Dompel de fret nooit in koud water, de schok zou hem kunnen doden!
Je kunt de fret ook af laten koelen met behulp van een ventilator, deze methode is niet zo effectief, maar altijd nog beter dan niets in een noodsituatie. Ga dan onmiddellijk naar de dierenarts. Deze zal extra vloeistof toedienen en zo nodig medicatie en of andere hulp bieden.
Neem in warme maanden altijd water mee voor onderweg. Probeer de fret onderweg koel te houden door middel van plastic colaflessen, gevuld met bevroren water in zijn kooi of carrier te leggen. Wikkel de flessen altijd in een handdoek en houd ze in de kooi. Dit is een gemakkelijke manier om het je fret bij warmte zo prettig mogelijk te maken.

Wat goed werkt voor je fret om bij extreme hitte oververhitting te voorkomen is het plaatsen van een airco in de ruimte waar je fretje het meeste zit.
Helaas is niet iedereen in het bezit van een airco, er is echter wel een manier om de temperatuur in je kamer toch wat te verlagen door middel van een ventilator en bevroren ijs.
Wat je nodig hebt zijn een ventilator en 4 flessen bevroren water per ventilator.
Leg de 4 flessen water in de diepvries totdat deze volledig bevroren zijn.
Zet de ventilator aan en zet twee van de vier bevroren flessen water voor de ventilator. Als de twee flessen zijn ontdooit wissel je deze om tegen de andere twee bevroren flessen in de vriezer en leg je de ontdooide weer terug, zo blijf je steeds reserves houden.

==Ziekten en aandoeningen==

===Aleutian Disease===

Door: Hanneke Roest, frettendierenarts.

'''De Frettenkliniek''' te Giessen

In 2005 bleek dat uit Nieuw Zeeland geimporteerde fretten vrijwel allemaal besmet waren met het Aleutian Disease virus. Velen stierven op jonge leeftijd. Het virus kon zich in Nederland en de rest van Europa verspreiden doordat de dieren pas na maanden (soms jaren) ziek werden. Dankzij de samenwerking tussen de Frettenkliniek, de frettenverenigingen (met name de financiele steun van Stichting de Fret), de opvangcentra, de fokkers, het C.F.E. (Cooperatie van Fokkers van Edelpelsdieren) en dierenartsen konden we de ziekte in Nederland al na een paar jaar onder controle krijgen. Op dit moment lijken er nog slechts enkele geisoleerde fretten met deze aandoening in Nederland aanwezig.

'''''De oorzaak'''''

De ziekte wordt veroorzaakt door het Aleutian Mink Disease Virus (ADV), dit is een Parvovirus dat de nerts, fret en andere marterachtigen kan infecteren. Het virus is in de verte verwant aan het honden en katten Parvovirus maar heeft een geheel andere structuur. Er zijn vijf nertsenstammen en tenminste drie frettenstammen geisoleerd. Er wordt aangenomen dat de fretten stammen variaties (mutanten) zijn van het nertsvirus. Het lijkt er op dat de ene stam meer schade kan aanrichten dan de andere stam en dat er dus net als bij griep een verschil in virulentie kan bestaan. Diverse uitbraken van Aleutian disease zijn beschreven in Amerika, Canada, Japan en Engeland.

'''''Het verloop van de ziekte'''''

Er wordt algemeen aangenomen dat besmetting plaats vindt via direct en indirect contact met lichaamsvloeistoffen als bloed, speeksel, urine en ontlasting. Het is gebleken dat intensief contact nodig is om de ziekte te verspreiden. Het kan een aantal maanden tot wel een paar jaar duren voordat een fretje ziek kan worden na een besmetting met het Aleutian Disease virus. ADV veroorzaakt een enorme toename van antilichamen (afweer) in het bloed. Normaliter moeten deze antilichamen het virus onschadelijk maken maar om onbekende redenen doen zij dit niet. Deze antilichamen kunnen bij fretten "immuuncomplexen" vormen welke neerslaan in diverse organen ( o.a. nieren, lever, galwegen, ruggenmerg, maagdarmkanaal, bloedvaten en blaas). Hierdoor ontstaan ontstekingen in deze organen. Als er een milde ontsteking aanwezig is dan lijkt de fret redelijk normaal. Bij een ernstige ontsteking zal het fretje ziek worden en symptomen vertonen afhankelijk van welke organen zijn aangetast. Daarnaast veroorzaakt het virus een verzwakking van de afweer waardoor het fretje minder weerstand heeft tegen andere infecties.

'''''De symptomen'''''

In Nederland werden de meeste geinfecteerde fretten (CIEP test positief) ook daadwerkelijk ziek maar de symptomen konden sterk varieren. De ziekteverschijnselen zijn sterk afhankelijk van de plaatsen in het lichaam waar de immuuncomplexen een ontsteking veroorzaken. Plotselinge sterfte van dieren in een goede conditie zonder voorafgaande ziekteverschijnselen is mogelijk.

De meeste fretten zijn echter al een tijdje ziek en vertonen in hoofdlijnen een van de twee volgende ziektebeelden:

1. Chronisch progressief verlopende ziekte" waarbij het dier langzaam maar zeker steeds zieker wordt met verschijnselen als: gewichtsverlies, slechte vacht, lusteloosheid en slechte eetlust. Bloedarmoede en bloed in de ontlasting kunnen aanwezig zijn. De meeste fretten ontwikkelen uiteindelijk een slechte lever- en nierfunctie. Bij fretten met AD zijn tevens oogontsteking, longontsteking en hartproblemen mogelijk.

2. Neurologische problemen beginnend met zwakte of verlamming van de achterhand. Deze kan zich uitbreiden naar voren. Soms treedt herstel op van de neurologische symptomen.
Het is belangrijk om te beseffen dat bovenstaande symptomen ook heel goed bij andere ziekten van de fret aanwezig kunnen zijn. Het is daarom absoluut onmogelijk om op basis van louter de symptomen de diagnose te stellen!

'''''De diagnose'''''

Een definitieve diagnose is tijdens het leven niet te stellen. Er zijn wel verschillende testen beschikbaar die een sterke aanwijzing kunnen geven dat een fret is besmet met ADV:

1. ''Eiwit-elektroforese van bloed.''
Sommige fretten met Aleutian Disease vertonen een stijging van een bepaalde eiwitfractie (gammaglobulinen) in het bloed.

2. ''De CIEP (of CEP) test van bloed.''
Deze Counterimmunoelectroforese test toont antilichamen aan tegen ADV in het bloed. De test is zeer betrouwbaar en wordt reeds jarenlang gebruikt voor de diagnostiek bij nertsen en fretten over de hele wereld. Deze test bleek van veel waarde bij het aantonen en de verspreiding van de ziekte in Nederland. Dieren met een positieve CIEP test bleken voor het overgrote deel uiteindelijk allemaal ziek te worden.

3. ''DNA in situ hybridisatie test.''
Hierbij wordt het DNA aangetoond in de cellen alwaar het een ziekelijke verandering heeft veroorzaakt. De test is erg gevoelig en toont aan dat het dier inderdaad ziek is geworden door het Aleutian virus. De test is 100% betrouwbaar. Deze test is in Nederland niet aanwezig, wel in Amerika. De eerste Nederlandse monsters zijn dan ook naar Amerika verstuurd voor een duidelijke definitieve diagnose op weefsel van gestorven dieren.

De testen 1-2 tonen slechts aan dat het dier in contact is geweest met virus. Fretten kunnen jarenlang drager zijn voordat ze ziek worden, al die tijd zijn ze helaas wel een mogelijke bron van infectie voor andere fretten. Weefselonderzoek door de patholoog (van weefselbiopten of een postmortale sectie) kan een waarschijnlijkheids diagnose geven. In combinatie met een positieve CIEP test en uitsluiting van andere oorzaken van ziekte, kan dit na de dood van het dier wel een zeer sterke aanwijzing zijn voor Aleutian Disease. Testen die gebruikt worden voor het aantonen van het honden Parvovirus zijn niet betrouwbaar voor het aantonen van ADV bij fretten. Fretten met een tatoeage op de buik van Mystic Ferrets (zoals op bijgaande foto) bleken vaak het ADV virus bij zich te dragen.

'''''De behandeling'''''

Er bestaat géén behandeling voor deze ziekte. De fretten kunnen eventueel ondersteund worden met speciale voeding, ontstekingsremmers en antibiotica. De omgeving (in een huishouden) is vaak moeilijk te ontsmetten. De aanbevolen middelen (10% natronloog of parvocide desinfectantia) zijn vaak erg agressief om in een woning te gebruiken. Bij nertsenfarms is bekend dat het ADV virus langdurig in de omgeving kan overleven.

'''''Preventie'''''

Er is geen vaccin beschikbaar. Fretten die positief zijn met de CIEP test kunnen het beste geisoleerd worden. Dat wil zeggen dat ze niet in contact dienen te komen met andere fretten dan die van het huishouden waar ze in leven. Dus niet meenemen naar frettendagen. Deze dieren hoor ook niet thuis in een frettenopvang of pension vanwege het grote besmettings risico. Het lijkt niet zo zinvol om ze in het huishouden waar ze leven apart te houden van de andere fretjes. Die hebben immers al lang contact gehad met de positieve fret. Hoewel het blijkt dat fretten hun eigen Aleutian virus stammen hebben is het toch niet verstandig om fretten te huisvesten in de buurt van nertsen.

'''''Wanneer testen met de CIEP test'''''

Pups kunnen getest worden vanaf vanaf 4 maanden leeftijd. We testen vanaf die leeftijd omdat het immuunsysteem dan pas goed is ontwikkeld.
Na de Nobivac Puppy DP enting kan het beste een maand worden gewacht. Er bestaat een heel kleine kans dat de test hierdoor wordt beinvloed.
Fretten die uit het buitenland worden geimporteerd adviseer ik om zowel in het land van herkomst als in Nederland te laten testen met de CIEP test.

[[Bestand:Ontsteking in AD nier Small.jpg|400px]]

Ontstoken nier

[[Bestand:Tattoo fret.jpg|400px]]

'Mystic Ferret' fret met tatoeage

===Anaalklier problemen===

Door: Hanneke Roest, frettendierenarts.

'''De Frettenkliniek''' te Giessen.

Dat een fretje een bepaalde geur bij zich heeft, is de fretten-liefhebber wel bekend. Sommige mensen vinden dat stinken, zelf vind ik de geur wel prettig. Het schijnt dat deze geur (sterk verdund) ook wel in parfums wordt gebruikt.

'''''Functie van de anaalklieren'''''

Helaas zijn er echter ook fretjes die een wel erg penetrante geur verspreiden. Deze fretjes zijn òf nog niet gecastreerd òf ze laten hun anaalklieren lopen òf beide. Anaalklier-vocht is bedoeld om het territorium af te bakenen. Er wordt als het ware een geurvlaggetje neergezet met de bedoeling dat andere fretten weten dat dit is het terrein is van de betreffende fret. Het "sleetje rijden" dat sommige fretjes kortdurend doen nadat ze op de frettenbak zijn geweest, is bijvoorbeeld ook markering van hun terrein waarbij wat anaalkliervocht wordt achtergelaten. Dit markeren gebeurt vaker bij ongecastreerde mannetjes omdat zij door hun opspelende hormonen een behoorlijke territorium-drift kunnen ontwikkelen. Daar de fret van nature geen groepsdier is, is dit gedrag een belangrijk onderdeel in de verdeling van de leefruimte.
Het legen van de anaalklieren tengevolge van angst komt bij fretjes slechts zelden voor.

In ''Amerika'' worden de anaalklieren al op 6 weken leeftijd verwijderd tezamen met castratie of sterilisatie. Amerikanen houdenvan gemak. Er wordt een standaard huisdier verkocht dat in ieder geval niet terug gebracht hoeft te worden ivm onwelriekend ruiken. In ''Nederland'' is het verwijderen van anaalklieren wettelijk verboden tenzij er een diergeneeskundige reden voor is. Hoewel ik vind dat de Amerikanen naar mijn idee wel iets te graag het chirurgisch scalpel hanteren, zit er mogelijk wel een klein voordeel aan deze methode. Met het verwijderen van de anaalklieren ontneem je de fret een mogelijkheid tot communicatie; tot markering oftewel tot het afbakenen van zijn terrein. In (te) grote groepen zou dit mogelijk voor een vermindering van stress kunnen zorgen.

'''''Ontsteking van de anaalklieren'''''

Regelmatig wordt mij gevraagd of de hazelnoot grote ''knobbels'' naast het poepgaatje bij de fret niet veel te groot zijn en of de anaalklieren misschien zijn verstopt. De fret is echter familie van het stinkdier en behoort grote anaalklieren te hebben. De klieren liggen naast de anus op vier en op acht uur en monden met een klein kanaaltje uit op de overgang van het anusslijmvlies en de huid.

De anaalklieren van de fret kunnen net als bij de hond ontstoken raken en dan gaan lekken, dat is voor zowel u als eigenaar als de andere fretten in de kooi géén prettige gewaarwording. Het ''stinkt'' behoorlijk. Honden likken vaak aan ontstoken anaalklieren, fretjes doen dat veel minder. Het bekende ''"sleetje rijden"'' waarbij het fretje met de anus over de grond schuurt kan behalve markering na het poepen ook een teken van jeuk aan de anaalklieren zijn. Indien dit gedrag echter optreed zonder dat u regelmatig de anaalklieren ruikt hoeft zich daar over het algemeen geen zorgen over te maken. Een heel enkele keer kan een ontstoken anaalklier ook pijn geven bij het poepen en maakt het fretje een kreunend geluid. Dit moet echter niet verward worden met het persen op urine of ontlasting dat door heel andere oorzaken wordt veroorzaakt.
De oorzaak van het ontstoken raken van deze klieren is nog onbekend.

'''''De behandeling van ontstoken anaalklieren'''''

Ontstoken anaalklieren kunnen het beste worden geleegd door de dierenarts. Daar deze klieren erg groot zijn en erg stinken kan dit het beste buitenshuis gebeuren. De inhoud hoort een geelwitte kleur te hebben. Pus en ontstekingsmateriaal kunnen dezelfde kleur hebben als de normale inhoud. Hierdoor is het vaak moeilijk om aan de hand van de inhoud te bepalen hoe erg de klieren zijn ontstoken. Bij een ontsteking komt er vaak wel wat bloed mee. Indien de anaalkieren goed geleegd zijn heeft het fretje gedurende korte tijd een wat beurse anus.

Fretjes vinden het geforceerd legen van hun anaalklieren absoluut niet leuk. Indien het dus moeilijk gaat, is het wel zo (dier)vriendelijk om het fretje even te verdoven met een kortdurende ''gasnarcose''. Bij heftig verzet is het namelijk ook niet mogelijk de anaalklieren volledig leeg te maken, hetgeen wel noodzakelijk is voor een goed herstel.
Ongecastreerde mannetjes kunnen beter eerst worden gecastreerd bij anaalklierproblemen, meestal zijn bij deze jonge dieren de anaalklieren niet ontstoken maar gebruiken ze hun klieren gewoon te veel om hun territorium af te bakenen.

Na het legen van de anaalklieren is een kuur met antibiotica (bijvoorbeeld Synulox®) gedurende twee weken bij de meeste fretten voldoende om de ontsteking te genezen. Synulox® is verkrijgbaar in druppels en in tabletvorm. Synulox druppels® vinden veel fretjes niet erg lekker, ondanks dat er "smakelijke druppels" op de verpakking staat. Veel makkelijker is het om de tabletten gedurende 5 minuten op te lossen in een paar druppels water waarna dit door het "Waltham papje", Ferrettone, boter of iets anders lekkers kan worden gemengd. Het "Waltham papje" heeft als officiële naam: Royal Canin Feline Instant Convalescence Support® van de firma Waltham. Het is een hersteldieet voor zieke of geopereerde katten. Fretjes vinden het over het algemeen heerlijk en het is ideaal om er medicijnen door te mengen.

Slechts in uitzonderlijke gevallen is het ''chirurgisch verwijderen'' van de anaalkieren noodzakelijk. Daar de anaalklieren vlakbij de anale kringspier liggen is het we belangrijk dat dit op een chirurgisch correcte manier gebeurt anders kan het zijn dat het fretje na de operatie de ontlasting niet meer kan ophouden en overal zijn poepjes deponeert.

[[Bestand:Frettenreet2.jpg|300px]]

Positie van de anaalklieren bij de fret

'''''Anaalkliertumoren'''''

Anaalkliertumoren komen slechts zelden voor, dus maakt u zich niet te snel zorgen als u grote harde knobbels ontwaard naast de anus. Indien een fretje is vermagerd vallen deze extra op. Anaalkliertumoren kunnen afhankelijk van hun grootte en geaardheid soms geopereerd worden.

===Beenmergdepressie===

Door: Hanneke Roest, frettendierenarts.

'''De Frettenkliniek''' te Giessen

Een vrouwtje is loops van ongeveer maart tot augustus. Als zij niet gedekt wordt waardoor ze uit de loopsheid komt, blijft ze maandenlang onder invloed van oestrogenen (vrouwelijke hormonen). Deze oestrogenen zijn echter op de lange duur schadelijk voor de gezondheid van het vrouwtje.

Er ontstaat een depressie (onderdrukking) van het beenmerg waardoor het beenmerg onvoldoende belangrijke bloedcellen produceert voor het fretje. Hierdoor is het fretje gevoeliger voor ontstekingen, ontstaat bloedarmoede en kunnen bloedingen ontstaan. De aandoening kan ook voorkomen bij een gesteriliseerd vrouwtje waarbij een stukje eierstok is blijven zitten of bij een fretje met een bijnierprobleem.

'''''Symptomen'''''

Het opgezette vrouwelijke geslachtsorgaan is zichtbaar als een koffieboontje net onder de anus. Soms is er een vaginale uitvloeiing die kan varieren van waterig tot pure pus. Door de bloedarmoede zijn de neus en de slijmvliezen in de bek bleek van kleur. Meestal is het diertje behoorlijk wat gewicht verloren. Een symmetrische kaalheid kan zichtbaar zijn aan de staart en onder de buik maar deze kan zich ook verder over het lichaam verspreiden. In ernstige gevallen is het fretje lusteloos en wil niet meer eten. Er kunnen bloedingen optreden in de huid of in het maagdarmkanaal. Door bloedingen in het ruggenmerg of de hersenen kunnen neurologische klachten ontstaan.

Dit ziektebeeld is al mogelijk na 1 maand loopsheid maar zal zich vaker pas aan het einde van de loopsheid openbaren. Loopse vrouwtjes kunnen vanaf 2 maanden na het begin van de loopsheid ten gevolge van beenmergdepressie overlijden. Meestal duurt het wat langer voor er ernstige problemen ontstaan en sommige fretjes zijn jaar in jaar uit loops zonder al te grote problemen.

'''''Diagnose'''''

De diagnose kan gemakkelijk gesteld worden aan hand van de ziekte historie en de ziekteverschijnselen. Eventueel kan bloedonderzoek gedaan worden om de bloedarmoede en het tekort aan witte bloedcellen aan te tonen.

'''''Behandeling'''''

Als de conditie van het fretje het toelaat, is een sterilisatie de beste oplossing. Het diertje knapt dan snel weer op. Bij een erg zieke fret kan het narcoserisico te groot zijn. Dan kan eerst geprobeerd worden het fretje met behulp van medicatie uit de loopsheid te halen.

Een ondersteunende behandeling met o.a. infuus of zelfs bloedtransfusie kan dan noodzakelijk zijn. Als het fretje weer min of meer is hersteld kan het alsnog gesteriliseerd worden.

'''''Preventie'''''

Vrouwtjes waar niet mee gefokt wordt, kunnen het beste gesteriliseerd worden op 6-8 maanden leeftijd. Alternatieven zijn; het inbrengen van een implantaat, het fretje laten dekken of een antiloopsheid injectie. Een nadeel van een antiloopsheidinjectie is de kans op afwijkend gedrag en irritatie van de huid en het onderliggende weefsel op de plaats van injektie.

[[Bestand:7.jpg|400px]]

Langdurig loops fretje

===Besmettelijke luchtwegaandoeningen bij fretten===

Door: Hanneke Roest, frettendierenarts.

'''De Frettenkliniek''' te Giessen

De luchtwegen en longen van de fret lijken erg op die van de mens. Fretten staan dan ook vaak model voor humaan onderzoek naar virussen van de luchtwegen. Er zijn echter wel een aantal anatomische en fysiologische verschillen.

'''''Bijzonderheden in de anatomie van de luchtwegen'''''

De ''neusholte'' van fretten is, zoals bij alle zoogdieren behalve de primaten (waaronder de mens), gebouwd om goed te kunnen ruiken. Dit reukorgaan vereist een complexe neusholte met veel plooien om het oppervlak te vergroten. Heel belangrijk voor deze dieren die territoriaal ingesteld zijn en via geuren hun territorium markeren. Door de bouw van het strotklepje ten opzichte van het zachte verhemelte ademen fretten voornamelijk door hun neus. Slechts als ze zeer benauwd zijn of hun neus verstopt is door slijm, snot of zwelling van het neusslijmvlies, ademen ze via de bek.

De ''longen'' bestaan aan de linker zijde uit 2 grote long lobben en aan de rechterzijde uit 4 long lobben. De longen van fretten zijn erg gevoelig voor virussen en prikkelende agentia in de lucht zoals nicotine van rokende mensen of de geuren uit bijvoorbeeld luchtverfrissers.

De ''borstholte'' is makkelijk samen te drukken waardoor een fretje in een smalle doorgang (zoals een konijnengang) zich 180º om kan draaien. De totale longcapaciteit van een fret is groot. De longcapaciteit van een 600 gram wegend fretje is gelijk een die van een 4x zo zwaar konijn. Deze twee aanpassingen maken een fretje geschikt om met succes ondergronds te jagen.

De normale ''ademhalingsfrequentie'' van een fret in rust ligt rond de 30/min. Deze kan verhogen bij inspanning of aandoeningen van de luchtwegen of longen.

[[Bestand:Fret met griep.jpg|300px]]

Tranende ogen bij een fret

'''''Griepvirussen'''''

De fret is het enige huisdier dat gevoelig is voor de ''griepvirussen van de mens''. Ze worden dan ook regelmatig door hun eigenaren geïnfecteerd. En geïnfecteerde fretten kunnen op hun beurt weer mensen besmetten. Vooral afgelopen winter hebben veel fretten te lijden gehad onder de griepinfecties van hun verzorgers. De verschijnselen zijn vergelijkbaar met die van de mens. Een vochtige neusafscheiding, niezen, hoesten, tranende ogen, koorts (vaak een enkele koorts piek in het begin), slechte eetlust en algehele malaise. Sommigen fretten hebben ook een gevoelige of pijnlijke keel waardoor het eten van harde brokjes lastiger gaat. Ook kunnen ze kokhalsbewegingen laten zien. De meeste fretten zijn binnen een paar dagen weer hersteld.

De infectie kan zich in enkele gevallen uitbreiden naar de longen waardoor een ''longontsteking'' ontstaat en de dieren behoorlijk ziek kunnen worden.
Een andere complicatie, die het afgelopen jaar regelmatig voorkwam, is een secundaire ''ontsteking van de nieren''. Mogelijk dat bacteriën en/of virussen via het bloed in de gevoelige nieren van de fret kunnen aanslaan en daar ontstekingshaarden veroorzaken. Meestal is de functie van de nieren, waaronder het verwijderen van de afvalstoffen uit het lichaam, niet verstoord. De nieren zijn wel erg pijnlijk waardoor het fretje vaak “plat” gaat liggen en duidelijk minder speels is. Een dergelijke ontsteking moet behandeld worden anders is er in een later stadium wel degelijk een risico op een verminderde of falende nierfunctie.

De ''behandeling'' van een normale griepinfectie bestaat uit antihistaminica, eventueel hoestremmers en antibiotica om te voorkomen dat er een bacteriële infectie overheen komt. Tevens is het geven van zacht en zeer smakelijk voedsel zoals het “Waltham papje” (Royal Canin Instant Convalescence Support) aan te raden. Het geven van koortsverlagende/pijnstillende medicatie zoals NSAID’s (Meloxicam) is bij deze infectie niet altijd aan te raden. De koorts is juist nuttig om het virus te bestrijden.

De behandeling van complicaties van een griepinfectie zoals een longontsteking of nierontsteking, is uitgebreider en vereist soms een opname in de kliniek.
Eigenaren die de griep hebben kunnen de verzorging van hun fretten beter tijdelijk overlaten aan gezonde medebewoners, hoewel het vaak lastig is om ondanks alle voorzorgen een besmetting te voorkomen.

Fretten zijn ook erg gevoelig voor het beruchte ''Vogelgriep virus'' en de ''Mexicaanse griep''. Van deze Mexicaanse griep is bekend dat 10% van de fretten sterft ondanks behandeling. Antibiotica heeft weinig effect bij de Mexicaanse griep omdat het virus zelf grote schade aanricht in de longen. Een secundaire bacteriële infectie ontstaat namelijk pas na 7-8 dagen.

'''''Kennelhoest'''''

De afgelopen jaren was ik soms door fretten eigenaren benaderd over het verschijnsel dat hun hond kennelhoest had gehad en nu was hun fret behoorlijk aan het hoesten en niezen. Sinds kort weet ik dat de Bordetella bronchiseptica bacterie, die een rol speelt bij kennelhoest van honden, wel degelijk ook bij fretten een longontsteking kan veroorzaken. Deze Bordetella bacterie is soms lastig te behandelen. Ook hierbij geldt dat het verstandig is om fretten bij een hond met kennelhoest uit de buurt te houden.

'''''Hondenziekte virus'''''
Het hondenziekte virus is vrijwel ''altijd fataal'' voor een fret. Het virus wordt overgebracht door besmette honden of besmette fretten. De aandoening geeft in eerste instantie klachten die erg lijken op een infectie van het griepvirus. Fretten die dit eerste stadium overleven overlijden vervolgens na een paar weken in de neurologische fase. Een behandeling is niet mogelijk.

Preventie doormiddel van een enting met het “Nobivac Puppy DP” vaccin werkt uitstekend. De eerste vaccinatie altijd herhalen na 3-5 weken, daarna jaarlijks herhalen. Het veld virus bleek bij de laatste Hondenziekte uitbraak niet aan te slaan bij fretten die tot 1,5 jaar daarvoor waren geënt.

De moraal van het verhaal is dat fretten erg gevoelige luchtwegen hebben en gemakkelijk besmettelijke virussen en bacteriën van de mens, hond en andere fretten kunnen overnemen. Om dit te voorkomen kunnen hoestende, kuchende, snotterende mensen, honden en andere fretten beter tijdelijk even uit de buurt van een gezonde fret blijven.

===Bijnierproblemen===

Door: Hanneke Roest, frettendierenarts.

'''De Frettenkliniek''' te Giessen

Bijnieren zijn twee kleine orgaantjes die vlak bij de nieren liggen, maar daar verder weinig mee te maken hebben. Ze produceren hormonen die belangrijk zijn voor de stofwisseling van het dier. Bij veel fretten vanaf 3 jaar leeftijd ontaarden de bijnieren. Deze ontaarde bijnieren zullen op een gegeven moment teveel geslachtshormonen produceren (androgenen, oestrogenen en progesteron). Deze overmaat aan hormonen maken het dier ziek.

Bij de meeste fretten wordt het bijnierprobleem in het beginstadium veroorzaakt door een goedaardige ontaarding. Bij enkele fretten kan zich hieruit uiteindelijk een kwaadaardige ontaarding (tumor) ontwikkelen.

'''''Ziekteverschijnselen'''''

Bij de meeste fretten wordt het bijnierprobleem in het beginstadium veroorzaakt door een goedaardige ontaarding. Bij enkele fretten kan zich hieruit uiteindelijk een kwaadaardige ontaarding (tumor) ontwikkelen.

'''''Symptomen''''' (in volgorde van frequentie van voorkomen):

* Kaalheid wordt het meest waargenomen, meestal min of meer symmetrisch op de romp, kop of aan de poten. Fretten kunnen vrijwel helemaal kaal worden. Niet verwarren met het "kale staarten syndroom" in de zomer waarbij alleen de staart kaal wordt.

* Droge, dunne vacht.

* Jeuk, dit is een enkele keer het enige wat de eigenaar aan het fretje merkt. Veel fretten hebben regelmatig last van jeuk zonder dat er sprake is van een bijnierprobleem. Blijft de jeuk echter aanhouden of wordt deze steeds erger dan kan bij een oudere fret wel degelijk sprake zijn van een afwijkende bijnier.

* Gezwollen vrouwelijk geslachtsorgaan bij een gesteriliseerd vrouwtje.

* Sexueel gedrag bij gecastreerde of gesteriliseerde fretten. B.v. een mannetje dat weer gaat dekken of een vrouwtje dat gaat slepen met andere fretten.

* Toegenomen lichaamsgeur. Door de geslachtshormonen neemt de vetsecretie van de huid toe.

* Minder speels, meer slapen.

* Gewichtsverlies

* Moeite met plassen bij mannetjes. Door de hormonen wordt de prostaat vergroot en deze drukt het lumen van de plasbuis dicht. Dit is een levensgevaarlijke situatie. Ook dit kan soms het enige verschijnsel zijn.

Niet alle verschijnselen zijn bij elke fret waarneembaar. Het kaal worden valt wel het meeste op en is bij 60% van de fretten met een bijnierprobleem aanwezig

[[bestand:Bijnier aandoening.jpg|300px]]

'''''Diagnose'''''

De diagnose wordt gesteld aan de hand van de symptomen, een uitgebreide buikpalpatie (het betasten van de organen in de buik) en bloedonderzoek. Voor dierenartsen die minder bedreven zijn in het palperen van de buik kan een echo van de buik nodig zijn. Echter, de bijnieren zijn meestal zeer klein en kleine afwijkingen zijn niet goed zichtbaar met
de echo. Ook kan de echo niet het verschil in hardheid en stevigheid aantonen wat ontstaat bij een beginnende afwijking.

'''''Hoe komt het dat fretten last hebben van ontaarde bijnieren?'''''

Er zijn aanwijzingen dat de hersenen (hypothalamus/hypofyse) bij het ouder wordende fretje hormonen gaan produceren die de bijnieren overmatig stimuleren. Door deze stimulatie gaan de bijnieren vervolgens te veel geslachtshormonen produceren. Deze overmaat aan geslachtshormonen maken het fretje ziek door hun inwerking op bijvoorbeeld de huid, geslachtsorganen, het beenmerg en de prostaat.

Aangezien de hormonen van de hersenen op beide bijnieren effect hebben, zijn meestal beide bijnieren aangetast. Vaak geven ze pas na elkaar problemen. Hierdoor zal na het verwijderen van een enkele bijnier bijvoorbeeld pas een jaar later de andere bijnier problemen gaan geven.

De oorzaak is helaas nog niet opgehelderd, maar er wordt wel onderzoek naar gedaan. De Universiteit van Utrecht bekijkt momenteel de rol van castratie/ sterilisatie van jonge fretten met betrekking tot het ontstaan van bijniertumoren.

'''''Wat is de beste behandeling?'''''

* Een '''hormoonimplantaat''': De beste behandeling van een bijnierprobleem is de (levenslange) behandeling met
implantaten.

* 2.Chirurgie: Chirurgie van de bijnier wordt in de Frettenkliniek alleen nog maar gedaan als het implantaat onvoldoende effect heeft. Of indien de aangetaste bijnier snel groeit en duidelijk veel groter wordt.

''N.B. Het is belangrijk dat deze operatie alleen wordt uitgevoerd door hierin gespecialiseerde dierenartsen welke over de juiste kennis en speciaal instrumentarium beschikken. De rechter bijnier zit namelijk vast aan de achterste holle ader. Het verwijderen van deze bijnier is een moeilijke procedure en kan bij onvoldoende ervaring of onjuiste chirurgietechniek tot dodelijke bloedingen of onvoldoende wegname leiden.''

'''''Het voorkomen van bijnierproblemen'''''

Op dit moment loopt een onderzoek aan de Universiteit te Utrecht waar door middel van hormoonimplantaten jonge
fretten zijn gecastreerd en gesteriliseerd. Het is te verwachten dat deze fretten later minder last krijgen van bijnierproblemen. Maar er is nog niets zeker en het onderzoek zal nog enige jaren duren.

Om bijnierproblemen te voorkomen is er ook de mogelijkheid om bij gezonde gecastreerde en gesteriliseerde fretten
een implantaat te zetten vanaf de leeftijd van 5 à 6 jaar.

[[bestand:Beginnende kaalheid bijnierprobleem.jpg|300px]]

''Een beginnende kaalheid op de rug boven de staartbasis bij een fret met een bijnierprobleem''

===Doofheid bij fretten===

Door: Hanneke Roest, frettendierenarts.

'''De Frettenkliniek''' te Giessen

[[Bestand:Doof fretje.jpg|300px]]

'''''Welke fretten zijn doof:'''''

1. Doofheid komt veel voor bij fretten met bijzondere witte aftekeningen zoals:

* De Panda fret: een volledig witte kop met vrijwel geen masker.
* De Blaze fret: witte vlekken of strepen op de kop.
* De Polkadot fret: witte vlekken over het gehele lichaam.
* De DEW (Dark Eye White) fret: een grotendeels witte fret (als een albino) met donkere ogen, soms met een donkere staart of een donkere streep over de rug.

Deze doofheid is ''aangeboren en erfelijk'' bepaald. De meeste dove fretten vallen binnen deze groep.

2. Doofheid komt voor bij fretten met een ernstige chronische ''middenoorontsteking'' door aantasting van het trommelvlies en/of de hier achter liggende gehoororgaantjes. Totale doofheid beiderzijds komt hierbij zelden voor. Meestal gaat het om een verminderde gehoorfunctie.

3. Doofheid kan een enkele keer ontstaan na het gebruik van bepaalde medicijnen zoals antibiotica die behoren tot de groep van de aminoglycosiden (oa. Gentamycine). Deze medicatie kan doofheid veroorzaken of het nu via tabletten, per injektie of direkt in het oor wordt gegeven. Ook het gebruik van oor-preparaten kunnen het binnenoor beschadigen als het trommelvlies niet intact is. Wees daar dus voorzichtig mee. Gebruik alleen oorzalven of -druppels die door de dierenarts zijn voorgeschreven.

[[Bestand:Doof fretje 1.jpg|400px]]

Blaze

[[Bestand:Doof fretje 2.jpg|400px]]

Dark Eyed White

[[Bestand:Doof fretje 3.jpg|400px]]

Panda

[[Bestand:Polka dot.jpg|400px]]

Polkadot

'''''Hoe ontstaat erfelijk bepaalde aangeboren doofheid:'''''

De witte aftekeningen zijn het gevolg van een mutatie in de cellen van de neurale kammen (“neural crest disorder”). Deze cellen zijn behalve voor de pigmentatie, ook verantwoordelijk voor andere belangrijke functies van het lichaam. Vroeg of laat kunnen er dan ook meerdere gezondheidsproblemen naar voren komen bij deze dieren.

Fretten met de genoemde witte aftekeningen kunnen geheel of gedeeltelijke doof zijn door het gebrek aan pigmentcellen vanuit de neurale kammen. Deze pigmentcellen spelen een rol bij de ontwikkeling van het gehoor. Op latere leeftijd kunnen zich bij deze dieren daarnaast ook makkelijker hartproblemen en maag-darmproblemen ontwikkelen doordat deze neurale cellen ook belangrijk zijn voor oa. de ontwikkeling van het hart, de grote bloedvaten en het perifere zenuwstelsel. Aanvankelijk werd gedacht dat het hierbij om het Waardenburg-syndroom ging, tegenwoordig is men er nagenoeg zeker van dat het om een mutatie in het KIT-gen gaat.

Niet '''alle''' fretten met bovengenoemde witte aftekeningen zijn doof. Dat hangt af van de mate waarin de mutatie in het KIT-gen tot expressie komt. Echter deze fretten dragen wel '''allemaal''' het gemuteerde gen met zich mee. Fokken met deze kleurafwijkingen is dan ook niet verstandig!

'''''Wat merk je aan een dove fret:'''''

Veel eigenaren hebben niet door dat hun fret doof is. Fretten reageren immers meestal op geluid zoals kleine kinderen… ze horen wat ze willen horen. Toch zijn er genoeg fretten die je bij hun naam kunt roepen, die dan gelijk opkijken en naar je toekomen. Echter veel fretten gaan gewoon door met waar ze mee bezig zijn. Als je goed oplet, kun je aan deze dove fretten merken dat ze schrikken als je ze van achteren onverwacht benaderd. Dove fretten kunnen eventueel ook sneller bijten als ze schrikken van een aanraking.

Dove fretten maken vaak andere geluiden dan horende fretten. Als ze opgewonden of geschrokken zijn kunnen ze soms een veel heftiger en luider geluid maken dan je zou verwachten. Hissen is meestal een teken van onbehagen bij een fretje. Maar een dove fret kan dat geluid maken terwijl hij gewoon door de kamer loopt of aan het spelen is.

Hun vocale communicatie naar andere fretten wordt vaak door de andere fretten niet begrepen en zelf horen ze natuurlijk ook niet wat een andere fret hun “verteld”. Dat kan enige verwarring bij beide partijen veroorzaken. Soms leidt dit tot een meer in zichzelf terug getrokken doof fretje dat zijn eigen gang gaat binnen de groep maar het kan ook zijn dat ze zich aanpassen en goed functioneren in een groep. Een doof fretje kun je meestal goed (aan een tuigje) mee naar buiten nemen, ze schrikken niet van alle harde geluiden en lopen meestal al snuffelend gezellig met je mee.

'''''De diagnose:'''''

De dierenarts kan alleen de uitwendige gehoorgang inspecteren met een oorkijker. Het is niet mogelijk om verder dan het trommelvlies te kijken. Indien er langdurig een ernstige oormijtinfectie aanwezig is er een redelijke kans dat het diertje ook een chronische middenoorontsteking heeft. Dit kan in enkele gevallen tot gehoor beschadiging leiden. De aangeboren erfelijke doofheid komt echter veel meer voor en is te vermoeden door het uiterlijk van de fret.

In een vreemde omgeving zoals een dierenartsen praktijk zal een fret niet gemakkelijk op doofheid te testen zijn. Het diertje is zo bezig met nieuwe indrukken en geuren dat hij waarschijnlijk zelfs niet eens op harde geluiden reageert. Daarom kan een fretje het beste thuis getest worden. Let op, een fret kan ook reageren op trillingen en luchtverplaatsing zoals dat gebeurt bij op de vloer stampen of in de handen klappen. Neem een bel, een klikker, een toeter of iets dergelijks en houd het achter je rug. Op het moment dat het fretje bij je vandaan loopt laat je het geluid horen en bekijk je of het diertje op een of andere manier een reactie geeft. Wissel hoge met lage geluiden af. Het kan zijn dat het fretje wel hoge tonen maar geen lage tonen hoort.
Op internet staat een leuk filmpje over de reactie van een horende en een dove fret op het aanzetten van een stofzuiger. Zie:

{{#ev:youtube|uNpHtJW4GCA}}

De ''BAER-test'' (Brainstem Auditory Evoked Response) is een zekere manier om de functie van het gehoor te testen. Gekeken wordt of er in de hersenen reacties optreden bij het aanbieden van geluidsprikkels aan ieder oor afzonderlijk.
Het fretje wordt licht onder narcose gebracht zodat het diertje het toelaat dat er twee dunne electroden worden geplaatst bij de beide oren en eentje midden op het voorhoofd. Daarna krijgt het diertje een dopje in één oor waaruit de "clicks" komen via de computer. Door middel van de electroden wordt gekeken of de hersenen reageren op deze geluiden. Is dit het geval, dan weet men dat het signaal de weg van lucht, trommelvlies, gehoorbeentjesketen, zenuwsensors in het slakkenhuis en gehoorzenuw in ieder geval met succes heeft doorlopen.

[[Bestand:Bear test.jpg|400px]]

De BAER-test

'''''De behandeling:'''''

Er bestaat geen behandeling voor doofheid. Maar een dove fret kan een goed leven hebben mits er rekening wordt gehouden met de handicap. Benader deze fretten liefst van voren zodat ze handelingen als oppakken en aanraken aan zien komen. Om deze fretten te leren bij je te komen kun je visuele signalen gebruiken zoals het schijnen met een zaklamp. Ook kun je de trillingen van de vloer gebruiken als je erop stampt.
Op internet staan prachtige verhalen (voornamelijk in het Engels) over hoe eigenaren omgaan met een doof fretje……

===Insulinomen===

Door: Hanneke Roest, frettendierenarts.

'''De Frettenkliniek''' te Giessen

Dit is een ziekte die regelmatig voorkomt bij fretten boven de leeftijd van 3 jaar. Insulinomen zijn kleine tumortjes in de alvleesklier. In de alvleesklier wordt insuline gemaakt. Insuline is een hormoon dat nodig is om het suiker (glucose) in het bloed beschikbaar te maken voor de lichaamscellen.

Bij tumortjes van de alvleesklier (insulinomen) wordt een te grote hoeveelheid insuline geproduceerd waardoor het suikergehalte in het bloed te laag wordt. De hersenen zijn voor hun functioneren afhankelijk van het suikergehalte in het bloed en krijgen problemen met hun energievoorziening als het bloedsuiker te laag wordt. Het lichaam zal via correctiemechanismen het bloedsuikergehalte kunstmatig op niveau proberen te houden. Hierdoor kan na het optreden van de eerste verschijnselen, het soms dagen of weken duren voordat u als eigenaar opnieuw iets aan uw fretje opmerkt. De aandoening wordt vaak niet op tijd onderkend. De symptomen worden door de eigenaar nogal eens als passend bij de leeftijd beschouwd.

'''''Oorzaak'''''

De belangrijkste oorzaak voor het ontstaan van insulinomen is naar de huidige inzichten een langdurige overstimulatie van de alvleeskliercellen door een overmaat aan suikers en koolhydraten in de voeding. Kattenvoer, vooral de goedkopere soorten maar ook de meeste frettenvoeders bevatten vaak teveel koolhydraten. Rozijntjes zitten vol (natuurlijke) suikers.

'''''Symptomen'''''

De eerste verschijnselen die in periodieke aanvallen voorkomen zijn:
* Staren in de ruimte gedurende een paar seconden. Het fretje is zich even niet bewust van de omgeving.
* Zwakte van de achterhand waardoor het achterlichaam kan omvallen.
* Verminderde activiteit met veel slapen is een veel gehoorde klacht.
* Gewichtsverlies komt regelmatig voor.
* Moeilijk wakker worden na het slapen.
* Speekselen en met de pootjes aan de bek krabben kan voorkomen ten gevolge van de misselijkheid die ontstaat door het te lage bloedsuiker gehalte.

De periodes tussen de aanvallen kunnen dagen of weken duren. Echter naarmate de ziekte langer bestaat krijgen we te maken met:
* Zeer sloom zijn, wat zich uit in het wel erg veel slapen.
* Ernstige vermagering.
* Toevallen, coma en sterfte.
Plotselinge sterfte zonder veel voorafgaande symptomen is mogelijk.

'''''Diagnose'''''

Als het bloedsuiker(glucose) na 4 uur vasten onder de 4 mmol/l komt in combinatie met de hierboven beschreven ziekteverschijnselen dan is een fret sterk verdacht van de aanwezigheid van insulinomen. Door uitsluiting van andere oorzaken van een laag bloedsuikergehalte kan de dierenarts de diagnose vervolgens met vrij grote zekerheid stellen. De tumortjes zijn te klein om op een echo zichtbaar te maken of om door de dierenarts te voelen in de buik.

'''''Behandeling'''''

''Chirurgie:''

De beste behandeling bestaat uit het chirurgisch verwijderen van de kleine tumortjes in de alvleesklier (voor een goed resultaat is ervaring van de dierenarts met deze operatietechniek een vereiste). Toch is het helaas zo dat een operatie het probleem niet voor altijd oplost. De operatie vermindert de progressie van de ziekte wel degelijk, maar op andere plaatsen in de alvleesklier ontstaan in de loop van de tijd weer opnieuw kleine tumortjes. In het gunstigste geval is uw fretje 2-3 jaar klachtenvrij zonder dat er medicijnen gegeven hoeven te worden. Maar een deel van de fretten hebben al eerder weer problemen waarna een medicinale therapie gestart wordt. De dosering van de medicamenten is dan gelukkig wel lager dan zonder chirurgie.

''Medicinale behandeling:''

Corticosteroïden als prednison en dexamethason hebben het vermogen om het bloedsuikergehalte te verhogen. Proglycem (diazoxide) is een insuline-remmer en kan ook ingezet worden. Deze medicijnen doen echter niets aan de groei van de tumoren. Nadeel van deze medicamenten is dat ze slecht zijn voor het slijmvlies van het maagdarmkanaal. De overlevingsduur met alleen medicijnen is significant lager dan met chirurgie en later aanvullend medicatie.

'''''Voeding:'''''

* Frequente maaltijden zijn belangrijk.
* Het is noodzakelijk om eiwitrijk voer van goede kwaliteit te voeren.
o Prooidiervoeding bevat de juiste concentraties voedingsnutrienten. Niet elke oudere fret is echter meer geschikt voor deze voeding.

o KVV (Kompleet Vers Vleesvoeding) als Carnibest of Haaks Barf zijn goede bronnen van dierlijk eiwit. Niet elke fret oudere fret is echter meer geschikt voor deze voeding met rauw vlees.

o Totally Ferret, Orijen en/of Eukanuba of Hill's kitten brokjes zijn de betere brokvoeders.
* Daarnaast kunt u het fretje 1x daags extra smakelijk eiwit voorzetten in de vorm van Hill's A/D blikvoeding of Royal Canin Convalescence Support Instant Diet (het Waltham papje). Geef het niet koud maar smakelijk lauwwarm!
* Geef géén suiker bevattende voedingsmiddelen zoals koekjes, rozijntjes, Nutrilon Soya ed. Deze stimuleren de afgifte van insuline.

Het is bij deze patiënten belangrijker '''dat''' ze eten dan '''wat''' ze eten. Dus wees voorzichtig met het overschakelen naar een nieuwe voeding.

'''''Wat te doen als een fret plots zeer zwak wordt of een toeval krijgt:'''''

Indien een oudere fret een toeval krijgt is dat vaak ten gevolge van een "hypo". Dat betekent dat door het te lage bloedsuikergehalte een probleem ontstaat voor de hersenen. Het dier valt om en gaat “stuipen”. Voordat de dierenarts gebeld wordt is het beter eerst iets te ondernemen; druivensuiker (in poedervorm) kan met een theelepeltje in de bek worden gegeven en wordt al door het mondslijmvlies opgenomen zodat het fretje eventueel niet hoeft te slikken. Een half theelepeltje is meestal ruim voldoende en binnen een 1/2 uur en soms al na 5 minuten voelt het diertje zich een stuk beter.

Bij lichte aanvallen is Nutri-plus gel, Calo-ped of Ferretvite nog beter. Deze bevatten ook vetten waardoor het bloedsuikergehalte beter op peil blijft. Als de fret weer in staat is om te eten kan het beste smaakvol eten aangeboden worden om een tweede dip te voorkomen.

===Hartaandoeningen bij de fret===

Door: Hanneke Roest, frettendierenarts.

'''De Frettenkliniek''' te Giessen

'''Is mijn fret een hartpatiënt?'''

Deze vraag zul je jezelf in de toekomst misschien een keer gaan stellen want een deel van de fretten krijgt (net zoals de mens, hond en de kat) helaas op oudere leeftijd te maken met een minder goed functionerend hart. Hartaandoeningen en hartfalen komen regelmatig voor vanaf 4 jaar leeftijd.

'''''Welke hartaandoeningen kan een fret krijgen.'''''

De hartaandoeningen van de oudere fret zijn grofweg te verdelen in:

* 1. '''DCM = Dilatoire Cardiomyopathie.'''

Cardiomyopathie is Latijns voor hartspierziekte. Bij deze hartaandoening is de hartspier niet meer in staat om voldoende effectief te kunnen samentrekken. Het hart is als het ware uit gelubberd. De elasticiteit is eruit. Daardoor wordt het bloed niet goed genoeg rond gepompt met als gevolg dat er bloed (vocht) in de longen, rond de longen of in de buikholte kan achterblijven.

* 2. '''HCM = Hypertrofische Cardiomyopathie.'''

Hierbij is de hartspier naar binnen toe verdikt. Uiteindelijk is hierbij onvoldoende ruimte in het hart om het bloed effectief rond te pompen.

[[Bestand:Hartaandoeningen.jpg|300px]]

* 3. '''Andere hartafwijkingen waarbij ritme stoornissen ontstaan.'''

Een aritmie wordt veroorzaakt door bijvoorbeeld een afwijkende hartfrequentie, een afwijkende impulsformatie, een verstoorde impuls geleiding (bv een hartblok) of een combinatie van deze oorzaken.

* 4. '''Lekkage van de hartkleppen.'''

De hartkleppen kunnen bijvoorbeeld ontstoken zijn geraakt vanuit een ontsteking elders in het lichaam. Hierdoor sluiten ze minder goed en kunnen daardoor wat gaan lekken. Hoewel dit bij oudere fretten wel vaker voorkomt leidt dit meestal niet tot grote problemen.

'''''Wat zijn de klachten bij deze fretten.'''''

Fretten die problemen krijgen met hun hart kunnen de volgende symptomen gaan vertonen:

* Een ''verminderde activiteit'' kan een eerste symptoom zijn. Het fretje slaapt meer en is minder speels.

* Sommige fretten eten slecht en ''verliezen gewicht''.

* Een te snelle of zware ''ademhaling''. Dit is het begin van de vochtstapeling in de longen.

* '' Hoesten en/of benauwdheid'' kan ontstaan doordat zich nog meer vocht ophoopt in of rond de longen.

* Een ''dikke buik'' met daarbij een toename in gewicht kan ontstaan indien er zich vocht ophoopt in de buikholte. De buik kan hierbij soms enorm in omvang toenemen.

* ''Aanvallen van zwakte'' waarbij het diertje zwabberend loopt en af en toe door de pootjes zakt.

* '' Plotse sterfte'' is mogelijk zonder dat het dier veel symptomen liet zien. Hierbij is het dier in acuut hartfalen gekomen.

* Een acuut optredende '' verlamming'' van de achterpoten of enkele achterpoot kan ontstaan door een trombo-embolie. Bij hartpatiënten bestaat namelijk het risico op klontering van het bloed. Kleine stolsels kunnen vervolgens vastlopen in de nieren of de vertakkingen van de grote lichaamsslagader naar achteren.

Oudere fretten kunnen ''na een operatie'' plots klachten krijgen van hun hart, meestal openbaart zich dit binnen een week na de operatie. Tot de operatie kon het zieke hart het vaak nog net “rond krijgen”. Na de operatie gaat het dan mis door de extra belasting van het hart en vaatstelsel tijdens de operatie.
In de zomer, met warm weer, hebben hartpatiënten het vaak moeilijker en zijn de klachten meestal duidelijker.

'''''Hoe weet ik dat mijn fret een hartaandoening heeft.'''''

De diagnose is niet altijd gemakkelijk te stellen door de dierenarts. Het verschil met bijvoorbeeld een ernstige longontsteking of longtumor kan erg lastig zijn. Fretten hebben lang niet altijd een ''hartruis''. Vaak is wel een verhoogde hartslag aanwezig. De ''hartslag'' is verhoogd omdat het hart toch nog zo veel mogelijk bloed wil rondpompen. Om de benodigde hoeveelheid rond te pompen is het nodig dat het hart harder gaat werken en dus vaker moet pompen.
Er zal meestal een ''röntgenfoto'' van het fretje worden gemaakt . Op een röntgenfoto is het hartje bij DCM duidelijk vergroot, bij HCM heeft het hart een normale grootte. Een röntgenfoto is ook belangrijk voor het opsporen van vocht in of rond de longen of in de buikholte.

Indien er vocht rond de longen aanwezig is kan een ''punctie'' van de borstholte en onderzoek van het punctaatvocht ook een belangrijke aanwijzing zijn voor een hartprobleem. Dit kan doorslaggevend zijn om een ernstige longontsteking uit te sluiten.

Een ''hartfilmpje (ECG)'' geeft ook nadere informatie, met name bij de ritme stoornissen is dit heel belangrijk. Gelukkig laten de meest fretten het maken van een ECG goed toe.

[[Bestand:ECG.jpg|300px]]

ECG bij de fret

''Echografie'' kan belangrijk zijn indien er twijfel is over het soort hartaandoening en de daarvoor te gebruiken medicatie. Het goed interpreteren van het kleine hartje van de fret is erg moeilijk. Ik heb daarom een sterke voorkeur voor de cardiologe Nicole van Israël in België [http://www.acapulco-vet.be].

'' Bloedonderzoek'' in verband met de nierfunctie en elektrolyten huishouding wordt meestal pas in een later stadium gedaan om de effecten van de medicatie op het dier te meten.

'''''Hoe kan een fret met een hartaandoening behandeld worden?''''''

De schade aan het hart is onomkeerbaar en medicatie is dan ook levenslang. De medicatie zal echter zeker in het begin maar ook later nog bijgesteld moeten worden naar de behoeften van het dier. Ik noem dat de “fine-tuning”. Daarom is het erg belangrijk dat hartpatiënten regelmatig op controle komen om de medicatie steeds weer aan te passen aan huidige situatie. De juiste behandeling van een hartprobleem bestaat uiteindelijk altijd uit een combinatie van meerdere medicijnen.

'''''Heeft het wel zin om een hartpatiënt te behandelen?'''''

Absoluut! Er zijn heel wat fretten in Nederland die op hartmedicatie staan en een goed leven hebben. Fretten reageren namelijk over het algemeen erg goed op de behandeling met de juiste medicijnen.
Als de aandoening op tijd wordt onderkend kunnen fretten (met medicatie) nog gedurende enkele jaren een goed leven leiden Wordt een hartfalen in een laat stadium ontdekt dan kan het leven slechts voor een paar weken of hooguit een paar maanden (op een prettige manier) worden verlengd.

Ernstig benauwde fretten kunnen na medicatie weer helemaal herstellen en zelfs fretten waarbij de achterpoten niet meer functioneren hebben hier gelukkig meestal maar tijdelijk last van en lopen binnen 2 weken weer.

Natuurlijk komt er een moment dat aanpassing van de medicatie niet meer helpt en dan is het onze verantwoordelijkheid om hier op de juiste manier op te reageren. Eigenlijk is het net als bij mensen. Hartpatiënten kunnen gelukkig met de huidige medicijnen een prima leven leiden…….. maar natuurlijk heeft niemand het eeuwige leven.

===Huidaandoeningen===

'''Hotspots'''

Hotspots zijn kleine natte huidontstekingen die ronde vurige plekken op de huid geven, veelal achter op de rug. Over het algemeen zie je deze hotspots bij fretten met een bijnier probleem of een chronische maagaandoening.
Sommigen schrijven het echter toe aan een allergische huidaandoening door o.a. voedselallergie.

Het probleem ontstaat vaak in zeer korte tijd. Doordat de plek jeukt zal de fret eraan gaan krabben en bijten en ontstaat er door wondvocht in de meeste gevallen een korstje op de huid en in de vacht.
Je fret kan zich er ook ziek bij voelen en zich een paar dagen rustiger of juist wat nerveus door gedragen. Doordat zelftrauma een grote rol speelt in de ontwikkeling van hotspots worden zij ook wel pyotraumatische dermatritis genoemd.

Aan deze aandoening is niet veel te doen. Wanneer het tijdig ontdekt wordt kun je proberen te voorkomen dat het dier eraan gaat krabben of bijten. Ook kan de vacht een beetje worden weg geknipt zodat korstvorming gedeeltelijk wordt voorkomen.
Soms kan gebruik van een ontstekingsremmende crème verlichting geven.
Een hotspot verdwijnt uiteindelijk vanzelf weer, meestal na ongeveer een week. Toch komt de hotspot in de meeste gevallen ook weer terug op dezelfde plek.

[[Bestand:Hotspotplekje.jpg|300px]]

hotspot

'''Huidtumoren'''

Huidtumoren komen bij fretjes van middelbare leeftijd regelmatig voor, maar soms ook op jongere leeftijd. Gelukkig zijn ze over het algemeen goedaardig. Sommige tumoren kunnen ulcereren waardoor een zwarte korst op het tumoroppervlak ontstaat. Omdat ze meestal weinig verheven zijn, lijken de plekjes soms meer op exceemplekken. Jeuk is soms aanwezig. Huidtumoren kunnen het beste chirurgisch verwijderd worden en vervolgens histologisch worden onderzocht.

Ze lijken soms te verdwijnen maar als je goed kijkt en voelt blijft er altijd een verdikking van de huid voelbaar. Weken later kan het plekje weer gaan ulcereren en een korstje vormen. Soms hebben fretjes hier jeuk aan maar lang niet altijd. Het zijn kleine mastcel tumoren. Bij honden zijn deze tumoren vaak kwaadaardig. Bij fretten meestal niet. De behandeling voor jonge, gezonde fretten is het chirurgisch verwijderen van het tumortje. Bij oudere of zieke dieren kan soms beter afgewacht worden.

===Lymfoom===

Door: Hanneke Roest, frettendierenarts.

'''De Frettenkliniek''' te Giessen

Na de endocriene tumoren is lymfoom een van de meest voorkomende tumoren bij de fret. Bij jonge fretten onder de leeftijd van 1-2 jaar heeft de ziekte vaak een snel verloop. De meest voorkomende vorm bij deze jonge dieren is “mediastinaal lymfoom” in de borstholte, waar¬bij de zwezerik snel groeit en door zijn grote volume de longen wegdrukt. Bij oudere dieren komt meestal de “multicentrische” vorm van lymfoom voor, met aantasting van uitwendige en inwendige lymfeklieren en inwendige organen. Bij oudere dieren verloopt de ziekte meer chronisch.

'''''Symptomen'''''

Bij jonge dieren met “mediastinaal lymfoom” ontstaat vaak een plotselinge benauwdheid, eventueel voorafgegaan door slecht eten, gewichtsverlies en luste-loosheid. Hoesten en het opbraken van voedsel kunnen eveneens optreden. Bij de “multicentrische” vorm van oudere dieren hangen de klachten af van de organen die betrokken zijn bij deze ziekte. Aspecifieke, vage symptomen als slecht eten, vermageren en lusteloosheid zijn vaak aanwezig. Andere mogelijke symptomen zijn chronische diarree, braken, milde benauwdheid, geelzucht, zwakte in de achterhand.

'''''Diagnose'''''

Bij jonge dieren is röntgenologisch voorin de borstholte een massa zichtbaar die zich behoorlijk naar achteren kan uitbreiden. Een weefselonderzoek van een biopt met een dunne naald uit de borstholte is bewijzend.
Bij oudere dieren kunnen vergrote uit- en inwendige lymfeklieren voelbaar zijn.
Röntgenfoto’s en een echo van de buik kunnen nadere informatie geven. Uiteindelijk geeft weefselonderzoek pas de juiste diagnose. Dunne naald aspiratiebiopten van deze vergrote lymfeklieren zijn door de patholoog niet op een goede manier te beoordelen en kunnen makkelijk verkeerd geïnterpreteerd worden. Beter is het om de lymfeklier in zijn geheel te verwijderen en op te sturen voor onderzoek.

[[Bestand:Opgezette klieren fret.jpg|300px]]

Vergrote kaak lymfeklieren

'''''Behandeling'''''

De behandeling kan bestaan uit het verstrekken van corticosteroïden of chemotherapie. Met corticosteroïden (Prednison) wordt een vaak tijdelijk goed resultaat bereikt. Chemotherapie vereist een intensieve begeleiding en is ook niet genezend. Fretten met lymfoom zijn gevoeliger voor allerlei infecties, antibiotica kan daarom ook nuttig zijn en een tijdelijk herstel geven.

'''''Prognose'''''

Bij jonge dieren is de ziekte vaak snel fataal. Oudere dieren kunnen langdurig ziek zijn met goede periodes afgewisseld door periodes waarin de fret zich ziek voelt. Uiteindelijk is de prognose slecht.

===Maagdarmaandoeningen===

Door: Hanneke Roest, frettendierenarts.

'''De Frettenkliniek''' te Giessen

De meeste fretteneigenaren hebben wel een fret meegemaakt met afwijkende ontlasting, al dan niet langdurig. Ook plotselinge sterfte bij jong volwassen fretten heeft vaak te maken met een maagdarmprobleem. Het is een van de meest behandelde aandoeningen in de “Frettenkliniek”.
De allerbelangrijkste maagdarmaandoening van de fret is de ''Helicobacter gastritis'' (= maagontsteking). Van daaruit kunnen diverse andere problemen van de spijsverteringsorganen veroorzaakt worden. Het ontstaan van haarballen, secundaire darminfecties, coccidiose bij volwassen dieren, alvleesklier-, lever- en galwegontstekingen zijn vaak te herleiden tot het primaire probleem in de ontstoken maag.

Medicijnen als prednison en alle pijnstillers geven bij langer gebruik bijna altijd problemen doordat zij het maagdarm slijmvlies beschadigen. Zij kunnen daarom beter slechts voorzichtig en in lage dosering worden gegeven. Een combinatie van deze twee medicijnen tegelijkertijd kan beter slechts in uiterste noodzaak bij de fret worden ingezet.

'''''Symptomen'''''

Lang niet alle fretten hebben dezelfde symptomen bij een bepaalde aandoening. Ook kunnen diverse symptomen ook passen bij andere aandoeningen dan die van het maagdarmkanaal. Dat maakt het soms erg lastig voor de dierenarts om de klachten van de fret goed te interpreteren.
Sommige fretten hebben een verminderde of wisselende eetlust. Vaak is de activiteit van het diertje verminderd en is het minder speels. Soms ook is het fretje echter weer erg onrustig en hyperactief. Er zijn fretten die bijterig worden naar hun eigenaar of naar andere fretten. “Plat liggen” komt regelmatig voor, de fret zakt even door de poten tijdens het lopen en heeft een wat starende blik in zijn ogen. Hij heeft even buikpijn. Even later loopt hij weer door alsof er niets aan de hand is. Fretten braken niet gemakkelijk dus als ze braken dan is er meestal iets aan de hand.

[[Bestand:Buikpijn Sanne.jpg|300px]]

Buikpijn

[[Bestand:Misselijk-maagpijn Pudding.jpg|300px]]

Misselijk/buikpijn. Let op de combinatie van platliggen en geknepen oogjes.

{{#ev:youtube|o7an7TczM0w}}

Dit fretje heeft duidelijk last van buikpijn.

Fretten met maagdarmproblemen hebben vaak afwijkende ontlasting. Deze kan breiig van consistentie zijn, te dun als koeienvlaai of zelfs waterdun. De ontlasting kan veel “zaadjes” bevatten ten gevolge van onvoldoende opname van voedingsstoffen. Soms is er slijm met eventueel rood bloed aanwezig. Vaak wordt er al dan niet tijdelijk een groene kleur gezien. Deze ontstaat als de ontlasting te snel door het darmkanaal gaat en is een teken dat de darmen “geïrriteerd” zijn. Als de ontlasting zwart, plakkerig en er als teer uitziet, betekend dat meestal een bloeding in het voorste deel van het maagdarmkanaal. Fretten die prooidier eten kunnen ook zwarte ontlasting hebben maar die is meestal meer gevormd en niet plakkerig. Als er onvoldoende gal bij de ontlasting komt kan deze een creme kleurige pasteuze vorm aannemen.

In de loop van de tijd valt het diertje langzaam maar zeker af en wordt de vacht dunner en dof. Vaak zijn er tekenen van misselijkheid. Vooral na het eten. Smakken, met de pootjes aan de bek krabben, speekselen en tandenknarsen zijn duidelijke misselijkheids tekenen. Ook aan lappen, tapijt of andere stoffen materiaal bijten kan een teken van misselijkheid zijn. Sommige fretten hebben een dikke wat opgeblazen buik meestal gecombineerd met stinkende ontlasting.

{{#ev:youtube|mJrhcLn1WYQ}}

'''''Diagnose'''''

Voor het stellen van een juiste diagnose is het verhaal van de eigenaar (de ''anamnese'') over de huisvesting, de voeding en de klachten die het diertje laat zien erg belangrijk. Sommige klachten die het diertje vertoond worden niet als afwijkend beoordeeld door de eigenaar terwijl dat wel het geval is.

Bij het ''klinisch onderzoek'' is het palperen (doorvoelen) van de buik van veel betekenis. Daarmee kunnen pijnlijke plekken in de buik opgespoord worden. Bij veel van deze fretten is de grote buiklymfeklier vergroot en pijnlijk. Soms is voor in de buik de maaglymfeklier te voelen als een harde en pijnlijke dikte. Deze klieren zijn de “opruimorganen” bij problemen in het maagdarmkanaal. Fretten met een ernstige maagontsteking of een maagzweer zijn meestal erg gevoelig voorin de buik waar de maag gelegen is. Ook als de lever ontstoken is kan dit meestal gevoeld worden doordat de lever dan groter, harder en pijnlijk is bij het palperen. Een obstructie in de darm of een tumor is meestal in de buik te voelen als een harde, vaak pijnlijke dikte in het midden en achterste deel van de buik.

Bij veel fretten is de milt vergroot. Bij weefselonderzoek blijkt het meestal om een goedaardige vergroting te gaan. De milt reageert namelijk vooral op ontstekingen in de buik en in het bijzonder op een Helicobacter infectie van de maag. Het verwijderen van een grote milt is dan ook niet heel zinvol tenzij deze milt zo groot is geworden dat hij een mechanische belemmering vormt voor het diertje.

Met ''bloedonderzoek'' kan soms een verhoging van de ontstekingscellen aangetoond worden. Bij ernstige maagdarm klachten kan het protein-loosing syndroom optreden waarbij het eiwit gehalte in het bloed verlaagd is. Ook het aantal rode bloedcellen kan verlaagd zijn ten gevolge van bloedverlies via het maag-darmkanaal of vanwege een onvoldoende aanmaak bij langer bestaande problemen. De leverenzymen kunnen verhoogd zijn bij problemen met de lever. Bij chronische patienten kan het zinvol zijn om het Vitamine B12 gehalte in het bloed te bepalen.

Ontlasting onderzoek is nuttig om coccidiose en Giardia infecties aan te tonen. Deze worden meestal alleen gezien bij jonge fretten en op plaatsen waar veel fretten bij elkaar worden gehouden. Een bacteriologisch onderzoek van de ontlasting kan een enkele keer ook nuttig zijn.

Op de ''röntgenfoto'' kunnen vreemde voorwerpen in de maag (haarballen, stukjes rubber, oordopjes!) zichtbaar gemaakt worden. Ook kan het vermoeden op een obstructie in de darm meestal bevestigd worden. Lever, nieren en blaas maar ook hart en longen kunnen goed in beeld gebracht worden. Met een ''echo'' is de inhoud van de maag wat minder goed zichtbaar te maken maar een obstructie in de darm weer wat beter dan met de rontgenfoto.

Voor een definitieve diagnose van een langdurige maagdarmprobleem zijn meestal ''maag en/of darmbiopten'' nodig. Dat is uiteraard niet zo heel makkelijk te doen dus wordt er over het algemeen uitgegaan van een waarschijnlijkheidsdiagnose en daarvoor een behandeling ingezet. Indien de problemen blijven bestaan is een “kijkoperatie” vaak zinvol en kunnen maag- en darmbiopten worden genomen. Deze biopten worden vervolgens naar een patholoog opgestuurd die onder de microscoop de stukjes weefsel kan beoordelen en informatie geeft over het aanwezig zijn van bijvoorbeeld ontsteking of tumoren.

'''''Specifieke maagdarm aandoeningen'''''

*'''Helicobacter maagontsteking'''

Met een recent onderzoek onder Nederlandse fretten bleek dat bij 80% van de fretten de Helicobacter Mustelae bacterie in de maag kon worden aangetoond. In eerder Amerikaans onderzoek was dit percentage veel hoger en werd hij aangetoond bij alle onderzochte dieren. De bacterie wordt overgedragen door besmette ontlasting. Waarschijnlijk worden pups al in het nest besmet. De bacterie kan in de maag van de fret een ''chronische maagontsteking'' (vooral bij oudere fretten) maar ook een acute maagontsteking met zelfs [u]maag- en darmzweren[/u] veroorzaken. Niet elke fret heeft veel last van deze infectie. Maar een maagzweer is een van de belangrijkste doodsoorzaken bij jonge fretten. Stress en verkeerde voeding zijn de belangrijkst predisponerende factoren.

Stress is mogelijk ten gevolge van een andere fret. Fretten zijn territoriale dieren en een andere fret kan, zonder dat de eigenaar het zich bewust is, een belangrijke stressfactor zijn. Stress kan ook ontstaan ten gevolge van andere huisvesting, een andere chronische ziekte of onvoldoende “enrichment” of afleiding. Wat betreft de voeding moeten we ons realiseren dat de fret een prooidier eter is. Een strikte vleeseter. Frettenbrokjes bevatten vooral veel plantaardige eiwitten en vezels. Daar is het maagje van de fret eigenlijk niet voor gemaakt.

*'''Vreemd voorwerp in het maagdarmkanaal'''

Jonge fretten onder de leeftijd van 1 jaar kauwen nogal eens op allerlei zacht materiaal zoals zacht rubber, zacht plastic en latex. Stukjes hiervan worden dan doorgeslikt en komen in de maag. Deze kunnen soms maanden in de maag blijven zitten. Bij oudere fretten zijn het vaak haarballen die zich in de maag vormen door het likken aan de vacht. Als de maag minder goed zijn werk doet zoals bij een chronische ontsteking, kunnen de haren te lang in de maag blijven en daar gaan klitten. De symptomen die deze fretten vertonen zijn vaak vaag. Pas als het voorwerp vastloopt in het (veel dunnere) darmkanaal is het fretje acuut ziek met hevige buikpijn en uitdroging. Vaak sterft het fretje binnen 2 dagen als er niet op tijd wordt ingegrepen. De behandeling varieert van laxeren tot direct chirurgisch ingrijpen.

[[Bestand:3. Haarbal uit maag.jpg|300px]]

Haarbal uit de maag

*'''Darmontsteking'''

Een darmontsteking kan veroorzaakt worden door diverse virussen, bacteriën, protozoen, voedsel intolerantie en oorzaken die niet altijd te achterhalen zijn. De ontlasting kan bekeken worden onder de microscoop of worden opgestuurd naar het laboratorium voor een bacteriologisch onderzoek (een kweek).

Recent is aangetoond dat in Nederland het ''Coronavirus'' op grote schaal voorkomt. Dit virus is in Amerika ook bekend en veroorzaakt daar E.C.E. (Epizootic Catarrhal Enteritis) ook wel “Groene-slijm ziekte” genoemd. Het virus is zeer besmettelijk. De besmetting gebeurt via contact met ontlasting van een ziek dier. Het verloop van de ziekte is afhankelijk van de lichaamsconditie van het fretje. Jonge gezonde fretten hebben vaak slechts een aantal dagen diarree. Fretten met al chronische maagdarmproblemen of andere aandoeningen kunnen ernstig ziek worden. Bij sommige fretten kan het virus de darmvlokken van de darmen ernstig beschadigen waardoor uiteindelijk chronische diarree ontstaat. Een enkele keer kan het virus een systemische ziekte veroorzaken met ontstekingen in diverse organen. Deze complicatie vertoont overeenkomsten met de aandoening “FIP” bij katten die geïnfecteerd zijn met het katten Corona virus. Het katten-Corona virus lijkt niet besmettelijk voor de fret. De fret heeft zijn eigen Corona virus variant. Helaas is de ziekte moeilijk met zekerheid vast te stellen bij het levende dier.

''Coccidiose'' en een ''Giardia'' infectie worden veroorzaakt door een parasiet in de darmen. Vooral jonge fretjes kunnen hier behoorlijk ziek van zijn. Oudere fretten hebben meestal geen problemen met coccidiose en kunnen met hun eigen afweer de infectie genezen. Echter fretten die al een afwijkend darmkanaal hebben door bijvoorbeeld een Coronavirus infectie kunnen wel problemen hebben om van deze infectie af te komen en kunnen beter behandeld worden. Met behulp van ontlasting onderzoek is de ziekte eenvoudig aan te tonen.

*'''Eosinofiele maag-darmontsteking'''

Fretten zijn strikte vleeseters toch geven wij in onze voeding vaak veel plantaardige eiwitten zoals granen. Bij sommige fretten reageert het maagdarmkanaal hierop met de productie van bepaalde specifieke (eosinofiele) ontstekingscellen. Deze fretten kunnen chronisch diarree met of zonder slijm en bloed vertonen in combinatie met gewichtsverlies. De diagnose is pas te stellen na een biopt van de maag of de darm. Corticosteroïden kunnen soms tijdelijk helpen maar een correctie van het voer is belangrijker.

*'''Tumoren'''

Tumoren uitgaande van het maagdarmkanaal komen niet vaak voor. Er zijn aanwijzingen dat tumoren in dit gedeelte van het lichaam vooral kunnen ontstaan vanuit chronische ontstekingen zoals bijvoorbeeld bij Helicobacter uitgroei. Lymfoom, een ontaarding va de lymfeklieren komt bij oudere fretten wel regelmatig voor. Hierbij kunnen ook de lever en darmen aangetast zijn.

'''''Behandeling van maagdarmproblemen'''''

Bij een vermoeden op een Helicobacter maagontsteking zal een ''antibiotica kuur'' tegen de Helicobacter bacterie worden ingezet. Deze kuur is dezelfde als die bij mensen wordt gebruikt. Echter fretten met ernstige ontsteking of maagzweer kunnen soms niet goed tegen het antibioticum Clarithromycine. Dit is namelijk erg irriterend voor de maag. Het is dan beter om eerst de maagwondjes wat te laten herstellen met ''maagzuurremmers'' en een ''maagwandbeschermer'' als Sucralfaat voordat dit antibioticum wordt ingezet. Aanvullend kunnen medicijnen tegen de misselijkheid en Vitamine B12 injecties worden gegeven.

Indien er sprake is van een vreemd voorwerp in de maag of bijvoorbeeld een obstructie in de darm, zal er ''geopereerd'' moeten worden. Een enkele keer kan een obstructie met laxeermiddel naar achteren worden gedreven, vooral als bekend is dat
het bijvoorbeeld gaat om een te groot stuk groente of fruit. Maar dit is altijd een risico want hoe langer je wacht met opereren hoe groter het risico dat het diertje sterft.

Bij diarree ten gevolge van bijvoorbeeld een Corona virus infectie kan een darm beschermend middel als Finidiar pasta of Sucralfaat gegeven worden voor een aantal dagen. Indien het fretje ernstig ziek is, is antibiotica en eventueel andere aanvullende medicatie nodig. Coccidiose bij jonge fretjes of zieke dieren kan behandeld worden met een medicijn tegen deze parasieten. Alle fretten dienen tegelijk behandeld te worden, ook de (wel besmette maar) niet zieke dieren.

''Tumoren'' van het maagdarmkanaal kunnen soms chirurgisch verwijderd worden door het stuk aangetaste darm te verwijderen. Dit is een moeilijke operatie maar voor een ervaren frettendierenarts goed te doen. Voor de behandeling van Lymfoom met aantasting van het maagdarmkanaal zie het hoofdstuk: Lymfoom.
Het verwijderen van een vergrote milt bij fretten met diarree is niet nodig. Deze milt is een reactie op de ontsteking in het maagdarmkanaal.

Het is belangrijk om kleine hoeveelheden ''goed verteerbaar voedsel'' te geven, bijvoorbeeld Royal Canin Convalescence Support Instant (het “Waltham papje”) of Hill’s A/D blikvoer. Voor fretten met ernstige problemen is het niet meer verstandig om rauw voedsel te geven.

Fretten met ernstige maagdarmproblemen kunnen het beste worden opgenomen in de ''kliniek'' waar zij via injecties en met infuus behandeld kunnen worden. Deze injecties belasten het maagdarmkanaal veel minder.
''Oudere fretten'' hebben vaak chronische maagdarmproblemen door de langdurige aanwezigheid van de Helicobacter bacterie in de maag. Zij hebben vaak baat bij een dagelijkse hoeveelheid van het Waltham papje in combinatie met 1-2x daags Sucralfaat.

'''''Preventie van maagdarmproblemen'''''

De Helicobacter bacterie is bij de fret waarschijnlijk niet uit te roeien. Wel kan met een kuur antibiotica het aantal bacteriën in de maag weer verminderd worden. Maar een uitgroei kan beter tegen gegaan worden door de fret ''goede voeding'' te geven en ''stress'' zoveel mogelijk te vermijden. Haarballen zijn meestal het gevolg van de verminderde maagmotiliteit ten gevolge van de maagontsteking. Die ontsteking moet dus ook behandeld worden. Daarnaast is het zinvol om tijdens de rui om de dag 1 cm ''haarbalpasta'' voor de kat te verstrekken. Haarbalpasta bevat veel suikers en is daarom erg gewild bij de fretten. Beter zou het zijn om alleen de vaseline te geven. Dit kan door het kopen van zuurvrije vaseline bij de apotheek of de drogist. Dit mag elke dag gegeven worden tijdens de rui. Het is echter minder smakelijk.

===Middenoorontsteking===

De laatste jaren hebben we steeds meer te maken met oorproblemen bij fretten; vaak een middenoorontsteking. De kan zich ontwikkelen tot een chronische aandoening.

Het middenoor is een inwendig gelegen gedeelte van het gehoorsysteem, wat net achter het trommelvlies ligt. Bij de fret op een moeilijk bereikbare plek, in het bot van de kop en schedel en is verdeeld in allerlei kleine ‘kamertjes’, lijkend op een honingraad.

Het is nog niet duidelijk wat precies de oorzaak is van de steeds frequenter voorkomende middenoorontstekingen, maar het vermoeden is dat oormijten een rol spelen. Deze kunnen schade aan de gehoorgang en het trommelvlies aanrichten, waardoor schimmels, bacteriën en virussen naar binnen kunnen dringen. Een goede bestrijding van oormijten lijkt dan ook erg belangrijk. Dit kan onder andere door middel van Stronghold pipetjes, verkrijgbaar bij de dierenarts. Zie [[verzorging#oormijten]]

Doordat het middenoor van de fret op een lastig bereikbare plek gelegen is, is het moeilijk een ontsteking goed te bestrijden. Antibiotica kan er vaak moeizaam komen en door de bouw is het eigenlijk niet mogelijk om te spoelen. Vaak is langdurige behandeling noodzakelijk met antibiotica en oordruppels. Hierdoor wordt een middenoorontsteking regelmatig een chronisch probleem.

Een ''acute middenoorontsteking'' is te herkennen aan:

* Scheef houden van de kop, met het aangetaste oor naar beneden
* Het in rondjes lopen
* Wankelen tijdens bewegen/lopen
* Soms tranende ogen
* Soms niet willen eten
* Soms koorts en algemeen ziek zijn

'''''Ga bij een van deze signalen direct naar een dierenarts met frettenervaring!'''''

Wordt dit niet juist behandeld, kan het een pijnlijke dood van je fretje betekenen.

''Een chronische middenoorontsteking ''geeft vaak minder duidelijke acute verschijnselen:

* Tranende ogen bij eten
* Slecht eten
* Veel kruimelen met brokjes
* Prooi laten staan
* Kuchen, hoesten en keelschrapen
* Soms wankelen met achterhand tijdens lopen
* Niet bij de oren geaaid willen worden
* Lastig in het nekvel te pakken
* Gespannen in nekspieren, vooral bij aanraken
* Afvallen

Een chronische middenoorontsteking is altijd sluimerend aanwezig. Regelmatig steekt het dan weer de kop op. Het is een zeer pijnlijke aandoening voor je dier. Fretten laten pijn erg lastig zien, dus elk klein signaal kan belangrijk zijn.

Een chronische oorontsteking kan desastreus verlopen voor je fretje als het niet onderkent en behandeld wordt. De ervaringen zijn dat fretten die een chronisch oorprobleem hebben erg vatbaar zijn voor nierontstekingen,(chronische) ontstekingen in de keel en aan de luchtwegen en er zijn vaak maag/darm complicaties door de vele antibiotica die de frettenmaagjes vaak slecht verdragen. Bovendien is er een risico dat de ontsteking doorbreekt naar de hersenen, wat onherroepelijk de dood betekent.

===Nierfalen bij de fret===

Door: Hanneke Roest, frettendierenarts.

'''De Frettenkliniek''' te Giessen

De nieren hebben een belangrijke functie in het constant houden van allerlei waarden in het lichaam. Ze regelen de zuurtegraad van het bloed, ze veranderen de bloeddruk naar behoefte van het lichaam en houden de mineralen in balans. Daarnaast zorgen ze ervoor dat afvalstoffen uit het lichaam verwijderd worden. Deze afvalstoffen, afbraakproducten van eiwitten (zoals ureum, BUN) worden door de nieren uit het bloed gefilterd en met de urine afgevoerd.

'''Nierfalen''' is een toestand waarbij de nieren niet meer goed kunnen functioneren; ze doen hun werk niet goed meer. Dit kan ontstaan ten gevolge van verschillende oorzaken: bacteriele, virale (bijvoorbeeld ADV) en protozoaire infecties, nierstenen, aangeboren en/of erfelijke aandoeningen, tumoren, een afwijkende bloeddruk, ziektes elders in het lichaam (zoals chronische ontstekingen), vergiftigingen (onder andere door antivries, druiven en rozijnen) en bepaalde niertoxische medicijnen (bijvoorbeeld Gentamycine). Veel oudere fretten hebben nierinfarcten.

Er kan sprake zijn van acuut nierfalen, chronisch nierfalen en een combinatie van de twee.

Bij '''''chronisch nierfalen''''' werken de nieren al langer slecht. De chronische ontsteking in de nieren heeft geleid tot vorming van littekenweefsel. Het littekenweefsel trekt samen en zorgt ervoor dat de nieren kleiner worden, dit littekenweefsel is blijvend.

Bij dieren met '''''acuut nierfalen''''' is nog geen sprake van littekenweefsel. Deze dieren kunnen acuut heel erg ziek worden, maar in principe kan er dan nog volledig herstel van de nierfunctie optreden.

Wanneer het dier al langer chronische nierproblemen heeft maar plotseling snel verslechtert ten gevolge van een acute infectie, is er sprake van een '''''combinatie.''''' Dit komt redelijk vaak voor.

[[Bestand:Nierfalen 1.jpg|300px]]

Normale nier: Deze bestaat uit ruim 1 miljoen eenheden (nefronen). Een nefron filtert het bloed en concentreert de afvalstoffen uit het lichaam. Deze worden in de urine afgegeven. De nefronen monden uit in een verzamelbuis, welke in het nierbekken uitkomt. De urine gaat via de ureter naar de blaas, alwaar die wordt opgeslagen.

[[Bestand:Nierfalen 2.jpg|300px]]

Chronisch nierfalen: Chronische ontsteking in de nieren leidt op den duur tot vorming van littekenweefsel. Dit littekenweefsel trekt samen en zorgt ervoor dat de nieren steeds kleiner worden. Dit noemen we schrompelnieren en deze schade is niet meer omkeerbaar.

'''''Symptomen'''''

Fretten met chronische nierproblemen vermageren, hebben een slechte eetlust en drinken en plassen vaak veel. Soms zijn ze slomer maar vaak valt aan het gedrag niet veel op. In sommige gevallen is er een vreemde 'maggi' geur te ruiken uit het bekje. Dit komt door de ophoping van gifstoffen in het bloed die eigenlijk door de nieren uitgescheiden zouden moeten worden. Enkele fretten hebben afwijkende ontlasting.
Dieren met acute nierproblemen zijn meestal wel slomer, gaan vaak 'plat' liggen en zijn vaak pijnlijk in de buik.

'''''Diagnose'''''

Indien er vermoed wordt dat een fretje lijdt aan nierfalen, zal er worden geadviseerd om een ''urineonderzoek'' en ''bloedonderzoek'' te laten uitvoeren. Bij het urineonderzoek wordt er bijvoorbeeld gekeken of de nieren nog voldoende concentrerend vermogen hebben en of er te veel eiwitten of bloedcellen in de urine lekken.

Bij het bloedonderzoek worden onder andere de ''nierwaarden'' beoordeeld (ureum, fosfaat). Deze waarden zullen pas verhogen als meer dan de helft van het totale nierweefsel is aangetast. (NB. Bij honden en katten is het ureum gehalte in het bloed minder belangrijk en wordt het kreatinine gehalte bepaald. Bij de fret geeft het kreatinine gehalte in het bloed geen goede indicatie voor het functioneren van de nieren).

Bij acuut nierfalen kunnen deze waarden enorm hoog zijn, maar er kan nog volledig herstel optreden. Bij chronisch nierfalen is de hoogte van de nierwaarden zeker gerelateerd aan de prognose. Soms zijn de nieren aangedaan, door bijvoorbeeld een heftige ontsteking, maar zijn de nierwaarden nog niet verhoogd, dan is er (nog) geen sprake van nierfalen maar van een nieraandoening.
Indien een aanwijsbare oorzaak van acuut nierfalen wordt vermoed of er nog getwijfeld wordt over mogelijke bijkomende problemen, zullen er nog extra onderzoeken worden voorgesteld.

Nierfalen is een gecompliceerde ziekte en de nieren kunnen bij iedere patient in een andere mate aangetast zijn. Daarom dient de behandeling goed afgestemd te worden op het individuele dier.

'''''Behandeling'''''

Bij een nieraandoening waarbij nog geen sprake is van nierfalen zal meestal worden volstaan met medicatie en controle afspraken.

Bij acuut nierfalen is een opname in de kliniek en een behandeling met infuus en medicatie over het algemeen de beste optie. Hierbij wordt in de gaten gehouden dat het dier ruim voldoende infuus krijgt maar dit wel voldoende uitplast. Een intensieve monitoring is erg belangrijk. Ace-remmers die in een later stadium wel gegeven worden, mogen nu nog NIET worden gegeven.

Bij chronisch nierfalen bestaat de behandeling vooral uit medicatie en voeding. Ace-remmers (b.v. enalapril, benazepril) bevorderen de doorbloeding van de nieren en verminderen de progressie van chronisch nierfalen. Fosfaatbinders (b.v. sucralfaat, lantharenol, chitosan en calciumcarbonaat) zijn vaak nodig om het fosfaatgehalte in het bloed te verminderen. Bacterien kunnen de oorzaak zijn een ontsteking in de nieren maar daarnaast zijn nierpatienten extra gevoelig voor bacteriele infecties van de urine wegen. Antibiotica kan daardoor soms worden voorgeschreven. Ten gevolge van het chronisch nierfalen kan er ook een te laag kalium gehalte in het bloed ontstaan. Dit veroorzaakt een slechte eetlust en sloomheid. Dit Kalium kan via medicatie (kaliumgluconaat) worden aangevuld. Daar een hoog ureum gehalte in het bloed de slijmvliezen in het maagdarmkanaal kan aantasten, is het soms nodig om hiervoor ondersteunde medicatie te geven.

Een ''nierdieet'' is bij honden en katten erg belangrijk bij de behandeling van nierfalen. Hill's K/D dieet voor de kat zou voor de fret een goede optie zijn. Dit dieet bevat veel lagere gehalten aan eiwit, zout en fosfaat vergeleken met een normaal frettenvoer. Hierdoor worden de nieren minder belast en komen er minder afvalproducten in het bloed. Probleem is echter dat veel fretten met nierproblemen een slechte eetlust hebben en het nieuwe minder smakelijke dieet niet willen eten. Het is belangrijker '''dat''' uw fret eet dan '''wat''' hij eet!

'''''Prognose'''''

De prognose van een fret met nierfalen verschilt sterk. Acuut nierfalen kan volledig herstellen en heeft in dat geval geen continue controles nodig. Chronische schade aan de nieren is onomkeerbaar en een deel van de medicatie zal dan ook levenslang noodzakelijk blijven. Medicijnen zijn erg belangrijk in de behandeling van chronisch nierfalen. Niet alleen leven de behandelde fretten significant langer maar daarnaast voelt het dier zich veel prettiger.

De medicatie zal echter zeker in het begin, maar ook later nog bijgesteld moeten worden naar de behoeften van uw fret. Daarvoor zijn regelmatige controles op de kliniek met bloedafname en urineonderzoek noodzakelijk.

===Pijnstilling bij de fret===

Door: Hanneke Roest, frettendierenarts.

'''De Frettenkliniek''' te Giessen

Van diverse ziekte aandoeningen van de fret weten we vanuit de humane geneeskunde dat het pijnlijk is. Een verwonding, een gebroken bot, een maagzweer, een acute middenoorontsteking, een acute nierontsteking. Het zijn aandoeningen waarbij we er van uit kunnen gaan dat het pijn doet, niet alleen bij de mens maar ook bij het dier. Naast de behandeling van de aandoening is het dan wenselijk om tevens pijnstilling te geven. Pijnstillers hebben daarnaast het voordeel dat ze ontstekingsremmend werken.

Wetenschappers zijn het erover eens dat dieren pijn precies zo ervaren als wij mensen, alleen tonen zij het anders. De fret, die nog dicht bij zijn voorouder de bunzing staat, zal niet makkelijk laten zien dat hij pijn heeft. Dat geeft zwakte aan en dat betekent in de natuur dat je er heel snel bent geweest. Dat een fretje pijn slecht laat zien wil niet zeggen dat hij het anders ervaart. Hij toont het alleen anders dan wij mensen. Aangezien een fretje niet kan praten, hebben wij als eigenaar en als dierenarts slechts de mogelijkheid het diertje nauwkeurig gade te slaan en te onderzoeken om zo aanwijzingen te krijgen of het diertje pijn heeft.

[[Bestand:Zieke fret.jpg|300px]]

'''''Pijnsignalen bij een fret'''''

Een fretje zal niet gaan huilen of verbaal uiting geven aan pijn¦tenzij je bijvoorbeeld op de staart gaat staan. Bij acute plotse pijn zal het dier dit aangeven door een dikke staart op te zetten, een schreeuw te geven en eventueel de anaalklieren te laten gaan. Chronische pijn is veel moeilijker te onderkennen. Onderstaande gedragingen kunnen tekenen zijn van een niet welbevinden of van pijn.

* Minder levendig.
* Weinig meer uit de slaapplaats komen.
* Knijpen met de oogjes.
* Verminderde eetlust.
* Plat gaan liggen; tijdens het spelen of rondlopen gaat het fretje plat op de buik liggen.
* Plots gaan bijten naar de eigenaar of andere fretten.
* Omkijken naar de buik of de flank.
* Lopen met een hoge opgebolde rug.
* Knarsetanden.
* Knagen aan stof (slaapzakje) of vloerbedekking.
* Kreupel lopen.
* Hissen en sissen. Dit kan ook voorkomen als het diertje zich niet veilig voelt. Bijvoorbeeld doordat het in een te grote groep is gehuisvest of met een fret waarmee het niet goed samen gaat.
* Een opgezette staart.
* Anaalklieren laten gaan.
* Veel trillen.

'''''Behandeling van pijn bij de fret.'''''

De belangrijkste behandeling van pijn is het oplossen van het probleem dat de pijn veroorzaakt! Bij een gebroken bot is dat het spalken of chirurgisch behandelen van de breuk. Bij een maagzweer is dat een medicinale behandeling van de maagzweer en het vermijden van stresssituaties welke eventueel de maagzweer hebben veroorzaakt.

Niet altijd is het mogelijk de oorzaak te bestrijden en soms heeft een behandeling even tijd nodig om aan te slaan. Dan zou pijnstilling wenselijk zijn.

De voor de hond en kat veel gebruikte pijnstillers (NSAID's) als Metacam® (meloxicam) en Rimadyl® (carprofen) geven helaas veel problemen bij de fret. NSAID's (Non-Steroidal Anti-Inflammatory Drugs) zijn medicijnen die de vorming van prostaglandines in het lichaam remmen. Prostaglandines stimuleren het pijngevoel, verhogen de lichaamstemperatuur (koorts) en zorgen ervoor dat bloedvaten open gaan staan (roodheid bij een ontsteking).

'''''De bijwerkingen van NSAID pijnmedicatie.'''''

Prostaglandines zijn betrokken bij de opbouw van het maagslijmvlies. Doordat de vorming van prostaglandines door de NSAID's wordt geremd, wordt het maagslijmvlies erg dun en kan het gemakkelijk geirriteerd raken door het maagzuur. De belangrijkste bijwerkingen van deze pijnstillers zijn dan ook slijmvliesbeschadigingen in de maag welke uiteindelijk kunnen leiden tot ernstige zweren in de maag. Hierdoor wordt het diertje misselijk, heeft een slechte eetlust en krijgt dunne of zelfs zwarte ontlasting. Zwarte teerachtige ontlasting geeft aan dat er bloed vanuit de maag in de ontlasting is gekomen, dit is het geval bij een maagbloeding. Een maagbloeding is gevaarlijk en kan tot de dood van het fretje leiden. Fretten die veel prooidieren eten hebben altijd een wat donkere tot zwarte ontlasting, maar die is meestal vast van vorm en vermengd met de restanten van het prooidier.

'''''Waarom hebben fretten zo snel last van deze bijwerkingen?'''''

1. Fretten missen, net als katten, het enzym UDP- glucuronyltransferase om geneesmiddelen uit te scheiden in de gal. Dat wil zeggen; ze kunnen nauwelijks 'glucuronideren'. Slechts 1/10 van de capaciteit van de hond. Hierdoor is de eliminatie-halfwaarde tijd van diverse geneesmiddelen, waaronder bovenstaande pijnstillers, sterk verlengd in vergelijking met de hond en ontstaan gemakkelijk bijwerkingen doordat het middel te lang en in een te hoge dosis in het lichaam aanwezig blijft.

2. Veel fretten hebben daarnaast vaak al in enige of meerdere mate last van maagproblemen doordat bij vrijwel alle fretten de ''Helicobacter Mustelae'' bacterie in de maag aanwezig is. Deze geeft bij uitgroei acute- of chronische ontstekingen in de maag. Het geven van bovenstaande pijnstillers kan dan heel gemakkelijk nog meer schade aan het maagslijmvlies berokkenen.

3. Oudere fretten (boven de leeftijd van 5 jaar) hebben regelmatig galweg-, lever- of nierproblemen waardoor de uitscheiding van deze medicijnen nog minder goed verloopt en het medicijn ook hierdoor in een te hoge concentratie in het bloed aanwezig blijft en door de relatieve overdosering extra schade kan aanrichten in de maag.

De combinatie van Prednison en pijnmedicatie als bovenstaande is een snelweg richting een maagzweer en is dan ook gecontra-indiceerd, niet alleen bij de fret maar ook bij de hond en kat. Deze combinatie nooit aan een fretje geven.

'''''Alternatieven voor NSAID's'''''

Dit alles maakt het niet gemakkelijk om voor bovenstaande pijnstillers te kiezen bij pijn bij een fretje. Een alternatief voor de NSAID pijnmedicatie is morfine injecties, maar deze mogen slechts door de dierenarts worden toegediend en werken kortdurend (8 uur). Bij opname in de Frettenkliniek is dat een goed alternatief. Het oraal (via de bek) ingeven van morfine preparaten is bij de paar fretten waar ik het bij heb geprobeerd niet goed bevallen. Als je deze medicatie oraal toedient geeft het ook maag-darmproblemen. De fretten werden er al heel snel erg misselijk van.

'''''Conclusie'''''

De beste pijnmedicatie bij de fret bestaat uit het oplossen van het probleem dat de pijn veroorzaakt. Als dat niet mogelijk is kunnen indien het echt noodzakelijk is, in lage dosis (de dosering als bij de kat) en om de dag of om de 2 dagen, NSAID's als Metacam® en Rimadyl® gegeven worden... mits het diertje geen maag, lever of nierproblemen heeft. Liefst zo kort mogelijk.

Aan oudere fretten (boven de leeftijd van 5 jaar) kunnen in verband met de mogelijke verminderde lever- en nierfunctie, deze medicijnen het beste om de 3-4 dagen gegeven worden. Indien klachten optreden als diarree, zwarte ontlasting of misselijkheid (smakken, braken, platliggen, knagen aan stof, knarsetanden) is het belangrijk om onmiddellijk te stoppen.

Ook is het belangrijk om op voorhand, dus al bij de start van deze medicatie, tevens maag-beschermende medicatie als Sucralfaat en maagzuurremmers te geven.

Mijn ervaring is dat deze pijnmedicatie met NSAID's, ondanks al deze beschermende maatregelen, toch vaak problemen geeft; ik gebruik het daarom persoonlijk vrij weinig en alleen kortdurend. Ik neem de dieren liever op in de Frettenkliniek en gebruik de morfine injecties tot ik de ziekte die de oorzaak van de pijn is, heb kunnen aanpakken, dan wel chirurgisch of met andere medicatie.

===Vergrote milt===

'''De grote milt bij de fret, niet te snel chirurgie!'''

Door:Hanneke Roest, frettendierenarts.

'''De Frettenkliniek''' te Giessen

De laatste weken bereiken mij berichten over fretten die geopereerd worden aan een vergroting van de milt. Dit verontrust mij omdat het in het merendeel van de gevallen niet nodig is om deze vergrote milt chirurgisch te verwijderen. Met andere woorden er worden fretten onnodig geopereerd.

De milt is een orgaan dat links voorin de buik aanwezig is. Hij ligt als een platte zachte dikte tegen de linker buikwand aan. Als hij vergroot is, is hij vaak zelfs door de eigenaar te voelen als een langgerekte platte schijf van soms wel 15 cm lengte en 5 cm. breedte.

De milt fungeert als opslagplaats voor alle bloedcellen en verwijderd oude bloedcellen uit de bloedbaan. Ze reguleert tevens het aantal circulerende bloedcellen in de bloedbaan. Daarnaast speelt ze een rol in de aanmaak van afweerstoffen.
Bij embryo’s is de milt tevens een orgaan waar bloedcellen aangemaakt worden maar deze functie verdwijnt meestal als het beenmerg gaat functioneren. Echter bij een sterke prikkeling tot aanmaak van bloedcellen kan deze functie weer in de milt ontstaan bij volwassen dieren. We noemen dat “extramedullaire hemopoëse”.

Een grote milt, soms wel 20x groter dan zijn normale grootte, komt regelmatig voor bij fretten vanaf middelbare leeftijd. Wordt deze chirurgisch verwijderd en wordt het weefsel opgestuurd naar de patholoog dan zal in vrijwel de meeste gevallen “extramedullaire hemopoëse” de diagnose zijn. Dit geeft alleen aan dat de milt wordt geprikkeld, meestal door een ontsteking in de buik, zoals bijvoorbeeld van het maag-darmkanaal, de galwegen of de lever. De milt is dus niet de '''oorzaak''' van een ziekte maar het '''gevolg''' van een ziekte. Het verwijderen van de milt heeft daarom meestal geen enkele zin. Wel heeft het zin om bij een zieke fret met een grote milt verder te gaan zoeken naar de oorzaak van de ziekte via bijvoorbeeld, de anamnese, buikpalpatie, bloedonderzoek, röntgenfoto of echografie.

Een heel enkele keer is het wel verstandig om de milt chirurgisch te verwijderen. Bijvoorbeeld als een milt zo groot is geworden dat deze een oncomfortabel gevoel kan geven aan het dier. Ook een onregelmatig gevormde milt met bijvoorbeeld een grote (meestal goedaardige) hyperplastische bult erop kan beter verwijderd worden. Een dergelijke uitstulping van de milt heeft namelijk een fragiele wand en kan makkelijk scheuren waardoor de milt kan gaan bloeden.

Is een fretje niet ziek maar heeft het diertje wel een vergroting van de milt dan kan dat het beste genoteerd worden in de patiënt gegevens bij de dierenarts, maar hoeft er meestal (nog) geen behandeling ingesteld te worden.
Een dergelijke vergroting van de milt is een typisch fretten probleem. Bij honden en katten daarentegen is een miltvergroting (zeker in de mate zoals dat bij de fret gebeurt) heel vaak wel een teken van kanker van de milt. Dit is dan ook de reden dat veel dierenartsen de neiging hebben om de milt chirurgisch te gaan verwijderen.

Soms knapt een fretje wel op na een (onnodige) operatie van de milt. De redenen hiervoor kunnen zijn:

* Meestal wordt antibiotica gegeven tijdens en na de operatie. Dit kan een gunstig effect hebben op met name de veel voorkomende maag- darmontstekingen.
* Een fretje wordt na een operatie vaak extra goed verzorgd en tijd is ook een belangrijke factor in een genezingsproces.
* Zowel in de humane- als in de dier-geneeskunde knapt een patient soms op ''ondanks'' wat de (dieren)arts doet.

[[Bestand:Operatie Hanneke.jpg|400px]]

Een grote uitstulpende bult op de milt, meestal goedaardig. Daar deze uitstulping echter een kwetsbare wand heeft kan de milt beter verwijderd worden om een fatale miltbloeding te voorkomen.

===Corona Virus===

Het Corona virus is een regelmatig opduikend virus, wat zelfs een soort epidemische vorm kan aannemen.
Corona virussen zijn veel voorkomend, bij veel verschillende dieren en mensen. Elke diersoort heeft zijn eigen specifieke Corona virus. Een kat kan geen mens besmetten en een varken geen fret, om een voorbeeld te noemen.
Bij mensen geven Corona virussen luchtweg problemen. Een bekend voorbeeld is de ernstige aandoening SARS.

Bij fretten geeft het Corona virus (CoV) maagdarm klachten of een systemische ziekte die veel op FIP bij katten lijkt.

Recentelijk is aangetoond dat het bij fretten om twee verschillende CoV gaat, waarbij het enteritis (maagdarm) virus meerdere types heeft.

Het FRCoV virus, die maagdarm ontstekingen kan veroorzaken is het meest voorkomend. Er zijn vele gradaties in symptomen en een enkele keer toont de fret helemaal geen verschijnselen. Na besmetting kan je fret even een mindere dag hebben met een keertje diarree of wat misselijkheid en verder niets. Door menig eigenaar wordt het niet eens opgemerkt. Je fret kan er ook ernstig ziek van worden, met heftige, stinkende diarree. Vaak groen van kleur en met veel slijm. In ernstige gevallen zelfs alleen bloederig slijm. Ander symptomen die bij een besmetting kunnen voorkomen zijn lusteloosheid, misselijkheid, braken, anorexie (niet willen eten). Over het algemeen hebben ze geen koorts.
Meestal zijn deze verschijnselen na enkele uren of dagen weer verdwenen. Je fret is dan nog wel enkele maanden besmettelijk!

Sommige fretten ontwikkelen na besmetting een chronische maagdarm aandoening, ECE of "groene slijm ziekte". Deze dieren blijven last houden van bovengenoemde verschijnselen. Hoe ernstiger en langer de duur van de aanwezige symptomen, hoe meer schade er aan het lichaam wordt aangericht. Op den duur is de darm zo ernstig aangetast, dat voedingsstoffen niet of nauwelijks meer opgenomen kunnen worden. Ook andere aan de spijsvertering gerelateerde organen kunnen gaan ontsteken, zoals galblaas, lever en alvleesklier. Deze dieren zijn daarbij ook gevoeliger voor allerlei andere besmettingen, doordat hun weerstand laag is. Bovendien worden ze vaak langdurig met medicijnen behandeld om ontstekingen te onderdrukken, wat ze nog extra vatbaar maakt.

Het FSCV veroorzaakt een systemische aandoening welke erg lijkt op FIP bij de kat. Lange tijd werd er gedacht dat deze systemische aandoening werd veroorzaakt door een mutatie van het FRCoV. Het blijkt sinds kort dat het om een apart virustype te gaan.
Over het algemeen verliezen deze dieren erg veel gewicht, hebben chronische diarree,braken, zijn lusteloos en tonen ziek, hebben een slechte vacht en kunnen meerdere ontstekingsverschijnselen hebben. Vaak zijn is er sprake van een longontsteking, vergrote lymfeklieren, vergrote milt en worden er bij palpatie verdikkingen in de buik waargenomen. Soms zijn er diverse neurologische verschijnselen, zoals verlammingen aan de achterpoten en epileptische aanvallen.

Helaas is deze vorm altijd dodelijk.
Voor dit type zijn nog geen betrouwbare testen beschikbaar. De enige manier om te bewijzen dat een fret met dit type virus besmet is geweest, is na het overlijden weefsel te laten onderzoeken.

Fretten kunnen op alle leeftijden besmet worden met het CoV. Hele jonge pups, oudere en zieke fretten zijn er het gevoeligst voor. Het is al regelmatig voorgekomen dat in een nest alle pups sterven, terwijl moeder na een dagje alweer vrolijk rondhuppelt. Ernstige besmettingen kunnen echter op alle leeftijden een dodelijke afloop hebben. Multi-fret huishoudens, fokkerijen en opvangen zijn met name broedplaatsen voor het virus.
Incubatietijd is van 18-24 uur tot 3-4 dagen en het is zeer besmettelijk. Het lijkt er op dat een fret na besmetting nog zo'n 9 maanden besmettelijk kan blijven, ondanks dat het dier zelf niet ziek (meer) is of enige symptomen (meer)heeft.

Tegenwoordig zijn er al goede mogelijkheden om ontlasting te laten testen voor de aanwezigheid van het FRCoV. Dit moet echter wel opgestuurd worden naar het buitenland. Vooralsnog zijn de testen in Nederland nog niet goed betrouwbaar.

Zoals gezegd is het Corona virus zeer besmettelijk. Het kan overgebracht worden door direct contact tussen de dieren, via lichaamsvloeistoffen, lucht, haren, schoenen en kleding.

Het is erg belangrijk om strenge hygiëne voorschriften na te leven indien er met (vermoedelijk)besmette dieren omgegaan wordt. Het beste is om besmette dieren apart te huisvesten. Bij het hanteren wordt geadviseerd om handschoenen, speciale kleding of een overall en rubber laarzen of schoenhoesjes te gebruiken. Voor elk dier kleding/schoeisel desinfecteren of vervangen indien er van wegwerpmateriaal gebruik gemaakt wordt. Dagelijkse reiniging van speelruimtes, kooien en speelmateriaal met een chloorhoudend product(bleekwater) wordt aanbevolen.
Het is duidelijk dat dit erg arbeidsintensief is en bij een grote hoeveelheid fretten een haast onmogelijke taak is. Het is dan ook zeer belangrijk om geïnfecteerde fretten, of vanuit een besmet gebied niet te mengen met gezonde dieren, om een uitbraak van dit virus zo veel mogelijk onder controle te kunnen houden.

Momenteel lijkt het in Nederland rustig te zijn, maar in Groot Brittannië is er sinds een klein jaar een enorme uitbraak aan de gang. Helaas zijn er dieren geëxporteerd die dragers van het virus waren en zodoende zijn er al andere Europese landen die momenteel met heftige uitbraken te kampen hebben, waaronder Denemarken en Spanje.

Communicatie tussen frettenhouders en dierenartsen onderling is belangrijk. Wees open en eerlijk over je besmettingen, om een (inter)nationale epidemie te voorkomen. Momenteel worden in Groot Brittannië en Denemarken alle besmettingen in kaart gebracht, met naam en toenaam. Dit om mogelijke verdere verspreiding te voorkomen. Het is inmiddels bekend dat her-besmettingen kunnen plaatsvinden. Na hoeveel tijd is nog niet helemaal duidelijk.

===Een te laag bloedsuiker… wat wil dat zeggen?===

Door: Hanneke Roest, frettendierenarts

'''De Frettenkliniek''' te Giessen

Regelmatig krijg ik bloeduitslagen onder ogen waarbij een te laag bloedsuiker bij een fretje is geconstateerd. Vaak wordt het diertje dan direct verdacht van het hebben van insulinomen, dat is echter lang niet altijd het geval.

'''''Wat zijn insulinomen'''''

Dit zijn hele kleine tumortjes in de alvleesklier die teveel insuline produceren waardoor het bloedsuiker daalt. De tumortjes zaaien slechts zelden uit en blijven vaak erg klein (speldenknop) maar door de productie van de grote hoeveelheid insuline zijn ze gevaarlijk voor het fretje. Insuline doet namelijk het bloedsuiker dalen. Bij een te laag bloedsuiker zal het fretje geleidelijk (in een aantal maanden) slomer worden, meer gaan slapen en afvallen. Er zijn kortdurende periodes van zwakte in de achterhand waardoor het fretje omvalt. Soms staart het diertje enige tijd in de ruimte alsof het even “van de wereld” is. Door de toename van maagzuur kan het diertje misselijkheids tekenen gaan vertonen. Uiteindelijk zal het fretje na enige tijd overlijden. Het is een langzame progressieve aandoening.

'''''Wat zijn andere redenen voor een te laag bloedsuiker?'''''

1. Een belangrijke reden van een laag bloedsuiker is de manier van meten. Niet elke dierenarts kan gemakkelijk (zonder narcose) een redelijke hoeveelheid bloed afnemen bij een fretje. Vaak wordt dan een humaan bloedsuikermetertje gebruikt, waar slechts een druppel bloed voor nodig is. Deze apparaatjes meten in capillair volbloed en geven daardoor een lagere bloedsuiker waarde aan dan de waarde die wordt gemeten in veneus plasma zoals dat in de grotere analyse apparatuur in de dierenkliniek of de laboratoria wordt gemeten. Deze waarde dient dan ook altijd omgerekend te worden! Niet iedere dierenarts is hiermee bekend.
In het afgenomen bloed moet het bloedsuiker direkt gemeten worden anders wordt het bloedsuiker opgenomen door de rode en witte bloedcellen en daardoor lager dan in werkelijkheid.

2. Een andere belangrijke oorzaak van een laag bloedsuiker bij fretten is een verminderde opname bij chronische maag-darmpatienten. Het bloedsuiker is dan meestal matig verlaagd maar als het bloedsuiker wordt gemeten met een humaan apparaatje kan de waarde erg laag lijken.

3. Ook patienten met een leverprobleem kunnen een laag bloedsuiker hebben. Na een maaltijd wordt bloedsuiker geabsorbeerd in de dunne darm en wordt daarna grotendeels als glycogeen opgeslagen in de lever en de spieren. Indien nodig komt bloedsuiker vrij uit dit weefsel (via glycogenolyse) om een goede bloedspiegel te houden.

4. Indien er sprake is van een sepsis (bloedvergiftiging) is het bloedsuiker vaak behoorlijk verlaagd door een toename van het gebruik in de weefsels en een verminderde aanmaak.

5. Levertumoren, tumoren van de (gladde) spieren of tumoren van de bloedvaatjes verbruiken veel bloedsuiker waardoor ook lage waarden gemeten kunnen worden.

'''''Wat zijn normale en wat zijn afwijkende bloedsuiker waarden:'''''

Normaliter is het bloedsuiker (gemeten in bloedplasma) bij een gezonde fret tussen de 5,2 mmol/L en 7,5 mmol/L. Een bloedsuiker tussen de 4 mmol/L en de 5,2 mmol/L is afwijkend er verdiend nader onderzoek. Dit kan veroorzaakt worden door diverse bovenstaande aandoeningen. Een bloedsuiker onder de 4 mmol/L gemeten bij een oudere fret, in combinatie met symptomen die overeenkomen met de ziekte insulinomen, waarbij andere oorzaken zijn uitgesloten en gemeten op de juiste wijze… is een waarde die sterk kan wijzen op de aanwezigheid van insulinomen.

'''Let op: Indien het bloed is gemeten via een druppel bloed met een humaan bloedsuikermetertje dan kan de waarde erg misleidend zijn indien deze niet wordt omgerekend. Een gemeten waarde van 2,7 mmol/L is namelijk sterk afwijkend maar omgerekend is deze 4 mmol/L en die waarde is niet dramatisch laag.'''

'''''Wat te doen bij een laag bloedsuiker:'''''

Indien een laag bloedsuiker wordt gemeten is altijd een volledig lichamelijk onderzoek op zijn plaats en vervolgens een volledig bloedonderzoek. Hiermee kunnen de diverse mogelijke oorzaken van het lage bloedsuiker worden onderzocht.
Bij een laag bloedsuiker ten gevolge van maagdarmaandoeningen is het van belang om die oorzaak eerst aan te pakken.

[[image:image.jpeg]]

Indien het lage bloedsuiker wordt veroorzaakt door insulinomen hangt de behandeling af van de waarde van het bloedsuiker, de mate waarin het fretje symptomen laat zien van het lage bloedsuiker en de leeftijd van het fretje. Indien het bloedsuiker nog boven de 4 mmol/L blijft en het fretje geen klachten heeft van een te laag bloedsuiker wordt eerst geprobeerd dit met aangepaste voeding op te vangen. Het bloedsuiker wordt dan elke 1-3 maanden gecontroleerd. Fretten onder de leeftijd van 7 jaar met een bloedsuiker lager dan 4 mmol/L, met klachten passend bij een te laag bloedsuiker maar verder gezond, zijn het meest gebaat bij een operatie waarbij de insulinomen worden verwijderd. Zie voor nadere informatie de website van de frettenkliniek. Indien geen operatie mogelijk is kan het beste gestart worden met een lage dosis Proglycem® (diazoxide). Door regelmatig elke 1-2 maanden het bloedsuiker te bepalen wordt deze dosis langzaam verhoogd en in het laatste stadium uitgebreid met een lage dosis prednison. De fretten “slijten” erg door deze medicatie en het regelmatig te lage bloedsuiker, ze worden steeds slomer en magerder en zullen uiteindelijk overlijden.

'''''Nieuw onderzoek'''''

In de Frettenkliniek starten we binnenkort met een onderzoek naar het gebruik van de frucosamine bepaling in het bloed bij fretten. Fructosamine is een verzamelnaam voor een aantal eiwitten waaraan bloedsuiker wordt gebonden. De hoeveelheid fructosamine in het bloed is een maat voor de gemiddelde bloedsuikerwaarde gedurende twee tot drie weken voorafgaand aan de meting. Hiermee kunnen we mogelijk het gebruik van medicatie bij de ziekte insulinomen beter reguleren.
De waarde van fructosamine is afhankelijk van de hoeveelheid eiwitten in het bloed, fretten hebben regelmatig een verlaagde hoeveelheid eiwitten in het bloed waardoor de interpretatie van het gemeten fructosamine zorgvuldig bestudeerd zal moeten worden.

===Longwormen===

Door: Hanneke Roest, frettendierenarts.

'''De Frettenkliniek''', Giessen

Onlangs is in Nederland tijdens een sectie bij een fret longworm (Aelurostrongylus Abstrusus) gevonden. Het is een haarvormige worm van ongeveer 7 tot 10 mm die voornamelijk bij de kat is aangetoond. Longwormen bij fretten zouden veel vaker kunnen voorkomen dan tot nu toe gedacht werd.

Afbeelding

Fretten kunnen zich besmetten door het eten van met longworm larven besmette slakken of door het eten van (wilde) muizen, vogels of kikkers die deze slakken hebben gegeten.
De door de fret opgegeten larven doorboren de darmwand en gaan via de bloedbaan naar de longen. Daar worden ze volwassen en beginnen na 4 weken met het produceren van eitjes. Deze eitjes komen uit in de longblaasjes waarna de larven worden opgehoest en doorgeslikt en via de ontlasting weer in de buitenwereld komen. De larfjes kunnen worden opgenomen door kikkers, slakken, kleine knaagdieren en vogels, waar ze zich verder ontwikkelen tot besmettelijke larfjes die weer door een volgende fret of kat kunnen worden opgenomen. Zes weken na een infectie kunnen bij katten de eerste larfjes dan weer in de ontlasting gevonden worden.

Verschijnselen
Waarschijnlijk verloopt een infectie met longworm meestal subklinisch. Dat wil zeggen dat de fret er geen verschijnselen van heeft. Sommige fretten kunnen wel klachten krijgen. Deze klachten passen vaak bij keelontsteking en bronchitis verschijnselen, zoals hoesten en kokhalzen. Bij lichamelijk onderzoek is de keel vaak gevoelig. Er kan veel slijm worden opgehoest.

Diagnose
Bij fretten die hoesten kunnen longfoto’s worden gemaakt maar daar veel fretten afwijkingen in de longen vertonen is dit niet bewijzend. Met onderzoek van de ontlasting is de diagnose wel met zekerheid te stellen.
Verse ontlasting wordt ingezet in een zogenaamde Baermann test. Hierbij wordt gekeken of er larfjes in de ontlasting zitten. Vals negatieven uitslagen kunnen voorkomen doordat de fret al klachten heeft voordat de volwassen wormen eitjes hebben gelegd of omdat de larven niet elke dag via de ontlasting worden uitgescheiden. Daarom is het verstandig om een aantal keren deze test te laten uitvoeren. Ook is het mogelijk om larven aan te tonen in sputum monsters die onder narcose uit de keel of luchtpijp worden verkregen.

Afbeelding

Behandeling
Longworminfecties bij de kat en fret zijn heel goed te behandelen met een ontwormmiddel. Een pipet Advocate® voor de kleine kat, kan in de nek van de fret gedruppeld worden en is voldoende. De in de longen aanwezige wormen worden hierdoor gedood. Het duurt een paar weken voor het hoesten is verdwenen. Fretten die buiten komen en (naakt)slakken eten kunnen het beste preventief 2x per jaar worden behandeld met dit middel.

Gezondheid en ziekte

2016-08-22T07:36:33Z

Karen: /* Een te laag bloedsuiker… wat wil dat zeggen? */

==Hoe herken ik een gezonde fret?==

Om te weten of je diertje misschien iets mankeert moet je wel weten hoe een gezonde fret in elkaar steekt. Pas als je bekend bent met het gedrag en uiterlijk van een gezonde fret kun je beoordelen of het noodzakelijk is om een dierenarts in te schakelen.

De beste manier om daar achter te komen bij je eigen diertje, is veel tijd aan hem of haar besteden en hem goed te observeren. Dat klinkt heel logisch, maar vaak genoeg weten fretteneigenaren geen specifieke vragen te beantwoorden als het noodzakelijk is. Geen twee fretten zijn hetzelfde. Heb je een goede band met je dier, dan kunnen zelfs de kleinste veranderingen opvallen.

Denk er vooral aan dat fretten nog dicht bij de natuur staan en erg stoïcijns zijn. Dat betekent dat ze pijn en ongemak niet snel zullen laten zien. Zwakte in de vrije natuur staat immers gelijk aan de dood.

====Tekenen van een gezonde fret====

In de regel is een gezonde fret een vrolijk, blij en speels diertje, wat graag ondeugende streken uithaalt.
Een aantal kenmerken van de gezonde fret:

*heldere, schone en glanzende ogen

*roze en vochtig tandvlees en slijmvliezen

*schone oren

*schone neus

*volle, glanzende vacht, zonder kale plekken of huidschilfers

*zachte (roze) voetzooltjes

*onderzoekend en nieuwsgierig gedrag vertonend

*normale, stevige bruine drollen in de bak. Enigszins afhankelijk van de voeding, maar nooit dun, brijig, hard of vreemd van kleur

*schone genitaliën en anus

*normale temperatuur, hartslag en ademhaling

==Wanneer kan er iets mis zijn?==

Zoals bij alle dieren kan je fret ook iets mankeren. Sterker nog, fretten zijn erg gevoelige dieren die vrij vatbaar zijn voor allerlei aandoeningen, ziekten en niet te vergeten ongelukjes.
Een fretje zal niet zo snel laten zien dat het iets mankeert. Soms zijn het erg kleine signalen, soms overduidelijke. Over het algemeen kun je stellen dat je niet al te lang kunt wachten met een dierenartsbezoek als je dier tekenen van gezondheidsproblemen of pijn laat zien. Het zijn kleine diertjes met weinig reserves.

'''Bij twijfel altijd contact opnemen met een dierenarts met frettenervaring!'''

Een lijst met dierenartsen vind je in [[nuttige adressen|dierenartsen]]

[[Bestand:Frettenkliniek 1.jpg|400px]]

====Tekenen van een ongezonde fret ====

Er zijn veel signalen die een fretje kan afgeven als het niet lekker in zijn vel zit of iets mankeert. Hieronder alleen een lijstje met enkele algemene tekenen. Meer ziekte gerelateerde tekenen vind je in het desbetreffende medische deel.

*matte en vieze ogen. In de ogen zie je de gemoedstoestand van je dier. Als hij zich niet lekker voelt zie je dat aan de blik in de ogen

*slechte vacht (dof, dun, kale plekken)

*echt droge neus

*wit tandvlees en slijmvliezen

*afwijkende ontlasting

*uitvloeiing uit neus, oor, oog of anus

*zachte, broze of gescheurde nagels

*huidirritaties of uitslag

*vreemd gedrag

*plotseling gewichtsverlies

*koorts

*niet eten of drinken

*overdreven veel slapen

====Tekenen van een fretje in nood====

Een fret in nood laat een speciaal gedrag zien, wat in een normale toestand niet voorkomt. Vang je een of meerdere signalen op, neem deze dan serieus en handel direct om de fret uit de noodsituatie te bevrijden. Ga zo nodig direct naar de dierenarts of neem contact met je dierenarts op.

Voorbeelden van noodsignalen:

*wijd open gesperde ogen

*schreeuwen, kekkeren of heel snel achter elkaar mokken

*wegschieten naar een donker plek, meestal ergens in of onder

*heftig schokken of krampen. Dit kan gebeuren na een (hoge) val, beknelling, elektrische schok of als er op gestapt is, door een hersen of ruggenmerg beschadiging

*blazen. Normaal blaast een fret om zijn ongenoegen te tonen. Aanhoudend en luid blazen kan pijn of hoge stress aanduiden

*anaal klieren lozen

*laten lopen van urine of ontlasting

====Tekenen van een fret met pijn====

Een fret zal door zijn stoïcijnse natuur niet snel pijn laten zien. Soms is het erg moeilijk om te zien of je fret pijn ervaart. De tekenen die hieronder staan kunnen je misschien helpen met je beslissing of het verstandiger is om contact met de dierenarts op te nemen

*doffe, matte of geknepen ogen

*kreunen

*tandenknarsen

*samentrekken van de spieren bovenop de kop

*niet willen eten

*problemen met kauwen

*eten uit de mond laten vallen

*erg kruimelen met brokjes eten

*moeite met slikken

*regelmatig platliggen

*moeite met lopen; kreupelen, wankelen, ledematen niet willen belasten of omhoog houden en uit balans zijn

*zichzelf niet kunnen wassen

*overdreven likken of krabben

*doffe vacht

*niet kunnen opstaan of gaan liggen

*steeds op dezelfde kant willen liggen

*moeite hebben met uitrekken of zich opkrullen

*geluiden maken bij plassen of poepen

*wegtrekken bij aanraken

*(proberen te) bijten bij aanraking op bepaalde plek

*depressief

*inactief en sloom

*niet willen spelen, ook niet met stimulatie

*gewichtsverlies

*vreemd gedrag

'''TIP '''

Mocht het zijn dat je fret ooit een traumatische ervaring meemaakt, zorg er dan voor dat je zelf rustig en kalm blijft. Fretten voelen je stemming erg goed aan en raken nog gestresster door jouw paniek. Houd je sterk en probeer je diertje zo goed mogelijk te helpen door

*rustig en met zachte stem te praten

*het zachtjes te aaien. Al kan het verstandig zijn om uit de buurt van de kop te blijven, omdat een gestresste fret makkelijker kan bijten

*indien mogelijk de kop of het hele lijf bedekken met een doek of dekentje

*er gewoon bij blijven. Ook dieren hebben graag een vertrouwd persoon om zich heen in noodsituaties

*neem het in de nekvel als het dier in paniek is. Een fret in paniek kan zichzelf nog meer verwonden. Bovendien zal er nagekeken moeten worden wat het mankeert. In het nekvel pakken is dan de meest effectieve methode. In het nekvel pakken is normaal gesproken niet pijnlijk.

[[Bestand:11886142-ehbo-doos-met-stethoscoop-op-een-witte-achtergrond.jpg]]

==EHBO==

Er kan altijd een ongelukje gebeuren of iets aan de hand zijn, waar je als eigenaar of verzorger je fret meteen bij moet helpen.
Blijf vooral zelf rustig, praat tegen je fretje en pak het zo nodig in het nekvel. Zorg dat je rustig kunt bekijken wat er aan de hand is en hoe je het beste kunt helpen. Rustig betekent resoluut en overtuigend naar je dier toe zijn, niet alles op je gemakje doen. Zorg dat je het telefoonnummer van je dierenarts altijd bij de hand hebt, programmeer het in je telefoon!
Zorg dat eventueel andere loslopende fretjes veilig in hun kooi geplaatst worden. Dan heb je daar geen omkijken meer naar. Roep eventueel hulp in om dat te laten doen.

Het is altijd handig een klein frettenEHBOdoosje thuis te hebben. Daarin kan zitten: een schaar, een pincet, gaasjes, kleine smalle verbandrolletjes en een wat bredere verbandrol, betadine en een potje met wat maizena om een bloedend nageltje te stelpen.

Voor alle gevallen geldt dat het erg belangrijk is om een dierenarts te hebben met ruime frettenervaring. Veel dierenartsen hebben geen ervaring met fretten, of erg minimaal. Er zijn nogal wat typische frettenaandoeningen en medicijnen waar een fret erg slecht op kan reageren en die zelfs schade kunnen toebrengen! Mocht je erg grote spoed hebben en is er geen frettendierenarts in de buurt, laat dan de behandelend arts contact opnemen met een dierenarts met ruime frettenervaring.
Een lijst van dierenartsen met frettenervaring vind je hier [[nuttige adressen|dierenartsen met frettenervaring ]].

====Abces====

Een abces is een zacht, pijnlijk bultje, soms rood of geel gekleurd. Meestal het gevolg van een bijt of snijwond die gesloten is met verontreiniging binnenin (door bacterieën bijv.). Het bultje is gevuld met pus. Een enkele keer kan een graszaadje ook voor een abces zorgen.
Abcessen zijn erg pijnlijk en indien onbehandeld kan het voor een uitgebreide infectie zorgen, zelfs een bloedvergiftiging. Uiteindelijk zal je fret het met de dood moeten bekopen.
Vermoed je een abces bij je fret, ga er dan zo snel mogelijk mee naar de dierenarts, zodat deze behandeld kan worden. Vaak zal het nodig zijn om een kleine chirurgische ingreep te doen en de wond schoon te spoelen. Daarnaast zal er een antibioticum voorgeschreven worden. Niet alle antibiotica is geschikt voor fretten. Neem contact op met een dierearts met frettenervaring om zeker te zijn van de juiste behandeling.

====Aanval/Hypo ====

Wanneer de hersenen de elektrische impulsen niet meer goed kunnen herleiden ontstaat er een aanval. Dat kan enkele seconden, maar ook minuten lang duren.
De oorzaak loopt erg uiteen, het kan gaan van een laag bloedsuiker tot een ernstige oormijt-besmetting aan toe. Er zijn toevallen die heel rustig verlopen en onopgemerkt blijven, maar de meeste hebben een groot impact op de ledematen in combinatie met het verlies van controle van de blaas/darm, watertanden, en braken.
Het enige wat je kan doen als een fret een aanval heeft is hem naar een rustige, wat donkere plek brengen. Zorg dat hij zichzelf niet verwond. Houd hem weg van andere huisdieren.
Blijf zelf rustig en praat tegen de fret. Na een aanval is je fret moe en uitgeput. Probeer je fret niet tegen te houden tijdens een aanval, maar houd hem wel zo rustig mogelijk en warm. Hij zal verward zijn en door elkaar geschud zijn.
Om hem wat te stimuleren om weer tot zijn positieven te komen, doe dan wat honing of druivensuiker op zijn tandvlees. Herhaal dit elke vijf minuten, totdat hij weer een beetje bij komt. Geef hem daarna wat zacht voedsel.

====Allergische reactie====

Een allergische reactie kan ontstaan door een vaccinatie, een medicijn, voedsel of een (chemische) stof waar je dier mee in aanraking gekomen is. Houd je fret warm (bijv in een deken) en ga er meteen mee naar de dierenarts. Een heftige reactie kan snel dodelijk aflopen!
Symptomen kunnen zijn:

*zwelling in het gezicht, met name in en rond de ogen, lippen en neus

*uitslag

*kwijlen

*diarree

*bleke slijmvliezen

*toevallen en heftig trillen

*zwelling op de entplaats

De dierenarts zal met medicatie en eventueel infuus je diertje er boven op proberen te helpen.

====Beknelling====

Het kan voorkomen dat je fretje ergens tussen vast komt te zitten. Hetzij doordat het ergens zijn nieuwsgierige neus ingestoken heeft, maar er geen ruimte was voor de rest van het lijf. Hetzij doordat je per ongeluk op een pootje hebt gestapt. Bekijk altijd nauwkeurig of er zwelling gaat optreden nadat je je diertje bevrijd hebt. Heeft het pijn of bloed het ergens? Is dat het geval, neem dan contact op met je dierenarts.
Is je fretje bewegingsloos, loopt het duidelijk mank of valt het om? Ga dan met grote spoed naar de dierenarts!
Valt het mee, maar is er toch sprake van bijvoorbeeld een beetje zwelling op het pootje, probeer dan zo ver je fret het toelaat, de zwelling te koelen onder een koude kraan of met een coolpad (nooit direct op het dier leggen, maar een doek er tussen).

====Bijtwonden====

Mensen met fretten hebben vaak ook andere dieren in huis. Vaak gaat alles naar wens, mocht er van agressie onderling sprake zijn dan kan een beet van een ander dier op de loer liggen.

Als je fret wordt gebeten door een ander huisdier, spoel dan de wond direct goed uit met koud/lauw-warm water.
Als de wond erg bloed, probeer deze dan voorzichtig met een gaasje of washandje wat dicht te duwen. Ga dan onmiddellijk naar je dierenarts.
Een kattenbeet kan gevaarlijk zijn vanwege de hoeveelheid bacteriën in het speeksel, een beet van een kat vraagt vaak om een bepaald soort antibiotica.
Is je fret gebeten door een dier in het wild of een verdwaald dier, ga dan direct naar een dierenarts. Het is niet geheel onwaarschijnlijk dat je dier besmet zou zijn geraakt met rabiës(hondsdolheid). Preventief handelen is dan noodzakelijk. Let goed op eventuele veranderingen bij je fret.

====Botbreuken====

Fretten zijn zeer flexibel en veerkrachtig, maar toch kunnen er beenverwondingen ontstaan die je zonder een röntgenfoto niet kunt herkennen.
Houd je fret bij een beenbreuk zo rustig en stabiel mogelijk. Probeer niet zelf vast te stellen wat er aan scheelt, maar '''ga direct naar een dierenarts'''.
Heeft je fret een gebroken beentje of een gewonde rug, hinkt hij of vertoond hij pijn bij het lopen? Pak hem dan voorzichtig op en leg hem in zijn kooi, '''bel dan onmiddellijk de dierenarts.''' Houd je fretje goed warm.
Voor het vervoer naar je dierenarts wikkel je je fret in een doek om de ledematen zo stil en stabiel mogelijk te houden onderweg.

====Braken====

Braken kan worden veroorzaakt door verschillende oorzaken, variërend van slecht voedsel tot een blokkade (verstopping). Soms is er iets in de maag gekomen wat fout uitpakt en de fret doet braken.
Houd een brakende fret altijd goed in de gaten. Het braken heeft vaak te maken met maagproblemen of de een of andere achterliggende ziekte.
Ontstaat het braken door een blokkade, een haarbal of een ongewenst voorwerp in de maag (rubber of iets dergelijks), dan is spoedeisende hulp noodzakelijk en zal de dierenarts d.m.v. een operatie de blokkade op moeten lossen.

====Brandwonden====

Hoewel dieren door hun natuurlijke afkeer voor vuur en extreme hitte minder frequent brandwonden oplopen, is het toch nuttig te weten wat te doen als het noodlot toeslaat. Brandwonden kunnen veroorzaakt worden door vuur, straling (bijvoorbeeld zonlicht), electriciteit en chemicaliën. Let altijd goed op je fret in de buurt van open haarden, ovens en bij het roken van sigaretten.

Brandwonden kunnen worden opgedeeld in 3 graden:

* eerste-graads brandwonden, hierbij zijn slechts de oppervlakkige huidlagen aangetast, toch zijn ze pijnlijk. De huid is rood en licht gezwollen. Als je op de huid drukt wordt ze wit. Na 1 à 2 dagen laat de verbrande huid los.

*tweede-graads brandwonden, deze dringen dieper in de huidlagen door, zodat de huid blaren krijgt die gevuld raken met transparante vloeistof. Ze zijn zeer pijnlijk.

*derde-graads verbranding tast de volledige dikte van de huid aan. De huid kan wit zijn of zwart verkoold. Haren komen makkelijk los. Als ook de huidzenuwen zijn beschadigd veroorzaken ze weinig of zelfs geen pijn.

Tijdens contact met een heet voorwerp of vlam wordt een grote hoeveelheid warmte opgeslagen in het weefsel. Deze warmte wordt geleidelijk vrijgegeven aan het omgevend weefsel. De verbranding gaat dus eigenlijk nog een tijdje door nà het contact, ook al was dat slechts van korte duur.

Tijdens en na een operatie is toevoer van warmte meestal noodzakelijk, dit om de fret weer op temperatuur te krijgen of te houden. De dierenarts maakt daarvoor gebruik van een couveuse, die is daarvoor het meest geschikt. Ook kunnen warmtematjes gebruikt worden, maar wees daar voorzichtig mee. Je fret mag immers niet te warm worden, daar kunnen ze immers heel slecht tegen. Regelmatig zal ook de temperatuur van je fret gemeten moeten worden bij het gebruik van een warmtematje. Het zal niet de eerste keer zijn dat een fret door verkeerd gebruik van een warmtemat brandwonden oploopt.
Ga hier dus heel nauwkeurig mee om, neem voordat je een warmtemat gaat gebruiken altjd eerst even contact op met een ervaren frettendierenarts voor het nodige advies.

[[Bestand:Brandwonden door warmtematje.jpg|300px]]

brandwonden na het foutief gebruik van een warmtemat

'''Wat te doen bij brandwonden'''

Koel de plek met lauwwarm water gedurende minstens 10 minuten. '''Ga daarna meteen door naar een dierenarts'''.
Gebruik nooit olie, ijs, ijswater of ontsmettingsmiddelen om de huid te koelen daar deze de gekwetste huid alleen maar verder kunnen beschadigen. Een verzachtende brandwondenzalf zoals Flammazine mag wel. Prik blaren niet open.
Zie ook [http://www.frettenkliniek.nl/ziekten-en-aandoeningen/huidaandoeningen#brand]

====Diarree====

Diarree kan een symptoom zijn van vele soorten van ziekten. Inwendige parasieten kunnen de oorzaak zijn, een obstructie of het kan een teken zijn van een dodelijke ziekte zoals leverziekten. Het is zaak de fret met diarree zo snel mogelijk te laten behandelen, omdat veel kostbare vloeistoffen verloren raken omdat het lichaam het voedsel niet langer absorbeert.
Als diarree langer dan een halve dag aanhoudt, maak dan een afspraak bij je dierenarts en neem een monster van de ontlasting mee. Hij kan deze dan meteen nakijken.

====Electrische schok====

Elektrische schokken kunnen vrij hevig zijn en zo mogelijk je fretje doden. Je kan zelf vrij weinig doen, alleen '''onmiddellijk met je fret naar de dierenarts te gaan'''. Houd hem tot die tijd warm en zo rustig mogelijk, praat zachtjes tegen je fret, je stem zal hem kalmeren.
Een elektrische schok is meestal het vervolg van het kauwen op elektriciteitsdraden. De meeste problemen zullen bij een schok ontstaan in de mond, de tanden en het tandvlees.
Houd er rekening mee dat beschadigde snoeren ook brand kunnen veroorzaken. Behandel eerst je fret en bekijk pas daarna de schade aan de snoeren en vervang de aangevreten snoeren onmiddellijk. Zorg dat de fret er nooit meer bij kan.

====Homeopathie====

Gezonde dieren voelen zich fit en vitaal. Het afweersysteem is in staat om alle processen in het lichaam goed te coördineren en de invloed van ziekteverwekkers is minimaal. Wanneer er gezondheidsklachten ontstaan betekent dit, dat het herstellend vermogen ontregeld of verzwakt is. Soms heeft het lichaam hulp nodig om weer in balans te komen. Homeopathie is een geneeswijze waarbij met medicijnen op natuurlijke basis, niet alleen de klachten worden behandeld, maar ook het zelfherstellend vermogen van het dier wordt gestimuleerd.

Wanneer de fret zich "anders dan anders" gedraagt of er sprake is van een langer durend gedragsprobleem, dan zou homeopathie ook een waardevolle betekenis voor de fret kunnen zijn. Deze problemen kunnen namelijk veroorzaakt worden doordat uw fret zich niet lekker voelt.

Ook kunnen er oorzaken zijn waardoor hij emotioneel gezien uit balans is gebracht. Hierbij kun je denken aan

*ziekte
*verhuizing
*mishandeling
*overlijden van een maatje
*angsten
*etcetera

====Huiduitslag====

Merk je dat je fret uitslag, bultjes, puistjes of schilfers heeft, neem dan contact op met de dierenarts. Ga niet zelf aan de gang met zalfjes of shampoo's. Die kunnen meer kwaad dan goed doen.
Een schilferige, droge huid kan te maken hebben met slechte voeding. Zorg voor een goede voeding met hoge voedingswaarden en voldoende vet. Het kan ook een symptoom zijn van bijnieraandoeningen.
Kleine zwarte plekjes op de staart van je fret kunnen 'mee-eters' zijn. Dit als gevolg van vuil en stof wat is blijven plakken aan de vetafscheiding van de huid. '''Knijp ze nooit uit!''' Heeft je fret hier last van, was het staartje dagelijks met lauwwarm water en gebruik een wattenbolletje om hiermee over de huid te wrijven en het zacht te maken. Na enkele dagen zal er al verbetering zijn.

'''LET OP:''' huiduitslag kan duiden op een besmetting met hondenziekte of een allergische reactie. Neem direct contact op met een dierenarts als dit plotseling optreedt of verergert.

====Oogletsels====

Door het onderling spelgedrag van fretten kan heel makkelijk oogletsel ontstaan.
Ook vreemde stoffen in de ogen zijn altijd mogelijk. Als je fret een kras op het oog oploopt, spoel het oog dan met koud water. Heeft je fret een vreemde stof in het oog of een korrel zand of iets dergelijks, ga dan naar de dierenarts om verdere beschadiging te voorkomen.
Oogschade bij je fret vraagt altijd om ervaren deskundige hulp.

====Penisbotje====

Mannelijke fretten (rammen) hebben op de buik een penis ter de hoogte van de navel. In de penis zit het penisbotje dat de vorm van een J heeft met aan het einde en klein haakje. De mogelijkheid bestaat dat de voorhuid opschuift als een fretje langs gaas of tralies omhoog of omlaag klimt (of een ijzeren trapje af gaat), en aan dit haakje vast komt te zitten aan het gaas of de tralies.
Door het vast blijven zitten schrikt de fret en trekt zich los wat gepaard kan gaan met veel pijn, er kan een forse beschadiging (afscheuren van het penisbotje) of bloeduitstorting ontstaan van het omliggende weefsel. Ook kan het gebied eromheen gaan ontsteken rond het gebied dat geiïrriteerd is.
Ga direct naar een ervaren frettendierenarts als je fret dit is overkomen om na te laten kijken wat de werkelijke schade is.

====Ringworm====

Ringworm is een schimmelinfectie en erg besmettelijk, ook voor mensen. Katten kunnen dragers zijn, zonder er zelf last van te hebben.
Je kunt het herkennen aan kleine, kale en soms schilferige plekjes over het lichaam of rondom de teentjes. Deze plekjes kunnen groot en rond worden, soms met een rood en korstig oppervlak. Het geeft veel jeuk. Door de grote jeuk kunnen er secundaire huidinfecties ontstaan, vanwege het vele krabben. Ga er mee naar de dierenarts voor de juiste behandeling en behandel alle aanwezige huisdieren mee. Ook als ze nog geen tekenen van besmetting geven.
Houd aangetaste dieren apart, draag handschoenen bij het behandelen en was al het beddengoed, mandjes en dergelijke uit op minimaal 60 graden. Sop borstels, kooien en speelgoed met een 1:10 Dettol oplossing. Sporen van ringworm kunnen buiten hun gastheer tot 18 maanden overleven en voor herbesmetting zorgen. Volg de aanwijzingen van de dierenarts over het reinigen en desinfecteren van de leefomgeving.

====Shock ====

In een shock zijn komt meestal als reactie op een eerdere verwonding, ziekte of ernstige angst. Zorg dat je altijd honing, nutri-gel of druivensuiker in huis hebt om dat je fretje te kunnen geven bij problemen.
Kenmerken van een Shock zijn:

*zeer snelle ademhaling

*sloomheid

*piepen

*snelle hartslag

*bleke neus, huid, oren en (blauwachtig)tandvlees

*apathie

*diarree

Je kunt je fret helpen door hem warm en rustig te houden. Rol zijn lichaam in een handdoek, deze mag wat warm gemaakt worden in de magnetron, maar niet te warm!
Laat het hoofd van de fret altijd vrij. Praat zacht en geruststellend tegen je fretje en dim de lichten in de kamer. Soms is een beetje honing of nutri-gel op het tandvlees nuttig.
Laat hem niet eten of drinken, hij heeft het al moeilijk genoeg om te ademen, er is bijna nooit een slikreflex.
Zorg ervoor dat je auto opgewarmd is voor je vertrekt naar de dierenarts. Laat je dierenarts weten welke maatregelen je al hebt genomen en hoe hij daarop reageerde. De dierenarts zal vloeistof gaan toedienen voor een snel herstel. Is de shock ontstaan als gevolg van bloedverlies, dan krijgt hij soms een bloedtransfusie, wat levensreddend kan zijn.

====Longworm====

Onlangs is in Nederland tijdens een sectie bij een fret longworm (Aelurostrongylus Abstrusus) gevonden. Het is een haarvormige worm van ongeveer 7 tot 10 mm die voornamelijk bij de kat is aangetoond. Longwormen bij fretten zouden veel vaker kunnen voorkomen dan tot nu toe gedacht werd.

Fretten kunnen zich besmetten door het eten van met longworm larven besmette slakken of door het eten van (wilde) muizen, vogels of kikkers die deze slakken hebben gegeten.
De door de fret opgegeten larven doorboren de darmwand en gaan via de bloedbaan naar de longen. Daar worden ze volwassen en beginnen na 4 weken met het produceren van eitjes. Deze eitjes komen uit in de longblaasjes waarna de larven worden opgehoest en doorgeslikt en via de ontlasting weer in de buitenwereld komen. De larfjes kunnen worden opgenomen door kikkers, slakken, kleine knaagdieren en vogels, waar ze zich verder ontwikkelen tot besmettelijke larfjes die weer door een volgende fret of kat kunnen worden opgenomen. Zes weken na een infectie kunnen bij katten de eerste larfjes dan weer in de ontlasting gevonden worden.

Waarschijnlijk verloopt een infectie met longworm meestal subklinisch. Dat wil zeggen dat de fret er geen verschijnselen van heeft. Sommige fretten kunnen wel klachten krijgen. Deze klachten passen vaak bij keelontsteking en bronchitis verschijnselen, zoals hoesten en kokhalzen. Bij lichamelijk onderzoek is de keel vaak gevoelig. Er kan veel slijm worden opgehoest.

Bij fretten die hoesten kunnen longfoto’s worden gemaakt maar daar veel fretten afwijkingen in de longen vertonen is dit niet bewijzend. Met onderzoek van de ontlasting is de diagnose wel met zekerheid te stellen.
Verse ontlasting wordt ingezet in een zogenaamde Baermann test. Hierbij wordt gekeken of er larfjes in de ontlasting zitten. Vals negatieven uitslagen kunnen voorkomen doordat de fret al klachten heeft voordat de volwassen wormen eitjes hebben gelegd of omdat de larven niet elke dag via de ontlasting worden uitgescheiden. Daarom is het verstandig om een aantal keren deze test te laten uitvoeren. Ook is het mogelijk om larven aan te tonen in sputum monsters die onder narcose uit de keel of luchtpijp worden verkregen.

Longworminfecties bij de kat en fret zijn heel goed te behandelen met een ontwormmiddel. Een pipet Advocate® voor de kleine kat, kan in de nek van de fret gedruppeld worden en is voldoende. De in de longen aanwezige wormen worden hierdoor gedood. Het duurt een paar weken voor het hoesten is verdwenen. Fretten die buiten komen en (naakt)slakken eten kunnen het beste preventief 2x per jaar worden behandeld met dit middel.

====Snijwonden====

Was de snijwond voorzichtig uit met koud water, om deze vervolgens met een zachte maar stevige druk dicht te duwen. Gebruik daarbij een goed, schoon hygiënisch gaasje of schoon washandje. Als het mogelijk is, draai er dan een verbandje om, maar vooral niet te strak.
Je fret kan ook inwendige schade hebben opgelopen die je zelf niet kunt zien, dus een bezoek aan de dierenarts is hier ook wenselijk. Mogelijk is, om geen infectie op te lopen, een antibiotica kuur gewenst. Vergeet niet dat fretten niet veel bloed kunnen verliezen.

====Vergiftiging====

De behandeling van een vergiftiging hangt geheel af van hetgeen je fret heeft binnen gekregen, wat de geconsumeerde stof was.

'''Ga direct naar de dierenarts''' en neem, indien mogelijk, datgene wat je fret gegeten heeft mee zodat de dierenarts een goed beeld krijgt van wat je fret heeft binnengekregen.

Kijk ook bij [[huisvesting#giftige_planten]] en [[huisvesting#giftige_huis-tuin-en-keuken_producten]]

====Zonnesteek====

Fretten zijn zeer gevoelig voor een zonnesteek.
Een temperatuur van meer dan 26,6 Celsius kan in sommige gevallen dodelijk zijn voor je fret. Met name zieke en oudere dieren zijn erg kwetsbaar.
Tekenen van een zonnesteek zijn :

*zwaar hijgen

*slijm uit de neus of mond

*extreme sloomheid

*verlies van bewustzijn.

De belangrijkste doelstelling is om de temperatuur van je fret naar beneden te brengen, dit moet echter ''heel langzaam'' gebeuren, anders riskeer je dat je fret in een schok terecht komt.
Een directe afname in temperatuur kan ook leiden tot de dood.

''Verlaag de temperatuur van je fret op de volgende manieren:''

*haal de fret onmiddellijk uit de zon en warmte,

*geef hem wat water te drinken via een lepeltje, behalve als je fret bewusteloos is, dan ''NOOIT ''vloeistof toedienen!

*pak niet te koud water en koel de pootjes van de fret hiermee, ook in de lies en op plaatsen waar minder beharing voorkomt, zoals op de lage buik. Gebruik daarvoor een washandje.

Je kunt de fret ook onderdompelen in ''lauw water'', maar houdt zijn hoofd en de bovenkant (de helft) van zijn lichaam altijd boven water! Het water dat verdampt op de huid zal het lichaam afkoelen en de temperatuur verlagen. Dompel de fret nooit in koud water, de schok zou hem kunnen doden!
Je kunt de fret ook af laten koelen met behulp van een ventilator, deze methode is niet zo effectief, maar altijd nog beter dan niets in een noodsituatie. Ga dan onmiddellijk naar de dierenarts. Deze zal extra vloeistof toedienen en zo nodig medicatie en of andere hulp bieden.
Neem in warme maanden altijd water mee voor onderweg. Probeer de fret onderweg koel te houden door middel van plastic colaflessen, gevuld met bevroren water in zijn kooi of carrier te leggen. Wikkel de flessen altijd in een handdoek en houd ze in de kooi. Dit is een gemakkelijke manier om het je fret bij warmte zo prettig mogelijk te maken.

Wat goed werkt voor je fret om bij extreme hitte oververhitting te voorkomen is het plaatsen van een airco in de ruimte waar je fretje het meeste zit.
Helaas is niet iedereen in het bezit van een airco, er is echter wel een manier om de temperatuur in je kamer toch wat te verlagen door middel van een ventilator en bevroren ijs.
Wat je nodig hebt zijn een ventilator en 4 flessen bevroren water per ventilator.
Leg de 4 flessen water in de diepvries totdat deze volledig bevroren zijn.
Zet de ventilator aan en zet twee van de vier bevroren flessen water voor de ventilator. Als de twee flessen zijn ontdooit wissel je deze om tegen de andere twee bevroren flessen in de vriezer en leg je de ontdooide weer terug, zo blijf je steeds reserves houden.

==Ziekten en aandoeningen==

===Aleutian Disease===

Door: Hanneke Roest, frettendierenarts.

'''De Frettenkliniek''' te Giessen

In 2005 bleek dat uit Nieuw Zeeland geimporteerde fretten vrijwel allemaal besmet waren met het Aleutian Disease virus. Velen stierven op jonge leeftijd. Het virus kon zich in Nederland en de rest van Europa verspreiden doordat de dieren pas na maanden (soms jaren) ziek werden. Dankzij de samenwerking tussen de Frettenkliniek, de frettenverenigingen (met name de financiele steun van Stichting de Fret), de opvangcentra, de fokkers, het C.F.E. (Cooperatie van Fokkers van Edelpelsdieren) en dierenartsen konden we de ziekte in Nederland al na een paar jaar onder controle krijgen. Op dit moment lijken er nog slechts enkele geisoleerde fretten met deze aandoening in Nederland aanwezig.

'''''De oorzaak'''''

De ziekte wordt veroorzaakt door het Aleutian Mink Disease Virus (ADV), dit is een Parvovirus dat de nerts, fret en andere marterachtigen kan infecteren. Het virus is in de verte verwant aan het honden en katten Parvovirus maar heeft een geheel andere structuur. Er zijn vijf nertsenstammen en tenminste drie frettenstammen geisoleerd. Er wordt aangenomen dat de fretten stammen variaties (mutanten) zijn van het nertsvirus. Het lijkt er op dat de ene stam meer schade kan aanrichten dan de andere stam en dat er dus net als bij griep een verschil in virulentie kan bestaan. Diverse uitbraken van Aleutian disease zijn beschreven in Amerika, Canada, Japan en Engeland.

'''''Het verloop van de ziekte'''''

Er wordt algemeen aangenomen dat besmetting plaats vindt via direct en indirect contact met lichaamsvloeistoffen als bloed, speeksel, urine en ontlasting. Het is gebleken dat intensief contact nodig is om de ziekte te verspreiden. Het kan een aantal maanden tot wel een paar jaar duren voordat een fretje ziek kan worden na een besmetting met het Aleutian Disease virus. ADV veroorzaakt een enorme toename van antilichamen (afweer) in het bloed. Normaliter moeten deze antilichamen het virus onschadelijk maken maar om onbekende redenen doen zij dit niet. Deze antilichamen kunnen bij fretten "immuuncomplexen" vormen welke neerslaan in diverse organen ( o.a. nieren, lever, galwegen, ruggenmerg, maagdarmkanaal, bloedvaten en blaas). Hierdoor ontstaan ontstekingen in deze organen. Als er een milde ontsteking aanwezig is dan lijkt de fret redelijk normaal. Bij een ernstige ontsteking zal het fretje ziek worden en symptomen vertonen afhankelijk van welke organen zijn aangetast. Daarnaast veroorzaakt het virus een verzwakking van de afweer waardoor het fretje minder weerstand heeft tegen andere infecties.

'''''De symptomen'''''

In Nederland werden de meeste geinfecteerde fretten (CIEP test positief) ook daadwerkelijk ziek maar de symptomen konden sterk varieren. De ziekteverschijnselen zijn sterk afhankelijk van de plaatsen in het lichaam waar de immuuncomplexen een ontsteking veroorzaken. Plotselinge sterfte van dieren in een goede conditie zonder voorafgaande ziekteverschijnselen is mogelijk.

De meeste fretten zijn echter al een tijdje ziek en vertonen in hoofdlijnen een van de twee volgende ziektebeelden:

1. Chronisch progressief verlopende ziekte" waarbij het dier langzaam maar zeker steeds zieker wordt met verschijnselen als: gewichtsverlies, slechte vacht, lusteloosheid en slechte eetlust. Bloedarmoede en bloed in de ontlasting kunnen aanwezig zijn. De meeste fretten ontwikkelen uiteindelijk een slechte lever- en nierfunctie. Bij fretten met AD zijn tevens oogontsteking, longontsteking en hartproblemen mogelijk.

2. Neurologische problemen beginnend met zwakte of verlamming van de achterhand. Deze kan zich uitbreiden naar voren. Soms treedt herstel op van de neurologische symptomen.
Het is belangrijk om te beseffen dat bovenstaande symptomen ook heel goed bij andere ziekten van de fret aanwezig kunnen zijn. Het is daarom absoluut onmogelijk om op basis van louter de symptomen de diagnose te stellen!

'''''De diagnose'''''

Een definitieve diagnose is tijdens het leven niet te stellen. Er zijn wel verschillende testen beschikbaar die een sterke aanwijzing kunnen geven dat een fret is besmet met ADV:

1. ''Eiwit-elektroforese van bloed.''
Sommige fretten met Aleutian Disease vertonen een stijging van een bepaalde eiwitfractie (gammaglobulinen) in het bloed.

2. ''De CIEP (of CEP) test van bloed.''
Deze Counterimmunoelectroforese test toont antilichamen aan tegen ADV in het bloed. De test is zeer betrouwbaar en wordt reeds jarenlang gebruikt voor de diagnostiek bij nertsen en fretten over de hele wereld. Deze test bleek van veel waarde bij het aantonen en de verspreiding van de ziekte in Nederland. Dieren met een positieve CIEP test bleken voor het overgrote deel uiteindelijk allemaal ziek te worden.

3. ''DNA in situ hybridisatie test.''
Hierbij wordt het DNA aangetoond in de cellen alwaar het een ziekelijke verandering heeft veroorzaakt. De test is erg gevoelig en toont aan dat het dier inderdaad ziek is geworden door het Aleutian virus. De test is 100% betrouwbaar. Deze test is in Nederland niet aanwezig, wel in Amerika. De eerste Nederlandse monsters zijn dan ook naar Amerika verstuurd voor een duidelijke definitieve diagnose op weefsel van gestorven dieren.

De testen 1-2 tonen slechts aan dat het dier in contact is geweest met virus. Fretten kunnen jarenlang drager zijn voordat ze ziek worden, al die tijd zijn ze helaas wel een mogelijke bron van infectie voor andere fretten. Weefselonderzoek door de patholoog (van weefselbiopten of een postmortale sectie) kan een waarschijnlijkheids diagnose geven. In combinatie met een positieve CIEP test en uitsluiting van andere oorzaken van ziekte, kan dit na de dood van het dier wel een zeer sterke aanwijzing zijn voor Aleutian Disease. Testen die gebruikt worden voor het aantonen van het honden Parvovirus zijn niet betrouwbaar voor het aantonen van ADV bij fretten. Fretten met een tatoeage op de buik van Mystic Ferrets (zoals op bijgaande foto) bleken vaak het ADV virus bij zich te dragen.

'''''De behandeling'''''

Er bestaat géén behandeling voor deze ziekte. De fretten kunnen eventueel ondersteund worden met speciale voeding, ontstekingsremmers en antibiotica. De omgeving (in een huishouden) is vaak moeilijk te ontsmetten. De aanbevolen middelen (10% natronloog of parvocide desinfectantia) zijn vaak erg agressief om in een woning te gebruiken. Bij nertsenfarms is bekend dat het ADV virus langdurig in de omgeving kan overleven.

'''''Preventie'''''

Er is geen vaccin beschikbaar. Fretten die positief zijn met de CIEP test kunnen het beste geisoleerd worden. Dat wil zeggen dat ze niet in contact dienen te komen met andere fretten dan die van het huishouden waar ze in leven. Dus niet meenemen naar frettendagen. Deze dieren hoor ook niet thuis in een frettenopvang of pension vanwege het grote besmettings risico. Het lijkt niet zo zinvol om ze in het huishouden waar ze leven apart te houden van de andere fretjes. Die hebben immers al lang contact gehad met de positieve fret. Hoewel het blijkt dat fretten hun eigen Aleutian virus stammen hebben is het toch niet verstandig om fretten te huisvesten in de buurt van nertsen.

'''''Wanneer testen met de CIEP test'''''

Pups kunnen getest worden vanaf vanaf 4 maanden leeftijd. We testen vanaf die leeftijd omdat het immuunsysteem dan pas goed is ontwikkeld.
Na de Nobivac Puppy DP enting kan het beste een maand worden gewacht. Er bestaat een heel kleine kans dat de test hierdoor wordt beinvloed.
Fretten die uit het buitenland worden geimporteerd adviseer ik om zowel in het land van herkomst als in Nederland te laten testen met de CIEP test.

[[Bestand:Ontsteking in AD nier Small.jpg|400px]]

Ontstoken nier

[[Bestand:Tattoo fret.jpg|400px]]

'Mystic Ferret' fret met tatoeage

===Anaalklier problemen===

Door: Hanneke Roest, frettendierenarts.

'''De Frettenkliniek''' te Giessen.

Dat een fretje een bepaalde geur bij zich heeft, is de fretten-liefhebber wel bekend. Sommige mensen vinden dat stinken, zelf vind ik de geur wel prettig. Het schijnt dat deze geur (sterk verdund) ook wel in parfums wordt gebruikt.

'''''Functie van de anaalklieren'''''

Helaas zijn er echter ook fretjes die een wel erg penetrante geur verspreiden. Deze fretjes zijn òf nog niet gecastreerd òf ze laten hun anaalklieren lopen òf beide. Anaalklier-vocht is bedoeld om het territorium af te bakenen. Er wordt als het ware een geurvlaggetje neergezet met de bedoeling dat andere fretten weten dat dit is het terrein is van de betreffende fret. Het "sleetje rijden" dat sommige fretjes kortdurend doen nadat ze op de frettenbak zijn geweest, is bijvoorbeeld ook markering van hun terrein waarbij wat anaalkliervocht wordt achtergelaten. Dit markeren gebeurt vaker bij ongecastreerde mannetjes omdat zij door hun opspelende hormonen een behoorlijke territorium-drift kunnen ontwikkelen. Daar de fret van nature geen groepsdier is, is dit gedrag een belangrijk onderdeel in de verdeling van de leefruimte.
Het legen van de anaalklieren tengevolge van angst komt bij fretjes slechts zelden voor.

In ''Amerika'' worden de anaalklieren al op 6 weken leeftijd verwijderd tezamen met castratie of sterilisatie. Amerikanen houdenvan gemak. Er wordt een standaard huisdier verkocht dat in ieder geval niet terug gebracht hoeft te worden ivm onwelriekend ruiken. In ''Nederland'' is het verwijderen van anaalklieren wettelijk verboden tenzij er een diergeneeskundige reden voor is. Hoewel ik vind dat de Amerikanen naar mijn idee wel iets te graag het chirurgisch scalpel hanteren, zit er mogelijk wel een klein voordeel aan deze methode. Met het verwijderen van de anaalklieren ontneem je de fret een mogelijkheid tot communicatie; tot markering oftewel tot het afbakenen van zijn terrein. In (te) grote groepen zou dit mogelijk voor een vermindering van stress kunnen zorgen.

'''''Ontsteking van de anaalklieren'''''

Regelmatig wordt mij gevraagd of de hazelnoot grote ''knobbels'' naast het poepgaatje bij de fret niet veel te groot zijn en of de anaalklieren misschien zijn verstopt. De fret is echter familie van het stinkdier en behoort grote anaalklieren te hebben. De klieren liggen naast de anus op vier en op acht uur en monden met een klein kanaaltje uit op de overgang van het anusslijmvlies en de huid.

De anaalklieren van de fret kunnen net als bij de hond ontstoken raken en dan gaan lekken, dat is voor zowel u als eigenaar als de andere fretten in de kooi géén prettige gewaarwording. Het ''stinkt'' behoorlijk. Honden likken vaak aan ontstoken anaalklieren, fretjes doen dat veel minder. Het bekende ''"sleetje rijden"'' waarbij het fretje met de anus over de grond schuurt kan behalve markering na het poepen ook een teken van jeuk aan de anaalklieren zijn. Indien dit gedrag echter optreed zonder dat u regelmatig de anaalklieren ruikt hoeft zich daar over het algemeen geen zorgen over te maken. Een heel enkele keer kan een ontstoken anaalklier ook pijn geven bij het poepen en maakt het fretje een kreunend geluid. Dit moet echter niet verward worden met het persen op urine of ontlasting dat door heel andere oorzaken wordt veroorzaakt.
De oorzaak van het ontstoken raken van deze klieren is nog onbekend.

'''''De behandeling van ontstoken anaalklieren'''''

Ontstoken anaalklieren kunnen het beste worden geleegd door de dierenarts. Daar deze klieren erg groot zijn en erg stinken kan dit het beste buitenshuis gebeuren. De inhoud hoort een geelwitte kleur te hebben. Pus en ontstekingsmateriaal kunnen dezelfde kleur hebben als de normale inhoud. Hierdoor is het vaak moeilijk om aan de hand van de inhoud te bepalen hoe erg de klieren zijn ontstoken. Bij een ontsteking komt er vaak wel wat bloed mee. Indien de anaalkieren goed geleegd zijn heeft het fretje gedurende korte tijd een wat beurse anus.

Fretjes vinden het geforceerd legen van hun anaalklieren absoluut niet leuk. Indien het dus moeilijk gaat, is het wel zo (dier)vriendelijk om het fretje even te verdoven met een kortdurende ''gasnarcose''. Bij heftig verzet is het namelijk ook niet mogelijk de anaalklieren volledig leeg te maken, hetgeen wel noodzakelijk is voor een goed herstel.
Ongecastreerde mannetjes kunnen beter eerst worden gecastreerd bij anaalklierproblemen, meestal zijn bij deze jonge dieren de anaalklieren niet ontstoken maar gebruiken ze hun klieren gewoon te veel om hun territorium af te bakenen.

Na het legen van de anaalklieren is een kuur met antibiotica (bijvoorbeeld Synulox®) gedurende twee weken bij de meeste fretten voldoende om de ontsteking te genezen. Synulox® is verkrijgbaar in druppels en in tabletvorm. Synulox druppels® vinden veel fretjes niet erg lekker, ondanks dat er "smakelijke druppels" op de verpakking staat. Veel makkelijker is het om de tabletten gedurende 5 minuten op te lossen in een paar druppels water waarna dit door het "Waltham papje", Ferrettone, boter of iets anders lekkers kan worden gemengd. Het "Waltham papje" heeft als officiële naam: Royal Canin Feline Instant Convalescence Support® van de firma Waltham. Het is een hersteldieet voor zieke of geopereerde katten. Fretjes vinden het over het algemeen heerlijk en het is ideaal om er medicijnen door te mengen.

Slechts in uitzonderlijke gevallen is het ''chirurgisch verwijderen'' van de anaalkieren noodzakelijk. Daar de anaalklieren vlakbij de anale kringspier liggen is het we belangrijk dat dit op een chirurgisch correcte manier gebeurt anders kan het zijn dat het fretje na de operatie de ontlasting niet meer kan ophouden en overal zijn poepjes deponeert.

[[Bestand:Frettenreet2.jpg|300px]]

Positie van de anaalklieren bij de fret

'''''Anaalkliertumoren'''''

Anaalkliertumoren komen slechts zelden voor, dus maakt u zich niet te snel zorgen als u grote harde knobbels ontwaard naast de anus. Indien een fretje is vermagerd vallen deze extra op. Anaalkliertumoren kunnen afhankelijk van hun grootte en geaardheid soms geopereerd worden.

===Beenmergdepressie===

Door: Hanneke Roest, frettendierenarts.

'''De Frettenkliniek''' te Giessen

Een vrouwtje is loops van ongeveer maart tot augustus. Als zij niet gedekt wordt waardoor ze uit de loopsheid komt, blijft ze maandenlang onder invloed van oestrogenen (vrouwelijke hormonen). Deze oestrogenen zijn echter op de lange duur schadelijk voor de gezondheid van het vrouwtje.

Er ontstaat een depressie (onderdrukking) van het beenmerg waardoor het beenmerg onvoldoende belangrijke bloedcellen produceert voor het fretje. Hierdoor is het fretje gevoeliger voor ontstekingen, ontstaat bloedarmoede en kunnen bloedingen ontstaan. De aandoening kan ook voorkomen bij een gesteriliseerd vrouwtje waarbij een stukje eierstok is blijven zitten of bij een fretje met een bijnierprobleem.

'''''Symptomen'''''

Het opgezette vrouwelijke geslachtsorgaan is zichtbaar als een koffieboontje net onder de anus. Soms is er een vaginale uitvloeiing die kan varieren van waterig tot pure pus. Door de bloedarmoede zijn de neus en de slijmvliezen in de bek bleek van kleur. Meestal is het diertje behoorlijk wat gewicht verloren. Een symmetrische kaalheid kan zichtbaar zijn aan de staart en onder de buik maar deze kan zich ook verder over het lichaam verspreiden. In ernstige gevallen is het fretje lusteloos en wil niet meer eten. Er kunnen bloedingen optreden in de huid of in het maagdarmkanaal. Door bloedingen in het ruggenmerg of de hersenen kunnen neurologische klachten ontstaan.

Dit ziektebeeld is al mogelijk na 1 maand loopsheid maar zal zich vaker pas aan het einde van de loopsheid openbaren. Loopse vrouwtjes kunnen vanaf 2 maanden na het begin van de loopsheid ten gevolge van beenmergdepressie overlijden. Meestal duurt het wat langer voor er ernstige problemen ontstaan en sommige fretjes zijn jaar in jaar uit loops zonder al te grote problemen.

'''''Diagnose'''''

De diagnose kan gemakkelijk gesteld worden aan hand van de ziekte historie en de ziekteverschijnselen. Eventueel kan bloedonderzoek gedaan worden om de bloedarmoede en het tekort aan witte bloedcellen aan te tonen.

'''''Behandeling'''''

Als de conditie van het fretje het toelaat, is een sterilisatie de beste oplossing. Het diertje knapt dan snel weer op. Bij een erg zieke fret kan het narcoserisico te groot zijn. Dan kan eerst geprobeerd worden het fretje met behulp van medicatie uit de loopsheid te halen.

Een ondersteunende behandeling met o.a. infuus of zelfs bloedtransfusie kan dan noodzakelijk zijn. Als het fretje weer min of meer is hersteld kan het alsnog gesteriliseerd worden.

'''''Preventie'''''

Vrouwtjes waar niet mee gefokt wordt, kunnen het beste gesteriliseerd worden op 6-8 maanden leeftijd. Alternatieven zijn; het inbrengen van een implantaat, het fretje laten dekken of een antiloopsheid injectie. Een nadeel van een antiloopsheidinjectie is de kans op afwijkend gedrag en irritatie van de huid en het onderliggende weefsel op de plaats van injektie.

[[Bestand:7.jpg|400px]]

Langdurig loops fretje

===Besmettelijke luchtwegaandoeningen bij fretten===

Door: Hanneke Roest, frettendierenarts.

'''De Frettenkliniek''' te Giessen

De luchtwegen en longen van de fret lijken erg op die van de mens. Fretten staan dan ook vaak model voor humaan onderzoek naar virussen van de luchtwegen. Er zijn echter wel een aantal anatomische en fysiologische verschillen.

'''''Bijzonderheden in de anatomie van de luchtwegen'''''

De ''neusholte'' van fretten is, zoals bij alle zoogdieren behalve de primaten (waaronder de mens), gebouwd om goed te kunnen ruiken. Dit reukorgaan vereist een complexe neusholte met veel plooien om het oppervlak te vergroten. Heel belangrijk voor deze dieren die territoriaal ingesteld zijn en via geuren hun territorium markeren. Door de bouw van het strotklepje ten opzichte van het zachte verhemelte ademen fretten voornamelijk door hun neus. Slechts als ze zeer benauwd zijn of hun neus verstopt is door slijm, snot of zwelling van het neusslijmvlies, ademen ze via de bek.

De ''longen'' bestaan aan de linker zijde uit 2 grote long lobben en aan de rechterzijde uit 4 long lobben. De longen van fretten zijn erg gevoelig voor virussen en prikkelende agentia in de lucht zoals nicotine van rokende mensen of de geuren uit bijvoorbeeld luchtverfrissers.

De ''borstholte'' is makkelijk samen te drukken waardoor een fretje in een smalle doorgang (zoals een konijnengang) zich 180º om kan draaien. De totale longcapaciteit van een fret is groot. De longcapaciteit van een 600 gram wegend fretje is gelijk een die van een 4x zo zwaar konijn. Deze twee aanpassingen maken een fretje geschikt om met succes ondergronds te jagen.

De normale ''ademhalingsfrequentie'' van een fret in rust ligt rond de 30/min. Deze kan verhogen bij inspanning of aandoeningen van de luchtwegen of longen.

[[Bestand:Fret met griep.jpg|300px]]

Tranende ogen bij een fret

'''''Griepvirussen'''''

De fret is het enige huisdier dat gevoelig is voor de ''griepvirussen van de mens''. Ze worden dan ook regelmatig door hun eigenaren geïnfecteerd. En geïnfecteerde fretten kunnen op hun beurt weer mensen besmetten. Vooral afgelopen winter hebben veel fretten te lijden gehad onder de griepinfecties van hun verzorgers. De verschijnselen zijn vergelijkbaar met die van de mens. Een vochtige neusafscheiding, niezen, hoesten, tranende ogen, koorts (vaak een enkele koorts piek in het begin), slechte eetlust en algehele malaise. Sommigen fretten hebben ook een gevoelige of pijnlijke keel waardoor het eten van harde brokjes lastiger gaat. Ook kunnen ze kokhalsbewegingen laten zien. De meeste fretten zijn binnen een paar dagen weer hersteld.

De infectie kan zich in enkele gevallen uitbreiden naar de longen waardoor een ''longontsteking'' ontstaat en de dieren behoorlijk ziek kunnen worden.
Een andere complicatie, die het afgelopen jaar regelmatig voorkwam, is een secundaire ''ontsteking van de nieren''. Mogelijk dat bacteriën en/of virussen via het bloed in de gevoelige nieren van de fret kunnen aanslaan en daar ontstekingshaarden veroorzaken. Meestal is de functie van de nieren, waaronder het verwijderen van de afvalstoffen uit het lichaam, niet verstoord. De nieren zijn wel erg pijnlijk waardoor het fretje vaak “plat” gaat liggen en duidelijk minder speels is. Een dergelijke ontsteking moet behandeld worden anders is er in een later stadium wel degelijk een risico op een verminderde of falende nierfunctie.

De ''behandeling'' van een normale griepinfectie bestaat uit antihistaminica, eventueel hoestremmers en antibiotica om te voorkomen dat er een bacteriële infectie overheen komt. Tevens is het geven van zacht en zeer smakelijk voedsel zoals het “Waltham papje” (Royal Canin Instant Convalescence Support) aan te raden. Het geven van koortsverlagende/pijnstillende medicatie zoals NSAID’s (Meloxicam) is bij deze infectie niet altijd aan te raden. De koorts is juist nuttig om het virus te bestrijden.

De behandeling van complicaties van een griepinfectie zoals een longontsteking of nierontsteking, is uitgebreider en vereist soms een opname in de kliniek.
Eigenaren die de griep hebben kunnen de verzorging van hun fretten beter tijdelijk overlaten aan gezonde medebewoners, hoewel het vaak lastig is om ondanks alle voorzorgen een besmetting te voorkomen.

Fretten zijn ook erg gevoelig voor het beruchte ''Vogelgriep virus'' en de ''Mexicaanse griep''. Van deze Mexicaanse griep is bekend dat 10% van de fretten sterft ondanks behandeling. Antibiotica heeft weinig effect bij de Mexicaanse griep omdat het virus zelf grote schade aanricht in de longen. Een secundaire bacteriële infectie ontstaat namelijk pas na 7-8 dagen.

'''''Kennelhoest'''''

De afgelopen jaren was ik soms door fretten eigenaren benaderd over het verschijnsel dat hun hond kennelhoest had gehad en nu was hun fret behoorlijk aan het hoesten en niezen. Sinds kort weet ik dat de Bordetella bronchiseptica bacterie, die een rol speelt bij kennelhoest van honden, wel degelijk ook bij fretten een longontsteking kan veroorzaken. Deze Bordetella bacterie is soms lastig te behandelen. Ook hierbij geldt dat het verstandig is om fretten bij een hond met kennelhoest uit de buurt te houden.

'''''Hondenziekte virus'''''
Het hondenziekte virus is vrijwel ''altijd fataal'' voor een fret. Het virus wordt overgebracht door besmette honden of besmette fretten. De aandoening geeft in eerste instantie klachten die erg lijken op een infectie van het griepvirus. Fretten die dit eerste stadium overleven overlijden vervolgens na een paar weken in de neurologische fase. Een behandeling is niet mogelijk.

Preventie doormiddel van een enting met het “Nobivac Puppy DP” vaccin werkt uitstekend. De eerste vaccinatie altijd herhalen na 3-5 weken, daarna jaarlijks herhalen. Het veld virus bleek bij de laatste Hondenziekte uitbraak niet aan te slaan bij fretten die tot 1,5 jaar daarvoor waren geënt.

De moraal van het verhaal is dat fretten erg gevoelige luchtwegen hebben en gemakkelijk besmettelijke virussen en bacteriën van de mens, hond en andere fretten kunnen overnemen. Om dit te voorkomen kunnen hoestende, kuchende, snotterende mensen, honden en andere fretten beter tijdelijk even uit de buurt van een gezonde fret blijven.

===Bijnierproblemen===

Door: Hanneke Roest, frettendierenarts.

'''De Frettenkliniek''' te Giessen

Bijnieren zijn twee kleine orgaantjes die vlak bij de nieren liggen, maar daar verder weinig mee te maken hebben. Ze produceren hormonen die belangrijk zijn voor de stofwisseling van het dier. Bij veel fretten vanaf 3 jaar leeftijd ontaarden de bijnieren. Deze ontaarde bijnieren zullen op een gegeven moment teveel geslachtshormonen produceren (androgenen, oestrogenen en progesteron). Deze overmaat aan hormonen maken het dier ziek.

Bij de meeste fretten wordt het bijnierprobleem in het beginstadium veroorzaakt door een goedaardige ontaarding. Bij enkele fretten kan zich hieruit uiteindelijk een kwaadaardige ontaarding (tumor) ontwikkelen.

'''''Ziekteverschijnselen'''''

Bij de meeste fretten wordt het bijnierprobleem in het beginstadium veroorzaakt door een goedaardige ontaarding. Bij enkele fretten kan zich hieruit uiteindelijk een kwaadaardige ontaarding (tumor) ontwikkelen.

'''''Symptomen''''' (in volgorde van frequentie van voorkomen):

* Kaalheid wordt het meest waargenomen, meestal min of meer symmetrisch op de romp, kop of aan de poten. Fretten kunnen vrijwel helemaal kaal worden. Niet verwarren met het "kale staarten syndroom" in de zomer waarbij alleen de staart kaal wordt.

* Droge, dunne vacht.

* Jeuk, dit is een enkele keer het enige wat de eigenaar aan het fretje merkt. Veel fretten hebben regelmatig last van jeuk zonder dat er sprake is van een bijnierprobleem. Blijft de jeuk echter aanhouden of wordt deze steeds erger dan kan bij een oudere fret wel degelijk sprake zijn van een afwijkende bijnier.

* Gezwollen vrouwelijk geslachtsorgaan bij een gesteriliseerd vrouwtje.

* Sexueel gedrag bij gecastreerde of gesteriliseerde fretten. B.v. een mannetje dat weer gaat dekken of een vrouwtje dat gaat slepen met andere fretten.

* Toegenomen lichaamsgeur. Door de geslachtshormonen neemt de vetsecretie van de huid toe.

* Minder speels, meer slapen.

* Gewichtsverlies

* Moeite met plassen bij mannetjes. Door de hormonen wordt de prostaat vergroot en deze drukt het lumen van de plasbuis dicht. Dit is een levensgevaarlijke situatie. Ook dit kan soms het enige verschijnsel zijn.

Niet alle verschijnselen zijn bij elke fret waarneembaar. Het kaal worden valt wel het meeste op en is bij 60% van de fretten met een bijnierprobleem aanwezig

[[bestand:Bijnier aandoening.jpg|300px]]

'''''Diagnose'''''

De diagnose wordt gesteld aan de hand van de symptomen, een uitgebreide buikpalpatie (het betasten van de organen in de buik) en bloedonderzoek. Voor dierenartsen die minder bedreven zijn in het palperen van de buik kan een echo van de buik nodig zijn. Echter, de bijnieren zijn meestal zeer klein en kleine afwijkingen zijn niet goed zichtbaar met
de echo. Ook kan de echo niet het verschil in hardheid en stevigheid aantonen wat ontstaat bij een beginnende afwijking.

'''''Hoe komt het dat fretten last hebben van ontaarde bijnieren?'''''

Er zijn aanwijzingen dat de hersenen (hypothalamus/hypofyse) bij het ouder wordende fretje hormonen gaan produceren die de bijnieren overmatig stimuleren. Door deze stimulatie gaan de bijnieren vervolgens te veel geslachtshormonen produceren. Deze overmaat aan geslachtshormonen maken het fretje ziek door hun inwerking op bijvoorbeeld de huid, geslachtsorganen, het beenmerg en de prostaat.

Aangezien de hormonen van de hersenen op beide bijnieren effect hebben, zijn meestal beide bijnieren aangetast. Vaak geven ze pas na elkaar problemen. Hierdoor zal na het verwijderen van een enkele bijnier bijvoorbeeld pas een jaar later de andere bijnier problemen gaan geven.

De oorzaak is helaas nog niet opgehelderd, maar er wordt wel onderzoek naar gedaan. De Universiteit van Utrecht bekijkt momenteel de rol van castratie/ sterilisatie van jonge fretten met betrekking tot het ontstaan van bijniertumoren.

'''''Wat is de beste behandeling?'''''

* Een '''hormoonimplantaat''': De beste behandeling van een bijnierprobleem is de (levenslange) behandeling met
implantaten.

* 2.Chirurgie: Chirurgie van de bijnier wordt in de Frettenkliniek alleen nog maar gedaan als het implantaat onvoldoende effect heeft. Of indien de aangetaste bijnier snel groeit en duidelijk veel groter wordt.

''N.B. Het is belangrijk dat deze operatie alleen wordt uitgevoerd door hierin gespecialiseerde dierenartsen welke over de juiste kennis en speciaal instrumentarium beschikken. De rechter bijnier zit namelijk vast aan de achterste holle ader. Het verwijderen van deze bijnier is een moeilijke procedure en kan bij onvoldoende ervaring of onjuiste chirurgietechniek tot dodelijke bloedingen of onvoldoende wegname leiden.''

'''''Het voorkomen van bijnierproblemen'''''

Op dit moment loopt een onderzoek aan de Universiteit te Utrecht waar door middel van hormoonimplantaten jonge
fretten zijn gecastreerd en gesteriliseerd. Het is te verwachten dat deze fretten later minder last krijgen van bijnierproblemen. Maar er is nog niets zeker en het onderzoek zal nog enige jaren duren.

Om bijnierproblemen te voorkomen is er ook de mogelijkheid om bij gezonde gecastreerde en gesteriliseerde fretten
een implantaat te zetten vanaf de leeftijd van 5 à 6 jaar.

[[bestand:Beginnende kaalheid bijnierprobleem.jpg|300px]]

''Een beginnende kaalheid op de rug boven de staartbasis bij een fret met een bijnierprobleem''

===Doofheid bij fretten===

Door: Hanneke Roest, frettendierenarts.

'''De Frettenkliniek''' te Giessen

[[Bestand:Doof fretje.jpg|300px]]

'''''Welke fretten zijn doof:'''''

1. Doofheid komt veel voor bij fretten met bijzondere witte aftekeningen zoals:

* De Panda fret: een volledig witte kop met vrijwel geen masker.
* De Blaze fret: witte vlekken of strepen op de kop.
* De Polkadot fret: witte vlekken over het gehele lichaam.
* De DEW (Dark Eye White) fret: een grotendeels witte fret (als een albino) met donkere ogen, soms met een donkere staart of een donkere streep over de rug.

Deze doofheid is ''aangeboren en erfelijk'' bepaald. De meeste dove fretten vallen binnen deze groep.

2. Doofheid komt voor bij fretten met een ernstige chronische ''middenoorontsteking'' door aantasting van het trommelvlies en/of de hier achter liggende gehoororgaantjes. Totale doofheid beiderzijds komt hierbij zelden voor. Meestal gaat het om een verminderde gehoorfunctie.

3. Doofheid kan een enkele keer ontstaan na het gebruik van bepaalde medicijnen zoals antibiotica die behoren tot de groep van de aminoglycosiden (oa. Gentamycine). Deze medicatie kan doofheid veroorzaken of het nu via tabletten, per injektie of direkt in het oor wordt gegeven. Ook het gebruik van oor-preparaten kunnen het binnenoor beschadigen als het trommelvlies niet intact is. Wees daar dus voorzichtig mee. Gebruik alleen oorzalven of -druppels die door de dierenarts zijn voorgeschreven.

[[Bestand:Doof fretje 1.jpg|400px]]

Blaze

[[Bestand:Doof fretje 2.jpg|400px]]

Dark Eyed White

[[Bestand:Doof fretje 3.jpg|400px]]

Panda

[[Bestand:Polka dot.jpg|400px]]

Polkadot

'''''Hoe ontstaat erfelijk bepaalde aangeboren doofheid:'''''

De witte aftekeningen zijn het gevolg van een mutatie in de cellen van de neurale kammen (“neural crest disorder”). Deze cellen zijn behalve voor de pigmentatie, ook verantwoordelijk voor andere belangrijke functies van het lichaam. Vroeg of laat kunnen er dan ook meerdere gezondheidsproblemen naar voren komen bij deze dieren.

Fretten met de genoemde witte aftekeningen kunnen geheel of gedeeltelijke doof zijn door het gebrek aan pigmentcellen vanuit de neurale kammen. Deze pigmentcellen spelen een rol bij de ontwikkeling van het gehoor. Op latere leeftijd kunnen zich bij deze dieren daarnaast ook makkelijker hartproblemen en maag-darmproblemen ontwikkelen doordat deze neurale cellen ook belangrijk zijn voor oa. de ontwikkeling van het hart, de grote bloedvaten en het perifere zenuwstelsel. Aanvankelijk werd gedacht dat het hierbij om het Waardenburg-syndroom ging, tegenwoordig is men er nagenoeg zeker van dat het om een mutatie in het KIT-gen gaat.

Niet '''alle''' fretten met bovengenoemde witte aftekeningen zijn doof. Dat hangt af van de mate waarin de mutatie in het KIT-gen tot expressie komt. Echter deze fretten dragen wel '''allemaal''' het gemuteerde gen met zich mee. Fokken met deze kleurafwijkingen is dan ook niet verstandig!

'''''Wat merk je aan een dove fret:'''''

Veel eigenaren hebben niet door dat hun fret doof is. Fretten reageren immers meestal op geluid zoals kleine kinderen… ze horen wat ze willen horen. Toch zijn er genoeg fretten die je bij hun naam kunt roepen, die dan gelijk opkijken en naar je toekomen. Echter veel fretten gaan gewoon door met waar ze mee bezig zijn. Als je goed oplet, kun je aan deze dove fretten merken dat ze schrikken als je ze van achteren onverwacht benaderd. Dove fretten kunnen eventueel ook sneller bijten als ze schrikken van een aanraking.

Dove fretten maken vaak andere geluiden dan horende fretten. Als ze opgewonden of geschrokken zijn kunnen ze soms een veel heftiger en luider geluid maken dan je zou verwachten. Hissen is meestal een teken van onbehagen bij een fretje. Maar een dove fret kan dat geluid maken terwijl hij gewoon door de kamer loopt of aan het spelen is.

Hun vocale communicatie naar andere fretten wordt vaak door de andere fretten niet begrepen en zelf horen ze natuurlijk ook niet wat een andere fret hun “verteld”. Dat kan enige verwarring bij beide partijen veroorzaken. Soms leidt dit tot een meer in zichzelf terug getrokken doof fretje dat zijn eigen gang gaat binnen de groep maar het kan ook zijn dat ze zich aanpassen en goed functioneren in een groep. Een doof fretje kun je meestal goed (aan een tuigje) mee naar buiten nemen, ze schrikken niet van alle harde geluiden en lopen meestal al snuffelend gezellig met je mee.

'''''De diagnose:'''''

De dierenarts kan alleen de uitwendige gehoorgang inspecteren met een oorkijker. Het is niet mogelijk om verder dan het trommelvlies te kijken. Indien er langdurig een ernstige oormijtinfectie aanwezig is er een redelijke kans dat het diertje ook een chronische middenoorontsteking heeft. Dit kan in enkele gevallen tot gehoor beschadiging leiden. De aangeboren erfelijke doofheid komt echter veel meer voor en is te vermoeden door het uiterlijk van de fret.

In een vreemde omgeving zoals een dierenartsen praktijk zal een fret niet gemakkelijk op doofheid te testen zijn. Het diertje is zo bezig met nieuwe indrukken en geuren dat hij waarschijnlijk zelfs niet eens op harde geluiden reageert. Daarom kan een fretje het beste thuis getest worden. Let op, een fret kan ook reageren op trillingen en luchtverplaatsing zoals dat gebeurt bij op de vloer stampen of in de handen klappen. Neem een bel, een klikker, een toeter of iets dergelijks en houd het achter je rug. Op het moment dat het fretje bij je vandaan loopt laat je het geluid horen en bekijk je of het diertje op een of andere manier een reactie geeft. Wissel hoge met lage geluiden af. Het kan zijn dat het fretje wel hoge tonen maar geen lage tonen hoort.
Op internet staat een leuk filmpje over de reactie van een horende en een dove fret op het aanzetten van een stofzuiger. Zie:

{{#ev:youtube|uNpHtJW4GCA}}

De ''BAER-test'' (Brainstem Auditory Evoked Response) is een zekere manier om de functie van het gehoor te testen. Gekeken wordt of er in de hersenen reacties optreden bij het aanbieden van geluidsprikkels aan ieder oor afzonderlijk.
Het fretje wordt licht onder narcose gebracht zodat het diertje het toelaat dat er twee dunne electroden worden geplaatst bij de beide oren en eentje midden op het voorhoofd. Daarna krijgt het diertje een dopje in één oor waaruit de "clicks" komen via de computer. Door middel van de electroden wordt gekeken of de hersenen reageren op deze geluiden. Is dit het geval, dan weet men dat het signaal de weg van lucht, trommelvlies, gehoorbeentjesketen, zenuwsensors in het slakkenhuis en gehoorzenuw in ieder geval met succes heeft doorlopen.

[[Bestand:Bear test.jpg|400px]]

De BAER-test

'''''De behandeling:'''''

Er bestaat geen behandeling voor doofheid. Maar een dove fret kan een goed leven hebben mits er rekening wordt gehouden met de handicap. Benader deze fretten liefst van voren zodat ze handelingen als oppakken en aanraken aan zien komen. Om deze fretten te leren bij je te komen kun je visuele signalen gebruiken zoals het schijnen met een zaklamp. Ook kun je de trillingen van de vloer gebruiken als je erop stampt.
Op internet staan prachtige verhalen (voornamelijk in het Engels) over hoe eigenaren omgaan met een doof fretje……

===Insulinomen===

Door: Hanneke Roest, frettendierenarts.

'''De Frettenkliniek''' te Giessen

Dit is een ziekte die regelmatig voorkomt bij fretten boven de leeftijd van 3 jaar. Insulinomen zijn kleine tumortjes in de alvleesklier. In de alvleesklier wordt insuline gemaakt. Insuline is een hormoon dat nodig is om het suiker (glucose) in het bloed beschikbaar te maken voor de lichaamscellen.

Bij tumortjes van de alvleesklier (insulinomen) wordt een te grote hoeveelheid insuline geproduceerd waardoor het suikergehalte in het bloed te laag wordt. De hersenen zijn voor hun functioneren afhankelijk van het suikergehalte in het bloed en krijgen problemen met hun energievoorziening als het bloedsuiker te laag wordt. Het lichaam zal via correctiemechanismen het bloedsuikergehalte kunstmatig op niveau proberen te houden. Hierdoor kan na het optreden van de eerste verschijnselen, het soms dagen of weken duren voordat u als eigenaar opnieuw iets aan uw fretje opmerkt. De aandoening wordt vaak niet op tijd onderkend. De symptomen worden door de eigenaar nogal eens als passend bij de leeftijd beschouwd.

'''''Oorzaak'''''

De belangrijkste oorzaak voor het ontstaan van insulinomen is naar de huidige inzichten een langdurige overstimulatie van de alvleeskliercellen door een overmaat aan suikers en koolhydraten in de voeding. Kattenvoer, vooral de goedkopere soorten maar ook de meeste frettenvoeders bevatten vaak teveel koolhydraten. Rozijntjes zitten vol (natuurlijke) suikers.

'''''Symptomen'''''

De eerste verschijnselen die in periodieke aanvallen voorkomen zijn:
* Staren in de ruimte gedurende een paar seconden. Het fretje is zich even niet bewust van de omgeving.
* Zwakte van de achterhand waardoor het achterlichaam kan omvallen.
* Verminderde activiteit met veel slapen is een veel gehoorde klacht.
* Gewichtsverlies komt regelmatig voor.
* Moeilijk wakker worden na het slapen.
* Speekselen en met de pootjes aan de bek krabben kan voorkomen ten gevolge van de misselijkheid die ontstaat door het te lage bloedsuiker gehalte.

De periodes tussen de aanvallen kunnen dagen of weken duren. Echter naarmate de ziekte langer bestaat krijgen we te maken met:
* Zeer sloom zijn, wat zich uit in het wel erg veel slapen.
* Ernstige vermagering.
* Toevallen, coma en sterfte.
Plotselinge sterfte zonder veel voorafgaande symptomen is mogelijk.

'''''Diagnose'''''

Als het bloedsuiker(glucose) na 4 uur vasten onder de 4 mmol/l komt in combinatie met de hierboven beschreven ziekteverschijnselen dan is een fret sterk verdacht van de aanwezigheid van insulinomen. Door uitsluiting van andere oorzaken van een laag bloedsuikergehalte kan de dierenarts de diagnose vervolgens met vrij grote zekerheid stellen. De tumortjes zijn te klein om op een echo zichtbaar te maken of om door de dierenarts te voelen in de buik.

'''''Behandeling'''''

''Chirurgie:''

De beste behandeling bestaat uit het chirurgisch verwijderen van de kleine tumortjes in de alvleesklier (voor een goed resultaat is ervaring van de dierenarts met deze operatietechniek een vereiste). Toch is het helaas zo dat een operatie het probleem niet voor altijd oplost. De operatie vermindert de progressie van de ziekte wel degelijk, maar op andere plaatsen in de alvleesklier ontstaan in de loop van de tijd weer opnieuw kleine tumortjes. In het gunstigste geval is uw fretje 2-3 jaar klachtenvrij zonder dat er medicijnen gegeven hoeven te worden. Maar een deel van de fretten hebben al eerder weer problemen waarna een medicinale therapie gestart wordt. De dosering van de medicamenten is dan gelukkig wel lager dan zonder chirurgie.

''Medicinale behandeling:''

Corticosteroïden als prednison en dexamethason hebben het vermogen om het bloedsuikergehalte te verhogen. Proglycem (diazoxide) is een insuline-remmer en kan ook ingezet worden. Deze medicijnen doen echter niets aan de groei van de tumoren. Nadeel van deze medicamenten is dat ze slecht zijn voor het slijmvlies van het maagdarmkanaal. De overlevingsduur met alleen medicijnen is significant lager dan met chirurgie en later aanvullend medicatie.

'''''Voeding:'''''

* Frequente maaltijden zijn belangrijk.
* Het is noodzakelijk om eiwitrijk voer van goede kwaliteit te voeren.
o Prooidiervoeding bevat de juiste concentraties voedingsnutrienten. Niet elke oudere fret is echter meer geschikt voor deze voeding.

o KVV (Kompleet Vers Vleesvoeding) als Carnibest of Haaks Barf zijn goede bronnen van dierlijk eiwit. Niet elke fret oudere fret is echter meer geschikt voor deze voeding met rauw vlees.

o Totally Ferret, Orijen en/of Eukanuba of Hill's kitten brokjes zijn de betere brokvoeders.
* Daarnaast kunt u het fretje 1x daags extra smakelijk eiwit voorzetten in de vorm van Hill's A/D blikvoeding of Royal Canin Convalescence Support Instant Diet (het Waltham papje). Geef het niet koud maar smakelijk lauwwarm!
* Geef géén suiker bevattende voedingsmiddelen zoals koekjes, rozijntjes, Nutrilon Soya ed. Deze stimuleren de afgifte van insuline.

Het is bij deze patiënten belangrijker '''dat''' ze eten dan '''wat''' ze eten. Dus wees voorzichtig met het overschakelen naar een nieuwe voeding.

'''''Wat te doen als een fret plots zeer zwak wordt of een toeval krijgt:'''''

Indien een oudere fret een toeval krijgt is dat vaak ten gevolge van een "hypo". Dat betekent dat door het te lage bloedsuikergehalte een probleem ontstaat voor de hersenen. Het dier valt om en gaat “stuipen”. Voordat de dierenarts gebeld wordt is het beter eerst iets te ondernemen; druivensuiker (in poedervorm) kan met een theelepeltje in de bek worden gegeven en wordt al door het mondslijmvlies opgenomen zodat het fretje eventueel niet hoeft te slikken. Een half theelepeltje is meestal ruim voldoende en binnen een 1/2 uur en soms al na 5 minuten voelt het diertje zich een stuk beter.

Bij lichte aanvallen is Nutri-plus gel, Calo-ped of Ferretvite nog beter. Deze bevatten ook vetten waardoor het bloedsuikergehalte beter op peil blijft. Als de fret weer in staat is om te eten kan het beste smaakvol eten aangeboden worden om een tweede dip te voorkomen.

===Hartaandoeningen bij de fret===

Door: Hanneke Roest, frettendierenarts.

'''De Frettenkliniek''' te Giessen

'''Is mijn fret een hartpatiënt?'''

Deze vraag zul je jezelf in de toekomst misschien een keer gaan stellen want een deel van de fretten krijgt (net zoals de mens, hond en de kat) helaas op oudere leeftijd te maken met een minder goed functionerend hart. Hartaandoeningen en hartfalen komen regelmatig voor vanaf 4 jaar leeftijd.

'''''Welke hartaandoeningen kan een fret krijgen.'''''

De hartaandoeningen van de oudere fret zijn grofweg te verdelen in:

* 1. '''DCM = Dilatoire Cardiomyopathie.'''

Cardiomyopathie is Latijns voor hartspierziekte. Bij deze hartaandoening is de hartspier niet meer in staat om voldoende effectief te kunnen samentrekken. Het hart is als het ware uit gelubberd. De elasticiteit is eruit. Daardoor wordt het bloed niet goed genoeg rond gepompt met als gevolg dat er bloed (vocht) in de longen, rond de longen of in de buikholte kan achterblijven.

* 2. '''HCM = Hypertrofische Cardiomyopathie.'''

Hierbij is de hartspier naar binnen toe verdikt. Uiteindelijk is hierbij onvoldoende ruimte in het hart om het bloed effectief rond te pompen.

[[Bestand:Hartaandoeningen.jpg|300px]]

* 3. '''Andere hartafwijkingen waarbij ritme stoornissen ontstaan.'''

Een aritmie wordt veroorzaakt door bijvoorbeeld een afwijkende hartfrequentie, een afwijkende impulsformatie, een verstoorde impuls geleiding (bv een hartblok) of een combinatie van deze oorzaken.

* 4. '''Lekkage van de hartkleppen.'''

De hartkleppen kunnen bijvoorbeeld ontstoken zijn geraakt vanuit een ontsteking elders in het lichaam. Hierdoor sluiten ze minder goed en kunnen daardoor wat gaan lekken. Hoewel dit bij oudere fretten wel vaker voorkomt leidt dit meestal niet tot grote problemen.

'''''Wat zijn de klachten bij deze fretten.'''''

Fretten die problemen krijgen met hun hart kunnen de volgende symptomen gaan vertonen:

* Een ''verminderde activiteit'' kan een eerste symptoom zijn. Het fretje slaapt meer en is minder speels.

* Sommige fretten eten slecht en ''verliezen gewicht''.

* Een te snelle of zware ''ademhaling''. Dit is het begin van de vochtstapeling in de longen.

* '' Hoesten en/of benauwdheid'' kan ontstaan doordat zich nog meer vocht ophoopt in of rond de longen.

* Een ''dikke buik'' met daarbij een toename in gewicht kan ontstaan indien er zich vocht ophoopt in de buikholte. De buik kan hierbij soms enorm in omvang toenemen.

* ''Aanvallen van zwakte'' waarbij het diertje zwabberend loopt en af en toe door de pootjes zakt.

* '' Plotse sterfte'' is mogelijk zonder dat het dier veel symptomen liet zien. Hierbij is het dier in acuut hartfalen gekomen.

* Een acuut optredende '' verlamming'' van de achterpoten of enkele achterpoot kan ontstaan door een trombo-embolie. Bij hartpatiënten bestaat namelijk het risico op klontering van het bloed. Kleine stolsels kunnen vervolgens vastlopen in de nieren of de vertakkingen van de grote lichaamsslagader naar achteren.

Oudere fretten kunnen ''na een operatie'' plots klachten krijgen van hun hart, meestal openbaart zich dit binnen een week na de operatie. Tot de operatie kon het zieke hart het vaak nog net “rond krijgen”. Na de operatie gaat het dan mis door de extra belasting van het hart en vaatstelsel tijdens de operatie.
In de zomer, met warm weer, hebben hartpatiënten het vaak moeilijker en zijn de klachten meestal duidelijker.

'''''Hoe weet ik dat mijn fret een hartaandoening heeft.'''''

De diagnose is niet altijd gemakkelijk te stellen door de dierenarts. Het verschil met bijvoorbeeld een ernstige longontsteking of longtumor kan erg lastig zijn. Fretten hebben lang niet altijd een ''hartruis''. Vaak is wel een verhoogde hartslag aanwezig. De ''hartslag'' is verhoogd omdat het hart toch nog zo veel mogelijk bloed wil rondpompen. Om de benodigde hoeveelheid rond te pompen is het nodig dat het hart harder gaat werken en dus vaker moet pompen.
Er zal meestal een ''röntgenfoto'' van het fretje worden gemaakt . Op een röntgenfoto is het hartje bij DCM duidelijk vergroot, bij HCM heeft het hart een normale grootte. Een röntgenfoto is ook belangrijk voor het opsporen van vocht in of rond de longen of in de buikholte.

Indien er vocht rond de longen aanwezig is kan een ''punctie'' van de borstholte en onderzoek van het punctaatvocht ook een belangrijke aanwijzing zijn voor een hartprobleem. Dit kan doorslaggevend zijn om een ernstige longontsteking uit te sluiten.

Een ''hartfilmpje (ECG)'' geeft ook nadere informatie, met name bij de ritme stoornissen is dit heel belangrijk. Gelukkig laten de meest fretten het maken van een ECG goed toe.

[[Bestand:ECG.jpg|300px]]

ECG bij de fret

''Echografie'' kan belangrijk zijn indien er twijfel is over het soort hartaandoening en de daarvoor te gebruiken medicatie. Het goed interpreteren van het kleine hartje van de fret is erg moeilijk. Ik heb daarom een sterke voorkeur voor de cardiologe Nicole van Israël in België [http://www.acapulco-vet.be].

'' Bloedonderzoek'' in verband met de nierfunctie en elektrolyten huishouding wordt meestal pas in een later stadium gedaan om de effecten van de medicatie op het dier te meten.

'''''Hoe kan een fret met een hartaandoening behandeld worden?''''''

De schade aan het hart is onomkeerbaar en medicatie is dan ook levenslang. De medicatie zal echter zeker in het begin maar ook later nog bijgesteld moeten worden naar de behoeften van het dier. Ik noem dat de “fine-tuning”. Daarom is het erg belangrijk dat hartpatiënten regelmatig op controle komen om de medicatie steeds weer aan te passen aan huidige situatie. De juiste behandeling van een hartprobleem bestaat uiteindelijk altijd uit een combinatie van meerdere medicijnen.

'''''Heeft het wel zin om een hartpatiënt te behandelen?'''''

Absoluut! Er zijn heel wat fretten in Nederland die op hartmedicatie staan en een goed leven hebben. Fretten reageren namelijk over het algemeen erg goed op de behandeling met de juiste medicijnen.
Als de aandoening op tijd wordt onderkend kunnen fretten (met medicatie) nog gedurende enkele jaren een goed leven leiden Wordt een hartfalen in een laat stadium ontdekt dan kan het leven slechts voor een paar weken of hooguit een paar maanden (op een prettige manier) worden verlengd.

Ernstig benauwde fretten kunnen na medicatie weer helemaal herstellen en zelfs fretten waarbij de achterpoten niet meer functioneren hebben hier gelukkig meestal maar tijdelijk last van en lopen binnen 2 weken weer.

Natuurlijk komt er een moment dat aanpassing van de medicatie niet meer helpt en dan is het onze verantwoordelijkheid om hier op de juiste manier op te reageren. Eigenlijk is het net als bij mensen. Hartpatiënten kunnen gelukkig met de huidige medicijnen een prima leven leiden…….. maar natuurlijk heeft niemand het eeuwige leven.

===Huidaandoeningen===

'''Hotspots'''

Hotspots zijn kleine natte huidontstekingen die ronde vurige plekken op de huid geven, veelal achter op de rug. Over het algemeen zie je deze hotspots bij fretten met een bijnier probleem of een chronische maagaandoening.
Sommigen schrijven het echter toe aan een allergische huidaandoening door o.a. voedselallergie.

Het probleem ontstaat vaak in zeer korte tijd. Doordat de plek jeukt zal de fret eraan gaan krabben en bijten en ontstaat er door wondvocht in de meeste gevallen een korstje op de huid en in de vacht.
Je fret kan zich er ook ziek bij voelen en zich een paar dagen rustiger of juist wat nerveus door gedragen. Doordat zelftrauma een grote rol speelt in de ontwikkeling van hotspots worden zij ook wel pyotraumatische dermatritis genoemd.

Aan deze aandoening is niet veel te doen. Wanneer het tijdig ontdekt wordt kun je proberen te voorkomen dat het dier eraan gaat krabben of bijten. Ook kan de vacht een beetje worden weg geknipt zodat korstvorming gedeeltelijk wordt voorkomen.
Soms kan gebruik van een ontstekingsremmende crème verlichting geven.
Een hotspot verdwijnt uiteindelijk vanzelf weer, meestal na ongeveer een week. Toch komt de hotspot in de meeste gevallen ook weer terug op dezelfde plek.

[[Bestand:Hotspotplekje.jpg|300px]]

hotspot

'''Huidtumoren'''

Huidtumoren komen bij fretjes van middelbare leeftijd regelmatig voor, maar soms ook op jongere leeftijd. Gelukkig zijn ze over het algemeen goedaardig. Sommige tumoren kunnen ulcereren waardoor een zwarte korst op het tumoroppervlak ontstaat. Omdat ze meestal weinig verheven zijn, lijken de plekjes soms meer op exceemplekken. Jeuk is soms aanwezig. Huidtumoren kunnen het beste chirurgisch verwijderd worden en vervolgens histologisch worden onderzocht.

Ze lijken soms te verdwijnen maar als je goed kijkt en voelt blijft er altijd een verdikking van de huid voelbaar. Weken later kan het plekje weer gaan ulcereren en een korstje vormen. Soms hebben fretjes hier jeuk aan maar lang niet altijd. Het zijn kleine mastcel tumoren. Bij honden zijn deze tumoren vaak kwaadaardig. Bij fretten meestal niet. De behandeling voor jonge, gezonde fretten is het chirurgisch verwijderen van het tumortje. Bij oudere of zieke dieren kan soms beter afgewacht worden.

===Lymfoom===

Door: Hanneke Roest, frettendierenarts.

'''De Frettenkliniek''' te Giessen

Na de endocriene tumoren is lymfoom een van de meest voorkomende tumoren bij de fret. Bij jonge fretten onder de leeftijd van 1-2 jaar heeft de ziekte vaak een snel verloop. De meest voorkomende vorm bij deze jonge dieren is “mediastinaal lymfoom” in de borstholte, waar¬bij de zwezerik snel groeit en door zijn grote volume de longen wegdrukt. Bij oudere dieren komt meestal de “multicentrische” vorm van lymfoom voor, met aantasting van uitwendige en inwendige lymfeklieren en inwendige organen. Bij oudere dieren verloopt de ziekte meer chronisch.

'''''Symptomen'''''

Bij jonge dieren met “mediastinaal lymfoom” ontstaat vaak een plotselinge benauwdheid, eventueel voorafgegaan door slecht eten, gewichtsverlies en luste-loosheid. Hoesten en het opbraken van voedsel kunnen eveneens optreden. Bij de “multicentrische” vorm van oudere dieren hangen de klachten af van de organen die betrokken zijn bij deze ziekte. Aspecifieke, vage symptomen als slecht eten, vermageren en lusteloosheid zijn vaak aanwezig. Andere mogelijke symptomen zijn chronische diarree, braken, milde benauwdheid, geelzucht, zwakte in de achterhand.

'''''Diagnose'''''

Bij jonge dieren is röntgenologisch voorin de borstholte een massa zichtbaar die zich behoorlijk naar achteren kan uitbreiden. Een weefselonderzoek van een biopt met een dunne naald uit de borstholte is bewijzend.
Bij oudere dieren kunnen vergrote uit- en inwendige lymfeklieren voelbaar zijn.
Röntgenfoto’s en een echo van de buik kunnen nadere informatie geven. Uiteindelijk geeft weefselonderzoek pas de juiste diagnose. Dunne naald aspiratiebiopten van deze vergrote lymfeklieren zijn door de patholoog niet op een goede manier te beoordelen en kunnen makkelijk verkeerd geïnterpreteerd worden. Beter is het om de lymfeklier in zijn geheel te verwijderen en op te sturen voor onderzoek.

[[Bestand:Opgezette klieren fret.jpg|300px]]

Vergrote kaak lymfeklieren

'''''Behandeling'''''

De behandeling kan bestaan uit het verstrekken van corticosteroïden of chemotherapie. Met corticosteroïden (Prednison) wordt een vaak tijdelijk goed resultaat bereikt. Chemotherapie vereist een intensieve begeleiding en is ook niet genezend. Fretten met lymfoom zijn gevoeliger voor allerlei infecties, antibiotica kan daarom ook nuttig zijn en een tijdelijk herstel geven.

'''''Prognose'''''

Bij jonge dieren is de ziekte vaak snel fataal. Oudere dieren kunnen langdurig ziek zijn met goede periodes afgewisseld door periodes waarin de fret zich ziek voelt. Uiteindelijk is de prognose slecht.

===Maagdarmaandoeningen===

Door: Hanneke Roest, frettendierenarts.

'''De Frettenkliniek''' te Giessen

De meeste fretteneigenaren hebben wel een fret meegemaakt met afwijkende ontlasting, al dan niet langdurig. Ook plotselinge sterfte bij jong volwassen fretten heeft vaak te maken met een maagdarmprobleem. Het is een van de meest behandelde aandoeningen in de “Frettenkliniek”.
De allerbelangrijkste maagdarmaandoening van de fret is de ''Helicobacter gastritis'' (= maagontsteking). Van daaruit kunnen diverse andere problemen van de spijsverteringsorganen veroorzaakt worden. Het ontstaan van haarballen, secundaire darminfecties, coccidiose bij volwassen dieren, alvleesklier-, lever- en galwegontstekingen zijn vaak te herleiden tot het primaire probleem in de ontstoken maag.

Medicijnen als prednison en alle pijnstillers geven bij langer gebruik bijna altijd problemen doordat zij het maagdarm slijmvlies beschadigen. Zij kunnen daarom beter slechts voorzichtig en in lage dosering worden gegeven. Een combinatie van deze twee medicijnen tegelijkertijd kan beter slechts in uiterste noodzaak bij de fret worden ingezet.

'''''Symptomen'''''

Lang niet alle fretten hebben dezelfde symptomen bij een bepaalde aandoening. Ook kunnen diverse symptomen ook passen bij andere aandoeningen dan die van het maagdarmkanaal. Dat maakt het soms erg lastig voor de dierenarts om de klachten van de fret goed te interpreteren.
Sommige fretten hebben een verminderde of wisselende eetlust. Vaak is de activiteit van het diertje verminderd en is het minder speels. Soms ook is het fretje echter weer erg onrustig en hyperactief. Er zijn fretten die bijterig worden naar hun eigenaar of naar andere fretten. “Plat liggen” komt regelmatig voor, de fret zakt even door de poten tijdens het lopen en heeft een wat starende blik in zijn ogen. Hij heeft even buikpijn. Even later loopt hij weer door alsof er niets aan de hand is. Fretten braken niet gemakkelijk dus als ze braken dan is er meestal iets aan de hand.

[[Bestand:Buikpijn Sanne.jpg|300px]]

Buikpijn

[[Bestand:Misselijk-maagpijn Pudding.jpg|300px]]

Misselijk/buikpijn. Let op de combinatie van platliggen en geknepen oogjes.

{{#ev:youtube|o7an7TczM0w}}

Dit fretje heeft duidelijk last van buikpijn.

Fretten met maagdarmproblemen hebben vaak afwijkende ontlasting. Deze kan breiig van consistentie zijn, te dun als koeienvlaai of zelfs waterdun. De ontlasting kan veel “zaadjes” bevatten ten gevolge van onvoldoende opname van voedingsstoffen. Soms is er slijm met eventueel rood bloed aanwezig. Vaak wordt er al dan niet tijdelijk een groene kleur gezien. Deze ontstaat als de ontlasting te snel door het darmkanaal gaat en is een teken dat de darmen “geïrriteerd” zijn. Als de ontlasting zwart, plakkerig en er als teer uitziet, betekend dat meestal een bloeding in het voorste deel van het maagdarmkanaal. Fretten die prooidier eten kunnen ook zwarte ontlasting hebben maar die is meestal meer gevormd en niet plakkerig. Als er onvoldoende gal bij de ontlasting komt kan deze een creme kleurige pasteuze vorm aannemen.

In de loop van de tijd valt het diertje langzaam maar zeker af en wordt de vacht dunner en dof. Vaak zijn er tekenen van misselijkheid. Vooral na het eten. Smakken, met de pootjes aan de bek krabben, speekselen en tandenknarsen zijn duidelijke misselijkheids tekenen. Ook aan lappen, tapijt of andere stoffen materiaal bijten kan een teken van misselijkheid zijn. Sommige fretten hebben een dikke wat opgeblazen buik meestal gecombineerd met stinkende ontlasting.

{{#ev:youtube|mJrhcLn1WYQ}}

'''''Diagnose'''''

Voor het stellen van een juiste diagnose is het verhaal van de eigenaar (de ''anamnese'') over de huisvesting, de voeding en de klachten die het diertje laat zien erg belangrijk. Sommige klachten die het diertje vertoond worden niet als afwijkend beoordeeld door de eigenaar terwijl dat wel het geval is.

Bij het ''klinisch onderzoek'' is het palperen (doorvoelen) van de buik van veel betekenis. Daarmee kunnen pijnlijke plekken in de buik opgespoord worden. Bij veel van deze fretten is de grote buiklymfeklier vergroot en pijnlijk. Soms is voor in de buik de maaglymfeklier te voelen als een harde en pijnlijke dikte. Deze klieren zijn de “opruimorganen” bij problemen in het maagdarmkanaal. Fretten met een ernstige maagontsteking of een maagzweer zijn meestal erg gevoelig voorin de buik waar de maag gelegen is. Ook als de lever ontstoken is kan dit meestal gevoeld worden doordat de lever dan groter, harder en pijnlijk is bij het palperen. Een obstructie in de darm of een tumor is meestal in de buik te voelen als een harde, vaak pijnlijke dikte in het midden en achterste deel van de buik.

Bij veel fretten is de milt vergroot. Bij weefselonderzoek blijkt het meestal om een goedaardige vergroting te gaan. De milt reageert namelijk vooral op ontstekingen in de buik en in het bijzonder op een Helicobacter infectie van de maag. Het verwijderen van een grote milt is dan ook niet heel zinvol tenzij deze milt zo groot is geworden dat hij een mechanische belemmering vormt voor het diertje.

Met ''bloedonderzoek'' kan soms een verhoging van de ontstekingscellen aangetoond worden. Bij ernstige maagdarm klachten kan het protein-loosing syndroom optreden waarbij het eiwit gehalte in het bloed verlaagd is. Ook het aantal rode bloedcellen kan verlaagd zijn ten gevolge van bloedverlies via het maag-darmkanaal of vanwege een onvoldoende aanmaak bij langer bestaande problemen. De leverenzymen kunnen verhoogd zijn bij problemen met de lever. Bij chronische patienten kan het zinvol zijn om het Vitamine B12 gehalte in het bloed te bepalen.

Ontlasting onderzoek is nuttig om coccidiose en Giardia infecties aan te tonen. Deze worden meestal alleen gezien bij jonge fretten en op plaatsen waar veel fretten bij elkaar worden gehouden. Een bacteriologisch onderzoek van de ontlasting kan een enkele keer ook nuttig zijn.

Op de ''röntgenfoto'' kunnen vreemde voorwerpen in de maag (haarballen, stukjes rubber, oordopjes!) zichtbaar gemaakt worden. Ook kan het vermoeden op een obstructie in de darm meestal bevestigd worden. Lever, nieren en blaas maar ook hart en longen kunnen goed in beeld gebracht worden. Met een ''echo'' is de inhoud van de maag wat minder goed zichtbaar te maken maar een obstructie in de darm weer wat beter dan met de rontgenfoto.

Voor een definitieve diagnose van een langdurige maagdarmprobleem zijn meestal ''maag en/of darmbiopten'' nodig. Dat is uiteraard niet zo heel makkelijk te doen dus wordt er over het algemeen uitgegaan van een waarschijnlijkheidsdiagnose en daarvoor een behandeling ingezet. Indien de problemen blijven bestaan is een “kijkoperatie” vaak zinvol en kunnen maag- en darmbiopten worden genomen. Deze biopten worden vervolgens naar een patholoog opgestuurd die onder de microscoop de stukjes weefsel kan beoordelen en informatie geeft over het aanwezig zijn van bijvoorbeeld ontsteking of tumoren.

'''''Specifieke maagdarm aandoeningen'''''

*'''Helicobacter maagontsteking'''

Met een recent onderzoek onder Nederlandse fretten bleek dat bij 80% van de fretten de Helicobacter Mustelae bacterie in de maag kon worden aangetoond. In eerder Amerikaans onderzoek was dit percentage veel hoger en werd hij aangetoond bij alle onderzochte dieren. De bacterie wordt overgedragen door besmette ontlasting. Waarschijnlijk worden pups al in het nest besmet. De bacterie kan in de maag van de fret een ''chronische maagontsteking'' (vooral bij oudere fretten) maar ook een acute maagontsteking met zelfs [u]maag- en darmzweren[/u] veroorzaken. Niet elke fret heeft veel last van deze infectie. Maar een maagzweer is een van de belangrijkste doodsoorzaken bij jonge fretten. Stress en verkeerde voeding zijn de belangrijkst predisponerende factoren.

Stress is mogelijk ten gevolge van een andere fret. Fretten zijn territoriale dieren en een andere fret kan, zonder dat de eigenaar het zich bewust is, een belangrijke stressfactor zijn. Stress kan ook ontstaan ten gevolge van andere huisvesting, een andere chronische ziekte of onvoldoende “enrichment” of afleiding. Wat betreft de voeding moeten we ons realiseren dat de fret een prooidier eter is. Een strikte vleeseter. Frettenbrokjes bevatten vooral veel plantaardige eiwitten en vezels. Daar is het maagje van de fret eigenlijk niet voor gemaakt.

*'''Vreemd voorwerp in het maagdarmkanaal'''

Jonge fretten onder de leeftijd van 1 jaar kauwen nogal eens op allerlei zacht materiaal zoals zacht rubber, zacht plastic en latex. Stukjes hiervan worden dan doorgeslikt en komen in de maag. Deze kunnen soms maanden in de maag blijven zitten. Bij oudere fretten zijn het vaak haarballen die zich in de maag vormen door het likken aan de vacht. Als de maag minder goed zijn werk doet zoals bij een chronische ontsteking, kunnen de haren te lang in de maag blijven en daar gaan klitten. De symptomen die deze fretten vertonen zijn vaak vaag. Pas als het voorwerp vastloopt in het (veel dunnere) darmkanaal is het fretje acuut ziek met hevige buikpijn en uitdroging. Vaak sterft het fretje binnen 2 dagen als er niet op tijd wordt ingegrepen. De behandeling varieert van laxeren tot direct chirurgisch ingrijpen.

[[Bestand:3. Haarbal uit maag.jpg|300px]]

Haarbal uit de maag

*'''Darmontsteking'''

Een darmontsteking kan veroorzaakt worden door diverse virussen, bacteriën, protozoen, voedsel intolerantie en oorzaken die niet altijd te achterhalen zijn. De ontlasting kan bekeken worden onder de microscoop of worden opgestuurd naar het laboratorium voor een bacteriologisch onderzoek (een kweek).

Recent is aangetoond dat in Nederland het ''Coronavirus'' op grote schaal voorkomt. Dit virus is in Amerika ook bekend en veroorzaakt daar E.C.E. (Epizootic Catarrhal Enteritis) ook wel “Groene-slijm ziekte” genoemd. Het virus is zeer besmettelijk. De besmetting gebeurt via contact met ontlasting van een ziek dier. Het verloop van de ziekte is afhankelijk van de lichaamsconditie van het fretje. Jonge gezonde fretten hebben vaak slechts een aantal dagen diarree. Fretten met al chronische maagdarmproblemen of andere aandoeningen kunnen ernstig ziek worden. Bij sommige fretten kan het virus de darmvlokken van de darmen ernstig beschadigen waardoor uiteindelijk chronische diarree ontstaat. Een enkele keer kan het virus een systemische ziekte veroorzaken met ontstekingen in diverse organen. Deze complicatie vertoont overeenkomsten met de aandoening “FIP” bij katten die geïnfecteerd zijn met het katten Corona virus. Het katten-Corona virus lijkt niet besmettelijk voor de fret. De fret heeft zijn eigen Corona virus variant. Helaas is de ziekte moeilijk met zekerheid vast te stellen bij het levende dier.

''Coccidiose'' en een ''Giardia'' infectie worden veroorzaakt door een parasiet in de darmen. Vooral jonge fretjes kunnen hier behoorlijk ziek van zijn. Oudere fretten hebben meestal geen problemen met coccidiose en kunnen met hun eigen afweer de infectie genezen. Echter fretten die al een afwijkend darmkanaal hebben door bijvoorbeeld een Coronavirus infectie kunnen wel problemen hebben om van deze infectie af te komen en kunnen beter behandeld worden. Met behulp van ontlasting onderzoek is de ziekte eenvoudig aan te tonen.

*'''Eosinofiele maag-darmontsteking'''

Fretten zijn strikte vleeseters toch geven wij in onze voeding vaak veel plantaardige eiwitten zoals granen. Bij sommige fretten reageert het maagdarmkanaal hierop met de productie van bepaalde specifieke (eosinofiele) ontstekingscellen. Deze fretten kunnen chronisch diarree met of zonder slijm en bloed vertonen in combinatie met gewichtsverlies. De diagnose is pas te stellen na een biopt van de maag of de darm. Corticosteroïden kunnen soms tijdelijk helpen maar een correctie van het voer is belangrijker.

*'''Tumoren'''

Tumoren uitgaande van het maagdarmkanaal komen niet vaak voor. Er zijn aanwijzingen dat tumoren in dit gedeelte van het lichaam vooral kunnen ontstaan vanuit chronische ontstekingen zoals bijvoorbeeld bij Helicobacter uitgroei. Lymfoom, een ontaarding va de lymfeklieren komt bij oudere fretten wel regelmatig voor. Hierbij kunnen ook de lever en darmen aangetast zijn.

'''''Behandeling van maagdarmproblemen'''''

Bij een vermoeden op een Helicobacter maagontsteking zal een ''antibiotica kuur'' tegen de Helicobacter bacterie worden ingezet. Deze kuur is dezelfde als die bij mensen wordt gebruikt. Echter fretten met ernstige ontsteking of maagzweer kunnen soms niet goed tegen het antibioticum Clarithromycine. Dit is namelijk erg irriterend voor de maag. Het is dan beter om eerst de maagwondjes wat te laten herstellen met ''maagzuurremmers'' en een ''maagwandbeschermer'' als Sucralfaat voordat dit antibioticum wordt ingezet. Aanvullend kunnen medicijnen tegen de misselijkheid en Vitamine B12 injecties worden gegeven.

Indien er sprake is van een vreemd voorwerp in de maag of bijvoorbeeld een obstructie in de darm, zal er ''geopereerd'' moeten worden. Een enkele keer kan een obstructie met laxeermiddel naar achteren worden gedreven, vooral als bekend is dat
het bijvoorbeeld gaat om een te groot stuk groente of fruit. Maar dit is altijd een risico want hoe langer je wacht met opereren hoe groter het risico dat het diertje sterft.

Bij diarree ten gevolge van bijvoorbeeld een Corona virus infectie kan een darm beschermend middel als Finidiar pasta of Sucralfaat gegeven worden voor een aantal dagen. Indien het fretje ernstig ziek is, is antibiotica en eventueel andere aanvullende medicatie nodig. Coccidiose bij jonge fretjes of zieke dieren kan behandeld worden met een medicijn tegen deze parasieten. Alle fretten dienen tegelijk behandeld te worden, ook de (wel besmette maar) niet zieke dieren.

''Tumoren'' van het maagdarmkanaal kunnen soms chirurgisch verwijderd worden door het stuk aangetaste darm te verwijderen. Dit is een moeilijke operatie maar voor een ervaren frettendierenarts goed te doen. Voor de behandeling van Lymfoom met aantasting van het maagdarmkanaal zie het hoofdstuk: Lymfoom.
Het verwijderen van een vergrote milt bij fretten met diarree is niet nodig. Deze milt is een reactie op de ontsteking in het maagdarmkanaal.

Het is belangrijk om kleine hoeveelheden ''goed verteerbaar voedsel'' te geven, bijvoorbeeld Royal Canin Convalescence Support Instant (het “Waltham papje”) of Hill’s A/D blikvoer. Voor fretten met ernstige problemen is het niet meer verstandig om rauw voedsel te geven.

Fretten met ernstige maagdarmproblemen kunnen het beste worden opgenomen in de ''kliniek'' waar zij via injecties en met infuus behandeld kunnen worden. Deze injecties belasten het maagdarmkanaal veel minder.
''Oudere fretten'' hebben vaak chronische maagdarmproblemen door de langdurige aanwezigheid van de Helicobacter bacterie in de maag. Zij hebben vaak baat bij een dagelijkse hoeveelheid van het Waltham papje in combinatie met 1-2x daags Sucralfaat.

'''''Preventie van maagdarmproblemen'''''

De Helicobacter bacterie is bij de fret waarschijnlijk niet uit te roeien. Wel kan met een kuur antibiotica het aantal bacteriën in de maag weer verminderd worden. Maar een uitgroei kan beter tegen gegaan worden door de fret ''goede voeding'' te geven en ''stress'' zoveel mogelijk te vermijden. Haarballen zijn meestal het gevolg van de verminderde maagmotiliteit ten gevolge van de maagontsteking. Die ontsteking moet dus ook behandeld worden. Daarnaast is het zinvol om tijdens de rui om de dag 1 cm ''haarbalpasta'' voor de kat te verstrekken. Haarbalpasta bevat veel suikers en is daarom erg gewild bij de fretten. Beter zou het zijn om alleen de vaseline te geven. Dit kan door het kopen van zuurvrije vaseline bij de apotheek of de drogist. Dit mag elke dag gegeven worden tijdens de rui. Het is echter minder smakelijk.

===Middenoorontsteking===

De laatste jaren hebben we steeds meer te maken met oorproblemen bij fretten; vaak een middenoorontsteking. De kan zich ontwikkelen tot een chronische aandoening.

Het middenoor is een inwendig gelegen gedeelte van het gehoorsysteem, wat net achter het trommelvlies ligt. Bij de fret op een moeilijk bereikbare plek, in het bot van de kop en schedel en is verdeeld in allerlei kleine ‘kamertjes’, lijkend op een honingraad.

Het is nog niet duidelijk wat precies de oorzaak is van de steeds frequenter voorkomende middenoorontstekingen, maar het vermoeden is dat oormijten een rol spelen. Deze kunnen schade aan de gehoorgang en het trommelvlies aanrichten, waardoor schimmels, bacteriën en virussen naar binnen kunnen dringen. Een goede bestrijding van oormijten lijkt dan ook erg belangrijk. Dit kan onder andere door middel van Stronghold pipetjes, verkrijgbaar bij de dierenarts. Zie [[verzorging#oormijten]]

Doordat het middenoor van de fret op een lastig bereikbare plek gelegen is, is het moeilijk een ontsteking goed te bestrijden. Antibiotica kan er vaak moeizaam komen en door de bouw is het eigenlijk niet mogelijk om te spoelen. Vaak is langdurige behandeling noodzakelijk met antibiotica en oordruppels. Hierdoor wordt een middenoorontsteking regelmatig een chronisch probleem.

Een ''acute middenoorontsteking'' is te herkennen aan:

* Scheef houden van de kop, met het aangetaste oor naar beneden
* Het in rondjes lopen
* Wankelen tijdens bewegen/lopen
* Soms tranende ogen
* Soms niet willen eten
* Soms koorts en algemeen ziek zijn

'''''Ga bij een van deze signalen direct naar een dierenarts met frettenervaring!'''''

Wordt dit niet juist behandeld, kan het een pijnlijke dood van je fretje betekenen.

''Een chronische middenoorontsteking ''geeft vaak minder duidelijke acute verschijnselen:

* Tranende ogen bij eten
* Slecht eten
* Veel kruimelen met brokjes
* Prooi laten staan
* Kuchen, hoesten en keelschrapen
* Soms wankelen met achterhand tijdens lopen
* Niet bij de oren geaaid willen worden
* Lastig in het nekvel te pakken
* Gespannen in nekspieren, vooral bij aanraken
* Afvallen

Een chronische middenoorontsteking is altijd sluimerend aanwezig. Regelmatig steekt het dan weer de kop op. Het is een zeer pijnlijke aandoening voor je dier. Fretten laten pijn erg lastig zien, dus elk klein signaal kan belangrijk zijn.

Een chronische oorontsteking kan desastreus verlopen voor je fretje als het niet onderkent en behandeld wordt. De ervaringen zijn dat fretten die een chronisch oorprobleem hebben erg vatbaar zijn voor nierontstekingen,(chronische) ontstekingen in de keel en aan de luchtwegen en er zijn vaak maag/darm complicaties door de vele antibiotica die de frettenmaagjes vaak slecht verdragen. Bovendien is er een risico dat de ontsteking doorbreekt naar de hersenen, wat onherroepelijk de dood betekent.

===Nierfalen bij de fret===

Door: Hanneke Roest, frettendierenarts.

'''De Frettenkliniek''' te Giessen

De nieren hebben een belangrijke functie in het constant houden van allerlei waarden in het lichaam. Ze regelen de zuurtegraad van het bloed, ze veranderen de bloeddruk naar behoefte van het lichaam en houden de mineralen in balans. Daarnaast zorgen ze ervoor dat afvalstoffen uit het lichaam verwijderd worden. Deze afvalstoffen, afbraakproducten van eiwitten (zoals ureum, BUN) worden door de nieren uit het bloed gefilterd en met de urine afgevoerd.

'''Nierfalen''' is een toestand waarbij de nieren niet meer goed kunnen functioneren; ze doen hun werk niet goed meer. Dit kan ontstaan ten gevolge van verschillende oorzaken: bacteriele, virale (bijvoorbeeld ADV) en protozoaire infecties, nierstenen, aangeboren en/of erfelijke aandoeningen, tumoren, een afwijkende bloeddruk, ziektes elders in het lichaam (zoals chronische ontstekingen), vergiftigingen (onder andere door antivries, druiven en rozijnen) en bepaalde niertoxische medicijnen (bijvoorbeeld Gentamycine). Veel oudere fretten hebben nierinfarcten.

Er kan sprake zijn van acuut nierfalen, chronisch nierfalen en een combinatie van de twee.

Bij '''''chronisch nierfalen''''' werken de nieren al langer slecht. De chronische ontsteking in de nieren heeft geleid tot vorming van littekenweefsel. Het littekenweefsel trekt samen en zorgt ervoor dat de nieren kleiner worden, dit littekenweefsel is blijvend.

Bij dieren met '''''acuut nierfalen''''' is nog geen sprake van littekenweefsel. Deze dieren kunnen acuut heel erg ziek worden, maar in principe kan er dan nog volledig herstel van de nierfunctie optreden.

Wanneer het dier al langer chronische nierproblemen heeft maar plotseling snel verslechtert ten gevolge van een acute infectie, is er sprake van een '''''combinatie.''''' Dit komt redelijk vaak voor.

[[Bestand:Nierfalen 1.jpg|300px]]

Normale nier: Deze bestaat uit ruim 1 miljoen eenheden (nefronen). Een nefron filtert het bloed en concentreert de afvalstoffen uit het lichaam. Deze worden in de urine afgegeven. De nefronen monden uit in een verzamelbuis, welke in het nierbekken uitkomt. De urine gaat via de ureter naar de blaas, alwaar die wordt opgeslagen.

[[Bestand:Nierfalen 2.jpg|300px]]

Chronisch nierfalen: Chronische ontsteking in de nieren leidt op den duur tot vorming van littekenweefsel. Dit littekenweefsel trekt samen en zorgt ervoor dat de nieren steeds kleiner worden. Dit noemen we schrompelnieren en deze schade is niet meer omkeerbaar.

'''''Symptomen'''''

Fretten met chronische nierproblemen vermageren, hebben een slechte eetlust en drinken en plassen vaak veel. Soms zijn ze slomer maar vaak valt aan het gedrag niet veel op. In sommige gevallen is er een vreemde 'maggi' geur te ruiken uit het bekje. Dit komt door de ophoping van gifstoffen in het bloed die eigenlijk door de nieren uitgescheiden zouden moeten worden. Enkele fretten hebben afwijkende ontlasting.
Dieren met acute nierproblemen zijn meestal wel slomer, gaan vaak 'plat' liggen en zijn vaak pijnlijk in de buik.

'''''Diagnose'''''

Indien er vermoed wordt dat een fretje lijdt aan nierfalen, zal er worden geadviseerd om een ''urineonderzoek'' en ''bloedonderzoek'' te laten uitvoeren. Bij het urineonderzoek wordt er bijvoorbeeld gekeken of de nieren nog voldoende concentrerend vermogen hebben en of er te veel eiwitten of bloedcellen in de urine lekken.

Bij het bloedonderzoek worden onder andere de ''nierwaarden'' beoordeeld (ureum, fosfaat). Deze waarden zullen pas verhogen als meer dan de helft van het totale nierweefsel is aangetast. (NB. Bij honden en katten is het ureum gehalte in het bloed minder belangrijk en wordt het kreatinine gehalte bepaald. Bij de fret geeft het kreatinine gehalte in het bloed geen goede indicatie voor het functioneren van de nieren).

Bij acuut nierfalen kunnen deze waarden enorm hoog zijn, maar er kan nog volledig herstel optreden. Bij chronisch nierfalen is de hoogte van de nierwaarden zeker gerelateerd aan de prognose. Soms zijn de nieren aangedaan, door bijvoorbeeld een heftige ontsteking, maar zijn de nierwaarden nog niet verhoogd, dan is er (nog) geen sprake van nierfalen maar van een nieraandoening.
Indien een aanwijsbare oorzaak van acuut nierfalen wordt vermoed of er nog getwijfeld wordt over mogelijke bijkomende problemen, zullen er nog extra onderzoeken worden voorgesteld.

Nierfalen is een gecompliceerde ziekte en de nieren kunnen bij iedere patient in een andere mate aangetast zijn. Daarom dient de behandeling goed afgestemd te worden op het individuele dier.

'''''Behandeling'''''

Bij een nieraandoening waarbij nog geen sprake is van nierfalen zal meestal worden volstaan met medicatie en controle afspraken.

Bij acuut nierfalen is een opname in de kliniek en een behandeling met infuus en medicatie over het algemeen de beste optie. Hierbij wordt in de gaten gehouden dat het dier ruim voldoende infuus krijgt maar dit wel voldoende uitplast. Een intensieve monitoring is erg belangrijk. Ace-remmers die in een later stadium wel gegeven worden, mogen nu nog NIET worden gegeven.

Bij chronisch nierfalen bestaat de behandeling vooral uit medicatie en voeding. Ace-remmers (b.v. enalapril, benazepril) bevorderen de doorbloeding van de nieren en verminderen de progressie van chronisch nierfalen. Fosfaatbinders (b.v. sucralfaat, lantharenol, chitosan en calciumcarbonaat) zijn vaak nodig om het fosfaatgehalte in het bloed te verminderen. Bacterien kunnen de oorzaak zijn een ontsteking in de nieren maar daarnaast zijn nierpatienten extra gevoelig voor bacteriele infecties van de urine wegen. Antibiotica kan daardoor soms worden voorgeschreven. Ten gevolge van het chronisch nierfalen kan er ook een te laag kalium gehalte in het bloed ontstaan. Dit veroorzaakt een slechte eetlust en sloomheid. Dit Kalium kan via medicatie (kaliumgluconaat) worden aangevuld. Daar een hoog ureum gehalte in het bloed de slijmvliezen in het maagdarmkanaal kan aantasten, is het soms nodig om hiervoor ondersteunde medicatie te geven.

Een ''nierdieet'' is bij honden en katten erg belangrijk bij de behandeling van nierfalen. Hill's K/D dieet voor de kat zou voor de fret een goede optie zijn. Dit dieet bevat veel lagere gehalten aan eiwit, zout en fosfaat vergeleken met een normaal frettenvoer. Hierdoor worden de nieren minder belast en komen er minder afvalproducten in het bloed. Probleem is echter dat veel fretten met nierproblemen een slechte eetlust hebben en het nieuwe minder smakelijke dieet niet willen eten. Het is belangrijker '''dat''' uw fret eet dan '''wat''' hij eet!

'''''Prognose'''''

De prognose van een fret met nierfalen verschilt sterk. Acuut nierfalen kan volledig herstellen en heeft in dat geval geen continue controles nodig. Chronische schade aan de nieren is onomkeerbaar en een deel van de medicatie zal dan ook levenslang noodzakelijk blijven. Medicijnen zijn erg belangrijk in de behandeling van chronisch nierfalen. Niet alleen leven de behandelde fretten significant langer maar daarnaast voelt het dier zich veel prettiger.

De medicatie zal echter zeker in het begin, maar ook later nog bijgesteld moeten worden naar de behoeften van uw fret. Daarvoor zijn regelmatige controles op de kliniek met bloedafname en urineonderzoek noodzakelijk.

===Pijnstilling bij de fret===

Door: Hanneke Roest, frettendierenarts.

'''De Frettenkliniek''' te Giessen

Van diverse ziekte aandoeningen van de fret weten we vanuit de humane geneeskunde dat het pijnlijk is. Een verwonding, een gebroken bot, een maagzweer, een acute middenoorontsteking, een acute nierontsteking. Het zijn aandoeningen waarbij we er van uit kunnen gaan dat het pijn doet, niet alleen bij de mens maar ook bij het dier. Naast de behandeling van de aandoening is het dan wenselijk om tevens pijnstilling te geven. Pijnstillers hebben daarnaast het voordeel dat ze ontstekingsremmend werken.

Wetenschappers zijn het erover eens dat dieren pijn precies zo ervaren als wij mensen, alleen tonen zij het anders. De fret, die nog dicht bij zijn voorouder de bunzing staat, zal niet makkelijk laten zien dat hij pijn heeft. Dat geeft zwakte aan en dat betekent in de natuur dat je er heel snel bent geweest. Dat een fretje pijn slecht laat zien wil niet zeggen dat hij het anders ervaart. Hij toont het alleen anders dan wij mensen. Aangezien een fretje niet kan praten, hebben wij als eigenaar en als dierenarts slechts de mogelijkheid het diertje nauwkeurig gade te slaan en te onderzoeken om zo aanwijzingen te krijgen of het diertje pijn heeft.

[[Bestand:Zieke fret.jpg|300px]]

'''''Pijnsignalen bij een fret'''''

Een fretje zal niet gaan huilen of verbaal uiting geven aan pijn¦tenzij je bijvoorbeeld op de staart gaat staan. Bij acute plotse pijn zal het dier dit aangeven door een dikke staart op te zetten, een schreeuw te geven en eventueel de anaalklieren te laten gaan. Chronische pijn is veel moeilijker te onderkennen. Onderstaande gedragingen kunnen tekenen zijn van een niet welbevinden of van pijn.

* Minder levendig.
* Weinig meer uit de slaapplaats komen.
* Knijpen met de oogjes.
* Verminderde eetlust.
* Plat gaan liggen; tijdens het spelen of rondlopen gaat het fretje plat op de buik liggen.
* Plots gaan bijten naar de eigenaar of andere fretten.
* Omkijken naar de buik of de flank.
* Lopen met een hoge opgebolde rug.
* Knarsetanden.
* Knagen aan stof (slaapzakje) of vloerbedekking.
* Kreupel lopen.
* Hissen en sissen. Dit kan ook voorkomen als het diertje zich niet veilig voelt. Bijvoorbeeld doordat het in een te grote groep is gehuisvest of met een fret waarmee het niet goed samen gaat.
* Een opgezette staart.
* Anaalklieren laten gaan.
* Veel trillen.

'''''Behandeling van pijn bij de fret.'''''

De belangrijkste behandeling van pijn is het oplossen van het probleem dat de pijn veroorzaakt! Bij een gebroken bot is dat het spalken of chirurgisch behandelen van de breuk. Bij een maagzweer is dat een medicinale behandeling van de maagzweer en het vermijden van stresssituaties welke eventueel de maagzweer hebben veroorzaakt.

Niet altijd is het mogelijk de oorzaak te bestrijden en soms heeft een behandeling even tijd nodig om aan te slaan. Dan zou pijnstilling wenselijk zijn.

De voor de hond en kat veel gebruikte pijnstillers (NSAID's) als Metacam® (meloxicam) en Rimadyl® (carprofen) geven helaas veel problemen bij de fret. NSAID's (Non-Steroidal Anti-Inflammatory Drugs) zijn medicijnen die de vorming van prostaglandines in het lichaam remmen. Prostaglandines stimuleren het pijngevoel, verhogen de lichaamstemperatuur (koorts) en zorgen ervoor dat bloedvaten open gaan staan (roodheid bij een ontsteking).

'''''De bijwerkingen van NSAID pijnmedicatie.'''''

Prostaglandines zijn betrokken bij de opbouw van het maagslijmvlies. Doordat de vorming van prostaglandines door de NSAID's wordt geremd, wordt het maagslijmvlies erg dun en kan het gemakkelijk geirriteerd raken door het maagzuur. De belangrijkste bijwerkingen van deze pijnstillers zijn dan ook slijmvliesbeschadigingen in de maag welke uiteindelijk kunnen leiden tot ernstige zweren in de maag. Hierdoor wordt het diertje misselijk, heeft een slechte eetlust en krijgt dunne of zelfs zwarte ontlasting. Zwarte teerachtige ontlasting geeft aan dat er bloed vanuit de maag in de ontlasting is gekomen, dit is het geval bij een maagbloeding. Een maagbloeding is gevaarlijk en kan tot de dood van het fretje leiden. Fretten die veel prooidieren eten hebben altijd een wat donkere tot zwarte ontlasting, maar die is meestal vast van vorm en vermengd met de restanten van het prooidier.

'''''Waarom hebben fretten zo snel last van deze bijwerkingen?'''''

1. Fretten missen, net als katten, het enzym UDP- glucuronyltransferase om geneesmiddelen uit te scheiden in de gal. Dat wil zeggen; ze kunnen nauwelijks 'glucuronideren'. Slechts 1/10 van de capaciteit van de hond. Hierdoor is de eliminatie-halfwaarde tijd van diverse geneesmiddelen, waaronder bovenstaande pijnstillers, sterk verlengd in vergelijking met de hond en ontstaan gemakkelijk bijwerkingen doordat het middel te lang en in een te hoge dosis in het lichaam aanwezig blijft.

2. Veel fretten hebben daarnaast vaak al in enige of meerdere mate last van maagproblemen doordat bij vrijwel alle fretten de ''Helicobacter Mustelae'' bacterie in de maag aanwezig is. Deze geeft bij uitgroei acute- of chronische ontstekingen in de maag. Het geven van bovenstaande pijnstillers kan dan heel gemakkelijk nog meer schade aan het maagslijmvlies berokkenen.

3. Oudere fretten (boven de leeftijd van 5 jaar) hebben regelmatig galweg-, lever- of nierproblemen waardoor de uitscheiding van deze medicijnen nog minder goed verloopt en het medicijn ook hierdoor in een te hoge concentratie in het bloed aanwezig blijft en door de relatieve overdosering extra schade kan aanrichten in de maag.

De combinatie van Prednison en pijnmedicatie als bovenstaande is een snelweg richting een maagzweer en is dan ook gecontra-indiceerd, niet alleen bij de fret maar ook bij de hond en kat. Deze combinatie nooit aan een fretje geven.

'''''Alternatieven voor NSAID's'''''

Dit alles maakt het niet gemakkelijk om voor bovenstaande pijnstillers te kiezen bij pijn bij een fretje. Een alternatief voor de NSAID pijnmedicatie is morfine injecties, maar deze mogen slechts door de dierenarts worden toegediend en werken kortdurend (8 uur). Bij opname in de Frettenkliniek is dat een goed alternatief. Het oraal (via de bek) ingeven van morfine preparaten is bij de paar fretten waar ik het bij heb geprobeerd niet goed bevallen. Als je deze medicatie oraal toedient geeft het ook maag-darmproblemen. De fretten werden er al heel snel erg misselijk van.

'''''Conclusie'''''

De beste pijnmedicatie bij de fret bestaat uit het oplossen van het probleem dat de pijn veroorzaakt. Als dat niet mogelijk is kunnen indien het echt noodzakelijk is, in lage dosis (de dosering als bij de kat) en om de dag of om de 2 dagen, NSAID's als Metacam® en Rimadyl® gegeven worden... mits het diertje geen maag, lever of nierproblemen heeft. Liefst zo kort mogelijk.

Aan oudere fretten (boven de leeftijd van 5 jaar) kunnen in verband met de mogelijke verminderde lever- en nierfunctie, deze medicijnen het beste om de 3-4 dagen gegeven worden. Indien klachten optreden als diarree, zwarte ontlasting of misselijkheid (smakken, braken, platliggen, knagen aan stof, knarsetanden) is het belangrijk om onmiddellijk te stoppen.

Ook is het belangrijk om op voorhand, dus al bij de start van deze medicatie, tevens maag-beschermende medicatie als Sucralfaat en maagzuurremmers te geven.

Mijn ervaring is dat deze pijnmedicatie met NSAID's, ondanks al deze beschermende maatregelen, toch vaak problemen geeft; ik gebruik het daarom persoonlijk vrij weinig en alleen kortdurend. Ik neem de dieren liever op in de Frettenkliniek en gebruik de morfine injecties tot ik de ziekte die de oorzaak van de pijn is, heb kunnen aanpakken, dan wel chirurgisch of met andere medicatie.

===Vergrote milt===

'''De grote milt bij de fret, niet te snel chirurgie!'''

Door:Hanneke Roest, frettendierenarts.

'''De Frettenkliniek''' te Giessen

De laatste weken bereiken mij berichten over fretten die geopereerd worden aan een vergroting van de milt. Dit verontrust mij omdat het in het merendeel van de gevallen niet nodig is om deze vergrote milt chirurgisch te verwijderen. Met andere woorden er worden fretten onnodig geopereerd.

De milt is een orgaan dat links voorin de buik aanwezig is. Hij ligt als een platte zachte dikte tegen de linker buikwand aan. Als hij vergroot is, is hij vaak zelfs door de eigenaar te voelen als een langgerekte platte schijf van soms wel 15 cm lengte en 5 cm. breedte.

De milt fungeert als opslagplaats voor alle bloedcellen en verwijderd oude bloedcellen uit de bloedbaan. Ze reguleert tevens het aantal circulerende bloedcellen in de bloedbaan. Daarnaast speelt ze een rol in de aanmaak van afweerstoffen.
Bij embryo’s is de milt tevens een orgaan waar bloedcellen aangemaakt worden maar deze functie verdwijnt meestal als het beenmerg gaat functioneren. Echter bij een sterke prikkeling tot aanmaak van bloedcellen kan deze functie weer in de milt ontstaan bij volwassen dieren. We noemen dat “extramedullaire hemopoëse”.

Een grote milt, soms wel 20x groter dan zijn normale grootte, komt regelmatig voor bij fretten vanaf middelbare leeftijd. Wordt deze chirurgisch verwijderd en wordt het weefsel opgestuurd naar de patholoog dan zal in vrijwel de meeste gevallen “extramedullaire hemopoëse” de diagnose zijn. Dit geeft alleen aan dat de milt wordt geprikkeld, meestal door een ontsteking in de buik, zoals bijvoorbeeld van het maag-darmkanaal, de galwegen of de lever. De milt is dus niet de '''oorzaak''' van een ziekte maar het '''gevolg''' van een ziekte. Het verwijderen van de milt heeft daarom meestal geen enkele zin. Wel heeft het zin om bij een zieke fret met een grote milt verder te gaan zoeken naar de oorzaak van de ziekte via bijvoorbeeld, de anamnese, buikpalpatie, bloedonderzoek, röntgenfoto of echografie.

Een heel enkele keer is het wel verstandig om de milt chirurgisch te verwijderen. Bijvoorbeeld als een milt zo groot is geworden dat deze een oncomfortabel gevoel kan geven aan het dier. Ook een onregelmatig gevormde milt met bijvoorbeeld een grote (meestal goedaardige) hyperplastische bult erop kan beter verwijderd worden. Een dergelijke uitstulping van de milt heeft namelijk een fragiele wand en kan makkelijk scheuren waardoor de milt kan gaan bloeden.

Is een fretje niet ziek maar heeft het diertje wel een vergroting van de milt dan kan dat het beste genoteerd worden in de patiënt gegevens bij de dierenarts, maar hoeft er meestal (nog) geen behandeling ingesteld te worden.
Een dergelijke vergroting van de milt is een typisch fretten probleem. Bij honden en katten daarentegen is een miltvergroting (zeker in de mate zoals dat bij de fret gebeurt) heel vaak wel een teken van kanker van de milt. Dit is dan ook de reden dat veel dierenartsen de neiging hebben om de milt chirurgisch te gaan verwijderen.

Soms knapt een fretje wel op na een (onnodige) operatie van de milt. De redenen hiervoor kunnen zijn:

* Meestal wordt antibiotica gegeven tijdens en na de operatie. Dit kan een gunstig effect hebben op met name de veel voorkomende maag- darmontstekingen.
* Een fretje wordt na een operatie vaak extra goed verzorgd en tijd is ook een belangrijke factor in een genezingsproces.
* Zowel in de humane- als in de dier-geneeskunde knapt een patient soms op ''ondanks'' wat de (dieren)arts doet.

[[Bestand:Operatie Hanneke.jpg|400px]]

Een grote uitstulpende bult op de milt, meestal goedaardig. Daar deze uitstulping echter een kwetsbare wand heeft kan de milt beter verwijderd worden om een fatale miltbloeding te voorkomen.

===Corona Virus===

Het Corona virus is een regelmatig opduikend virus, wat zelfs een soort epidemische vorm kan aannemen.
Corona virussen zijn veel voorkomend, bij veel verschillende dieren en mensen. Elke diersoort heeft zijn eigen specifieke Corona virus. Een kat kan geen mens besmetten en een varken geen fret, om een voorbeeld te noemen.
Bij mensen geven Corona virussen luchtweg problemen. Een bekend voorbeeld is de ernstige aandoening SARS.

Bij fretten geeft het Corona virus (CoV) maagdarm klachten of een systemische ziekte die veel op FIP bij katten lijkt.

Recentelijk is aangetoond dat het bij fretten om twee verschillende CoV gaat, waarbij het enteritis (maagdarm) virus meerdere types heeft.

Het FRCoV virus, die maagdarm ontstekingen kan veroorzaken is het meest voorkomend. Er zijn vele gradaties in symptomen en een enkele keer toont de fret helemaal geen verschijnselen. Na besmetting kan je fret even een mindere dag hebben met een keertje diarree of wat misselijkheid en verder niets. Door menig eigenaar wordt het niet eens opgemerkt. Je fret kan er ook ernstig ziek van worden, met heftige, stinkende diarree. Vaak groen van kleur en met veel slijm. In ernstige gevallen zelfs alleen bloederig slijm. Ander symptomen die bij een besmetting kunnen voorkomen zijn lusteloosheid, misselijkheid, braken, anorexie (niet willen eten). Over het algemeen hebben ze geen koorts.
Meestal zijn deze verschijnselen na enkele uren of dagen weer verdwenen. Je fret is dan nog wel enkele maanden besmettelijk!

Sommige fretten ontwikkelen na besmetting een chronische maagdarm aandoening, ECE of "groene slijm ziekte". Deze dieren blijven last houden van bovengenoemde verschijnselen. Hoe ernstiger en langer de duur van de aanwezige symptomen, hoe meer schade er aan het lichaam wordt aangericht. Op den duur is de darm zo ernstig aangetast, dat voedingsstoffen niet of nauwelijks meer opgenomen kunnen worden. Ook andere aan de spijsvertering gerelateerde organen kunnen gaan ontsteken, zoals galblaas, lever en alvleesklier. Deze dieren zijn daarbij ook gevoeliger voor allerlei andere besmettingen, doordat hun weerstand laag is. Bovendien worden ze vaak langdurig met medicijnen behandeld om ontstekingen te onderdrukken, wat ze nog extra vatbaar maakt.

Het FSCV veroorzaakt een systemische aandoening welke erg lijkt op FIP bij de kat. Lange tijd werd er gedacht dat deze systemische aandoening werd veroorzaakt door een mutatie van het FRCoV. Het blijkt sinds kort dat het om een apart virustype te gaan.
Over het algemeen verliezen deze dieren erg veel gewicht, hebben chronische diarree,braken, zijn lusteloos en tonen ziek, hebben een slechte vacht en kunnen meerdere ontstekingsverschijnselen hebben. Vaak zijn is er sprake van een longontsteking, vergrote lymfeklieren, vergrote milt en worden er bij palpatie verdikkingen in de buik waargenomen. Soms zijn er diverse neurologische verschijnselen, zoals verlammingen aan de achterpoten en epileptische aanvallen.

Helaas is deze vorm altijd dodelijk.
Voor dit type zijn nog geen betrouwbare testen beschikbaar. De enige manier om te bewijzen dat een fret met dit type virus besmet is geweest, is na het overlijden weefsel te laten onderzoeken.

Fretten kunnen op alle leeftijden besmet worden met het CoV. Hele jonge pups, oudere en zieke fretten zijn er het gevoeligst voor. Het is al regelmatig voorgekomen dat in een nest alle pups sterven, terwijl moeder na een dagje alweer vrolijk rondhuppelt. Ernstige besmettingen kunnen echter op alle leeftijden een dodelijke afloop hebben. Multi-fret huishoudens, fokkerijen en opvangen zijn met name broedplaatsen voor het virus.
Incubatietijd is van 18-24 uur tot 3-4 dagen en het is zeer besmettelijk. Het lijkt er op dat een fret na besmetting nog zo'n 9 maanden besmettelijk kan blijven, ondanks dat het dier zelf niet ziek (meer) is of enige symptomen (meer)heeft.

Tegenwoordig zijn er al goede mogelijkheden om ontlasting te laten testen voor de aanwezigheid van het FRCoV. Dit moet echter wel opgestuurd worden naar het buitenland. Vooralsnog zijn de testen in Nederland nog niet goed betrouwbaar.

Zoals gezegd is het Corona virus zeer besmettelijk. Het kan overgebracht worden door direct contact tussen de dieren, via lichaamsvloeistoffen, lucht, haren, schoenen en kleding.

Het is erg belangrijk om strenge hygiëne voorschriften na te leven indien er met (vermoedelijk)besmette dieren omgegaan wordt. Het beste is om besmette dieren apart te huisvesten. Bij het hanteren wordt geadviseerd om handschoenen, speciale kleding of een overall en rubber laarzen of schoenhoesjes te gebruiken. Voor elk dier kleding/schoeisel desinfecteren of vervangen indien er van wegwerpmateriaal gebruik gemaakt wordt. Dagelijkse reiniging van speelruimtes, kooien en speelmateriaal met een chloorhoudend product(bleekwater) wordt aanbevolen.
Het is duidelijk dat dit erg arbeidsintensief is en bij een grote hoeveelheid fretten een haast onmogelijke taak is. Het is dan ook zeer belangrijk om geïnfecteerde fretten, of vanuit een besmet gebied niet te mengen met gezonde dieren, om een uitbraak van dit virus zo veel mogelijk onder controle te kunnen houden.

Momenteel lijkt het in Nederland rustig te zijn, maar in Groot Brittannië is er sinds een klein jaar een enorme uitbraak aan de gang. Helaas zijn er dieren geëxporteerd die dragers van het virus waren en zodoende zijn er al andere Europese landen die momenteel met heftige uitbraken te kampen hebben, waaronder Denemarken en Spanje.

Communicatie tussen frettenhouders en dierenartsen onderling is belangrijk. Wees open en eerlijk over je besmettingen, om een (inter)nationale epidemie te voorkomen. Momenteel worden in Groot Brittannië en Denemarken alle besmettingen in kaart gebracht, met naam en toenaam. Dit om mogelijke verdere verspreiding te voorkomen. Het is inmiddels bekend dat her-besmettingen kunnen plaatsvinden. Na hoeveel tijd is nog niet helemaal duidelijk.

===Een te laag bloedsuiker… wat wil dat zeggen?===

Door: Hanneke Roest, frettendierenarts

'''De Frettenkliniek''' te Giessen

Regelmatig krijg ik bloeduitslagen onder ogen waarbij een te laag bloedsuiker bij een fretje is geconstateerd. Vaak wordt het diertje dan direct verdacht van het hebben van insulinomen, dat is echter lang niet altijd het geval.

'''''Wat zijn insulinomen'''''

Dit zijn hele kleine tumortjes in de alvleesklier die teveel insuline produceren waardoor het bloedsuiker daalt. De tumortjes zaaien slechts zelden uit en blijven vaak erg klein (speldenknop) maar door de productie van de grote hoeveelheid insuline zijn ze gevaarlijk voor het fretje. Insuline doet namelijk het bloedsuiker dalen. Bij een te laag bloedsuiker zal het fretje geleidelijk (in een aantal maanden) slomer worden, meer gaan slapen en afvallen. Er zijn kortdurende periodes van zwakte in de achterhand waardoor het fretje omvalt. Soms staart het diertje enige tijd in de ruimte alsof het even “van de wereld” is. Door de toename van maagzuur kan het diertje misselijkheids tekenen gaan vertonen. Uiteindelijk zal het fretje na enige tijd overlijden. Het is een langzame progressieve aandoening.

'''''Wat zijn andere redenen voor een te laag bloedsuiker?'''''

1. Een belangrijke reden van een laag bloedsuiker is de manier van meten. Niet elke dierenarts kan gemakkelijk (zonder narcose) een redelijke hoeveelheid bloed afnemen bij een fretje. Vaak wordt dan een humaan bloedsuikermetertje gebruikt, waar slechts een druppel bloed voor nodig is. Deze apparaatjes meten in capillair volbloed en geven daardoor een lagere bloedsuiker waarde aan dan de waarde die wordt gemeten in veneus plasma zoals dat in de grotere analyse apparatuur in de dierenkliniek of de laboratoria wordt gemeten. Deze waarde dient dan ook altijd omgerekend te worden! Niet iedere dierenarts is hiermee bekend.
In het afgenomen bloed moet het bloedsuiker direkt gemeten worden anders wordt het bloedsuiker opgenomen door de rode en witte bloedcellen en daardoor lager dan in werkelijkheid.

2. Een andere belangrijke oorzaak van een laag bloedsuiker bij fretten is een verminderde opname bij chronische maag-darmpatienten. Het bloedsuiker is dan meestal matig verlaagd maar als het bloedsuiker wordt gemeten met een humaan apparaatje kan de waarde erg laag lijken.

3. Ook patienten met een leverprobleem kunnen een laag bloedsuiker hebben. Na een maaltijd wordt bloedsuiker geabsorbeerd in de dunne darm en wordt daarna grotendeels als glycogeen opgeslagen in de lever en de spieren. Indien nodig komt bloedsuiker vrij uit dit weefsel (via glycogenolyse) om een goede bloedspiegel te houden.

4. Indien er sprake is van een sepsis (bloedvergiftiging) is het bloedsuiker vaak behoorlijk verlaagd door een toename van het gebruik in de weefsels en een verminderde aanmaak.

5. Levertumoren, tumoren van de (gladde) spieren of tumoren van de bloedvaatjes verbruiken veel bloedsuiker waardoor ook lage waarden gemeten kunnen worden.

'''''Wat zijn normale en wat zijn afwijkende bloedsuiker waarden:'''''

Normaliter is het bloedsuiker (gemeten in bloedplasma) bij een gezonde fret tussen de 5,2 mmol/L en 7,5 mmol/L. Een bloedsuiker tussen de 4 mmol/L en de 5,2 mmol/L is afwijkend er verdiend nader onderzoek. Dit kan veroorzaakt worden door diverse bovenstaande aandoeningen. Een bloedsuiker onder de 4 mmol/L gemeten bij een oudere fret, in combinatie met symptomen die overeenkomen met de ziekte insulinomen, waarbij andere oorzaken zijn uitgesloten en gemeten op de juiste wijze… is een waarde die sterk kan wijzen op de aanwezigheid van insulinomen.

'''Let op: Indien het bloed is gemeten via een druppel bloed met een humaan bloedsuikermetertje dan kan de waarde erg misleidend zijn indien deze niet wordt omgerekend. Een gemeten waarde van 2,7 mmol/L is namelijk sterk afwijkend maar omgerekend is deze 4 mmol/L en die waarde is niet dramatisch laag.'''

'''''Wat te doen bij een laag bloedsuiker:'''''

Indien een laag bloedsuiker wordt gemeten is altijd een volledig lichamelijk onderzoek op zijn plaats en vervolgens een volledig bloedonderzoek. Hiermee kunnen de diverse mogelijke oorzaken van het lage bloedsuiker worden onderzocht.
Bij een laag bloedsuiker ten gevolge van maagdarmaandoeningen is het van belang om die oorzaak eerst aan te pakken.

[[image:image.jpeg]]

Indien het lage bloedsuiker wordt veroorzaakt door insulinomen hangt de behandeling af van de waarde van het bloedsuiker, de mate waarin het fretje symptomen laat zien van het lage bloedsuiker en de leeftijd van het fretje. Indien het bloedsuiker nog boven de 4 mmol/L blijft en het fretje geen klachten heeft van een te laag bloedsuiker wordt eerst geprobeerd dit met aangepaste voeding op te vangen. Het bloedsuiker wordt dan elke 1-3 maanden gecontroleerd. Fretten onder de leeftijd van 7 jaar met een bloedsuiker lager dan 4 mmol/L, met klachten passend bij een te laag bloedsuiker maar verder gezond, zijn het meest gebaat bij een operatie waarbij de insulinomen worden verwijderd. Zie voor nadere informatie de website van de frettenkliniek. Indien geen operatie mogelijk is kan het beste gestart worden met een lage dosis Proglycem® (diazoxide). Door regelmatig elke 1-2 maanden het bloedsuiker te bepalen wordt deze dosis langzaam verhoogd en in het laatste stadium uitgebreid met een lage dosis prednison. De fretten “slijten” erg door deze medicatie en het regelmatig te lage bloedsuiker, ze worden steeds slomer en magerder en zullen uiteindelijk overlijden.

'''''Nieuw onderzoek'''''

In de Frettenkliniek starten we binnenkort met een onderzoek naar het gebruik van de frucosamine bepaling in het bloed bij fretten. Fructosamine is een verzamelnaam voor een aantal eiwitten waaraan bloedsuiker wordt gebonden. De hoeveelheid fructosamine in het bloed is een maat voor de gemiddelde bloedsuikerwaarde gedurende twee tot drie weken voorafgaand aan de meting. Hiermee kunnen we mogelijk het gebruik van medicatie bij de ziekte insulinomen beter reguleren.
De waarde van fructosamine is afhankelijk van de hoeveelheid eiwitten in het bloed, fretten hebben regelmatig een verlaagde hoeveelheid eiwitten in het bloed waardoor de interpretatie van het gemeten fructosamine zorgvuldig bestudeerd zal moeten worden.

===Longwormen===

Door: Hanneke Roest, frettendierenarts.

'''De Frettenkliniek''', Giessen

Onlangs is in Nederland tijdens een sectie bij een fret longworm (Aelurostrongylus Abstrusus) gevonden. Het is een haarvormige worm van ongeveer 7 tot 10 mm die voornamelijk bij de kat is aangetoond. Longwormen bij fretten zouden veel vaker kunnen voorkomen dan tot nu toe gedacht werd.

Afbeelding

Fretten kunnen zich besmetten door het eten van met longworm larven besmette slakken of door het eten van (wilde) muizen, vogels of kikkers die deze slakken hebben gegeten.
De door de fret opgegeten larven doorboren de darmwand en gaan via de bloedbaan naar de longen. Daar worden ze volwassen en beginnen na 4 weken met het produceren van eitjes. Deze eitjes komen uit in de longblaasjes waarna de larven worden opgehoest en doorgeslikt en via de ontlasting weer in de buitenwereld komen. De larfjes kunnen worden opgenomen door kikkers, slakken, kleine knaagdieren en vogels, waar ze zich verder ontwikkelen tot besmettelijke larfjes die weer door een volgende fret of kat kunnen worden opgenomen. Zes weken na een infectie kunnen bij katten de eerste larfjes dan weer in de ontlasting gevonden worden.

Verschijnselen
Waarschijnlijk verloopt een infectie met longworm meestal subklinisch. Dat wil zeggen dat de fret er geen verschijnselen van heeft. Sommige fretten kunnen wel klachten krijgen. Deze klachten passen vaak bij keelontsteking en bronchitis verschijnselen, zoals hoesten en kokhalzen. Bij lichamelijk onderzoek is de keel vaak gevoelig. Er kan veel slijm worden opgehoest.

Diagnose
Bij fretten die hoesten kunnen longfoto’s worden gemaakt maar daar veel fretten afwijkingen in de longen vertonen is dit niet bewijzend. Met onderzoek van de ontlasting is de diagnose wel met zekerheid te stellen.
Verse ontlasting wordt ingezet in een zogenaamde Baermann test. Hierbij wordt gekeken of er larfjes in de ontlasting zitten. Vals negatieven uitslagen kunnen voorkomen doordat de fret al klachten heeft voordat de volwassen wormen eitjes hebben gelegd of omdat de larven niet elke dag via de ontlasting worden uitgescheiden. Daarom is het verstandig om een aantal keren deze test te laten uitvoeren. Ook is het mogelijk om larven aan te tonen in sputum monsters die onder narcose uit de keel of luchtpijp worden verkregen.

Afbeelding

Behandeling
Longworminfecties bij de kat en fret zijn heel goed te behandelen met een ontwormmiddel. Een pipet Advocate® voor de kleine kat, kan in de nek van de fret gedruppeld worden en is voldoende. De in de longen aanwezige wormen worden hierdoor gedood. Het duurt een paar weken voor het hoesten is verdwenen. Fretten die buiten komen en (naakt)slakken eten kunnen het beste preventief 2x per jaar worden behandeld met dit middel.

Nuttige adressen

2016-07-13T14:24:33Z

Karen: /* Vakantieopvang en pension */

==Dierenartsen met frettenervaring==

Hou voor ogen dat geen van de artsen zo intensief bezig is met fretten als Hanneke Roest. Daardoor kunnen zij hun beperkingen hebben bij bepaalde ziektebeelden.
De Frettenvraagbaak adviseert daarom ook bij serieuze medische problemen zo snel mogelijk een afspraak te maken bij de Frettenkliniek.

*'''De Frettenkliniek'''

Hanneke Roest, frettendierenarts

Reygerboslaan 32

4283 HB Giessen

0183-515926

http://www.frettenkliniek.nl

*'''Dierenkliniek Leidsche Rijn'''

Tineke Deden

Langerakbaan 207

3544 RD Utrecht

030-6661167

http://www.dierenkliniekleidscherijn.nl

*'''Dierenkliniek Delft-centrum'''

Jacob Nijhuis

Crommelinplein 3-5

2627 BM Delft

015 – 2850230

http://www.dierenkliniekdelftcentrum.nl

*'''Dierenkliniek De Langstraat'''

Miyuki Yoko

Eerste Zeine 112

5144 AM Waalwijk

0416-334000

info@delangstraat.com

http://www.vetsenpets.nl/dierenkliniek-de-langstraat

*'''Dierenhospitaal Visdonk'''

Femke Lauwerijssen

Visdonkseweg 2A

4707PE Roosendaal

0165-583750

http://www.dierenhospitaal-visdonk.nl

dierenhospitaal@visdonk.nl

*'''Dierenziekenhuis Eindhoven'''

Stijn Peters (met Moniek als assistente)

Marconilaan 26

5621AA Eindhoven

040-3040054

http://www.dzeh.nl

info@dzeh.nl

*'''Kliniek de Bouverije'''

Rens Pellenaars

Oosterhoutseweg 73

4816KC Breda

076-5722999

http://www.dierenartsbreda.nl

*'''Dierenziekenhuis Drachten'''

Anton Beijer

De Bolder 74

9206AR Drachten

0512 513627

http://www.dierenziekenhuisdrachten.nl

*'''Universiteitskliniek voor gezelschapsdieren'''

Nico Schoemaker

De Uithof

Yalelaan 108

3584CM Utrecht

030-2539411

http://www.diergeneeskunde.nl

*'''Dierenarts van der Steen'''

Wendy van den Steen

Opaaigem 28

9420 Erpe-Mere België

(+32)053/39.04.94

http://www.dierenartsvandensteen.be

== Alarmnummers ==

*'''Amivedi'''

Bij vermissing van een fret of ander dier....

Centraal telefoonnummer : 0900-2648334

http://www.amivedi.nl

*'''Dier in Nood'''

Bij dierenmishandeling en verwaarlozing

meldnummer : 144

==Frettenopvangen en frettenstichtingen==

*'''SDF / Stichting De Fret '''

Stichting De Fret

Marchantstraat 49

3332 CL Zwijndrecht

Contactgegevens :

Marianne Boymans

078-612 95 36 (van 19:00 tot 21:00 uur)

http://www.fret.nl

*'''Vereniging Frettig Gestoord'''

Jerry Bockstraat 45

3543 CA Utrecht

Opvangadressen in Utrecht, Maarssen, Amsterdam, Alkmaar, Vleuten en Delft

Contactgegevens:

Rine Oddens

06-41526931

http://www.frettiggestoord.nl/

*'''Frettenopvang Uithuizen (Gr.) Stichting Red de Fret'''

Aalderik en Adrijana van Bruggen

Wilgenbos 25

9981 KD Uithuizen

0595-438846

06-47220355

Frettenopvanguithuizen@live.nl

http://simpsite.nl/frettenopvanguithuizen/

Bert en Jolanda de Vries

Rietdekkershof 29

7885 GA Nieuw-Dordrecht

0591-316816

06-34200092

frettenopvangdrenthe@outlook.com

'''Fret & Welzijn

Chaimel Lerou

Waldhoorn 71

2907SJ Capelle a/d IJssel

0641628086

Info@fret-en-welzijn.nl

http://fret-en-welzijn.nl

==Vakantieopvang en pension==

*'''Natascha's Frettenpension'''

Natascha Schellekens

Tilburg

0628439226

frettencoaching@gmail.com

Facebook: Natascha's frettenpension

*'''Fret & Welzijn'''

Opvang en pension

Chaimel Lerou

Waldhoorn 71

2907SJ Capelle a/d IJssel

0641628086

Info@fret-en-welzijn.nl

http://fret-en-welzijn.nl

*''' Te gek om los te lopen'''

Vakantieopvang

Hoofddorp

http://tegekomlostelopen.simpsite.nl

tegekomlostelopen@live.nl

*'''Frettenvrienden '''

Vakantie opvang van Chantal Raaijmakers

Landsmeer (omgeving Amsterdam)

Tel: 0631762233 (tussen 12.00-20.00)

Email: mijnfrettenbende@gmail.com

Facebook: Frettenvrienden (vakantieopvang)

==Hulp bij gedragsproblemen==

Natascha Schellekens

06-28439226

frettencoaching@gmail.com

Facebook: Natascha's Frettencoaching

http://www.frettencoaching.eu

== Websites en winkels==

*'''Fretties'''

http://www.fretties.nl

*'''Prooidier'''

http://www.prooidier.nl

*'''Carnibest'''

http://www.carnibest.nl

*'''Animal food express'''

http://www.animalfoodexpress.nl/

*'''Zooplus'''

http://www.zooplus.nl

*'''Dierenspeciaalzaak Casper'''

http://www.fretten.nl

*'''Frettenshop'''

http://www.frettenshop.nl

*'''Frettentuigjes'''

http://fretten-tuigjes.webklik.nl/page/8-vorm-tuigjes

*'''Dierenurnen en grafmonumenten'''

http://memories.3dogs.eu

http://de-urnenwinkel.nl

*'''Dierenapotheek''' (oa RC convalescence/"waltham")

http://www.dierapotheek.com/

*'''Webshop de-dierenarts''' (oa Stronghold)

http://www.de-dierenarts.nl/webshop/q/stronghold

Gedrag

2016-05-01T09:48:31Z

Karen: /* Lichaamstaal van de fret */

==Opvoeding==

Fretten hebben opvoeding nodig. Daar is veel geduld en tijd voor nodig. Hoe meer tijd en aandacht je aan je dier geeft, hoe meer profijt je er van krijgt. Je kunt met geduld je fretje ook een hoop leuke dingen aanleren. Zo zijn er veel fretten die naar je toe komen als je hun naam roept, ze kunnen bepaalde woorden 'herkennen' die je vaak gebruikt en daarop reageren en er zijn fretten die grappige truukjes hebben aangeleerd.

====Zindelijkheid====

Fretten zijn van nature zindelijke dieren. Ze zullen hun slaap- en eetplaats niet bevuilen en hebben over het algemeen een vaste plaats waar ze het deponeren. Als huisdier kun je ze leren hun behoefte op een bak te doen. Daar gaat wel tijd en geduld in zitten. Je moet ze trainen.

Als je een pup hebt aangeschaft is het handig als de fokker er al een begin mee heeft gemaakt. Vraag hoe en wat er gedaan is, en ga daar mee door in je eigen huis. In de regel moet je fret naar de bak als het wakker wordt. Bij het opvoeden zet je je fretje dan ook gelijk op de bak als het wakker wordt en laat het pas uit de kooi als het netjes iets op het bakje gedaan heeft. Soms heeft je diertje helemaal geen geduld om eerst iets op de bak te doen en wil het gelijk op ontdekkingstocht. Zet het dan steeds weer terug op de bak, totdat het de behoefte gedaan heeft. Weet je fret nog niet wat het op de bak moet, leg dan een van de elders geproduceerde drolletjes in de bak en laat het daar even liggen.

Zet de bak altijd in een hoek. Van de kooi, maar ook van de losloopruimte waar je fretje mag komen. Fretjes poepen heel graag in hoekjes. Blijft je fret stug in een andere hoek zijn behoefte doen, verplaats de bak dan naar die plek. Zorg ook voor een bak met hoge randen, want veel fretten schuiven hun achterkant omhoog bij het poepen. Zo valt het niet over de rand.

Ruim ongelukjes gelijk op en spray er wat dettol overheen, zodat je fretje die plek niet als geoorloofde poepplek gaat zien.

Verschoon de bak minimaal eenmaal daags. Als de bak vies is gaan ze er gewoon naast zitten.

Heb je een hoge kooi, met meerdere etages, zet dan zeker bij zindelijkheidstraining op elke etage een bakje. Sommige fretjes nemen niet de moeite om verschillende trapjes op of af te lopen om hun behoefte te doen. Als je fret moeilijk zindelijk te krijgen is in zo’n soort kooi, sluit dan enkele etages af, tot het wel zindelijk is en breidt het dan in etappes weer uit.

Wordt niet boos op je fret als hij iets naast de bak doet. Dat heeft helemaal geen zin, dat snapt het niet. Ruim het gewoon op en spray er dettol over. Gebeurt het regelmatig dat je iets vindt, let dan een tijdje wat beter op je diertje. Zodra je het achteruit een hoekje in ziet lopen, met het staartje omhoog, gaat er wat geproduceerd worden. Pak het dan snel op en zet het op de bak. Na verloop van tijd zal je merken dat je dier zelf op zoek naar de bak zal gaan. Zorg wel dat er in elke ruimte waar je dier mag verblijven minstens een bak staat.

Plotselinge onzindelijkheid van een fret, die dat wel was, betekent vaak dat er iets speelt.

* Het kan geslachtsrijp aan het worden zijn. Dan zetten ze geurvlaggen uit.
* Het kan het zijn ongenoegen laten blijken, bijvoorbeeld door de komst van een ander dier.
* Het kan een geurvlag uitzetten, bijvoorbeeld omdat er een nieuwe vloer is geplaatst.
* Het kan een teken van ziekte zijn.

====Bijten====

Een fret is een roofdier. Bijten hoort tot natuurlijk gedrag en het gebruikt de tanden ook bij onderling spel. Zaak is je fret te leren wat acceptabel is en wat niet. Onze huid kan veel minder hebben dan een frettenvel en ze hebben als kleine pup al vaak helemaal niet eens door dat ze je pijn doen. Frettenpups spelen, net als jonge honden en katten, ook met hun tandjes en happen overal naar en in. Je zal je fretje dus vanaf hele jonge leeftijd moeten leren dat bijten niet mag.

Helaas is bijten een van de voornaamste redenen om afstand van je fret te doen. Eigenlijk heel jammer, omdat veel bijtproblemen met de juiste opvoeding helemaal geen probleem had hoeven worden.

Bijten kan ook een uiting zijn van verveling en frustratie. Zorg dus dat je voldoet aan de behoefte van beweging, spel en aandacht van je diertje.

Als een normaal bijtvrije fret plotseling begint te bijten is dat een teken dat er iets aan de hand is. Het toont hiermee ongenoegen, onrust, pijn of het zich niet lekker voelen. Het kan zijn dat je je fretje te plotseling of onhandig hebt vastgepakt, het diertje je niet kent, of ergens van geschrokken is. Oudere fretjes kunnen iets schrikachtiger zijn, doordat ze minder goed zien en/of horen.

Vertrouw je het niet, of is er geen aanwijsbare reden voor herhaaldelijk bijten, ga dan naar de dierenarts!

====Hoe leer je het bijten af?====

Het afleren van bijten vraagt geduld, doorzettingsvermogen, consequentheid en vertrouwen.

Er moet een onderscheid gemaakt worden tussen het onopgevoede bijten van een pup en structureel bijten door oudere fretten. Dat kan ook door gebrek aan opvoeding komen, maar er kunnen ook traumatische ervaringen of mishandeling achter zitten. Vooral bij deze laatste groep kan het een langdurig proces zijn en soms niet geheel op te lossen.

Fretten zijn slim. Als een fret bijt, zal vaak de eerste reactie zijn om het weer los te laten en op de grond te zetten. Gebeurt dat een paar keer, dan heeft je fretje al gauw in de gaten dat het door de tandjes te gebruiken zijn zin krijgt. Deze dieren moeten dus juist gewoon in de hand genomen worden en consequent gecorrigeerd worden als ze bijten. Een aantal manieren die je kunt toepassen zijn:

* Een luid en duidelijk “nee” als ze de tanden gebruiken
* Pak ze even in het nekvel en blaas zachtjes in hun gezicht (veel fretten vinden dat niet fijn)
* Zet ze een paar minuutjes in een kooi of carrier als time-out (negeer het volledig) als ze stug volhouden met bijten
* Leidt ze af met iets lekkers als je ze wilt oppakken

Speel bij deze bijtertjes zo min mogelijk met je handen. Gebruik balletjes, hengeltjes, doeken of andere speeltjes. Gebruik je handen alleen voor de noodzakelijke dingen en eventueel kriebelen achter de oortjes, als dat wel toegelaten wordt en geef ze een beloning of snack met de hand.

Bij angstige dieren is het vooral belangrijk het vertrouwen te winnen. Ze hebben immers al ervaren dat mensen handen pijn en ongenoegen betekent. Door veel geduld, rust en intensief contact kun je je fret laten zien dat mensen ook lief en aardig kunnen zijn. Ga heel rustig te werk, praat zachtjes tegen je diertje, maak je klein en probeer je wil niet op te leggen. Maak het leuker voor je dier als je iets met je handen moet doen, door er iets ‘lekkers’ aan toe te voegen. Smeer wat ''ferrettone, vitaminepasta ''of wat'' ''boter op je vingers. Laat het dat er aflikken en schuif je andere hand rustig onder het lijfje. Met een beetje geluk is je diertje zo afgeleid, dat het oppakken zonder bijten gaat. Bij erg angstige fretjes kan het weken duren voordat ze je hand toelaten zonder te bijten!

Gebruik je handen/vingers op momenten dat je diertje ontspannen is om achter zijn oortjes te kriebelen of het zachtjes te aaien. Soms is alleen het moment van oppakken erg eng, maar als het eenmaal op de arm is, accepteert het je liefkozingen wel.

Ben je erg bang om gebeten te worden, of bijt je fret erg hard, zorg dan voor een paar stevige en dikke handschoenen als je je dier moet hanteren. Blijf ook dan zachtaardig en rustig in je bewegingen.

Maak vooral niet de fout om een angstige fret te willen ‘verrassen’ en snel even op te pakken,daar worden ze alleen maar banger door.

Heeft je fret je echt vol te pakken en wil het niet meer loslaten? Probeer dan vooral niet jezelf los te trekken. Al dat bewegen heeft alleen maar tot resultaat dat je fret je nog steviger gaat vasthouden. Pak het in het nekvel en met de andere hand probeer je met duim en wijsvinger aan beide kanten van de kaak tegen het tandvlees te drukken om zijn bek open te maken. Lukt dit niet dan kun je de fret met de kop onder de kraan houden. Je kunt ook wat lekkers op de neus van je fret smeren. Veelal willen ze dat gelijk oplikken en openen ze de bek.

'''Sla je fret vooral niet! ''' Slaan heeft helemaal geen zin. In tegendeel, je maakt je fret er angstig door, waardoor het een volgende keer sneller zal bijten!

'''NOTE:''' Fretten hebben de eigenaardige gewoonte om in tenen en hielen van mensen te happen. Dit zien ze als spel. Dit is niet echt af te leren! Wil je niet in je tenen gehapt worden draag dan sokken en sloffen of schoenen als je fret los is.

====Heb je een bijtprobleem met je fret en wil je daar hulp bij hebben?====

Laat je diertje niet in de steek door het de kooi niet meer uit te laten als het bijt. Zoek hulp!! Er zijn verschillende kundige mensen die je diertje kunnen beoordelen en je eventueel helpen met het oplossen van je probleem. Ook voor tips bij het opvoeden van jonge pups kun je daar terecht.

Plaats een bericht op het forum van deze site [[http://www.frettenvraagbaak.nl/forum/viewforum.php?f=21]]

==Fretten in een groep==

Wat is er nu leuker dan te kijken naar een stel dollende fretjes, die elkaar uitdagen en over elkaar heen springen en duiken? Dat is veelal een beeld wat (nieuwe) fretteneigenaren zich voor ogen hebben.

In tegenstelling van wat veel mensen denken is de fret een solitair en territoriaal dier. Door jarenlange domesticatie zijn er wel fretten die zich prima in een groepje kunnen handhaven, maar dit is eerder uitzondering dan regel! Het kunnen beoordelen of je diertje het goed doet in een groep is erg moeilijk en eigenlijk alleen te bepalen door zeer ervaren frettenhouders.

Maak fretten groepen ook nooit te groot, vier exemplaren bijeen is eigenlijk wel het maximale. Vaak zijn kleinere groepjes van twee dieren beter.

Ook al hebben je fretjes erg veel plezier in het samen spelen, is het toch aan te raden om voor gescheiden slaapruimtes te zorgen. Dat geeft ze de gelegenheid om tot rust te komen in een eigen territorium. Ook fretten die samen spelen vinden het vaak niet prettig als er een ander hun slaapplaats binnendringt. Respecteer dit.

Er zijn echter ook uitzonderingen. Fretjes die zo goed met elkaar gaan, als vier handen op een buik. Die vinden het dan wel prettig om ook samen een slaapruimte te delen. Dit kan bijvoorbeeld het geval zijn als je een koppeltje uit een opvang meeneemt. De opvang heeft vaak al goed kunnen beoordelen of dit echt vrienden voor het leven zijn. Ook dan dien je er wel rekening mee te houden dat dit plotseling kan veranderen. Door ziekte van een van de dieren of het vorderen van de leeftijd kan het heel goed zijn dat ze elkaar ineens niet meer dulden. Dan zal je ze moeten scheiden en soms zelfs aparte speeltijden of ruimtes geven.

Wees bij meerdere fretten samen altijd alert op de volgende signalen:

* Blazen
* Snel achtereen mokken
* Bijten in en rond de nekstreek (slepen met elkaar)
* Ruw spelgedrag, zeker met geluiden erbij
* Depressiviteit van een van de dieren
* Dikke staart
* Terugkerend achterna jagen van een van de dieren
* Regelmatig verstopgedrag van hetzelfde dier

Dit zijn signalen dat er iets niet klopt binnen de speelgroep, waarbij bijten en piepen/schreeuwen zeer ernstige signalen zijn. Zie je een of meerdere gedragingen bij je dieren als ze samen zijn? Haal ze dan uit elkaar en gun ze aparte kooien en speeltijden of speelruimtes. Dit is echt in het belang van de gezondheid van je dier.

[[Bestand:Heintje en Bommeltje sleepgedrag.jpg|300px]]

[[Bestand:Heintje en Bommel sleepgedrag.jpg| 300px]]

Sleepgedrag duidt op dominantie.

Fretten kunnen een soort wapenstilstand met elkaar sluiten. Dan lijkt alles op het eerste gezicht koek en ei en zal je geen duidelijk signalen krijgen, zoals blazen en vechten, dat ze elkaar niet echt liggen. Deze situatie geeft echter wel veel stress voor de dieren en het risico dat een of beide dieren hier de lichamelijke gevolgen van gaan ondervinden is erg groot. Maagzweren liggen op de loer. Een fret met maagproblemen is voor de rest van zijn leven ziek.

Fretten kennen geen rangen en standen in een groep, zoals bijvoorbeeld honden dit kennen. Het is dus niet zo dat als er bepaald is wie er dominant is in de groep de andere zich daar bij neerleggen en onderdanig zijn aan de leider. Dat soort gedrag zie je alleen bij roedeldieren! Als het niet voor 100% klikt tussen de fretten zal er dus constant strijd zijn, soms in stilte, om het lekkerste slaapplekje, het leukste balletje, de beste eetplaats en soms de aandacht van de baas.

Soms gaan fretten zo slecht samen, dat ze zelfs in aparte ruimtes gehuisvest moeten worden. Dan is de nabijheid van de geur van de andere aanwezige fret al genoeg om gestresst te raken en maagklachten te krijgen of aan de groene diarree te gaan. Er zit in dit soort gevallen niets anders op dan deze dieren geheel gescheiden te houden van elkaar.

Een fret alleen is dus absoluut niet zielig! Mits deze genoeg aandacht van de eigenaar krijgt en genoeg speluitdagingen heeft.

==Stress en stressgedrag==

Fretten zijn erg gevoelige dieren en hebben gauw last van stress. Elke verandering in hun leefruimte en ritme kan een stressreactie geven. Indien deze kortdurend is, zal de fret hier ook snel weer van herstellen. Langdurige stress kan funest zijn voor de gezondheid van je fretje. Dit geeft vooral chronische maag/darm problemen. Een fretje met deze problemen is meestal levenslang ziek. Zie ook [[Gezondheid en ziekte#maagdarmaandoeningen]]

Probeer zo veel mogelijk een vast ritme aan te houden met je fret. Op ongeveer dezelfde tijd eten, drinken en losspelen. Dit geeft rust en vertrouwen. Geef je dier ook een rustige plek om te slapen, weg van drukte, harde geluiden en heen en weer geloop. Zet de kooi dus niet pal naast geluidsboxen en tv, of in het looppad.

Ook andere huisdieren en kleine kinderen, die bij de kooi rondhangen kunnen een bron van stress zijn voor je fretje.

Gun je fret ook zijn benodigde slaaptijd. Maak het niet wakker als het niet noodzakelijk is.

Verwar afwisseling niet met wisselvallig. Afwisseling van speelruimtes, spelmateriaal, soort eten en activiteiten houden je fretje tevreden en attent. Wisselvalligheid kan je fret erg onrustig maken.

Een zieke fret is bij voorbaat al gestrest en extra gebaat bij rust en regelmaat. Zet deze zo nodig tijdelijk apart in bijvoorbeeld een slaapkamer, als het in een drukke leefomgeving staat.

Wat kunnen tekenen van stress zijn?

* Krabben, plukken en bijten aan kooi materiaal
* Heen en weer lopen in de kooi of speelruimte (ijsberen)
* Snelle vluchtige slaapjes en overal van wakker worden
* Zich regelmatig verstoppen
* Niet vrij spelen
* Bijtgedrag vertonen
* Trillen
* Schrikken (bij aanraking)
* Opgezette staart
* Groene (dunne) poep
* Misselijkheid
* Depressief, niet willen spelen
* Zichzelf niet verzorgen (wassen)
* Strak naar achter getrokken snorharen en plat tegen de kop gedrukte oren

Veel van deze signalen kunnen ook een teken van ziekte zijn. Bij twijfel altijd contact met je dierenarts opnemen!

Een apart geval van (ernstige) stress kan zijn gedurende de jaarwisseling periode. Veel dieren hebben last van vuurwerkangst, zo ook fretten. In de handel zijn er allerlei rustgevende middeltjes voor honden en katten. '''GEEF DEZE NOOIT AAN JE FRET!!!''' Zorg voor zoveel mogelijk rust voor je dier, een donkere slaapruimte op een plek waar je dier zich zo veilig mogelijk voelt. Wil het gedurende deze dagen niet spelen of het hok uitkomen, laat het dan met rust. Ga het ook niet onnodig lastig vallen door extra te knuffelen, als het zich het liefst wil verstoppen of ligt te slapen. Mocht je je erge zorgen maken, neem dan contact op met een met fretten ervaren dierenarts. Zo nodig zal deze een bij je dier passend middel voorschrijven.
Heb je je fretten buiten gehuisvest, zorg dan dat je dieren veilig zijn voor vuurwerk. Plaats ze desnoods gedurende deze dagen in een schuur of garage.

==De taal van je fret ==

====Observeren====

Het is erg belangrijk dat je door veel observeren leert begrijpen van je fret hoe hij zich voelt. Dat zul je goed kunnen gebruiken in de dagelijkse omgang met je fret, maar je zult ook sneller in de gaten hebben dat er iets mis is met je fret. Observeren is het goed kijken hoe je fret reageert in sommige omstandigheden en kijken wat hij daarmee bedoelt, pas dan leer je hoe hij in elkaar zit.
Fretten zijn van nature stille dieren, maar ze hebben wel eigen geluiden waarvan ze elkaar (en ons) dingen duidelijk kunnen maken.

* Mokken: mokken is het geluid dat ze maken als ze opgewonden zijn tijdens het spelen of als er weer wat nieuws wordt ontdekt. Het kan soms ook te maken hebben als een fret zich niet lekker voelt.
* Kekkeren: als je fret geschrokken is of pijn heeft dan gaat hij kekkeren.
* Schreeuwen: als je fretje schrikt dan kan het gaan schreeuwen, dit gaat vaak samen met het ledigen van de blaas.
* Blazen: Is je fret boos of heeft hij een gevoel van ongenoegen dan gaat je fret blazen, dat lijkt erg veel op het blazen wat een kat doet. Sommige pups kunnen het heel af en toe doen als ze gaan ontdekken dat ze zelf geluidjes kunnen gaan maken, dan heeft het geen verdere betekenis.
* Weasel wardance: een fretje kan heel erg goed achteruitlopen. Hij stuitert en springt dan in het rond, we noemen dat 'wardancen'. (Weasel wardance in Amerika). Het is een vreemd gezicht als je dat de eerste keer ziet, je fret is dan door het dolle heen, kromt zijn rug, pootjes wijd uiteen van de grond en springt zo omhoog. Hij stuitert zo op en neer, vaak een teken van dolle pret of uitdagen om te spelen.

===Lichaamstaal van de fret ===

Wil je je fret goed begrijpen, dan is het makkelijk als je kunt onderscheiden hoe het gedrag van je fretje is als hij bijvoorbeeld bang is of boos.
Hieronder wat lichaamsuitdrukkingen van je fret:

* tapijt doorploegen, schuift met zijn neus zo diep mogelijk langs het materiaal, zet zich af met zijn pootjes en loopt voor en achteruit = het markeren van zijn territorium met zijn geurklieren onder de kin
* laag bij de grond lopen, mogelijk met een opgezette staart = hij voelt zich niet op zijn gemak
* schrik en twijfel = plat liggen met een keffend of blaffend geluid, schrikreactie met dreiging
* als je hem pakt loopt hij achteruit = de fret vertrouwd het niet, hij weet niet of hij wel opgetild wilt worden
* de fret likt of knabbelt aan je hand = dikke vriendjes, verzoening
* een opgezette staart = een teken van prettige opwinding of extase, maar ook van onbehagen of angst
* de fret blaast en heeft een opgezette staart = boosheid (laat me met rust)
* de fret spreidt zijn tenen en voorpootjes zover mogelijk = hij voelt zich prettig, behaaglijkheid
* eenmaal opgetild flink likkend aan je hand en onrust = laat me los, ik heb wel wat anders te doen
* de fret duwt met zijn kop tegen een ander fret aan = tot hier en niet verder
* kwispelen met de staart = nerveuze afwachting, spanning
* het gericht springen naar een speelmaatje of naar het baasje, met een kromme rug en de pootjes omhoog = uitdagen om te spelen
* een andere fret in de nek pakken, vaak bijten, slepen = ik ben de baas, uiting van te hard spel, territoriaal
* triest in een hoekje blijven zitten = ziek
* met een krom, hoog gebogen ruggetje lopen = vaak een uiting van misselijkheid, buikpijn, zich niet lekker voelen
* oren likken = verzoeningsgebaar
* dwangmatig likken = de ene fret duwt de andere op de grond en gaat hem likken, daarna plotseling bijten. Dit is territoriaal gedrag
* veel herrie in de kooi, aan tralies schudden of bijten = ik wil aandacht, ik wil eruit

[[Bestand:Droopy aan kooi knagen.jpg|300px]]

==Spelen met je fret==

====Het frettenspel====

De meeste (en vooral jonge) fretten zijn dol op aandacht en het samen spelen met de baas. Het is een must dat je fret elke dag minimaal 2 uur los mag lopen, dus uit zijn kooi komt en zo mogelijk kan spelen met zijn baas.
Ze zijn verzot op samen spelletjes doen want dat betekent aandacht van de baas.
Het hangt een beetje af van de leeftijd van je fret voor welke spelletjes je kiest en hoe lang het volgehouden wordt, en uiteraard speelt ook mee voor welke spelletjes je fretje ZELF kiest want elk fretje heeft zo zijn eigen voorkeur.

====Frettenspeeltjes====

Frettenspeeltjes zijn er te kust en te keur, vooral het kleinere honden – en kattenspeelgoed doet het goed.
Let er altijd goed op dat ze niet van RUBBER zijn gemaakt (balletjes e.d.) en er geen rubberen onderdelen in verstopt zitten want daar gaat je fret aan knagen. Hij eet stukjes daarvan op en dan kunnen er problemen ontstaan zoals een haarbal in de maag of een verstopping in de darmen.

Maak het voor jezelf niet te moeilijk voor wat speeltjes betreft. Een fret is al gauw tevreden met de meest simpele dingen, waaronder kartonnen dozen waar je gaten in knipt, kranten, een oude spijkerbroek met gaten of plastic tasjes, (waarvan je wel even de handvatten moet doorknippen zodat ze niet in de handvatten blijven vastzitten ), kartonnen buizen om doorheen te lopen, een bak met een laagje water of sneeuw, een bak met rijst, een oude trui, kortom laat je eigen fantasie hier maar op los. Let er wel steeds op dat het wel veilig is.
Daarnaast zijn er genoeg gevarieerde speeltjes in winkels te koop die het erg goed doen, zoals doorkruipbuizen, balletjes (dus geen rubber!) speelgoedbeestjes, fleecedekentjes om onderdoor te kruipen, kortom teveel om op te noemen.
Houd in de gaten dat je fret het spelletje ook echt leuk vind en er niet bang voor is, niet alle fretten houden van belletjes en rinkeltjes of piepjes, dat maakt ze juist angstig, en ze kruipen er dan voor weg. Observeer je fret dus goed in het begin hoe hij zich gedraagt als je een speeltje voor hem aangeschaft hebt.

===Spelletjes van je fret===

'''''Verslepen en verstoppen'''''

Vooral favoriet bij de dametjes, ook al zijn er genoeg heren die het leuk zullen vinden, is alle dingen verslepen die je tegen komt en weer verstoppen op een eigen verstopplekje, vaak onder een stoel, kast of bank. Wat er versleept kan worden ligt aan het aanbod van speeltjes door de baas.
Sommige fretjes gaan zo ver dat ze jouzelf met trui en al willen gaan verslepen en verstoppen.

'''''Spelletjes samen met je fret'''''

Er zijn een legio aan verschillende spelletjes die je SAMEN kunt doen met je fret, vaak verzint je fret er zelf wel weer een ander nieuw spelletje bij.
Tikkertje spelen is altijd leuk voor jou en je fret, het zit tussen verstoppen en tikkertje spelen in.

Onder het spelen gebruiken fretten vaak hun tanden, zo ook bij het spelen met de baas.
Het is dan geen bijten in de zin van het woord, maar het vastpakken van de baas. Ze bijten niet door, alhoewel je in sommige gevallen wel moet leren dat ze niet te hard mogen bijten.
Loop je lekker op je sokken tijdens het spelen, kijk er dan niet van op dat je fretje even snel in je sokken (tenen) bijt! Veel fretten doen dat nu eenmaal, sokkenbijten, sokken werken vaak als een rode lap op een stier. Het is ook leuk, het wiebelt, het loopt snel door de kamer, het heeft een rare lucht, en er is altijd direct beweging wat ze wel aanspreekt. Daar kun je als fret geen ook weerstand tegen bieden.
Straffen helpt hier niet, het enige wat wel helpt is het dragen van pantoffels.

===Slapen===

Een fret is een langslaper, zo'n 18-20 uur per etmaal zullen hun oogjes gesloten zijn. Vandaar dat een lekker zachte, behaaglijke, rustige en donkere slaapplaats voor deze dieren zo belangrijk is.

====Na de slaap geeuwen====

Wakker worden en geeuwen is een trekje van je fret dat heel normaal is. Vaak komen ze uit een diepe slaap en hebben ze even de tijd nodig om wakker te worden, ze zullen daarbij ook vaak een rillerige reactie krijgen over hun hele lichaam (bibberen), dat is normaal.

Na wat tijd zijn ze weer helemaal wakker, gaan ze even netjes op de bak hun behoefte doen en dan kan het spelen buiten de kooi beginnen.

Ook gaan fretten vaak geeuwen als je ze in de halsstreek vastpakt, dat is ook een normale reactie.

[[Bestand:Bommeltje gaap.jpg|300px]]

====Diep slapen====

Fretten slapen erg veel en erg diep. Soms liggen ze zo diep in slaap dat het net is of je fret in coma ligt of zelfs dood lijkt. Deze diepe slaap is normaal, vaak reageert de fret door een oogje langzaam open te doen, dan zie je al dat er niks anders aan de hand is. Soms is er bijna een volle minuut nodig voordat je fret wakker wordt. Dit gedrag wordt het DFS genoemd ofwel Dead Ferret Sleep. We schudden ze dan wat heen en weer, roepen hun naam, het enige wat we blijven zien is een fret in totale verslapping, zonder enige reactie.
Je fret is levenloos, lusteloos, het lijkt erop dat hij niet ademt en dood is....
deze conditie is normaal, dus wees niet bezorgd. Als je toch bezorgd bent dan kun je een paar dingen nagaan zodat je tot de conclusie komt dat je fret diep slaapt:
* check zijn temperatuur, voelt hij warm aan
* check dat hij een natte roze gekleurde mond heeft
* check of hij een regelmatige ademhaling heeft, maar deze is wel heel langzaam, laag.

Al deze kenmerken wijzen erop dat je fretje in diepe slaap is.

Als je hem wakker wilt maken, doe dat dan heel rustig, verhef nooit je stem, je mag hem wel gewoon aanspreken, maar zachtjes. Wrijf ook zachtjes over zijn buik of rug, maar niet te heftig. Je kunt hem ook tussen de oortjes kriebelen op zijn kopje of wieg hem een beetje op en neer als hij nog niet reageert.

Mochten Dead Sleeps vaak voorkomen ga dan voor de zekerheid langs je dierenarts. Fretten slapen sowieso veel, slechts enkele komen regelmatig in een DFS.

Fretten in coma zijn extreem koud, kwijlen, zijn stijfjes, hebben stuiptrekkingen en kunnen soms kermen.

===Niezen, hoesten, jeuken en de hik===

Fretjes kunnen vaak niezen, hoesten of hikken. Dat hoeft niks te betekenen, maar komt het regelmatig voor, ga dan voor controle naar je dierenarts.

Fretten hebben een aparte reukzin. Als je goed kijkt verkent de fret de hele tijd met zijn neus de grond, zo inhaleert hij natuurlijk van alles, stof, tapijtvezels en dergelijke, waarbij niezen de enig manier is om zijn neus te reinigen. Daarna loopt hij weer meteen met zijn neus over de grond.

Hoesten kan veroorzaakt worden door een kleine irritatie van de keel, of door een stukje eten of een brokje dat vast zit in de keel. Controleer altijd bij je fret of daar sprake van is als je hem hoort hoesten.
Hoesten kan ook een aanwijzing zijn voor het hebben van een chronische bronchitus of een middenoorprobleem !! Hou dus goed in de gaten hoe vaak je fret hoest, gebeurd dat regelmatig, meerdere keren op een dag maak dan direct een afspraak bij de dierenarts.

====Een brokje vast tussen de tanden/hoest====

Als een fretje hoest na of tijdens het eten en met zijn voorpootjes aan zijn bekje krabt, controleer dan altijd even het bekje van je fret, mogelijk is er sprake van een vastzittend brokje tussen de tanden.
Je kunt het fretje een likje pasta geven, zoals Nutri-gel, wat het mogelijk maakt dat het vastzittende botje doorglijdt.

====Hikken====

Is het samentrekken van het middenrif. Een enkele keer komt dat wel eens voor bij je fret.

Het is geheel onschadelijk, het is alleen lastig voor de fret zelf. Leidt de fret wat af met een klein likje Ferretone of Nutrigel, dan kan de hik-tijd wel eens verkorten.

Langdurig en veelvuldig hikken kan op een maagprobleem duiden. Neem contact met een dierenarts op met frettenervaring als je jouw diertje vaak en langdurig ziet hikken.

====Jeuk====

Een fret is een kriebelig diertje dat zich gauw zal krabben en regelmatig jeuk heeft. Als het jeuken veelvuldig te zien is, buiten de verharingsperiode om, dan kan dat een teken van ziekte zijn. Zeker als het in combinatie is met een dunne of slechte vacht en kale plekken. Bij twijfel is het beter contact met een dierenarts, met frettenervaring op te nemen.

====Het drinken van urine====

Er is eigenlijk niemand die weet waarom sommige fretjes hun eigen urine oplikken. Er zijn deskundigen die zeggen dat het gewoon het lessen van de dorst is, dus het consumeren van vloeistof. Het kan echter ook een andere reden hebben.
Zorg ervoor dat er altijd voldoende water beschikbaar is.

Het ziet er erg onfris uit als een fretje zijn eigen urine oplikt, maar het is over het algemeen onschuldig en onschadelijk.
Echter niet altijd. Zie jij je fret regelmatig een plasje drinken, neem dan contact op met je dierenarts. Soms worden er eiwitten in de urine afgescheiden en dat smaakt lekker, waardoor het opgedronken wordt. Het is natuurlijk wel zaak om te achterhalen waarom er eiwitten in de urine zitten.

====Het verbergen van pijn====

Fretten kunnen als geen ander pijn of het zich niet lekker voelen verbergen. Tegen de tijd dat je een pijntje of ziekte goed herkent bij je fret, kan het probleem al ernstiger geworden zijn.
Maak, zodra je vermoed dat je fret zich vaker anders gedraagt een afspraak met je dierenarts, dat is het veiligste wat je kunt doen, er kan iets aan de hand zijn met je fret.

Huisvesting

2016-04-27T12:31:47Z

Karen: /* Giftige huis-tuin-en-keuken producten */

==Huisvesting binnen==

====Houd je fret gezond en uit de problemen====

Fretjes zijn erg nieuwsgierig en kunnen daardoor makkelijk in de problemen raken. Dan hebben ze jouw hulp en soms de hulp van een dierenarts nodig. Het beste is om ongelukjes te voorkomen. Daar zijn wel manieren voor…

*zorg dat het fretje altijd onder toezicht is als het los is en speelt

*zorg dat de ruimtes waar je fret mag komen fretveilig zijn

*denk als een fret. Ga na wat er uitdagend uitziet en hoe een fret daar zou kunnen komen. Gebruik je gezonde verstand om te ontdekken wat gevaarlijk voor het diertje zou kunnen zijn.

*loop zacht en voorzichtig als je in dezelfde ruimte bent als loslopende fretten.

*laat een fret alleen achter onder toezicht van ervaren frettenmensen als je er zelf niet bij kunt zijn of op vakantie gaat.

====Spelen onder toezicht====

Een nieuwsgierige fret zal proberen overal in, op, onder of achter te komen. Soms is dat niet een plek waar dat ook verstandig is om naar toe te gaan. Het kan vast komen te zitten, opgesloten raken, ontsnappen, bij gevaarlijke of giftige stoffen komen, zo de hoogte in gaan dat een val fataal kan zijn, dingen eten die niet goed voor hem zijn en niet in de minste plaats uw huisraad naar eigen fretteninzicht veranderen…

Net als bij kinderen is alles wat verboden is super aantrekkelijk. Volhoudende fretten zullen alle moeite doen om te komen waar ze willen.
Bovendien houden ze van donkere en warme plekken om zich op te rollen en een heerlijk uiltje te knappen. Ze vinden soms de vreemdste plekken voor hun slaapuurtje. Als je dan niet weet waar je deugniet is gaan liggen, kun je lang bezig zijn met zoeken. Belangrijker is, dat als je niet weet waar het ligt te slapen je er ook per ongeluk op kunt gaan zitten of staan.

Over het algemeen zijn fretjes geweldig in het verzinnen van oplossingen voor hun probleem. Zoals het vinden van een weg naar een raam dat net op een kier stond...of om bij de plantenpot te komen om deze eens flink uit te graven.

Kun je even niet op je diertje letten, zet hem dan in een fretveilige ruimte of terug in de kooi.

[[Bestand:Sanne bij plant.JPG|300px]]

====Een fretveilige binnenruimte====

Fretten zijn heel anders dan een kat of een hond. De een gaat liever zijn eigen weg, de ander loopt je het liefst in alles achterna. Voor een fret is alles en iedereen van hem en ze hebben een onstuitbare onderzoekdrang. Elk gaatje of kiertje waar een kop doorheen kan, wordt meestal gevolgd door het lijf. Een risico om vast te komen zitten is reëel. Er zijn gevallen bekend van fretten achter de koelkast (koelvloeistof is zwaar giftig), onder keukenblokken, in bankstellen, tussen plafonds, in afvoerpijpen, door een gat in de kruipruimte onder huis terecht gekomen. Soms om nooit meer terug te keren …

Denk als een fret in de ruimte waar hij of zij vrij mag spelen. Ga op de grond zitten en bedenk wat er interessant zou kunnen zijn en hoe je daar zou kunnen komen. Geef niet te gauw op, dat doet je fret ook niet. Ze zijn echt slim genoeg om een voorwerp te verplaatsen om een opstapje te creëren (ja er zit veel kracht in die kleine lijfjes), ze kunnen goed klimmen, maar geen afstanden schatten. Met alle gevaren van een val waardoor er letsel kan ontstaan, of erger. Ze kunnen dingen eten die gevaarlijk zijn. Denk aan asbakken, rubber en groente of fruit. Maar ook een simpel glas water op een tafel is een uitdaging. Je kunt zelf wel bedenken wat er kan gebeuren als je er niet met je neus bovenop zit. Fretten kunnen ware verbouwers zijn. Boeken worden uit de kast gegooid, dvd’s worden eruit gesmeten en kasten krijgen een andere inrichting. Er zijn veel fretten die daarbij nog interessante items meenemen naar hun geheime schatkamers. Dus mis je een paar sokken, een vaatdoekje, een slof, een beursje of (dames opgelet!) pakjes zakdoekjes en tampons? Vind dan de bergplaats van je fret!

Een veilige speelplek voor een fret is een ruimte die geen gevaren kan opleveren voor je diertje. Zorg dat gaten en kieren afgedekt zijn, er geen zaken aanwezig zijn die giftig zijn en dat hij nergens ongeoorloofd in kan kruipen. Houdt ramen en deuren gesloten en op slot, of voorzie ze van een slot op kierstand, als je ze open wilt laten. Scherm gevaarlijke ruimtes af met een verwijderbaar schot of maak een playpen van glad materiaal, zodat ze er niet uit kunnen klauteren.

Er is veel fretveilig speelgoed in de handel om de speelruimte aantrekkelijk te maken. Denk aan tunnels, buizen, kleine knuffeldiertjes, gladde balletjes, dekentjes of lappen stof. Over het algemeen vinden ze het geweldig om ergens in te kruipen. Het is ook vrij eenvoudig om zelf speelgoed te maken van kosteloos materiaal of oude kleren. Zo is een oude spijkerbroek een geweldige speeltunnel, een oud laken of dekbedhoes een speelavontuur en een papieren zak een reden om te stuiteren en te mokken. Krakende plastic tasjes vinden velen ook geweldig. Geef deze alleen onder toezicht en knip de hengsels er af, zodat ze niet vast kunnen komen te zitten. Veel fretten vinden het heerlijk om te graven. Een bak met graafmateriaal, zoals zand, rijst of macaroni is een speeltuin op zich. Houdt wel rekening met rommel en sommige fretten eten rauwe rijst en macaroni. Uiteraard is dit gevaarlijk, dus blijf erbij om te zien of jouw diertje er ook zo een is. In dat geval neemt u het direct weg uit de speelruimte. Een doos met oud papier/kranten is ook geliefd.

Ook het eigen gedrag zal enigszins aangepast moeten worden als de fretten loslopen. Kijk waar je je voeten zet, loop rustig en ga niet zomaar ergens zitten zonder te kijken of er niet toevallig een fretje ligt te slapen. Open en sluit niet zomaar deuren, zonder je fretje in de hand te nemen of minstens in het oog te hebben. Laat geen gevaarlijke dingen slingeren en wees voorzichtig met eigen eten en drinken in het bijzijn van de fretten. Zet geen bloemenvazen neer waar ze bij kunnen komen. Denk aan losse draden van tafellampjes, strijkijzers oid. Het zijn geen knagers, maar ze kunnen wel materialen aan snoeren van tafel of kast trekken en verstrikt raken in de draden. Pas op met kamerplanten; velen zijn giftig! zie lijst [[Huisvesting#Giftige_planten]]

Dingen waar je je fret ver vandaan moet houden:

*schuim(rubber) als afwassponsjes, kussen/ballen vulling, stressballetjes

*spons en sponsachtig materiaal

*watten, oorstaafjes

*piepschuim

*schoonmaakmiddelen

*cosmetica, shampoo ed

*open haard, ook als deze buiten gebruik is en koelsystemen (gif)

*glas

*stofzuiger slangen

*vaatwassers en wasmachines (rubber en schimmels!)

*luidsprekers en subwoofers

*toilet. Houdt de klep dicht!

*vuilnisbakken

*kaarsen

*tabak (zeer giftig!)

'''Rubber''' moet even apart benoemd worden. De meeste fretten zijn er verzot op! Het is echter levensbedreigend als het ingeslikt wordt. Zelfs het meest soepele rubber wordt hard in het verteringsapparaat en verstopt de maaguitgang of darmen. Dit is een noodgeval voor de dierenarts! Alleen met een spoedoperatie is je fret nog te redden, als je op tijd bent.
Houdt dus alles van rubber uit de buurt van je fret. Denk aan oordopjes, schoenzolen, gummetjes, schuim of stuiterballen, rubberen (honden of katten)speeltjes, onderdelen van kinderspeelgoed (autowieltjes), dopjes onder notebooks en apparatuur, hoesjes voor mobiele telefoons, elastiekjes, handschoenen, condooms (ja, dat is gebeurd ) etc.
Kijk elk nieuw (fretten)speelgoed voor je dier na op de aanwezigheid van rubberen onderdelen. Helaas doen veel dierenspeelgoed fabrikanten het niet.
Kijk het speelgoed van je fret regelmatig na. Wat kapot is verwijderen.

Eigenlijk horen in een speelruimte van een fret geen schommelstoelen en stoelen met mechanismen, zoals uitklapbare voetensteunen. Er zijn al fretten gestorven doordat ze bekneld zaten. Staan ze bij jou in de kamer, gebruik ze dan niet zolang er fretten loslopen.

Wees heel voorzichtig met fretten en (jonge) kinderen. Meestal is het geen goede combinatie!

Het allerbelangrijkste is: ONDERSCHAT JE FRET NIET!!! Juist als je denkt dat je je dier ondertussen wel goed genoeg kent en alle streken al wel eens gezien hebt, heeft het iets nieuws voor je in petto.

Zoals eerder gezegd heeft je fret een veilige omgeving nodig, waar hij zichzelf en/of anderen geen kwaad kan aandoen. Minstens net zo belangrijk is een plekje waar je diertje zichzelf veilig voelt en zo ontspannen kan slapen. De fret beschikt over een lekkere bontjas en kan ook goed buiten gehouden worden. Het kan goed tegen de kou, maar erg slecht tegen de warmte.

Velen geven de voorkeur aan binnenshuis, vanwege de gezelligheid. Voor de meeste mensen betekent dat er dan voor een kooi gekozen wordt.

Er zijn vele soorten kooien; kant en klare draadkooien uit een dierenwinkel en zelfgemaakte kooien in verschillende modellen.
Als je het aan de fret zelf zou vragen wil hij het liefst iets waarin hij zich lekker kan verstoppen, donker is, weg van allerlei geluiden die hem kunnen storen en op een koele plaats.
Bedenk van te voren waar en hoe je je diertje wilt houden. Velen kiezen er voor om je fretje in de woonkamer te hebben. Bedenk dan wel dat je dier bloot staat aan alle geluiden en kunstmatig licht wat u produceert. Zoek een zo rustig mogelijke plek uit, buiten direct zonlicht (!), niet in het looppad of op een tochtige plek.
In principe is een kooi gemaakt om als rustplek te dienen en niet als speelruimte. Het hoeft geen enorme afmetingen te hebben. Er moet genoeg ruimte zijn voor een of meerdere poepbakken met een fatsoenlijk formaat waar de fret helemaal in kan gaan staan. Verschillende plekjes waar je diertje zich te slapen kan leggen en ruimte waar het ongestoord kan eten en drinken. De minimale afmetingen moeten toch wel zo’n 90 x 50 x 60 (B x D x H) bedragen. Groter mag altijd. Deze afmeting geldt in principe voor een fret. Worden er meerdere fretten in een kooi gehouden, is het aan te bevelen ze meer ruimte te gunnen. Houdt er ook rekening mee, dat als er meer verdiepingen komen er minimaal stahoogte is voor je fret op elke verdieping.

====Kooien====

Een zogenaamde draadkooi uit de dierenwinkel is een favoriete aankoop voor velen. Er zijn een aantal punten waar je op moet letten:

* Het moet een degelijk sluitmechanisme hebben. Sommige fretten zijn ware ontsnappingskunstenaars en hebben een kooideur snel open.

* De deuren moeten ruim van formaat zijn zodat je je diertje zonder duwen en stoten in en uit de kooi kunt nemen.

* De tralie afstand mag maximaal 2 cm bedragen en de tralies moeten van deugdelijk materiaal zijn.

* De gehele kooi moet eenvoudig te reinigen zijn. Elk hoekje moet meegenomen kunnen worden.

* Een kunststof onderbak is handig en hygiënisch.

* Plateaus moeten ruim van formaat zijn en mogen niet van ijzerdraad of gaas zijn. Dit in verband met het beschadigen van teentjes en andere lichaamsdelen.

* Voor een oudere fret liever een brede en lage kooi, dan een hoge en smalle. Oudere diertjes kunnen moeite krijgen met het vele traplopen en vallen ook gemakkelijker.

Een draadkooi is erg ‘open’. Veel fretten vinden dat niet prettig, maar als er geen keuze is zullen ze wel slapen. Je kunt proberen je fretje te gemoed te komen door meer geborgenheid te geven. Dat is al makkelijk te bereiken door een aantal zijden van de kooi met een doek af te dekken.

Aanwezige trappetjes bij voorkeur van goed te reinigen materiaal. Kunststof of gelakt/geschilderd hout is prima. Er moet wel enige vorm van antislip zijn, zodat ze niet weg glijden. Meestal is dit in de vorm van dwarslatjes. Metalen draadtrappetjes kunnen voor rammetjes gevaarlijk zijn. Zij kunnen met hun(haakvormige) penispuntje achter een draad blijven hangen en zichzelf ernstig verwonden. Zo’n trappetje is eenvoudig van een fleecehoesje te voorzien en het probleem is opgelost. Bovendien is het prettiger voor de tenen van je diertje.

Een traliekooi moet van deugdlijk materiaal gemaakt zijn. Sommige kunststof bakken buigen gemakkelijk door, waardoor er ruimte tussen de bak en de tralies kan ontstaan. Ook de kwaliteit van het traliewerk is van belang. Zwak traliewerk is een uitnodiging voor sommige fretjes om er uit te ontsnappen. Ze drukken eenvoudig net zo lang hun neus ertussen, totdat de tralies wijken. In de regel geldt hierbij; goedkoop is duurkoop.

Een zelfgemaakte kooi is ook een prima oplossing. Als je handig bent is zoiets redelijk eenvoudig te maken. Je kunt de hele kooi zelf ontwerpen en maken of een (oude) kast als basis gebruiken, mits de afmetingen voldoen.
Net zoals bij een draadkooi zijn er een aantal punten waar aandacht aan besteed moet worden. Veiligheid voor je fretje staat voorop. Gebruik geen giftige of poreuze materialen. Het moet goed en hygiënisch te reinigen zijn. Het moet van degelijk sluitwerk voorzien zijn. Er moet voldoende leefruimte voor je diertje zijn, dwz plaats voor meerdere slaapplekken, een ruime poepbak en ruimte om ongestoord te eten en drinken.
Ook voor een zelfgemaakte kooi geldt dat een fret het niet prettig vindt om in een ‘open’ ruimte te slapen. Een donkere en afgeschermde ruimte vinden ze het prettigst. Wil je graag een open kooi hebben omdat je dat erg mooi vindt, doe je dier dan een plezier en maak een gedeelte afgesloten. Daar kan het zich dan in terugtrekken als er behoefte aan is.

[[Bestand:100 2421.jpg|300px]]

[[Bestand:100 2422.jpg|300px]]

Voor meer foto's van kooi voorbeelden, zie op het forum onder Huisvesting/ kooivoorbeelden [[http://www.frettenvraagbaak.nl/forum/viewtopic.php?f=13&t=64]]

====Kooi inrichting====

Een kooi is in principe bedoeld om in te slapen, te eten en voor de sanitaire stop. Daar zijn voorzieningen voor nodig.

''Toilet''

Een poepbak is noodzakelijk. Deze moet zo ruim van formaat zijn dat je fretje er helemaal in kan staan. Opstaande randen zijn wel handig, want veel fretten poepen hoog tegen de achterwand. Het liefst in een hoek. Er zijn verschillende modellen goede frettenpoepbakken in de handel.

De bak dient gevuld te zijn met korrels. Fretten kunnen slecht tegen stof. Kleikorrels zijn dus niet de juiste keuze. Klompvormend materiaal kan ook gevaarlijk zijn. Als een fret er iets van binnen krijgt kan dat grote schade aan maag en/of darmen geven. Het meest gebruikt door fretteneigenaren zijn korrels van recycled papier of houtkorrels. Maak de bak dagelijks schoon. Schep de poep en urine plekken er uit, haal eventueel een sopdoekje door de bak en vul zo nodig vulling bij.

Plaats de bak op een plek in de hoek van de kooi. Dat speelt het meeste in op de behoefte van de fret om in hoeken hun behoefte te doen. Het kan nodig zijn een tweede bak op een andere plek te plaatsen, als je fret onzindelijk is. Of als je een erg grote kooi hebt. Sommige fretten hebben de neiging om de bak om te gooien of de hele kooi door te slepen. Zet het dan vast.

''Eten en drinken''

Ook eten doen veel fretjes het liefst op een rustig en beschut plekje. Plaats je voerbakje op een strategisch plekje (niet direct naast de poepbak dus)

Water kun je aanbieden in een waterbakje of een drinkflesje. De keuze is aan jullie zelf en het fretje. Sommige fretjes drinken slecht uit een flesje en dat kan gezondheidsproblemen geven. Andere fretjes vinden een flesje helemaal geweldig en gebruiken het ook als speelgoed. Controleer een flesje regelmatig op scherpe randjes bij het mondstuk en of het niet verstopt is. Ververs het water regelmatig. Gebruik je een waterbakje, zorg dan voor een stabiel bakje wat niet omkiept als ze op de rand gaan staan en die ze niet zelf om kunnen gooien. Er zijn schaaltjes in de handel die aan de kooi te bevestigen zijn, zodat deze euvels verholpen zijn. Ververs het water elke dag.

''Slapen''

Een fret is gek op slapen! Ze slapen gemiddeld zo’n 18- 20 uur per dag. Ze kunnen ook heel diep slapen. Hoe ouder je fretje, hoe meer het zal slapen.

Een fretje houdt er van om beschut te slapen en meerdere slaapplekken te hebben. Slaapzakjes, hangmatten waar je diertje in kan kruipen, kubussen en mandjes met dekentjes zijn fijne plekken voor je fret om zich te verstoppen en heerlijk relaxed te slapen. Losse ruime dekens waar ze in weg kunnen kruipen zijn ook geschikt. Gebruik bij voorkeur geen grof geweven stoffen of badstof. Daar kunnen de nagels in vast komen te zitten. Was alle stoffen kooibekleding en beddengoed elke week uit met een mild ruikend of parfumvrij wasmiddel en gebruik geen wasverzachter met parfum.

Je kunt je fret nog meer verwennen door een slaaphok in de kooi te plaatsen. Een geschilderd of gelakt houten hokje met een formaat waar je diertje uitgestrekt in kan liggen, met een dekentje, slaapzakje en een zachte ondergrond (matrasje of stuk vetbed). Een opening waar je fretje makkelijk in en uit kan van zo’n 11 cm Ø en een te openen boven klep om goed te kunnen schoonmaken. Je kunt er ook voor kiezen een bodemloze versie te maken, dat is ook goed te reinigen.

Speelgoed in de kooi is in principe niet nodig. Je geeft je fretje toch genoeg speeltijd buiten de kooi? Voor jonge fretjes en pups kan het soms handig zijn een klein speeltje in de kooi te hebben, zodat ze iets te doen hebben als ze even moeten wachten, of hun ritme nog moeten vinden. Uiteraard is dit een veilig frettenspeelgoedje of een klein knuffeldiertje. Sommige pups vinden zacht babyspeelgoed met een rammeltje of een kraakgeluidje geweldig. Controleer regelmatig dat het niet beschadigd is en daardoor gevaar voor je diertje kan vormen.

====Een aparte frettenkamer====

Fretten hebben behoefte aan rust. Ook lijkt het uit onderzoeksresultaten zo te zijn dat de veelvuldig voorkomende bijnierproblemen gerelateerd kunnen zijn aan een overdaad aan kunstlicht. Hun biologische klok zou er door ontregeld kunnen raken. Mocht je voor je fretjes geen rustige omgeving kunnen bieden in jouw leefruimte, of altijd de lichten aan willen hebben als het buiten donker is, dan kan een aparte frettenkamer een oplossing zijn. Er zijn ook mensen die een frettenkamer hebben, omdat de geur en de rommel dan beperkt blijft tot die ruimte. Ook als er in de leefruimte gerookt wordt is het verstandig om een aparte rookvrije ruimte voor je fretjes te hebben.

Als de frettenkamer op slot kan en er geen gescheiden groepen dieren zijn, zijn er mensen die er voor kiezen hun diertje dan de hele kamer ter beschikking te stellen. Ze hebben dan geen kooi. Dit vereist wel, dat er absoluut niets in de kamer is, wat gevaar voor je dier kan opleveren als jij er niet bij bent. Ook dien je extra oplettend te zijn bij het openen en sluiten van de deur, zodat je fretje er niet toch even gauw tussendoor schiet.

Vaak wordt er toch voor een kooi gekozen. Al is dat alleen al omdat er meerder fretten aanwezig zijn, die apart gehuisvest worden.

Zorg ook in een aparte frettenkamer voor absolute veiligheid en houdt de kamer uit direct zonlicht. Een ruimte op het noorden is het meest ideale. Anders is zonnewering en een airco een oplossing om de temperatuur binnen de perken te houden. Ramen dienen van deugdelijk hang en sluitwerk te zijn voorzien, bij voorkeur met een slot. Een mogelijkheid om het raam op een ventilatiestand te zetten, zonder gevaar voor de fret is erg prettig.

De kamer zelf kan ingericht worden als speelkamer. Hier heb je de mogelijkheden om ook speelmateriaal aan de muur te bevestigen, zoals buizen, trappetjes en planken, waar je fretje over en doorheen kan lopen. Houdt er wel rekening mee dat fretjes van regelmatige afwisseling houden om zich niet te gaan vervelen. Zijn ze absoluut alleen aangewezen op de speelkamer als enige losloop gelegenheid, zal je creatief bezig moeten zijn met nieuwe en uitdagende spelmaterialen. Wissel regelmatig van speelgoed en ga er zelf bij zitten om met je diertje(s) te spelen.

Zorg dat alle zaken waar je fret niet bij mag komen, zoals verzorgingsartikelen, afgesloten en onbereikbaar voor je dier zijn.

==Huisvesting buiten==

====Een fretveilige buitenruimte====

Veel fretten doe je geen groter plezier, dan ze een buitenspeelruimte te geven. Buiten voelen ze wind in de haren, zijn veel meer geuren en geluiden en ondervinden ze weersomstandigheden aan den lijve. Met een zo natuurlijk mogelijke speelruimte maak je het helemaal een paradijsje. Graven en spetteren zit hen gewoon in het bloed. Jagen op insecten, vlinders en wormen is een groot plezier en heerlijk door het gras of de planten rollen is ontspannend.

Je besluit dat je dit jouw fret ook wilt gunnen. Goed idee! Maar er komt wel wat bij kijken om het veilig voor je dier te houden.
Fretten zijn soms ware Houdini´s en het laatste wat je wilt is je fretje buiten kwijtraken. Buiten geldt de regel ´waar de kop door kan volgt de rest (of hij zit vast)’ nog veel sterker dan binnenshuis. Het zijn goede gravers en sommige fretten zijn volleerde klimmers. De ruimte waar ze buiten mogen vertoeven moet 100% uitbreek vrij zijn.

Als eerste moet er een veilige en niet beklimbare omheining zijn. Dit kan een stenen muur zijn, een gladde houten wand of tuinhek of enig andere omheining afgezet met minimaal 80 cm plexiglas aan de zijde waar de fretten loslopen. Ook is het niet verstandig om direct in de buurt van de omheining bomen, grotere heesters of struiken, klimplanten, tafels, stoelen en andere tuinaccessoires te plaatsen. Dat kunnen uitstekende opstapjes zijn om te ontsnappen.

[[Bestand:Omheining frettentuin.JPG|300px]]

Graven zit er van nature in. Hun wilde broer, de bunzing, leeft in diepe holen onder de grond. Je fret zal elk plekje zand of aarde willen omspitten en holen of tunnels maken. Daarbij houdt het echt geen rekening met de mooie tuinplantjes die er staan te bloeien, of een aangelegd terras. Instortingsgevaar ligt op de loer, waardoor je diertje gevangen kan komen te zitten of zich verwonden. Een mooie, strakke grasmat wordt ook met diverse gaten voorzien. Niet leuk voor de hardwerkende grasmaaier, maar minder gevaarlijk voor de fret; alhoewel je diertje altijd bereikbaar voor je moet kunnen zijn. Het is dus maar de vraag of het wel zo verstandig is om ze zo ver te laten graven, dat je de halve tuin moet gaan omspitten om je lieveling weer te pakken te krijgen. Een aparte zandbak is een goed alternatief. Zorg er voor dat er ook geen zand of aarde strook langs de omheining loopt. Dat is een ontsnappingsroute voor je slimmerik.

Water vinden veel fretten geweldig speelgoed. Het koelt de pootjes in warm weer, het spettert, maakt kringen, ruikt anders dan de waterbak in de kooi en je kunt het drinken. Fretten zijn van nature goede zwemmers. Een vijver is echter niet zonder gevaar voor verdrinking. Zijn er waterelementen aanwezig, die dieper zijn dan borstdiepte van je dier, is constant toezicht nodig, zodat er direct ingegrepen kan worden indien nodig. Neem dit heel serieus! Kun je geen toezicht bieden, zorg dan dat je dier er absoluut niet bij kan komen. Een teiltje water geeft ook veel plezier.

[[Bestand:Viespiet Jillz.jpg|300px]]

Sluit gevaar van boven ook niet uit. Kraaien, eksters, katten en honden kunnen het op je fret voorzien hebben en de nodige schade aanrichten, soms met fatale afloop. Zorg dat er schuilgelegenheid is voor je fret. PVC buizen, afgesloten houten hokjes met een alleen voor fretten toegankelijke opening en uitgeholde boomstammen zijn veilige havens voor je fretje buiten. De aanwezigheid van meerdere vlucht plekken geeft de fret ook een veilig gevoel. Hierdoor zal je fretje meer plezier aan het buitenspelen beleven.

Veel planten zijn giftig; zo ook tuinplanten, zie lijst [[Huisvesting#Giftige_tuinplanten]]. Zorg dat op plaatsen waar je fret zich tussen de planten mag begeven geen giftige exemplaren staan. Denk aan bloembollen! De meesten zijn erg giftig en fretten graven ze op en kunnen er van eten. Je kunt altijd besluiten een ‘frettentuintje’ voor je diertje aan te leggen. In een bak, of een stukje grond wat binnen hun speelruimte beschikbaar is een aantal planten in de aarde zetten, waar ze plezier mee mogen maken. Verwacht niet dat deze planten een lang leven beschoren zal zijn. Het plezier voor je fretje is wat hier geldt. Sommige fretten ontpoppen zich als volleerde hoveniers en richten hun tuin naar eigen believen in.

[[Bestand:100 2608.jpg|300px]]

Heb je geen tuin, maar wel een balkon? Daar gelden dezelfde regels als in de tuin. Zorg dat het 100% ontsnapveilig is. Bij een appartement is niet alleen het gevaar dat je je diertje niet meer terugvindt, maar een val van grote hoogte zal je dier meestal niet overleven.
Op een balkon is goed te werken met diverse houten of kunststof bakken waar zand, aarde(met of zonder plant) en water neergezet kunnen worden. Daar kan je diertje naar hartenlust rommel maken, iets wat binnen vaak niet gewaardeerd zal worden.

Heb je helemaal geen buitenruimte of een tuin die niet fretveilig gemaakt kan worden? Dan kun je proberen met je fret te gaan wandelen. Er zijn fretjes die het heerlijk vinden, na een gewenningsperiode. Anderen vinden het doodeng of gewoon helemaal niets.

Een heel belangrijke noot: '''fretten kunnen slecht tegen direct zonlicht en warme temperaturen!''' Laat je fret niet in de tuin zonder schaduw en schuilmogelijkheden uit de zon op zomerdagen. Zorg dat de warmste momenten van de dag, bij temperaturen vanaf 23 °C in volle schaduw of binnenshuis worden doorgebracht. Op warmere dagen zijn (meerdere) lage bakjes of schalen met water erg prettig voor je diertje om doorheen te lopen. Sommigen gaan er zelfs in liggen, dus zorg voor hooguit 2 cm water in de schaal, zodat ze niet kunnen verdrinken.
Kijk bij alles over een veilige frettentuin ook even bij voorbeelden van huisvesting-buiten op ons forum [[http://www.frettenvraagbaak.nl/forum/viewtopic.php?f=13&t=43]]

====Je fret buitenshuis houden====

Een fret is een pelsdier. Dat betekent dat mits het genoeg opbouwtijd heeft gehad, het heel goed een heerlijke wollige wintervacht maakt. Fretten kun je dus heel goed buitenshuis houden. Er moeten ook hier een aantal aandachtspunten vermeld worden.

Zoals al eerder gezegd; een fret KAN NIET TEGEN DIRECTE ZON EN WARMTE! Zorg dat het frettenverblijf uit de zon geplaatst is. Dit kan goed in een tuin(gedeelte) op het noorden. Je diertje zal zich ook tegen slechte weersinvloeden moeten kunnen verschuilen. Harde wind, regen en ernstige kou in zijn slaapvertrekken, zijn ook voor een fret niet prettig. Er dient dus gezorgd te worden voor een afgesloten ruimte waarin je dier zich kan terugtrekken. Deze ruimte moet in strenge kou en bij Noordoostelijke winter wind goed geïsoleerd kunnen worden.

Er zijn veel mogelijkheden voor een buitenverblijf en er is grote keuze in kant en klare hokken. Sommigen hebben een schuurtje met aangesloten ren voor hun fretjes, zodat er gelijk een beschermde en afgesloten speelgelegenheid is. De inrichting van de kooi heeft dezelfde voorwaarden als bij een binnenkooi, d.w.z. het moet voorzien zijn van een of meerdere toiletbakken, een etensbakje, waterfles of schaal en het liefst meerdere slaapplaatsen hebben. Ook de minimale afmetingen zijn gelijk aan die van de binnenkooi.

[[Bestand:Buitenhok Monique.jpg|300px]]

[[Bestand:Buitenhok Monique II.jpg|300px]]

Ook als je fretje buiten verblijft, zal het dagelijks gecontroleerd moeten worden, van vers water en eten voorzien en het genoeg speeltijd buiten de kooi gunnen. Indien er een grote ren aanwezig is, zal er spelmateriaal gewisseld moeten worden, poepbakken verschonen en de ren zelf schoonmaken. Een fret buiten betekent niet minder werk!

Zeker tijdens de wintervorst zal er regelmatig gezorgd moeten worden voor vers water, dat bevriest natuurlijk. Extra warmte dmv isolatie en (wollen) lappen worden op prijs gesteld en zal bij strenge vorst noodzakelijk zijn. Bedenk dat een bunzing in het wild diepe holen onder de grond heeft, die warmte isolerend werken. Onze huisfretjes moeten het vaak met een enkel slaaphokje met een dun houten wandje doen. Dat is niet voldoende om je diertje genoeg warm te houden! Leg een dikke laag kranten met daarop stro op de bodem, daarop een warme deken en vul de rest van het slaaphok op met stro en dek weer af met kranten.
Het spreekt voor zich dat als zulke maatregelen nodig zijn, je fretje ook geen lange buitenspeeltijd kan verdragen. Laat het als er behoefte aan is in een (onverwarmde) binnenruimte de pootjes strekken en van jouw aandacht genieten.

Als u de buitenkooi zelf maakt kunt u altijd een dubbelwandig slaaphok met isolatie ertussen overwegen. Dat houdt het geheel in de zomer ook iets koeler.

Wil je je fretje buiten gaan houden, begin dat al met het naar buiten verplaatsen en wennen in de late lente en/of zomer. Dan geef je je diertje genoeg gelegenheid om een mooie wintervacht en winterspek op te bouwen. Een binnenshuis gehouden fret na 1 oktober nog naar buiten verhuizen kan echt niet meer.

===Wandelen met je fret===

Ook het wandelen met je fret zal aan een aantal regels moeten voldoen. Een fret is een schemerdier. Wandelen op klaarlichte dag zal het overgrote deel van de fretten niet waarderen.

Honden zijn een gevaar voor je fret, ook aangelijnd! Het is slechts een hap en jouw lieveling is ten dode opgeschreven. Katten kunnen ook erg vervelend zijn, maar over het algemeen maken deze zich uit de voeten bij het zien en ruiken van een fret. Ze zullen er in ieder geval niet zo snel hun tanden in zetten. Ga dus wandelen op tijden en plaatsen waar je niet snel een hond zal tegenkomen. Dat betekent vaak voor dag en douw je bed uit. Zoek een wandelomgeving uit die interessant is voor je fret. Een voetpad loopt voor jou misschien prettig, maar daar is een fret gauw op uitgekeken. Een groene omgeving met gras, aarde en water (sloot) is veel leuker. Als je fret eenmaal goed gewend is en plezier beleefd in het buiten wandelen, zijn stukken door de wijk ook heel leuk om uiteindelijk op interessante plekken uit te komen.

Je fret zal moeten leren wat een tuigje is. Een goed passend tuigje is onontbeerlijk; ze kunnen zich er heel snel uitwerken. Er zijn verschillende modellen. Kies een model wat goed op maat te maken is. Wat het beste is, is afhankelijk van de bouw van je diertje. Onze ervaring is, dat een zogenaamd lussentuigje zeer onveilig is! Vaak voldoet een tuigje met een halsriem en borstriem het beste. Het fijnst is het als deze traploos in te stellen is en klick sluitingen heeft. Die zijn goed op maat te maken en snel aan en uit te doen. Een fretje is nu eenmaal niet het meest rustige en geduldige diertje. De halsriem moet zo strak zitten, dat als de hals uitgestrekt wordt het nog steeds aansluit. Het borststuk mag ietsje meer speling hebben, maar het moet zo aansluiten dat de pootjes er niet tussendoor getrokken kunnen worden. Te strak is ook niet goed. Laat een ervaren frettenwandelaar anders de eerste keer helpen met het goed op maat maken. Wen je fret thuis aan het tuigje voordat je hem de eerste keer mee naar buiten neemt. Je fret zal waarschijnlijk gelijk proberen zich van het tuigje te ontdoen. Het beste is om je diertje af te leiden. Pak het favoriete speeltje of doe het tuigje om op etenstijd en schotel de maaltijd gelijk voor als je het tuigje omgedaan hebt. Na verloop van tijd zal het niet meer als vervelend ervaren worden.

[[Bestand:Droopy frettentuigje.jpg|300px]]

harnasje

[[Bestand:Devel tuigje.jpg|300px]]

tuigje

[[Bestand:Tuigje gool.jpg|300px]]

koordtuigje

Wandelen moeten ze leren. De meesten vinden het de eerste paar keren eng. Bouw het heel langzaam op en kijk goed of je dier het wel leuk vindt.

Zoek voor de beginperiode een veilige, rustige en voor de fret interessante plek uit, op een stille tijd van de dag. Het beste is vroeg in de ochtend. Ga er heen met je diertje in een vervoersmand, met een vertrouwde geur bij zich. Een gebruikte deken of slaapzak is prima. Zorg dat je het tuigje thuis al om hebt gedaan! Zet de vervoersmand op de grond en doe na enkele minuten het deurtje open. Zorg dat je de lijn in de hand hebt. Nu laat je het aan je diertje over. Sleur het niet uit het kooitje, pak het niet op. Laat het rustig zelf de boel ontdekken. Sommigen komen de eerste keer niet eens de kooi uit, maar hebben al genoeg aan alle vreemde geuren en geluiden.

Na hooguit 10 minuutjes is het voor de eerste keer wel genoeg. Mocht je fret naar buiten gekomen zijn, zet het dan terug in de vervoersmand en sluit de deur. Ga terug naar huis en neem daar nog even de tijd voor je dier.

De volgende keren volg je hetzelfde patroon. Als je merkt dat je fretje het erg leuk vindt kun je langzaam aan de tijden wat opvoeren, steeds 5 minuten erbij. Merk je dat je dier het helemaal nog niet leuk vindt of erg bang is, geef hem dan de tijd, praat rustig tegen hem en overdoe het niet.

Blijft hij angstig, las dan een pauze in van enkele weken en probeer het dan nogmaals. Mocht het dan hetzelfde resultaat geven, dan vind jouw fret het mogelijk niet leuk of is te angstig op de plaats die je hebt uitgezocht. Blijft je diertje ook angstig op andere plekken, dan doe je het er echt geen plezier mee en kun je er beter mee stoppen.

In het begin zal je regelmatig een borstelstaart zien bij je dier en zal het mogelijk ook laag bij de grond sluipen. Dit is angst/onzekerheid voor het onbekende. Als je diertje het uiteindelijk leuk gaat vinden zal het gewoon gaan lopen, rennen, springen, graven en rollen. Dit kost wel wat tijd en bij onbekende plekken zal het mogelijk weer eerst even een dikke staart krijgen. Een dikke staart kan ook een teken van opwinding zijn.

Laat je diertje zelf bepalen waar het heen wil, zolang het veilig is. Laat het zelf zijn pad zoeken. Jij wandelt er slechts achteraan. Het tegenover gestelde dus van een hond uitlaten. Zo zal je fret de meeste plezier beleven; het kan geursporen volgen. Waterkanten zijn vaak erg interessant. Pas wel op dat je fret niet in de sloot terecht komt.

Jij als begeleider zal de omgeving goed in de gaten moeten houden. Wees alert op honden, fietsers, brommers en ander verkeer. Laat je fret niets zomaar eten; een dode muis kan vergiftigd zijn. Bij mogelijk gevaar is de eenvoudigste oplossing om je fret even op te pakken.

Wees een verantwoordelijke fretteneigenaar. Zorg dat jouw dier ook geen overlast voor anderen bezorgd. Laat het dus niet op particulier terrein gaan, zoals tuinen van omwonenden. Ook kunnen anderen erg bang zijn voor een fret. Laat jouw diertje dus niet zomaar naar vreemden toelopen.

Een belangrijke opmerking nog: '''zorg dat je fret gechipt is en ingeënt tegen hondenziekte!''' Dit is voor elke fret noodzakelijk, maar in het bijzonder voor een fret die buiten wandelt. Op straat en openbare groengebieden is kans op besmetting zeer groot. Over het algemeen is hondenziekte dodelijk voor fretjes.

===Reizen met je fret ===

Over het algemeen kun je je fret overal mee naar toe nemen, maar houd er rekening mee dat het vaak stress kan opleveren voor je fret.
De vreemde omgevingen, de geluiden, vreemde luchtjes en dergelijke kunnen je fret onrustig ( en / of ziek ) maken.

Je kunt gebruik maken van speciale carriers om je fret in te vervoeren, bijvoorbeeld een hard plastice carrier voor katten, een grote kooi, een draagtas, of je kan je fret een tuigje om doen, maar pas met een tuigje wel op in de auto, dat je met iemand samen rijdt die je fret vasthoudt als jij rijdt.
Het ligt er aan wat je fret gewend is, waar je heen gaat, hoe veilig het is en hoe lang de reis gaat duren. De kooi moeten uitgerust zijn met een drinkflesje en een eetbakje, daarnaast wat doeken of een hangmat om in weg te kruipen en tegen de tocht, een poepbak met korrels.
Houd de temperatuur goed in de gaten, het mag niet te warm, nog te koud worden voor je fret, voorkom ook dat hij op de tocht zit.

====In de auto ====

De meeste fretten hebben geen probleem met het rijden in de auto, de veiligste manier van vervoer is een goede, stevige gesloten carrier die je kunt vastzetten op de achterbank. Het zitten in een carrier wekt wel wat irritatie op bij de fret, ze kunnen gaan krabben en bijten in de tralies om duidelijk te maken dat ze eruit willen. Zet de carrier goed vast op de achterbank met de veiligheidsriemen.
De fret loslaten in de auto is uit den boze, ze kunnen onder het gaspedaal of de rem terecht komen met alle gevolgen van dien, het leidt je ook af van het rijden.
Tevens kunnen ze ontsnappen en gaan ze de weg op. Zet een klein drinkbakje in een groter dieper bakje om het knoeien van water tegen te gaan of gebruik een drinkflesje dat je vastzet aan de tralies, water is erg belangrijk voor je fret.
Duurt de reis langer dan 3-4 uur, zorg dan voor genoeg voer in de carrier in de vorm van brokken en / of prooi.

Mocht je fret angstig zijn in de auto, maak dan gebruik van een doek die je over de carrier doet zodat het donker is voor je fret. Zo zien ze niks en het heeft vaak als resultaat dat ze rustig worden en mogelijk gaan slapen.

====Reizen per vliegtuig ====

Niet alle luchtvaartmaatschappijen nemen fretten mee aan boord, informeer daar naar voordat je een reis boekt of het is toegestaan dat je een fret mee neemt.
Het vervoeren in de speciale vrachtruimte voor dieren in het vliegtuig is ook niet altijd toegestaan en is ook zeker niet aan te raden in verband met de temperatuursverschillen voor je fret. Stel dat er een kat of ander dier naast geplaatst wordt dan levert dat veel stress op gedurende de hele reis.
Daarnaast is niet in elk land een fret toegestaan.
Je fret rustgevende middelen geven (verdoven) is erg onverstandig, het desoriënteert hem en je fret krijgt het zwaarder om zijn eigen lichaamstemperatuur te regelen.
Mogelijk kan ook het verschil in temperatuur zijn invloed hebben voor wat betreft medicatie voor je fret, mocht hij dat krijgen. Het kan een speciaal effect teweeg brengen door het hoogteverschil waar je in terecht komt wat kan leiden tot een vergroot risico van overdosering.
Moet je je fret toch mee willen nemen op een vlucht, informeer dan vooraf goed wat de mogelijkheden zijn.

====Je fret in het buitenland====

Informeer van te voren of je fret welkom is in een hotel, uiteraard houd je je fret dan in zijn carrier. Laat altijd een briefje achter voor het kamerpersoneel dat er een fret aanwezig is in de kamer.

Informeer ook of er een quarantaine tijd bestaat voor het desbetreffende land voor je fret.

====Verplichte enting en identificatie====

• Een enting tegen Hondsdolheid (rabiës) is in de meeste landen verplicht.
Wanneer je je fret meeneemt naar het buitenland moet deze tegen hondsdolheid (rabiës) geënt worden. Voor de meeste landen geldt dat de rabiësenting een maand voor vertrek gegeven dient te zijn (uitzonderingen Groot-Brittannië en Scandinavië; 21 dagen voor EU landen). Zie ook [[Verzorging#Vaccinatie]]

• Een Europees dierenpaspoort.
Ook is een Europees dierenpaspoort verplicht waar alle entingen en/of registraties in staan vermeld. Tijdens de vaccinatie zal er een exemplaar aan je worden verstrekt.

• Elektronische identificatie.
Chippen is het elektronisch identificeren van de fret. Als je fret gechipt en geregistreerd is, kan deze gemakkelijker worden teruggevonden. Asielen en dierenartsen kunnen via de chip het identificatienummer lezen en zien in de computer wie de eigenaar is. Dit centrale systeem maakt het mogelijk jouw dier snel te traceren, ook in het buitenland. Voor het buitenland is een chip daarom verplicht.
Daarnaast hebben sommige landen (o.a. Engeland, Noorwegen, Zweden) nog aanvullende eisen. Zie ook [[Verzorging#Identificatie chip]]

Mocht je toch willen gaan reizen met je fret informeer dan tijdig bij je dierenarts of de Frettenkliniek naar de verplichtingen van dat moment op het gebied van entingen e.d. en de verdere mogelijkheden, zodat je onderweg niet voor verrassingen komt te staan en je fret geen schade van de reis gaat ondervinden.

Realiseer je goed waar je aan begint en of het wel verstandig is.

==Giftige planten en huis-tuin-en-keuken artikelen ==

Veel planten en bloemen kunnen giftig of irriterend zijn voor je fret. Houdt daar rekening mee als je jouw diertje lekker zijn gang wil laten gaan in een plantenbak. Hieronder vind je een lijst met giftige planten voor binnen en buiten.
Wees gewaarschuwd met snijbloemen. Over het algemeen zitten er in boeketten wel een of meerdere giftige bloemen of groen. Bij sommige bloemen kan ook het water giftig zijn! Houd uit voorzorg je fret bij snijbloemen vandaan.

====Giftige kamerplanten====

* Agave: met name de wortel giftig

* Allamanda: waarschijnlijk gehele plant giftig

* Alocasia (Olifantsoor): sap giftig.

* Amaryllis (Hippeastrum): knol zeer giftig!

* Anemoon: meeste soorten giftig, vooral het sap

* Anthurium: vooral zeer jonge bladen en kolven giftig.

* Asclepias: waarschijnlijk gehele plant giftig

* Azalea: gehele plant zeer giftig!

* Christusdoorn: gehele plant giftig vanwege giftig melksap

* Chrysant: niet geheel bekend welk deel giftig is. Het is bekend dat dieren er ziek van worden, ook bij het drinken van Chrysanten snijbloemen water.

* Clerodendrum: gehele plant giftig

* Clivia: gehele plant giftig, met name wortelstok en bladen giftig

* Croton: melksap matig giftig

* Cyclaam: voornamelijk de knol giftig

* Dieffenbachia: gehele plant zeer giftig!

* Exacum-affine (bitterblad): gehele plant matig giftig

* Fatsia japonica (vingerplant): gehele plant, met name de bessen giftig

* Ficus: met name het melksap matig giftig.

* Gatenplant: bladen en stengels giftig.

* Gloriosa: gehele plant zeer giftig, met name de knollen!

* Herfststijloos: gehele plant zeer giftig!

* Hortensia (Hydrangea): gehele plant giftig

* Hoya: gehele plant in meer of mindere mate giftig

* Hyacint: vooral bollen en zaad giftig

* Iris/Lis: gehele plant giftig

* Kamerbrem: gehele plant giftig

* Kegelsleutelbloem: gehele plant giftig

* Kerstroos: gehele plant giftig

* Kerstster /Poinsettia: gehele plant giftig vanwege giftig melksap

* Klimop: bessen en bladen giftig

* Lathyrus: vooral zaden giftig

* Lelietjes-van-dalen: gehele plant zeer giftig, met name bloemen en bessen!

* Narcis: gehele plant giftig, met name de bol en het bloemenwater

* Oleander: gehele plant giftig, vooral de bladen, zeer giftig, katten kunnen al ziek worden van het lebberen van water dat in het schoteltje onder de pot doorlekt!

* Oranjeboompje: oranje-rode appeltjes matig giftig

* Philodendron: gehele plant giftig.

* Sanseveria: gehele plant licht giftig

* Sierpeper: vruchten mogelijk giftig, zeer scherp smakend

* Sneeuwklokje: gehele plant giftig

* Spathiphyllum (Lepelplant): gehele plant giftig

* Tulp: gehele plant, met name de bollen licht giftig

* Vinca: gehele plant zeer giftig, met name wortels!

* Vogellijm/Maretak: gehele plant giftig

* Yucca: gehele plant licht giftig

* Zamioculcas: gehele plant giftig

* Zantedeschia: gehele plant giftig.

Pas op met snijbloemen!! Vooral lelies en monnikskap zijn erg giftig, maar ook het veelvuldig gebruikte groen kan erg giftig zijn.

Zet een vaas met snijbloemen uit voorzorg altijd buiten bereik van je fretten.

====Giftige tuinplanten====

* Aardappel: gehele plant en groene knollen giftig
* Aconitum(monnikskap): gehele plant en wortels, met name het blad zeer giftig! Ook bij aanraking!
* Aristolochia: gehele plant zeer giftig!
* Aaronskelk: gehele plant giftig
* Arum: zeer giftig!
* Atropa Bella donna (Wolfskers): gehele plant zeer giftig!
* Aubergine: gehele plant giftig
* Bereklauw: gehele plant giftig en zeer irriterend!
* Bitterzoet: met name de(onrijpe) bessen zeer giftig!
* Blauwe regen: takken, peulen en zaden giftig
* Boerenwormkruid: gehele plant giftig
* Boterbloem: gehele plant giftig
* Buxus: gehele plant zeer giftig!
* Cala/Zantedeschia: gehele plant giftig
* Cicuta virosa (waterscheerling): gehele plant en wortelstok zeer giftig! Deze plant wordt in tuinen in principe niet aangeplant vanwege de hoge mate van giftigheid
* Datura (doornappel): gehele plant zeer giftig! 15 zaden zijn voor een kind al dodelijk…
* Dicentra (tranend hartje): gehele plant zeer giftig!
* Digitalis Purpurea (vingerhoedskruid): gehele plant, met name bladeren en zaden zeer giftig!
* Duitse pijp: gehele plant zeer giftig
* Eonymus (kardinaalsmuts): zaad, blad en bast zeer giftig!
* Gouden regen: gehele boom, maar vooral de zaden zeer giftig! Tussen 8-20 zaden voor de mens dodelijk
* Hedera helix (klimop): blad en bessen (bij grotere hoeveelheid inname) giftig
* Herfststijlloos: gehele plant zeer giftig!
* Hyacint: gehele plant, met name bol en zaden zeer giftig!
* Iris (sommige soorten): wortelstok giftig
* Karmozijnbes: gehele plant met name de vruchten giftig. Onrijpe vruchten zeer giftig!
* Kerstboom: naalden en bast giftig! Water waar de boom in staat of waar naalden in hebben gelegen kunnen heftig irriterend op de slijmvliezen werken, zo ook maag/darm!
* Kerstroos: gehele plant en zaden giftig
* Klaproos (papaver): zeer giftig!
* Lantana: niet rijpe vruchten zeer giftig!
* Lathyrus: zaden giftig
* Lelie (sommige soorten): gehele plant giftig
* Lelie der dalen: gehele plant giftig. Ook gedroogd!
* Levensboom (Thuja): gehele plant, met name blad zeer giftig!
* Liguster: gehele plant giftig
* Lobelia: gehele plant giftig
* Lupine: zaden zijn giftig
* Maretak: bessen en bladeren giftig
* Mistletoe: bessen zeer giftig!
* Nachtschone: wortel en zaad giftig
* Narcis: bol giftig
* Oleander: gehele plant is zeer giftig! Ook gedroogd. Houdt rekening met afgevallen bladeren en bloemen! Van deze plant worden veel vergiftigingen gemeld bij dieren!
* Peperboompje: alle delen van de plant zeer giftig! Het sap van de bast ook bij aanraking. Een bes kan al dodelijk zijn voor een huisdier!
* Rhododendron: blad en bloem met name voor dieren zeer giftig!
* Ridderspoor: zaden en jonge scheuten giftig!
* Salomonszegel: bessen zijn giftig
* Sedum (sommige soorten): gehele plant giftig
* Sierrabarber: bladeren giftig
* Sierwinde: zaden giftig
* Taxus Baccata (venijnboom): gehele plant is zeer giftig! Erg gevaarlijk zijn met name de pitten in de aantrekkelijke vruchten!
* Vogelmelk: bollen zijn giftig. Sap is irriterend voor de huid
* Wingerd: de bessen zijn giftig
* Wolfsmelk: zaden en melksap is giftig. Melksap is met name schadelijk bij aanraking van de ogen!
* Wonderboon: met name zaad en wortels zeer giftig! 1-3 gekauwde zaden kunnen voor een kind al dodelijk zijn.
* Zevenboom: alle delen zijn zeer giftig!
* Zwarte Nachtschade: zeer giftig onkruid. Gehele plant, maar met name de onrijpe groene bessen zijn zeer giftig!

LET OP: cacao doppen in de tuin zijn ook bijzonder giftig voor je fret! Laat ze daar niet in spelen of in graven. Sommige fretten vinden de smaak van cacao erg lekker, maar de stof theobromine die er in zit is erg schadelijk.

===Giftige huis-tuin-en-keuken producten===

* Tabak (inclusief peuken)
* Xylitol
* Salmiak
* Chocolade (cacao bevat theobromine, pure chocolade is daarom al in een kleine hoeveelheid erg schadelijk, melkchocolade iets minder en witte chocolade niet. Ter vergelijking: en stukje pure chocolade van 15 g bevat net zo veel theobromine als 130 g melkchocolade)
* Cafeïne
* Alcohol
* Wiet
* Sommige medicijnen
* Schoonmaakmiddelen zoals chloor, allesreiniger
* Desinfectiemiddelen, ook het Dettol sopje! (na opdrogen is het onschadelijk)
* Zonnebrandcrème en nagellak remover
* Koelvloeistof en andere motor producten
* Bestrijdingsmiddelen voor ongedierte en planten (ratten-, muizen- en slakken gif!)

Mocht er geen mogelijkheid zijn om direct een dierenarts te kunnen bereiken, begin dan met het geven van een Norit oplossing. Bij de apotheek of drogist kun je Norit granulaat krijgen. Zo niet dan volstaan tabletten, maar deze zijn minder effectief. Los het granulaat op (of verpulver 2 tot 4 tabletten) in wat lauw water totdat het een koffiemelk dikke substantie is. Geef 2 ml hiervan met een spuitje in de wangzak van je fret. Niet direct in de bek spuiten, want het slikreflex kan bij vergiftiging verstoord zijn. Geef het na 2 uur en na 4 uur nogmaals. Maak zo nodig meer Norit oplossing aan.
Neem eventueel je fret in het nekvel en steun de achterpoten op je schoot of klem zachtjes het achterlichaam tussen je arm en borst, om het te immobiliseren.
Na behandeling met Norit krijgt je fret pikzwarte ontlasting!

Behandel een fretje wat bewusteloos is of dreigt te raken NOOIT met vloeistoffen. Een spoed bezoek bij de dierenarts is dan het enige juiste.

Laat een fret met het vermoeden van een vergiftiging nooit opzettelijk braken!

Sommige gifstoffen kunnen verbranding van weefsel geven. Eenmalige passage is dan al schadelijk genoeg. Bovendien is de kans op verslikken erg groot.

Zelfs als de fret goed op de Norit reageert is het zeer belangrijk om contact met de dierenarts te (blijven) zoeken. Bij veel vergiftigingen is nabehandeling noodzakelijk; vele giffen kunnen (blijvende) schade aan lever en nieren veroorzaken.

Huisvesting

2016-04-27T12:30:26Z

Karen: /* Giftige tuinplanten */

Huisvesting

2016-04-27T12:29:52Z

Karen: /* Giftige huis-tuin-en-keuken producten */

==Huisvesting binnen==

====Houd je fret gezond en uit de problemen====

Fretjes zijn erg nieuwsgierig en kunnen daardoor makkelijk in de problemen raken. Dan hebben ze jouw hulp en soms de hulp van een dierenarts nodig. Het beste is om ongelukjes te voorkomen. Daar zijn wel manieren voor…

*zorg dat het fretje altijd onder toezicht is als het los is en speelt

*zorg dat de ruimtes waar je fret mag komen fretveilig zijn

*denk als een fret. Ga na wat er uitdagend uitziet en hoe een fret daar zou kunnen komen. Gebruik je gezonde verstand om te ontdekken wat gevaarlijk voor het diertje zou kunnen zijn.

*loop zacht en voorzichtig als je in dezelfde ruimte bent als loslopende fretten.

*laat een fret alleen achter onder toezicht van ervaren frettenmensen als je er zelf niet bij kunt zijn of op vakantie gaat.

====Spelen onder toezicht====

Een nieuwsgierige fret zal proberen overal in, op, onder of achter te komen. Soms is dat niet een plek waar dat ook verstandig is om naar toe te gaan. Het kan vast komen te zitten, opgesloten raken, ontsnappen, bij gevaarlijke of giftige stoffen komen, zo de hoogte in gaan dat een val fataal kan zijn, dingen eten die niet goed voor hem zijn en niet in de minste plaats uw huisraad naar eigen fretteninzicht veranderen…

Net als bij kinderen is alles wat verboden is super aantrekkelijk. Volhoudende fretten zullen alle moeite doen om te komen waar ze willen.
Bovendien houden ze van donkere en warme plekken om zich op te rollen en een heerlijk uiltje te knappen. Ze vinden soms de vreemdste plekken voor hun slaapuurtje. Als je dan niet weet waar je deugniet is gaan liggen, kun je lang bezig zijn met zoeken. Belangrijker is, dat als je niet weet waar het ligt te slapen je er ook per ongeluk op kunt gaan zitten of staan.

Over het algemeen zijn fretjes geweldig in het verzinnen van oplossingen voor hun probleem. Zoals het vinden van een weg naar een raam dat net op een kier stond...of om bij de plantenpot te komen om deze eens flink uit te graven.

Kun je even niet op je diertje letten, zet hem dan in een fretveilige ruimte of terug in de kooi.

[[Bestand:Sanne bij plant.JPG|300px]]

====Een fretveilige binnenruimte====

Fretten zijn heel anders dan een kat of een hond. De een gaat liever zijn eigen weg, de ander loopt je het liefst in alles achterna. Voor een fret is alles en iedereen van hem en ze hebben een onstuitbare onderzoekdrang. Elk gaatje of kiertje waar een kop doorheen kan, wordt meestal gevolgd door het lijf. Een risico om vast te komen zitten is reëel. Er zijn gevallen bekend van fretten achter de koelkast (koelvloeistof is zwaar giftig), onder keukenblokken, in bankstellen, tussen plafonds, in afvoerpijpen, door een gat in de kruipruimte onder huis terecht gekomen. Soms om nooit meer terug te keren …

Denk als een fret in de ruimte waar hij of zij vrij mag spelen. Ga op de grond zitten en bedenk wat er interessant zou kunnen zijn en hoe je daar zou kunnen komen. Geef niet te gauw op, dat doet je fret ook niet. Ze zijn echt slim genoeg om een voorwerp te verplaatsen om een opstapje te creëren (ja er zit veel kracht in die kleine lijfjes), ze kunnen goed klimmen, maar geen afstanden schatten. Met alle gevaren van een val waardoor er letsel kan ontstaan, of erger. Ze kunnen dingen eten die gevaarlijk zijn. Denk aan asbakken, rubber en groente of fruit. Maar ook een simpel glas water op een tafel is een uitdaging. Je kunt zelf wel bedenken wat er kan gebeuren als je er niet met je neus bovenop zit. Fretten kunnen ware verbouwers zijn. Boeken worden uit de kast gegooid, dvd’s worden eruit gesmeten en kasten krijgen een andere inrichting. Er zijn veel fretten die daarbij nog interessante items meenemen naar hun geheime schatkamers. Dus mis je een paar sokken, een vaatdoekje, een slof, een beursje of (dames opgelet!) pakjes zakdoekjes en tampons? Vind dan de bergplaats van je fret!

Een veilige speelplek voor een fret is een ruimte die geen gevaren kan opleveren voor je diertje. Zorg dat gaten en kieren afgedekt zijn, er geen zaken aanwezig zijn die giftig zijn en dat hij nergens ongeoorloofd in kan kruipen. Houdt ramen en deuren gesloten en op slot, of voorzie ze van een slot op kierstand, als je ze open wilt laten. Scherm gevaarlijke ruimtes af met een verwijderbaar schot of maak een playpen van glad materiaal, zodat ze er niet uit kunnen klauteren.

Er is veel fretveilig speelgoed in de handel om de speelruimte aantrekkelijk te maken. Denk aan tunnels, buizen, kleine knuffeldiertjes, gladde balletjes, dekentjes of lappen stof. Over het algemeen vinden ze het geweldig om ergens in te kruipen. Het is ook vrij eenvoudig om zelf speelgoed te maken van kosteloos materiaal of oude kleren. Zo is een oude spijkerbroek een geweldige speeltunnel, een oud laken of dekbedhoes een speelavontuur en een papieren zak een reden om te stuiteren en te mokken. Krakende plastic tasjes vinden velen ook geweldig. Geef deze alleen onder toezicht en knip de hengsels er af, zodat ze niet vast kunnen komen te zitten. Veel fretten vinden het heerlijk om te graven. Een bak met graafmateriaal, zoals zand, rijst of macaroni is een speeltuin op zich. Houdt wel rekening met rommel en sommige fretten eten rauwe rijst en macaroni. Uiteraard is dit gevaarlijk, dus blijf erbij om te zien of jouw diertje er ook zo een is. In dat geval neemt u het direct weg uit de speelruimte. Een doos met oud papier/kranten is ook geliefd.

Ook het eigen gedrag zal enigszins aangepast moeten worden als de fretten loslopen. Kijk waar je je voeten zet, loop rustig en ga niet zomaar ergens zitten zonder te kijken of er niet toevallig een fretje ligt te slapen. Open en sluit niet zomaar deuren, zonder je fretje in de hand te nemen of minstens in het oog te hebben. Laat geen gevaarlijke dingen slingeren en wees voorzichtig met eigen eten en drinken in het bijzijn van de fretten. Zet geen bloemenvazen neer waar ze bij kunnen komen. Denk aan losse draden van tafellampjes, strijkijzers oid. Het zijn geen knagers, maar ze kunnen wel materialen aan snoeren van tafel of kast trekken en verstrikt raken in de draden. Pas op met kamerplanten; velen zijn giftig! zie lijst [[Huisvesting#Giftige_planten]]

Dingen waar je je fret ver vandaan moet houden:

*schuim(rubber) als afwassponsjes, kussen/ballen vulling, stressballetjes

*spons en sponsachtig materiaal

*watten, oorstaafjes

*piepschuim

*schoonmaakmiddelen

*cosmetica, shampoo ed

*open haard, ook als deze buiten gebruik is en koelsystemen (gif)

*glas

*stofzuiger slangen

*vaatwassers en wasmachines (rubber en schimmels!)

*luidsprekers en subwoofers

*toilet. Houdt de klep dicht!

*vuilnisbakken

*kaarsen

*tabak (zeer giftig!)

'''Rubber''' moet even apart benoemd worden. De meeste fretten zijn er verzot op! Het is echter levensbedreigend als het ingeslikt wordt. Zelfs het meest soepele rubber wordt hard in het verteringsapparaat en verstopt de maaguitgang of darmen. Dit is een noodgeval voor de dierenarts! Alleen met een spoedoperatie is je fret nog te redden, als je op tijd bent.
Houdt dus alles van rubber uit de buurt van je fret. Denk aan oordopjes, schoenzolen, gummetjes, schuim of stuiterballen, rubberen (honden of katten)speeltjes, onderdelen van kinderspeelgoed (autowieltjes), dopjes onder notebooks en apparatuur, hoesjes voor mobiele telefoons, elastiekjes, handschoenen, condooms (ja, dat is gebeurd ) etc.
Kijk elk nieuw (fretten)speelgoed voor je dier na op de aanwezigheid van rubberen onderdelen. Helaas doen veel dierenspeelgoed fabrikanten het niet.
Kijk het speelgoed van je fret regelmatig na. Wat kapot is verwijderen.

Eigenlijk horen in een speelruimte van een fret geen schommelstoelen en stoelen met mechanismen, zoals uitklapbare voetensteunen. Er zijn al fretten gestorven doordat ze bekneld zaten. Staan ze bij jou in de kamer, gebruik ze dan niet zolang er fretten loslopen.

Wees heel voorzichtig met fretten en (jonge) kinderen. Meestal is het geen goede combinatie!

Het allerbelangrijkste is: ONDERSCHAT JE FRET NIET!!! Juist als je denkt dat je je dier ondertussen wel goed genoeg kent en alle streken al wel eens gezien hebt, heeft het iets nieuws voor je in petto.

Zoals eerder gezegd heeft je fret een veilige omgeving nodig, waar hij zichzelf en/of anderen geen kwaad kan aandoen. Minstens net zo belangrijk is een plekje waar je diertje zichzelf veilig voelt en zo ontspannen kan slapen. De fret beschikt over een lekkere bontjas en kan ook goed buiten gehouden worden. Het kan goed tegen de kou, maar erg slecht tegen de warmte.

Velen geven de voorkeur aan binnenshuis, vanwege de gezelligheid. Voor de meeste mensen betekent dat er dan voor een kooi gekozen wordt.

Er zijn vele soorten kooien; kant en klare draadkooien uit een dierenwinkel en zelfgemaakte kooien in verschillende modellen.
Als je het aan de fret zelf zou vragen wil hij het liefst iets waarin hij zich lekker kan verstoppen, donker is, weg van allerlei geluiden die hem kunnen storen en op een koele plaats.
Bedenk van te voren waar en hoe je je diertje wilt houden. Velen kiezen er voor om je fretje in de woonkamer te hebben. Bedenk dan wel dat je dier bloot staat aan alle geluiden en kunstmatig licht wat u produceert. Zoek een zo rustig mogelijke plek uit, buiten direct zonlicht (!), niet in het looppad of op een tochtige plek.
In principe is een kooi gemaakt om als rustplek te dienen en niet als speelruimte. Het hoeft geen enorme afmetingen te hebben. Er moet genoeg ruimte zijn voor een of meerdere poepbakken met een fatsoenlijk formaat waar de fret helemaal in kan gaan staan. Verschillende plekjes waar je diertje zich te slapen kan leggen en ruimte waar het ongestoord kan eten en drinken. De minimale afmetingen moeten toch wel zo’n 90 x 50 x 60 (B x D x H) bedragen. Groter mag altijd. Deze afmeting geldt in principe voor een fret. Worden er meerdere fretten in een kooi gehouden, is het aan te bevelen ze meer ruimte te gunnen. Houdt er ook rekening mee, dat als er meer verdiepingen komen er minimaal stahoogte is voor je fret op elke verdieping.

====Kooien====

Een zogenaamde draadkooi uit de dierenwinkel is een favoriete aankoop voor velen. Er zijn een aantal punten waar je op moet letten:

* Het moet een degelijk sluitmechanisme hebben. Sommige fretten zijn ware ontsnappingskunstenaars en hebben een kooideur snel open.

* De deuren moeten ruim van formaat zijn zodat je je diertje zonder duwen en stoten in en uit de kooi kunt nemen.

* De tralie afstand mag maximaal 2 cm bedragen en de tralies moeten van deugdelijk materiaal zijn.

* De gehele kooi moet eenvoudig te reinigen zijn. Elk hoekje moet meegenomen kunnen worden.

* Een kunststof onderbak is handig en hygiënisch.

* Plateaus moeten ruim van formaat zijn en mogen niet van ijzerdraad of gaas zijn. Dit in verband met het beschadigen van teentjes en andere lichaamsdelen.

* Voor een oudere fret liever een brede en lage kooi, dan een hoge en smalle. Oudere diertjes kunnen moeite krijgen met het vele traplopen en vallen ook gemakkelijker.

Een draadkooi is erg ‘open’. Veel fretten vinden dat niet prettig, maar als er geen keuze is zullen ze wel slapen. Je kunt proberen je fretje te gemoed te komen door meer geborgenheid te geven. Dat is al makkelijk te bereiken door een aantal zijden van de kooi met een doek af te dekken.

Aanwezige trappetjes bij voorkeur van goed te reinigen materiaal. Kunststof of gelakt/geschilderd hout is prima. Er moet wel enige vorm van antislip zijn, zodat ze niet weg glijden. Meestal is dit in de vorm van dwarslatjes. Metalen draadtrappetjes kunnen voor rammetjes gevaarlijk zijn. Zij kunnen met hun(haakvormige) penispuntje achter een draad blijven hangen en zichzelf ernstig verwonden. Zo’n trappetje is eenvoudig van een fleecehoesje te voorzien en het probleem is opgelost. Bovendien is het prettiger voor de tenen van je diertje.

Een traliekooi moet van deugdlijk materiaal gemaakt zijn. Sommige kunststof bakken buigen gemakkelijk door, waardoor er ruimte tussen de bak en de tralies kan ontstaan. Ook de kwaliteit van het traliewerk is van belang. Zwak traliewerk is een uitnodiging voor sommige fretjes om er uit te ontsnappen. Ze drukken eenvoudig net zo lang hun neus ertussen, totdat de tralies wijken. In de regel geldt hierbij; goedkoop is duurkoop.

Een zelfgemaakte kooi is ook een prima oplossing. Als je handig bent is zoiets redelijk eenvoudig te maken. Je kunt de hele kooi zelf ontwerpen en maken of een (oude) kast als basis gebruiken, mits de afmetingen voldoen.
Net zoals bij een draadkooi zijn er een aantal punten waar aandacht aan besteed moet worden. Veiligheid voor je fretje staat voorop. Gebruik geen giftige of poreuze materialen. Het moet goed en hygiënisch te reinigen zijn. Het moet van degelijk sluitwerk voorzien zijn. Er moet voldoende leefruimte voor je diertje zijn, dwz plaats voor meerdere slaapplekken, een ruime poepbak en ruimte om ongestoord te eten en drinken.
Ook voor een zelfgemaakte kooi geldt dat een fret het niet prettig vindt om in een ‘open’ ruimte te slapen. Een donkere en afgeschermde ruimte vinden ze het prettigst. Wil je graag een open kooi hebben omdat je dat erg mooi vindt, doe je dier dan een plezier en maak een gedeelte afgesloten. Daar kan het zich dan in terugtrekken als er behoefte aan is.

[[Bestand:100 2421.jpg|300px]]

[[Bestand:100 2422.jpg|300px]]

Voor meer foto's van kooi voorbeelden, zie op het forum onder Huisvesting/ kooivoorbeelden [[http://www.frettenvraagbaak.nl/forum/viewtopic.php?f=13&t=64]]

====Kooi inrichting====

Een kooi is in principe bedoeld om in te slapen, te eten en voor de sanitaire stop. Daar zijn voorzieningen voor nodig.

''Toilet''

Een poepbak is noodzakelijk. Deze moet zo ruim van formaat zijn dat je fretje er helemaal in kan staan. Opstaande randen zijn wel handig, want veel fretten poepen hoog tegen de achterwand. Het liefst in een hoek. Er zijn verschillende modellen goede frettenpoepbakken in de handel.

De bak dient gevuld te zijn met korrels. Fretten kunnen slecht tegen stof. Kleikorrels zijn dus niet de juiste keuze. Klompvormend materiaal kan ook gevaarlijk zijn. Als een fret er iets van binnen krijgt kan dat grote schade aan maag en/of darmen geven. Het meest gebruikt door fretteneigenaren zijn korrels van recycled papier of houtkorrels. Maak de bak dagelijks schoon. Schep de poep en urine plekken er uit, haal eventueel een sopdoekje door de bak en vul zo nodig vulling bij.

Plaats de bak op een plek in de hoek van de kooi. Dat speelt het meeste in op de behoefte van de fret om in hoeken hun behoefte te doen. Het kan nodig zijn een tweede bak op een andere plek te plaatsen, als je fret onzindelijk is. Of als je een erg grote kooi hebt. Sommige fretten hebben de neiging om de bak om te gooien of de hele kooi door te slepen. Zet het dan vast.

''Eten en drinken''

Ook eten doen veel fretjes het liefst op een rustig en beschut plekje. Plaats je voerbakje op een strategisch plekje (niet direct naast de poepbak dus)

Water kun je aanbieden in een waterbakje of een drinkflesje. De keuze is aan jullie zelf en het fretje. Sommige fretjes drinken slecht uit een flesje en dat kan gezondheidsproblemen geven. Andere fretjes vinden een flesje helemaal geweldig en gebruiken het ook als speelgoed. Controleer een flesje regelmatig op scherpe randjes bij het mondstuk en of het niet verstopt is. Ververs het water regelmatig. Gebruik je een waterbakje, zorg dan voor een stabiel bakje wat niet omkiept als ze op de rand gaan staan en die ze niet zelf om kunnen gooien. Er zijn schaaltjes in de handel die aan de kooi te bevestigen zijn, zodat deze euvels verholpen zijn. Ververs het water elke dag.

''Slapen''

Een fret is gek op slapen! Ze slapen gemiddeld zo’n 18- 20 uur per dag. Ze kunnen ook heel diep slapen. Hoe ouder je fretje, hoe meer het zal slapen.

Een fretje houdt er van om beschut te slapen en meerdere slaapplekken te hebben. Slaapzakjes, hangmatten waar je diertje in kan kruipen, kubussen en mandjes met dekentjes zijn fijne plekken voor je fret om zich te verstoppen en heerlijk relaxed te slapen. Losse ruime dekens waar ze in weg kunnen kruipen zijn ook geschikt. Gebruik bij voorkeur geen grof geweven stoffen of badstof. Daar kunnen de nagels in vast komen te zitten. Was alle stoffen kooibekleding en beddengoed elke week uit met een mild ruikend of parfumvrij wasmiddel en gebruik geen wasverzachter met parfum.

Je kunt je fret nog meer verwennen door een slaaphok in de kooi te plaatsen. Een geschilderd of gelakt houten hokje met een formaat waar je diertje uitgestrekt in kan liggen, met een dekentje, slaapzakje en een zachte ondergrond (matrasje of stuk vetbed). Een opening waar je fretje makkelijk in en uit kan van zo’n 11 cm Ø en een te openen boven klep om goed te kunnen schoonmaken. Je kunt er ook voor kiezen een bodemloze versie te maken, dat is ook goed te reinigen.

Speelgoed in de kooi is in principe niet nodig. Je geeft je fretje toch genoeg speeltijd buiten de kooi? Voor jonge fretjes en pups kan het soms handig zijn een klein speeltje in de kooi te hebben, zodat ze iets te doen hebben als ze even moeten wachten, of hun ritme nog moeten vinden. Uiteraard is dit een veilig frettenspeelgoedje of een klein knuffeldiertje. Sommige pups vinden zacht babyspeelgoed met een rammeltje of een kraakgeluidje geweldig. Controleer regelmatig dat het niet beschadigd is en daardoor gevaar voor je diertje kan vormen.

====Een aparte frettenkamer====

Fretten hebben behoefte aan rust. Ook lijkt het uit onderzoeksresultaten zo te zijn dat de veelvuldig voorkomende bijnierproblemen gerelateerd kunnen zijn aan een overdaad aan kunstlicht. Hun biologische klok zou er door ontregeld kunnen raken. Mocht je voor je fretjes geen rustige omgeving kunnen bieden in jouw leefruimte, of altijd de lichten aan willen hebben als het buiten donker is, dan kan een aparte frettenkamer een oplossing zijn. Er zijn ook mensen die een frettenkamer hebben, omdat de geur en de rommel dan beperkt blijft tot die ruimte. Ook als er in de leefruimte gerookt wordt is het verstandig om een aparte rookvrije ruimte voor je fretjes te hebben.

Als de frettenkamer op slot kan en er geen gescheiden groepen dieren zijn, zijn er mensen die er voor kiezen hun diertje dan de hele kamer ter beschikking te stellen. Ze hebben dan geen kooi. Dit vereist wel, dat er absoluut niets in de kamer is, wat gevaar voor je dier kan opleveren als jij er niet bij bent. Ook dien je extra oplettend te zijn bij het openen en sluiten van de deur, zodat je fretje er niet toch even gauw tussendoor schiet.

Vaak wordt er toch voor een kooi gekozen. Al is dat alleen al omdat er meerder fretten aanwezig zijn, die apart gehuisvest worden.

Zorg ook in een aparte frettenkamer voor absolute veiligheid en houdt de kamer uit direct zonlicht. Een ruimte op het noorden is het meest ideale. Anders is zonnewering en een airco een oplossing om de temperatuur binnen de perken te houden. Ramen dienen van deugdelijk hang en sluitwerk te zijn voorzien, bij voorkeur met een slot. Een mogelijkheid om het raam op een ventilatiestand te zetten, zonder gevaar voor de fret is erg prettig.

De kamer zelf kan ingericht worden als speelkamer. Hier heb je de mogelijkheden om ook speelmateriaal aan de muur te bevestigen, zoals buizen, trappetjes en planken, waar je fretje over en doorheen kan lopen. Houdt er wel rekening mee dat fretjes van regelmatige afwisseling houden om zich niet te gaan vervelen. Zijn ze absoluut alleen aangewezen op de speelkamer als enige losloop gelegenheid, zal je creatief bezig moeten zijn met nieuwe en uitdagende spelmaterialen. Wissel regelmatig van speelgoed en ga er zelf bij zitten om met je diertje(s) te spelen.

Zorg dat alle zaken waar je fret niet bij mag komen, zoals verzorgingsartikelen, afgesloten en onbereikbaar voor je dier zijn.

==Huisvesting buiten==

====Een fretveilige buitenruimte====

Veel fretten doe je geen groter plezier, dan ze een buitenspeelruimte te geven. Buiten voelen ze wind in de haren, zijn veel meer geuren en geluiden en ondervinden ze weersomstandigheden aan den lijve. Met een zo natuurlijk mogelijke speelruimte maak je het helemaal een paradijsje. Graven en spetteren zit hen gewoon in het bloed. Jagen op insecten, vlinders en wormen is een groot plezier en heerlijk door het gras of de planten rollen is ontspannend.

Je besluit dat je dit jouw fret ook wilt gunnen. Goed idee! Maar er komt wel wat bij kijken om het veilig voor je dier te houden.
Fretten zijn soms ware Houdini´s en het laatste wat je wilt is je fretje buiten kwijtraken. Buiten geldt de regel ´waar de kop door kan volgt de rest (of hij zit vast)’ nog veel sterker dan binnenshuis. Het zijn goede gravers en sommige fretten zijn volleerde klimmers. De ruimte waar ze buiten mogen vertoeven moet 100% uitbreek vrij zijn.

Als eerste moet er een veilige en niet beklimbare omheining zijn. Dit kan een stenen muur zijn, een gladde houten wand of tuinhek of enig andere omheining afgezet met minimaal 80 cm plexiglas aan de zijde waar de fretten loslopen. Ook is het niet verstandig om direct in de buurt van de omheining bomen, grotere heesters of struiken, klimplanten, tafels, stoelen en andere tuinaccessoires te plaatsen. Dat kunnen uitstekende opstapjes zijn om te ontsnappen.

[[Bestand:Omheining frettentuin.JPG|300px]]

Graven zit er van nature in. Hun wilde broer, de bunzing, leeft in diepe holen onder de grond. Je fret zal elk plekje zand of aarde willen omspitten en holen of tunnels maken. Daarbij houdt het echt geen rekening met de mooie tuinplantjes die er staan te bloeien, of een aangelegd terras. Instortingsgevaar ligt op de loer, waardoor je diertje gevangen kan komen te zitten of zich verwonden. Een mooie, strakke grasmat wordt ook met diverse gaten voorzien. Niet leuk voor de hardwerkende grasmaaier, maar minder gevaarlijk voor de fret; alhoewel je diertje altijd bereikbaar voor je moet kunnen zijn. Het is dus maar de vraag of het wel zo verstandig is om ze zo ver te laten graven, dat je de halve tuin moet gaan omspitten om je lieveling weer te pakken te krijgen. Een aparte zandbak is een goed alternatief. Zorg er voor dat er ook geen zand of aarde strook langs de omheining loopt. Dat is een ontsnappingsroute voor je slimmerik.

Water vinden veel fretten geweldig speelgoed. Het koelt de pootjes in warm weer, het spettert, maakt kringen, ruikt anders dan de waterbak in de kooi en je kunt het drinken. Fretten zijn van nature goede zwemmers. Een vijver is echter niet zonder gevaar voor verdrinking. Zijn er waterelementen aanwezig, die dieper zijn dan borstdiepte van je dier, is constant toezicht nodig, zodat er direct ingegrepen kan worden indien nodig. Neem dit heel serieus! Kun je geen toezicht bieden, zorg dan dat je dier er absoluut niet bij kan komen. Een teiltje water geeft ook veel plezier.

[[Bestand:Viespiet Jillz.jpg|300px]]

Sluit gevaar van boven ook niet uit. Kraaien, eksters, katten en honden kunnen het op je fret voorzien hebben en de nodige schade aanrichten, soms met fatale afloop. Zorg dat er schuilgelegenheid is voor je fret. PVC buizen, afgesloten houten hokjes met een alleen voor fretten toegankelijke opening en uitgeholde boomstammen zijn veilige havens voor je fretje buiten. De aanwezigheid van meerdere vlucht plekken geeft de fret ook een veilig gevoel. Hierdoor zal je fretje meer plezier aan het buitenspelen beleven.

Veel planten zijn giftig; zo ook tuinplanten, zie lijst [[Huisvesting#Giftige_tuinplanten]]. Zorg dat op plaatsen waar je fret zich tussen de planten mag begeven geen giftige exemplaren staan. Denk aan bloembollen! De meesten zijn erg giftig en fretten graven ze op en kunnen er van eten. Je kunt altijd besluiten een ‘frettentuintje’ voor je diertje aan te leggen. In een bak, of een stukje grond wat binnen hun speelruimte beschikbaar is een aantal planten in de aarde zetten, waar ze plezier mee mogen maken. Verwacht niet dat deze planten een lang leven beschoren zal zijn. Het plezier voor je fretje is wat hier geldt. Sommige fretten ontpoppen zich als volleerde hoveniers en richten hun tuin naar eigen believen in.

[[Bestand:100 2608.jpg|300px]]

Heb je geen tuin, maar wel een balkon? Daar gelden dezelfde regels als in de tuin. Zorg dat het 100% ontsnapveilig is. Bij een appartement is niet alleen het gevaar dat je je diertje niet meer terugvindt, maar een val van grote hoogte zal je dier meestal niet overleven.
Op een balkon is goed te werken met diverse houten of kunststof bakken waar zand, aarde(met of zonder plant) en water neergezet kunnen worden. Daar kan je diertje naar hartenlust rommel maken, iets wat binnen vaak niet gewaardeerd zal worden.

Heb je helemaal geen buitenruimte of een tuin die niet fretveilig gemaakt kan worden? Dan kun je proberen met je fret te gaan wandelen. Er zijn fretjes die het heerlijk vinden, na een gewenningsperiode. Anderen vinden het doodeng of gewoon helemaal niets.

Een heel belangrijke noot: '''fretten kunnen slecht tegen direct zonlicht en warme temperaturen!''' Laat je fret niet in de tuin zonder schaduw en schuilmogelijkheden uit de zon op zomerdagen. Zorg dat de warmste momenten van de dag, bij temperaturen vanaf 23 °C in volle schaduw of binnenshuis worden doorgebracht. Op warmere dagen zijn (meerdere) lage bakjes of schalen met water erg prettig voor je diertje om doorheen te lopen. Sommigen gaan er zelfs in liggen, dus zorg voor hooguit 2 cm water in de schaal, zodat ze niet kunnen verdrinken.
Kijk bij alles over een veilige frettentuin ook even bij voorbeelden van huisvesting-buiten op ons forum [[http://www.frettenvraagbaak.nl/forum/viewtopic.php?f=13&t=43]]

====Je fret buitenshuis houden====

Een fret is een pelsdier. Dat betekent dat mits het genoeg opbouwtijd heeft gehad, het heel goed een heerlijke wollige wintervacht maakt. Fretten kun je dus heel goed buitenshuis houden. Er moeten ook hier een aantal aandachtspunten vermeld worden.

Zoals al eerder gezegd; een fret KAN NIET TEGEN DIRECTE ZON EN WARMTE! Zorg dat het frettenverblijf uit de zon geplaatst is. Dit kan goed in een tuin(gedeelte) op het noorden. Je diertje zal zich ook tegen slechte weersinvloeden moeten kunnen verschuilen. Harde wind, regen en ernstige kou in zijn slaapvertrekken, zijn ook voor een fret niet prettig. Er dient dus gezorgd te worden voor een afgesloten ruimte waarin je dier zich kan terugtrekken. Deze ruimte moet in strenge kou en bij Noordoostelijke winter wind goed geïsoleerd kunnen worden.

Er zijn veel mogelijkheden voor een buitenverblijf en er is grote keuze in kant en klare hokken. Sommigen hebben een schuurtje met aangesloten ren voor hun fretjes, zodat er gelijk een beschermde en afgesloten speelgelegenheid is. De inrichting van de kooi heeft dezelfde voorwaarden als bij een binnenkooi, d.w.z. het moet voorzien zijn van een of meerdere toiletbakken, een etensbakje, waterfles of schaal en het liefst meerdere slaapplaatsen hebben. Ook de minimale afmetingen zijn gelijk aan die van de binnenkooi.

[[Bestand:Buitenhok Monique.jpg|300px]]

[[Bestand:Buitenhok Monique II.jpg|300px]]

Ook als je fretje buiten verblijft, zal het dagelijks gecontroleerd moeten worden, van vers water en eten voorzien en het genoeg speeltijd buiten de kooi gunnen. Indien er een grote ren aanwezig is, zal er spelmateriaal gewisseld moeten worden, poepbakken verschonen en de ren zelf schoonmaken. Een fret buiten betekent niet minder werk!

Zeker tijdens de wintervorst zal er regelmatig gezorgd moeten worden voor vers water, dat bevriest natuurlijk. Extra warmte dmv isolatie en (wollen) lappen worden op prijs gesteld en zal bij strenge vorst noodzakelijk zijn. Bedenk dat een bunzing in het wild diepe holen onder de grond heeft, die warmte isolerend werken. Onze huisfretjes moeten het vaak met een enkel slaaphokje met een dun houten wandje doen. Dat is niet voldoende om je diertje genoeg warm te houden! Leg een dikke laag kranten met daarop stro op de bodem, daarop een warme deken en vul de rest van het slaaphok op met stro en dek weer af met kranten.
Het spreekt voor zich dat als zulke maatregelen nodig zijn, je fretje ook geen lange buitenspeeltijd kan verdragen. Laat het als er behoefte aan is in een (onverwarmde) binnenruimte de pootjes strekken en van jouw aandacht genieten.

Als u de buitenkooi zelf maakt kunt u altijd een dubbelwandig slaaphok met isolatie ertussen overwegen. Dat houdt het geheel in de zomer ook iets koeler.

Wil je je fretje buiten gaan houden, begin dat al met het naar buiten verplaatsen en wennen in de late lente en/of zomer. Dan geef je je diertje genoeg gelegenheid om een mooie wintervacht en winterspek op te bouwen. Een binnenshuis gehouden fret na 1 oktober nog naar buiten verhuizen kan echt niet meer.

===Wandelen met je fret===

Ook het wandelen met je fret zal aan een aantal regels moeten voldoen. Een fret is een schemerdier. Wandelen op klaarlichte dag zal het overgrote deel van de fretten niet waarderen.

Honden zijn een gevaar voor je fret, ook aangelijnd! Het is slechts een hap en jouw lieveling is ten dode opgeschreven. Katten kunnen ook erg vervelend zijn, maar over het algemeen maken deze zich uit de voeten bij het zien en ruiken van een fret. Ze zullen er in ieder geval niet zo snel hun tanden in zetten. Ga dus wandelen op tijden en plaatsen waar je niet snel een hond zal tegenkomen. Dat betekent vaak voor dag en douw je bed uit. Zoek een wandelomgeving uit die interessant is voor je fret. Een voetpad loopt voor jou misschien prettig, maar daar is een fret gauw op uitgekeken. Een groene omgeving met gras, aarde en water (sloot) is veel leuker. Als je fret eenmaal goed gewend is en plezier beleefd in het buiten wandelen, zijn stukken door de wijk ook heel leuk om uiteindelijk op interessante plekken uit te komen.

Je fret zal moeten leren wat een tuigje is. Een goed passend tuigje is onontbeerlijk; ze kunnen zich er heel snel uitwerken. Er zijn verschillende modellen. Kies een model wat goed op maat te maken is. Wat het beste is, is afhankelijk van de bouw van je diertje. Onze ervaring is, dat een zogenaamd lussentuigje zeer onveilig is! Vaak voldoet een tuigje met een halsriem en borstriem het beste. Het fijnst is het als deze traploos in te stellen is en klick sluitingen heeft. Die zijn goed op maat te maken en snel aan en uit te doen. Een fretje is nu eenmaal niet het meest rustige en geduldige diertje. De halsriem moet zo strak zitten, dat als de hals uitgestrekt wordt het nog steeds aansluit. Het borststuk mag ietsje meer speling hebben, maar het moet zo aansluiten dat de pootjes er niet tussendoor getrokken kunnen worden. Te strak is ook niet goed. Laat een ervaren frettenwandelaar anders de eerste keer helpen met het goed op maat maken. Wen je fret thuis aan het tuigje voordat je hem de eerste keer mee naar buiten neemt. Je fret zal waarschijnlijk gelijk proberen zich van het tuigje te ontdoen. Het beste is om je diertje af te leiden. Pak het favoriete speeltje of doe het tuigje om op etenstijd en schotel de maaltijd gelijk voor als je het tuigje omgedaan hebt. Na verloop van tijd zal het niet meer als vervelend ervaren worden.

[[Bestand:Droopy frettentuigje.jpg|300px]]

harnasje

[[Bestand:Devel tuigje.jpg|300px]]

tuigje

[[Bestand:Tuigje gool.jpg|300px]]

koordtuigje

Wandelen moeten ze leren. De meesten vinden het de eerste paar keren eng. Bouw het heel langzaam op en kijk goed of je dier het wel leuk vindt.

Zoek voor de beginperiode een veilige, rustige en voor de fret interessante plek uit, op een stille tijd van de dag. Het beste is vroeg in de ochtend. Ga er heen met je diertje in een vervoersmand, met een vertrouwde geur bij zich. Een gebruikte deken of slaapzak is prima. Zorg dat je het tuigje thuis al om hebt gedaan! Zet de vervoersmand op de grond en doe na enkele minuten het deurtje open. Zorg dat je de lijn in de hand hebt. Nu laat je het aan je diertje over. Sleur het niet uit het kooitje, pak het niet op. Laat het rustig zelf de boel ontdekken. Sommigen komen de eerste keer niet eens de kooi uit, maar hebben al genoeg aan alle vreemde geuren en geluiden.

Na hooguit 10 minuutjes is het voor de eerste keer wel genoeg. Mocht je fret naar buiten gekomen zijn, zet het dan terug in de vervoersmand en sluit de deur. Ga terug naar huis en neem daar nog even de tijd voor je dier.

De volgende keren volg je hetzelfde patroon. Als je merkt dat je fretje het erg leuk vindt kun je langzaam aan de tijden wat opvoeren, steeds 5 minuten erbij. Merk je dat je dier het helemaal nog niet leuk vindt of erg bang is, geef hem dan de tijd, praat rustig tegen hem en overdoe het niet.

Blijft hij angstig, las dan een pauze in van enkele weken en probeer het dan nogmaals. Mocht het dan hetzelfde resultaat geven, dan vind jouw fret het mogelijk niet leuk of is te angstig op de plaats die je hebt uitgezocht. Blijft je diertje ook angstig op andere plekken, dan doe je het er echt geen plezier mee en kun je er beter mee stoppen.

In het begin zal je regelmatig een borstelstaart zien bij je dier en zal het mogelijk ook laag bij de grond sluipen. Dit is angst/onzekerheid voor het onbekende. Als je diertje het uiteindelijk leuk gaat vinden zal het gewoon gaan lopen, rennen, springen, graven en rollen. Dit kost wel wat tijd en bij onbekende plekken zal het mogelijk weer eerst even een dikke staart krijgen. Een dikke staart kan ook een teken van opwinding zijn.

Laat je diertje zelf bepalen waar het heen wil, zolang het veilig is. Laat het zelf zijn pad zoeken. Jij wandelt er slechts achteraan. Het tegenover gestelde dus van een hond uitlaten. Zo zal je fret de meeste plezier beleven; het kan geursporen volgen. Waterkanten zijn vaak erg interessant. Pas wel op dat je fret niet in de sloot terecht komt.

Jij als begeleider zal de omgeving goed in de gaten moeten houden. Wees alert op honden, fietsers, brommers en ander verkeer. Laat je fret niets zomaar eten; een dode muis kan vergiftigd zijn. Bij mogelijk gevaar is de eenvoudigste oplossing om je fret even op te pakken.

Wees een verantwoordelijke fretteneigenaar. Zorg dat jouw dier ook geen overlast voor anderen bezorgd. Laat het dus niet op particulier terrein gaan, zoals tuinen van omwonenden. Ook kunnen anderen erg bang zijn voor een fret. Laat jouw diertje dus niet zomaar naar vreemden toelopen.

Een belangrijke opmerking nog: '''zorg dat je fret gechipt is en ingeënt tegen hondenziekte!''' Dit is voor elke fret noodzakelijk, maar in het bijzonder voor een fret die buiten wandelt. Op straat en openbare groengebieden is kans op besmetting zeer groot. Over het algemeen is hondenziekte dodelijk voor fretjes.

===Reizen met je fret ===

Over het algemeen kun je je fret overal mee naar toe nemen, maar houd er rekening mee dat het vaak stress kan opleveren voor je fret.
De vreemde omgevingen, de geluiden, vreemde luchtjes en dergelijke kunnen je fret onrustig ( en / of ziek ) maken.

Je kunt gebruik maken van speciale carriers om je fret in te vervoeren, bijvoorbeeld een hard plastice carrier voor katten, een grote kooi, een draagtas, of je kan je fret een tuigje om doen, maar pas met een tuigje wel op in de auto, dat je met iemand samen rijdt die je fret vasthoudt als jij rijdt.
Het ligt er aan wat je fret gewend is, waar je heen gaat, hoe veilig het is en hoe lang de reis gaat duren. De kooi moeten uitgerust zijn met een drinkflesje en een eetbakje, daarnaast wat doeken of een hangmat om in weg te kruipen en tegen de tocht, een poepbak met korrels.
Houd de temperatuur goed in de gaten, het mag niet te warm, nog te koud worden voor je fret, voorkom ook dat hij op de tocht zit.

====In de auto ====

De meeste fretten hebben geen probleem met het rijden in de auto, de veiligste manier van vervoer is een goede, stevige gesloten carrier die je kunt vastzetten op de achterbank. Het zitten in een carrier wekt wel wat irritatie op bij de fret, ze kunnen gaan krabben en bijten in de tralies om duidelijk te maken dat ze eruit willen. Zet de carrier goed vast op de achterbank met de veiligheidsriemen.
De fret loslaten in de auto is uit den boze, ze kunnen onder het gaspedaal of de rem terecht komen met alle gevolgen van dien, het leidt je ook af van het rijden.
Tevens kunnen ze ontsnappen en gaan ze de weg op. Zet een klein drinkbakje in een groter dieper bakje om het knoeien van water tegen te gaan of gebruik een drinkflesje dat je vastzet aan de tralies, water is erg belangrijk voor je fret.
Duurt de reis langer dan 3-4 uur, zorg dan voor genoeg voer in de carrier in de vorm van brokken en / of prooi.

Mocht je fret angstig zijn in de auto, maak dan gebruik van een doek die je over de carrier doet zodat het donker is voor je fret. Zo zien ze niks en het heeft vaak als resultaat dat ze rustig worden en mogelijk gaan slapen.

====Reizen per vliegtuig ====

Niet alle luchtvaartmaatschappijen nemen fretten mee aan boord, informeer daar naar voordat je een reis boekt of het is toegestaan dat je een fret mee neemt.
Het vervoeren in de speciale vrachtruimte voor dieren in het vliegtuig is ook niet altijd toegestaan en is ook zeker niet aan te raden in verband met de temperatuursverschillen voor je fret. Stel dat er een kat of ander dier naast geplaatst wordt dan levert dat veel stress op gedurende de hele reis.
Daarnaast is niet in elk land een fret toegestaan.
Je fret rustgevende middelen geven (verdoven) is erg onverstandig, het desoriënteert hem en je fret krijgt het zwaarder om zijn eigen lichaamstemperatuur te regelen.
Mogelijk kan ook het verschil in temperatuur zijn invloed hebben voor wat betreft medicatie voor je fret, mocht hij dat krijgen. Het kan een speciaal effect teweeg brengen door het hoogteverschil waar je in terecht komt wat kan leiden tot een vergroot risico van overdosering.
Moet je je fret toch mee willen nemen op een vlucht, informeer dan vooraf goed wat de mogelijkheden zijn.

====Je fret in het buitenland====

Informeer van te voren of je fret welkom is in een hotel, uiteraard houd je je fret dan in zijn carrier. Laat altijd een briefje achter voor het kamerpersoneel dat er een fret aanwezig is in de kamer.

Informeer ook of er een quarantaine tijd bestaat voor het desbetreffende land voor je fret.

====Verplichte enting en identificatie====

• Een enting tegen Hondsdolheid (rabiës) is in de meeste landen verplicht.
Wanneer je je fret meeneemt naar het buitenland moet deze tegen hondsdolheid (rabiës) geënt worden. Voor de meeste landen geldt dat de rabiësenting een maand voor vertrek gegeven dient te zijn (uitzonderingen Groot-Brittannië en Scandinavië; 21 dagen voor EU landen). Zie ook [[Verzorging#Vaccinatie]]

• Een Europees dierenpaspoort.
Ook is een Europees dierenpaspoort verplicht waar alle entingen en/of registraties in staan vermeld. Tijdens de vaccinatie zal er een exemplaar aan je worden verstrekt.

• Elektronische identificatie.
Chippen is het elektronisch identificeren van de fret. Als je fret gechipt en geregistreerd is, kan deze gemakkelijker worden teruggevonden. Asielen en dierenartsen kunnen via de chip het identificatienummer lezen en zien in de computer wie de eigenaar is. Dit centrale systeem maakt het mogelijk jouw dier snel te traceren, ook in het buitenland. Voor het buitenland is een chip daarom verplicht.
Daarnaast hebben sommige landen (o.a. Engeland, Noorwegen, Zweden) nog aanvullende eisen. Zie ook [[Verzorging#Identificatie chip]]

Mocht je toch willen gaan reizen met je fret informeer dan tijdig bij je dierenarts of de Frettenkliniek naar de verplichtingen van dat moment op het gebied van entingen e.d. en de verdere mogelijkheden, zodat je onderweg niet voor verrassingen komt te staan en je fret geen schade van de reis gaat ondervinden.

Realiseer je goed waar je aan begint en of het wel verstandig is.

==Giftige planten en huis-tuin-en-keuken artikelen ==

Veel planten en bloemen kunnen giftig of irriterend zijn voor je fret. Houdt daar rekening mee als je jouw diertje lekker zijn gang wil laten gaan in een plantenbak. Hieronder vind je een lijst met giftige planten voor binnen en buiten.
Wees gewaarschuwd met snijbloemen. Over het algemeen zitten er in boeketten wel een of meerdere giftige bloemen of groen. Bij sommige bloemen kan ook het water giftig zijn! Houd uit voorzorg je fret bij snijbloemen vandaan.

====Giftige kamerplanten====

* Agave: met name de wortel giftig

* Allamanda: waarschijnlijk gehele plant giftig

* Alocasia (Olifantsoor): sap giftig.

* Amaryllis (Hippeastrum): knol zeer giftig!

* Anemoon: meeste soorten giftig, vooral het sap

* Anthurium: vooral zeer jonge bladen en kolven giftig.

* Asclepias: waarschijnlijk gehele plant giftig

* Azalea: gehele plant zeer giftig!

* Christusdoorn: gehele plant giftig vanwege giftig melksap

* Chrysant: niet geheel bekend welk deel giftig is. Het is bekend dat dieren er ziek van worden, ook bij het drinken van Chrysanten snijbloemen water.

* Clerodendrum: gehele plant giftig

* Clivia: gehele plant giftig, met name wortelstok en bladen giftig

* Croton: melksap matig giftig

* Cyclaam: voornamelijk de knol giftig

* Dieffenbachia: gehele plant zeer giftig!

* Exacum-affine (bitterblad): gehele plant matig giftig

* Fatsia japonica (vingerplant): gehele plant, met name de bessen giftig

* Ficus: met name het melksap matig giftig.

* Gatenplant: bladen en stengels giftig.

* Gloriosa: gehele plant zeer giftig, met name de knollen!

* Herfststijloos: gehele plant zeer giftig!

* Hortensia (Hydrangea): gehele plant giftig

* Hoya: gehele plant in meer of mindere mate giftig

* Hyacint: vooral bollen en zaad giftig

* Iris/Lis: gehele plant giftig

* Kamerbrem: gehele plant giftig

* Kegelsleutelbloem: gehele plant giftig

* Kerstroos: gehele plant giftig

* Kerstster /Poinsettia: gehele plant giftig vanwege giftig melksap

* Klimop: bessen en bladen giftig

* Lathyrus: vooral zaden giftig

* Lelietjes-van-dalen: gehele plant zeer giftig, met name bloemen en bessen!

* Narcis: gehele plant giftig, met name de bol en het bloemenwater

* Oleander: gehele plant giftig, vooral de bladen, zeer giftig, katten kunnen al ziek worden van het lebberen van water dat in het schoteltje onder de pot doorlekt!

* Oranjeboompje: oranje-rode appeltjes matig giftig

* Philodendron: gehele plant giftig.

* Sanseveria: gehele plant licht giftig

* Sierpeper: vruchten mogelijk giftig, zeer scherp smakend

* Sneeuwklokje: gehele plant giftig

* Spathiphyllum (Lepelplant): gehele plant giftig

* Tulp: gehele plant, met name de bollen licht giftig

* Vinca: gehele plant zeer giftig, met name wortels!

* Vogellijm/Maretak: gehele plant giftig

* Yucca: gehele plant licht giftig

* Zamioculcas: gehele plant giftig

* Zantedeschia: gehele plant giftig.

Pas op met snijbloemen!! Vooral lelies en monnikskap zijn erg giftig, maar ook het veelvuldig gebruikte groen kan erg giftig zijn.

Zet een vaas met snijbloemen uit voorzorg altijd buiten bereik van je fretten.

====Giftige tuinplanten====

* Aardappel: gehele plant en groene knollen giftig
* Aconitum(monnikskap): gehele plant en wortels, met name het blad zeer giftig! Ook bij aanraking!
* Aristolochia: gehele plant zeer giftig!
* Aaronskelk: gehele plant giftig
* Arum: zeer giftig!
* Atropa Bella donna (Wolfskers): gehele plant zeer giftig!
* Aubergine: gehele plant giftig
* Bereklauw: gehele plant giftig en zeer irriterend!
* Bitterzoet: met name de(onrijpe) bessen zeer giftig!
* Blauwe regen: takken, peulen en zaden giftig
* Boerenwormkruid: gehele plant giftig
* Boterbloem: gehele plant giftig
* Buxus: gehele plant zeer giftig!
* Cala/Zantedeschia: gehele plant giftig
* Cicuta virosa (waterscheerling): gehele plant en wortelstok zeer giftig! Deze plant wordt in tuinen in principe niet aangeplant vanwege de hoge mate van giftigheid
* Datura (doornappel): gehele plant zeer giftig! 15 zaden zijn voor een kind al dodelijk…
* Dicentra (tranend hartje): gehele plant zeer giftig!
* Digitalis Purpurea (vingerhoedskruid): gehele plant, met name bladeren en zaden zeer giftig!
* Duitse pijp: gehele plant zeer giftig
* Eonymus (kardinaalsmuts): zaad, blad en bast zeer giftig!
* Gouden regen: gehele boom, maar vooral de zaden zeer giftig! Tussen 8-20 zaden voor de mens dodelijk
* Hedera helix (klimop): blad en bessen (bij grotere hoeveelheid inname) giftig
* Herfststijlloos: gehele plant zeer giftig!
* Hyacint: gehele plant, met name bol en zaden zeer giftig!
* Iris (sommige soorten): wortelstok giftig
* Karmozijnbes: gehele plant met name de vruchten giftig. Onrijpe vruchten zeer giftig!
* Kerstboom: naalden en bast giftig! Water waar de boom in staat of waar naalden in hebben gelegen kunnen heftig irriterend op de slijmvliezen werken, zo ook maag/darm!
* Kerstroos: gehele plant en zaden giftig
* Klaproos (papaver): zeer giftig!
* Lantana: niet rijpe vruchten zeer giftig!
* Lathyrus: zaden giftig
* Lelie (sommige soorten): gehele plant giftig
* Lelie der dalen: gehele plant giftig. Ook gedroogd!
* Levensboom (Thuja): gehele plant, met name blad zeer giftig!
* Liguster: gehele plant giftig
* Lobelia: gehele plant giftig
* Lupine: zaden zijn giftig
* Maretak: bessen en bladeren giftig
* Mistletoe: bessen zeer giftig!
* Nachtschone: wortel en zaad giftig
* Narcis: bol giftig
* Oleander: gehele plant is zeer giftig! Ook gedroogd. Houdt rekening met afgevallen bladeren en bloemen! Van deze plant worden veel vergiftigingen gemeld bij dieren!
* Peperboompje: alle delen van de plant zeer giftig! Het sap van de bast ook bij aanraking. Een bes kan al dodelijk zijn voor een huisdier!
* Rhododendron: blad en bloem met name voor dieren zeer giftig!
* Ridderspoor: zaden en jonge scheuten giftig!
* Salomonszegel: bessen zijn giftig
* Sedum (sommige soorten): gehele plant giftig
* Sierrabarber: bladeren giftig
* Sierwinde: zaden giftig
* Taxus Baccata (venijnboom): gehele plant is zeer giftig! Erg gevaarlijk zijn met name de pitten in de aantrekkelijke vruchten!
* Vogelmelk: bollen zijn giftig. Sap is irriterend voor de huid
* Wingerd: de bessen zijn giftig
* Wolfsmelk: zaden en melksap is giftig. Melksap is met name schadelijk bij aanraking van de ogen!
* Wonderboon: met name zaad en wortels zeer giftig! 1-3 gekauwde zaden kunnen voor een kind al dodelijk zijn.
* Zevenboom: alle delen zijn zeer giftig!
* Zwarte Nachtschade: zeer giftig onkruid. Gehele plant, maar met name de onrijpe groene bessen zijn zeer giftig!

LET OP: cacao doppen in de tuin zijn ook bijzonder giftig voor je fret! Laat ze daar niet in spelen of in graven. Sommige fretten vinden de smaak van cacao erg lekker, maar de stof theobromide die er in zit is erg schadelijk.

===Giftige huis-tuin-en-keuken producten===

* Tabak (inclusief peuken)
* Xylitol
* Salmiak
* Chocolade (cacao bevat theobromine, pure chocolade is daarom al in een kleine hoeveelheid erg schadelijk, melkchocolade iets minder en witte chocolade niet. Ter vergelijking: en stukje pure chocolade van 15 g bevat net zo veel theobromine als 130 g melkchocolade)
* Cafeïne
* Alcohol
* Wiet
* Sommige medicijnen
* Schoonmaakmiddelen zoals chloor, allesreiniger
* Desinfectiemiddelen, ook het Dettol sopje! (na opdrogen is het onschadelijk)
* Zonnebrandcrème en nagellak remover
* Koelvloeistof en andere motor producten
* Bestrijdingsmiddelen voor ongedierte en planten (ratten-, muizen- en slakken gif!)

Mocht er geen mogelijkheid zijn om direct een dierenarts te kunnen bereiken, begin dan met het geven van een Norit oplossing. Bij de apotheek of drogist kun je Norit granulaat krijgen. Zo niet dan volstaan tabletten, maar deze zijn minder effectief. Los het granulaat op (of verpulver 2 tot 4 tabletten) in wat lauw water totdat het een koffiemelk dikke substantie is. Geef 2 ml hiervan met een spuitje in de wangzak van je fret. Niet direct in de bek spuiten, want het slikreflex kan bij vergiftiging verstoord zijn. Geef het na 2 uur en na 4 uur nogmaals. Maak zo nodig meer Norit oplossing aan.
Neem eventueel je fret in het nekvel en steun de achterpoten op je schoot of klem zachtjes het achterlichaam tussen je arm en borst, om het te immobiliseren.
Na behandeling met Norit krijgt je fret pikzwarte ontlasting!

Behandel een fretje wat bewusteloos is of dreigt te raken NOOIT met vloeistoffen. Een spoed bezoek bij de dierenarts is dan het enige juiste.

Laat een fret met het vermoeden van een vergiftiging nooit opzettelijk braken!

Sommige gifstoffen kunnen verbranding van weefsel geven. Eenmalige passage is dan al schadelijk genoeg. Bovendien is de kans op verslikken erg groot.

Zelfs als de fret goed op de Norit reageert is het zeer belangrijk om contact met de dierenarts te (blijven) zoeken. Bij veel vergiftigingen is nabehandeling noodzakelijk; vele giffen kunnen (blijvende) schade aan lever en nieren veroorzaken.

Huisvesting

2016-04-27T12:26:59Z

Karen: /* Giftige huis-tuin-en-keuken producten */

==Huisvesting binnen==

====Houd je fret gezond en uit de problemen====

Fretjes zijn erg nieuwsgierig en kunnen daardoor makkelijk in de problemen raken. Dan hebben ze jouw hulp en soms de hulp van een dierenarts nodig. Het beste is om ongelukjes te voorkomen. Daar zijn wel manieren voor…

*zorg dat het fretje altijd onder toezicht is als het los is en speelt

*zorg dat de ruimtes waar je fret mag komen fretveilig zijn

*denk als een fret. Ga na wat er uitdagend uitziet en hoe een fret daar zou kunnen komen. Gebruik je gezonde verstand om te ontdekken wat gevaarlijk voor het diertje zou kunnen zijn.

*loop zacht en voorzichtig als je in dezelfde ruimte bent als loslopende fretten.

*laat een fret alleen achter onder toezicht van ervaren frettenmensen als je er zelf niet bij kunt zijn of op vakantie gaat.

====Spelen onder toezicht====

Een nieuwsgierige fret zal proberen overal in, op, onder of achter te komen. Soms is dat niet een plek waar dat ook verstandig is om naar toe te gaan. Het kan vast komen te zitten, opgesloten raken, ontsnappen, bij gevaarlijke of giftige stoffen komen, zo de hoogte in gaan dat een val fataal kan zijn, dingen eten die niet goed voor hem zijn en niet in de minste plaats uw huisraad naar eigen fretteninzicht veranderen…

Net als bij kinderen is alles wat verboden is super aantrekkelijk. Volhoudende fretten zullen alle moeite doen om te komen waar ze willen.
Bovendien houden ze van donkere en warme plekken om zich op te rollen en een heerlijk uiltje te knappen. Ze vinden soms de vreemdste plekken voor hun slaapuurtje. Als je dan niet weet waar je deugniet is gaan liggen, kun je lang bezig zijn met zoeken. Belangrijker is, dat als je niet weet waar het ligt te slapen je er ook per ongeluk op kunt gaan zitten of staan.

Over het algemeen zijn fretjes geweldig in het verzinnen van oplossingen voor hun probleem. Zoals het vinden van een weg naar een raam dat net op een kier stond...of om bij de plantenpot te komen om deze eens flink uit te graven.

Kun je even niet op je diertje letten, zet hem dan in een fretveilige ruimte of terug in de kooi.

[[Bestand:Sanne bij plant.JPG|300px]]

====Een fretveilige binnenruimte====

Fretten zijn heel anders dan een kat of een hond. De een gaat liever zijn eigen weg, de ander loopt je het liefst in alles achterna. Voor een fret is alles en iedereen van hem en ze hebben een onstuitbare onderzoekdrang. Elk gaatje of kiertje waar een kop doorheen kan, wordt meestal gevolgd door het lijf. Een risico om vast te komen zitten is reëel. Er zijn gevallen bekend van fretten achter de koelkast (koelvloeistof is zwaar giftig), onder keukenblokken, in bankstellen, tussen plafonds, in afvoerpijpen, door een gat in de kruipruimte onder huis terecht gekomen. Soms om nooit meer terug te keren …

Denk als een fret in de ruimte waar hij of zij vrij mag spelen. Ga op de grond zitten en bedenk wat er interessant zou kunnen zijn en hoe je daar zou kunnen komen. Geef niet te gauw op, dat doet je fret ook niet. Ze zijn echt slim genoeg om een voorwerp te verplaatsen om een opstapje te creëren (ja er zit veel kracht in die kleine lijfjes), ze kunnen goed klimmen, maar geen afstanden schatten. Met alle gevaren van een val waardoor er letsel kan ontstaan, of erger. Ze kunnen dingen eten die gevaarlijk zijn. Denk aan asbakken, rubber en groente of fruit. Maar ook een simpel glas water op een tafel is een uitdaging. Je kunt zelf wel bedenken wat er kan gebeuren als je er niet met je neus bovenop zit. Fretten kunnen ware verbouwers zijn. Boeken worden uit de kast gegooid, dvd’s worden eruit gesmeten en kasten krijgen een andere inrichting. Er zijn veel fretten die daarbij nog interessante items meenemen naar hun geheime schatkamers. Dus mis je een paar sokken, een vaatdoekje, een slof, een beursje of (dames opgelet!) pakjes zakdoekjes en tampons? Vind dan de bergplaats van je fret!

Een veilige speelplek voor een fret is een ruimte die geen gevaren kan opleveren voor je diertje. Zorg dat gaten en kieren afgedekt zijn, er geen zaken aanwezig zijn die giftig zijn en dat hij nergens ongeoorloofd in kan kruipen. Houdt ramen en deuren gesloten en op slot, of voorzie ze van een slot op kierstand, als je ze open wilt laten. Scherm gevaarlijke ruimtes af met een verwijderbaar schot of maak een playpen van glad materiaal, zodat ze er niet uit kunnen klauteren.

Er is veel fretveilig speelgoed in de handel om de speelruimte aantrekkelijk te maken. Denk aan tunnels, buizen, kleine knuffeldiertjes, gladde balletjes, dekentjes of lappen stof. Over het algemeen vinden ze het geweldig om ergens in te kruipen. Het is ook vrij eenvoudig om zelf speelgoed te maken van kosteloos materiaal of oude kleren. Zo is een oude spijkerbroek een geweldige speeltunnel, een oud laken of dekbedhoes een speelavontuur en een papieren zak een reden om te stuiteren en te mokken. Krakende plastic tasjes vinden velen ook geweldig. Geef deze alleen onder toezicht en knip de hengsels er af, zodat ze niet vast kunnen komen te zitten. Veel fretten vinden het heerlijk om te graven. Een bak met graafmateriaal, zoals zand, rijst of macaroni is een speeltuin op zich. Houdt wel rekening met rommel en sommige fretten eten rauwe rijst en macaroni. Uiteraard is dit gevaarlijk, dus blijf erbij om te zien of jouw diertje er ook zo een is. In dat geval neemt u het direct weg uit de speelruimte. Een doos met oud papier/kranten is ook geliefd.

Ook het eigen gedrag zal enigszins aangepast moeten worden als de fretten loslopen. Kijk waar je je voeten zet, loop rustig en ga niet zomaar ergens zitten zonder te kijken of er niet toevallig een fretje ligt te slapen. Open en sluit niet zomaar deuren, zonder je fretje in de hand te nemen of minstens in het oog te hebben. Laat geen gevaarlijke dingen slingeren en wees voorzichtig met eigen eten en drinken in het bijzijn van de fretten. Zet geen bloemenvazen neer waar ze bij kunnen komen. Denk aan losse draden van tafellampjes, strijkijzers oid. Het zijn geen knagers, maar ze kunnen wel materialen aan snoeren van tafel of kast trekken en verstrikt raken in de draden. Pas op met kamerplanten; velen zijn giftig! zie lijst [[Huisvesting#Giftige_planten]]

Dingen waar je je fret ver vandaan moet houden:

*schuim(rubber) als afwassponsjes, kussen/ballen vulling, stressballetjes

*spons en sponsachtig materiaal

*watten, oorstaafjes

*piepschuim

*schoonmaakmiddelen

*cosmetica, shampoo ed

*open haard, ook als deze buiten gebruik is en koelsystemen (gif)

*glas

*stofzuiger slangen

*vaatwassers en wasmachines (rubber en schimmels!)

*luidsprekers en subwoofers

*toilet. Houdt de klep dicht!

*vuilnisbakken

*kaarsen

*tabak (zeer giftig!)

'''Rubber''' moet even apart benoemd worden. De meeste fretten zijn er verzot op! Het is echter levensbedreigend als het ingeslikt wordt. Zelfs het meest soepele rubber wordt hard in het verteringsapparaat en verstopt de maaguitgang of darmen. Dit is een noodgeval voor de dierenarts! Alleen met een spoedoperatie is je fret nog te redden, als je op tijd bent.
Houdt dus alles van rubber uit de buurt van je fret. Denk aan oordopjes, schoenzolen, gummetjes, schuim of stuiterballen, rubberen (honden of katten)speeltjes, onderdelen van kinderspeelgoed (autowieltjes), dopjes onder notebooks en apparatuur, hoesjes voor mobiele telefoons, elastiekjes, handschoenen, condooms (ja, dat is gebeurd ) etc.
Kijk elk nieuw (fretten)speelgoed voor je dier na op de aanwezigheid van rubberen onderdelen. Helaas doen veel dierenspeelgoed fabrikanten het niet.
Kijk het speelgoed van je fret regelmatig na. Wat kapot is verwijderen.

Eigenlijk horen in een speelruimte van een fret geen schommelstoelen en stoelen met mechanismen, zoals uitklapbare voetensteunen. Er zijn al fretten gestorven doordat ze bekneld zaten. Staan ze bij jou in de kamer, gebruik ze dan niet zolang er fretten loslopen.

Wees heel voorzichtig met fretten en (jonge) kinderen. Meestal is het geen goede combinatie!

Het allerbelangrijkste is: ONDERSCHAT JE FRET NIET!!! Juist als je denkt dat je je dier ondertussen wel goed genoeg kent en alle streken al wel eens gezien hebt, heeft het iets nieuws voor je in petto.

Zoals eerder gezegd heeft je fret een veilige omgeving nodig, waar hij zichzelf en/of anderen geen kwaad kan aandoen. Minstens net zo belangrijk is een plekje waar je diertje zichzelf veilig voelt en zo ontspannen kan slapen. De fret beschikt over een lekkere bontjas en kan ook goed buiten gehouden worden. Het kan goed tegen de kou, maar erg slecht tegen de warmte.

Velen geven de voorkeur aan binnenshuis, vanwege de gezelligheid. Voor de meeste mensen betekent dat er dan voor een kooi gekozen wordt.

Er zijn vele soorten kooien; kant en klare draadkooien uit een dierenwinkel en zelfgemaakte kooien in verschillende modellen.
Als je het aan de fret zelf zou vragen wil hij het liefst iets waarin hij zich lekker kan verstoppen, donker is, weg van allerlei geluiden die hem kunnen storen en op een koele plaats.
Bedenk van te voren waar en hoe je je diertje wilt houden. Velen kiezen er voor om je fretje in de woonkamer te hebben. Bedenk dan wel dat je dier bloot staat aan alle geluiden en kunstmatig licht wat u produceert. Zoek een zo rustig mogelijke plek uit, buiten direct zonlicht (!), niet in het looppad of op een tochtige plek.
In principe is een kooi gemaakt om als rustplek te dienen en niet als speelruimte. Het hoeft geen enorme afmetingen te hebben. Er moet genoeg ruimte zijn voor een of meerdere poepbakken met een fatsoenlijk formaat waar de fret helemaal in kan gaan staan. Verschillende plekjes waar je diertje zich te slapen kan leggen en ruimte waar het ongestoord kan eten en drinken. De minimale afmetingen moeten toch wel zo’n 90 x 50 x 60 (B x D x H) bedragen. Groter mag altijd. Deze afmeting geldt in principe voor een fret. Worden er meerdere fretten in een kooi gehouden, is het aan te bevelen ze meer ruimte te gunnen. Houdt er ook rekening mee, dat als er meer verdiepingen komen er minimaal stahoogte is voor je fret op elke verdieping.

====Kooien====

Een zogenaamde draadkooi uit de dierenwinkel is een favoriete aankoop voor velen. Er zijn een aantal punten waar je op moet letten:

* Het moet een degelijk sluitmechanisme hebben. Sommige fretten zijn ware ontsnappingskunstenaars en hebben een kooideur snel open.

* De deuren moeten ruim van formaat zijn zodat je je diertje zonder duwen en stoten in en uit de kooi kunt nemen.

* De tralie afstand mag maximaal 2 cm bedragen en de tralies moeten van deugdelijk materiaal zijn.

* De gehele kooi moet eenvoudig te reinigen zijn. Elk hoekje moet meegenomen kunnen worden.

* Een kunststof onderbak is handig en hygiënisch.

* Plateaus moeten ruim van formaat zijn en mogen niet van ijzerdraad of gaas zijn. Dit in verband met het beschadigen van teentjes en andere lichaamsdelen.

* Voor een oudere fret liever een brede en lage kooi, dan een hoge en smalle. Oudere diertjes kunnen moeite krijgen met het vele traplopen en vallen ook gemakkelijker.

Een draadkooi is erg ‘open’. Veel fretten vinden dat niet prettig, maar als er geen keuze is zullen ze wel slapen. Je kunt proberen je fretje te gemoed te komen door meer geborgenheid te geven. Dat is al makkelijk te bereiken door een aantal zijden van de kooi met een doek af te dekken.

Aanwezige trappetjes bij voorkeur van goed te reinigen materiaal. Kunststof of gelakt/geschilderd hout is prima. Er moet wel enige vorm van antislip zijn, zodat ze niet weg glijden. Meestal is dit in de vorm van dwarslatjes. Metalen draadtrappetjes kunnen voor rammetjes gevaarlijk zijn. Zij kunnen met hun(haakvormige) penispuntje achter een draad blijven hangen en zichzelf ernstig verwonden. Zo’n trappetje is eenvoudig van een fleecehoesje te voorzien en het probleem is opgelost. Bovendien is het prettiger voor de tenen van je diertje.

Een traliekooi moet van deugdlijk materiaal gemaakt zijn. Sommige kunststof bakken buigen gemakkelijk door, waardoor er ruimte tussen de bak en de tralies kan ontstaan. Ook de kwaliteit van het traliewerk is van belang. Zwak traliewerk is een uitnodiging voor sommige fretjes om er uit te ontsnappen. Ze drukken eenvoudig net zo lang hun neus ertussen, totdat de tralies wijken. In de regel geldt hierbij; goedkoop is duurkoop.

Een zelfgemaakte kooi is ook een prima oplossing. Als je handig bent is zoiets redelijk eenvoudig te maken. Je kunt de hele kooi zelf ontwerpen en maken of een (oude) kast als basis gebruiken, mits de afmetingen voldoen.
Net zoals bij een draadkooi zijn er een aantal punten waar aandacht aan besteed moet worden. Veiligheid voor je fretje staat voorop. Gebruik geen giftige of poreuze materialen. Het moet goed en hygiënisch te reinigen zijn. Het moet van degelijk sluitwerk voorzien zijn. Er moet voldoende leefruimte voor je diertje zijn, dwz plaats voor meerdere slaapplekken, een ruime poepbak en ruimte om ongestoord te eten en drinken.
Ook voor een zelfgemaakte kooi geldt dat een fret het niet prettig vindt om in een ‘open’ ruimte te slapen. Een donkere en afgeschermde ruimte vinden ze het prettigst. Wil je graag een open kooi hebben omdat je dat erg mooi vindt, doe je dier dan een plezier en maak een gedeelte afgesloten. Daar kan het zich dan in terugtrekken als er behoefte aan is.

[[Bestand:100 2421.jpg|300px]]

[[Bestand:100 2422.jpg|300px]]

Voor meer foto's van kooi voorbeelden, zie op het forum onder Huisvesting/ kooivoorbeelden [[http://www.frettenvraagbaak.nl/forum/viewtopic.php?f=13&t=64]]

====Kooi inrichting====

Een kooi is in principe bedoeld om in te slapen, te eten en voor de sanitaire stop. Daar zijn voorzieningen voor nodig.

''Toilet''

Een poepbak is noodzakelijk. Deze moet zo ruim van formaat zijn dat je fretje er helemaal in kan staan. Opstaande randen zijn wel handig, want veel fretten poepen hoog tegen de achterwand. Het liefst in een hoek. Er zijn verschillende modellen goede frettenpoepbakken in de handel.

De bak dient gevuld te zijn met korrels. Fretten kunnen slecht tegen stof. Kleikorrels zijn dus niet de juiste keuze. Klompvormend materiaal kan ook gevaarlijk zijn. Als een fret er iets van binnen krijgt kan dat grote schade aan maag en/of darmen geven. Het meest gebruikt door fretteneigenaren zijn korrels van recycled papier of houtkorrels. Maak de bak dagelijks schoon. Schep de poep en urine plekken er uit, haal eventueel een sopdoekje door de bak en vul zo nodig vulling bij.

Plaats de bak op een plek in de hoek van de kooi. Dat speelt het meeste in op de behoefte van de fret om in hoeken hun behoefte te doen. Het kan nodig zijn een tweede bak op een andere plek te plaatsen, als je fret onzindelijk is. Of als je een erg grote kooi hebt. Sommige fretten hebben de neiging om de bak om te gooien of de hele kooi door te slepen. Zet het dan vast.

''Eten en drinken''

Ook eten doen veel fretjes het liefst op een rustig en beschut plekje. Plaats je voerbakje op een strategisch plekje (niet direct naast de poepbak dus)

Water kun je aanbieden in een waterbakje of een drinkflesje. De keuze is aan jullie zelf en het fretje. Sommige fretjes drinken slecht uit een flesje en dat kan gezondheidsproblemen geven. Andere fretjes vinden een flesje helemaal geweldig en gebruiken het ook als speelgoed. Controleer een flesje regelmatig op scherpe randjes bij het mondstuk en of het niet verstopt is. Ververs het water regelmatig. Gebruik je een waterbakje, zorg dan voor een stabiel bakje wat niet omkiept als ze op de rand gaan staan en die ze niet zelf om kunnen gooien. Er zijn schaaltjes in de handel die aan de kooi te bevestigen zijn, zodat deze euvels verholpen zijn. Ververs het water elke dag.

''Slapen''

Een fret is gek op slapen! Ze slapen gemiddeld zo’n 18- 20 uur per dag. Ze kunnen ook heel diep slapen. Hoe ouder je fretje, hoe meer het zal slapen.

Een fretje houdt er van om beschut te slapen en meerdere slaapplekken te hebben. Slaapzakjes, hangmatten waar je diertje in kan kruipen, kubussen en mandjes met dekentjes zijn fijne plekken voor je fret om zich te verstoppen en heerlijk relaxed te slapen. Losse ruime dekens waar ze in weg kunnen kruipen zijn ook geschikt. Gebruik bij voorkeur geen grof geweven stoffen of badstof. Daar kunnen de nagels in vast komen te zitten. Was alle stoffen kooibekleding en beddengoed elke week uit met een mild ruikend of parfumvrij wasmiddel en gebruik geen wasverzachter met parfum.

Je kunt je fret nog meer verwennen door een slaaphok in de kooi te plaatsen. Een geschilderd of gelakt houten hokje met een formaat waar je diertje uitgestrekt in kan liggen, met een dekentje, slaapzakje en een zachte ondergrond (matrasje of stuk vetbed). Een opening waar je fretje makkelijk in en uit kan van zo’n 11 cm Ø en een te openen boven klep om goed te kunnen schoonmaken. Je kunt er ook voor kiezen een bodemloze versie te maken, dat is ook goed te reinigen.

Speelgoed in de kooi is in principe niet nodig. Je geeft je fretje toch genoeg speeltijd buiten de kooi? Voor jonge fretjes en pups kan het soms handig zijn een klein speeltje in de kooi te hebben, zodat ze iets te doen hebben als ze even moeten wachten, of hun ritme nog moeten vinden. Uiteraard is dit een veilig frettenspeelgoedje of een klein knuffeldiertje. Sommige pups vinden zacht babyspeelgoed met een rammeltje of een kraakgeluidje geweldig. Controleer regelmatig dat het niet beschadigd is en daardoor gevaar voor je diertje kan vormen.

====Een aparte frettenkamer====

Fretten hebben behoefte aan rust. Ook lijkt het uit onderzoeksresultaten zo te zijn dat de veelvuldig voorkomende bijnierproblemen gerelateerd kunnen zijn aan een overdaad aan kunstlicht. Hun biologische klok zou er door ontregeld kunnen raken. Mocht je voor je fretjes geen rustige omgeving kunnen bieden in jouw leefruimte, of altijd de lichten aan willen hebben als het buiten donker is, dan kan een aparte frettenkamer een oplossing zijn. Er zijn ook mensen die een frettenkamer hebben, omdat de geur en de rommel dan beperkt blijft tot die ruimte. Ook als er in de leefruimte gerookt wordt is het verstandig om een aparte rookvrije ruimte voor je fretjes te hebben.

Als de frettenkamer op slot kan en er geen gescheiden groepen dieren zijn, zijn er mensen die er voor kiezen hun diertje dan de hele kamer ter beschikking te stellen. Ze hebben dan geen kooi. Dit vereist wel, dat er absoluut niets in de kamer is, wat gevaar voor je dier kan opleveren als jij er niet bij bent. Ook dien je extra oplettend te zijn bij het openen en sluiten van de deur, zodat je fretje er niet toch even gauw tussendoor schiet.

Vaak wordt er toch voor een kooi gekozen. Al is dat alleen al omdat er meerder fretten aanwezig zijn, die apart gehuisvest worden.

Zorg ook in een aparte frettenkamer voor absolute veiligheid en houdt de kamer uit direct zonlicht. Een ruimte op het noorden is het meest ideale. Anders is zonnewering en een airco een oplossing om de temperatuur binnen de perken te houden. Ramen dienen van deugdelijk hang en sluitwerk te zijn voorzien, bij voorkeur met een slot. Een mogelijkheid om het raam op een ventilatiestand te zetten, zonder gevaar voor de fret is erg prettig.

De kamer zelf kan ingericht worden als speelkamer. Hier heb je de mogelijkheden om ook speelmateriaal aan de muur te bevestigen, zoals buizen, trappetjes en planken, waar je fretje over en doorheen kan lopen. Houdt er wel rekening mee dat fretjes van regelmatige afwisseling houden om zich niet te gaan vervelen. Zijn ze absoluut alleen aangewezen op de speelkamer als enige losloop gelegenheid, zal je creatief bezig moeten zijn met nieuwe en uitdagende spelmaterialen. Wissel regelmatig van speelgoed en ga er zelf bij zitten om met je diertje(s) te spelen.

Zorg dat alle zaken waar je fret niet bij mag komen, zoals verzorgingsartikelen, afgesloten en onbereikbaar voor je dier zijn.

==Huisvesting buiten==

====Een fretveilige buitenruimte====

Veel fretten doe je geen groter plezier, dan ze een buitenspeelruimte te geven. Buiten voelen ze wind in de haren, zijn veel meer geuren en geluiden en ondervinden ze weersomstandigheden aan den lijve. Met een zo natuurlijk mogelijke speelruimte maak je het helemaal een paradijsje. Graven en spetteren zit hen gewoon in het bloed. Jagen op insecten, vlinders en wormen is een groot plezier en heerlijk door het gras of de planten rollen is ontspannend.

Je besluit dat je dit jouw fret ook wilt gunnen. Goed idee! Maar er komt wel wat bij kijken om het veilig voor je dier te houden.
Fretten zijn soms ware Houdini´s en het laatste wat je wilt is je fretje buiten kwijtraken. Buiten geldt de regel ´waar de kop door kan volgt de rest (of hij zit vast)’ nog veel sterker dan binnenshuis. Het zijn goede gravers en sommige fretten zijn volleerde klimmers. De ruimte waar ze buiten mogen vertoeven moet 100% uitbreek vrij zijn.

Als eerste moet er een veilige en niet beklimbare omheining zijn. Dit kan een stenen muur zijn, een gladde houten wand of tuinhek of enig andere omheining afgezet met minimaal 80 cm plexiglas aan de zijde waar de fretten loslopen. Ook is het niet verstandig om direct in de buurt van de omheining bomen, grotere heesters of struiken, klimplanten, tafels, stoelen en andere tuinaccessoires te plaatsen. Dat kunnen uitstekende opstapjes zijn om te ontsnappen.

[[Bestand:Omheining frettentuin.JPG|300px]]

Graven zit er van nature in. Hun wilde broer, de bunzing, leeft in diepe holen onder de grond. Je fret zal elk plekje zand of aarde willen omspitten en holen of tunnels maken. Daarbij houdt het echt geen rekening met de mooie tuinplantjes die er staan te bloeien, of een aangelegd terras. Instortingsgevaar ligt op de loer, waardoor je diertje gevangen kan komen te zitten of zich verwonden. Een mooie, strakke grasmat wordt ook met diverse gaten voorzien. Niet leuk voor de hardwerkende grasmaaier, maar minder gevaarlijk voor de fret; alhoewel je diertje altijd bereikbaar voor je moet kunnen zijn. Het is dus maar de vraag of het wel zo verstandig is om ze zo ver te laten graven, dat je de halve tuin moet gaan omspitten om je lieveling weer te pakken te krijgen. Een aparte zandbak is een goed alternatief. Zorg er voor dat er ook geen zand of aarde strook langs de omheining loopt. Dat is een ontsnappingsroute voor je slimmerik.

Water vinden veel fretten geweldig speelgoed. Het koelt de pootjes in warm weer, het spettert, maakt kringen, ruikt anders dan de waterbak in de kooi en je kunt het drinken. Fretten zijn van nature goede zwemmers. Een vijver is echter niet zonder gevaar voor verdrinking. Zijn er waterelementen aanwezig, die dieper zijn dan borstdiepte van je dier, is constant toezicht nodig, zodat er direct ingegrepen kan worden indien nodig. Neem dit heel serieus! Kun je geen toezicht bieden, zorg dan dat je dier er absoluut niet bij kan komen. Een teiltje water geeft ook veel plezier.

[[Bestand:Viespiet Jillz.jpg|300px]]

Sluit gevaar van boven ook niet uit. Kraaien, eksters, katten en honden kunnen het op je fret voorzien hebben en de nodige schade aanrichten, soms met fatale afloop. Zorg dat er schuilgelegenheid is voor je fret. PVC buizen, afgesloten houten hokjes met een alleen voor fretten toegankelijke opening en uitgeholde boomstammen zijn veilige havens voor je fretje buiten. De aanwezigheid van meerdere vlucht plekken geeft de fret ook een veilig gevoel. Hierdoor zal je fretje meer plezier aan het buitenspelen beleven.

Veel planten zijn giftig; zo ook tuinplanten, zie lijst [[Huisvesting#Giftige_tuinplanten]]. Zorg dat op plaatsen waar je fret zich tussen de planten mag begeven geen giftige exemplaren staan. Denk aan bloembollen! De meesten zijn erg giftig en fretten graven ze op en kunnen er van eten. Je kunt altijd besluiten een ‘frettentuintje’ voor je diertje aan te leggen. In een bak, of een stukje grond wat binnen hun speelruimte beschikbaar is een aantal planten in de aarde zetten, waar ze plezier mee mogen maken. Verwacht niet dat deze planten een lang leven beschoren zal zijn. Het plezier voor je fretje is wat hier geldt. Sommige fretten ontpoppen zich als volleerde hoveniers en richten hun tuin naar eigen believen in.

[[Bestand:100 2608.jpg|300px]]

Heb je geen tuin, maar wel een balkon? Daar gelden dezelfde regels als in de tuin. Zorg dat het 100% ontsnapveilig is. Bij een appartement is niet alleen het gevaar dat je je diertje niet meer terugvindt, maar een val van grote hoogte zal je dier meestal niet overleven.
Op een balkon is goed te werken met diverse houten of kunststof bakken waar zand, aarde(met of zonder plant) en water neergezet kunnen worden. Daar kan je diertje naar hartenlust rommel maken, iets wat binnen vaak niet gewaardeerd zal worden.

Heb je helemaal geen buitenruimte of een tuin die niet fretveilig gemaakt kan worden? Dan kun je proberen met je fret te gaan wandelen. Er zijn fretjes die het heerlijk vinden, na een gewenningsperiode. Anderen vinden het doodeng of gewoon helemaal niets.

Een heel belangrijke noot: '''fretten kunnen slecht tegen direct zonlicht en warme temperaturen!''' Laat je fret niet in de tuin zonder schaduw en schuilmogelijkheden uit de zon op zomerdagen. Zorg dat de warmste momenten van de dag, bij temperaturen vanaf 23 °C in volle schaduw of binnenshuis worden doorgebracht. Op warmere dagen zijn (meerdere) lage bakjes of schalen met water erg prettig voor je diertje om doorheen te lopen. Sommigen gaan er zelfs in liggen, dus zorg voor hooguit 2 cm water in de schaal, zodat ze niet kunnen verdrinken.
Kijk bij alles over een veilige frettentuin ook even bij voorbeelden van huisvesting-buiten op ons forum [[http://www.frettenvraagbaak.nl/forum/viewtopic.php?f=13&t=43]]

====Je fret buitenshuis houden====

Een fret is een pelsdier. Dat betekent dat mits het genoeg opbouwtijd heeft gehad, het heel goed een heerlijke wollige wintervacht maakt. Fretten kun je dus heel goed buitenshuis houden. Er moeten ook hier een aantal aandachtspunten vermeld worden.

Zoals al eerder gezegd; een fret KAN NIET TEGEN DIRECTE ZON EN WARMTE! Zorg dat het frettenverblijf uit de zon geplaatst is. Dit kan goed in een tuin(gedeelte) op het noorden. Je diertje zal zich ook tegen slechte weersinvloeden moeten kunnen verschuilen. Harde wind, regen en ernstige kou in zijn slaapvertrekken, zijn ook voor een fret niet prettig. Er dient dus gezorgd te worden voor een afgesloten ruimte waarin je dier zich kan terugtrekken. Deze ruimte moet in strenge kou en bij Noordoostelijke winter wind goed geïsoleerd kunnen worden.

Er zijn veel mogelijkheden voor een buitenverblijf en er is grote keuze in kant en klare hokken. Sommigen hebben een schuurtje met aangesloten ren voor hun fretjes, zodat er gelijk een beschermde en afgesloten speelgelegenheid is. De inrichting van de kooi heeft dezelfde voorwaarden als bij een binnenkooi, d.w.z. het moet voorzien zijn van een of meerdere toiletbakken, een etensbakje, waterfles of schaal en het liefst meerdere slaapplaatsen hebben. Ook de minimale afmetingen zijn gelijk aan die van de binnenkooi.

[[Bestand:Buitenhok Monique.jpg|300px]]

[[Bestand:Buitenhok Monique II.jpg|300px]]

Ook als je fretje buiten verblijft, zal het dagelijks gecontroleerd moeten worden, van vers water en eten voorzien en het genoeg speeltijd buiten de kooi gunnen. Indien er een grote ren aanwezig is, zal er spelmateriaal gewisseld moeten worden, poepbakken verschonen en de ren zelf schoonmaken. Een fret buiten betekent niet minder werk!

Zeker tijdens de wintervorst zal er regelmatig gezorgd moeten worden voor vers water, dat bevriest natuurlijk. Extra warmte dmv isolatie en (wollen) lappen worden op prijs gesteld en zal bij strenge vorst noodzakelijk zijn. Bedenk dat een bunzing in het wild diepe holen onder de grond heeft, die warmte isolerend werken. Onze huisfretjes moeten het vaak met een enkel slaaphokje met een dun houten wandje doen. Dat is niet voldoende om je diertje genoeg warm te houden! Leg een dikke laag kranten met daarop stro op de bodem, daarop een warme deken en vul de rest van het slaaphok op met stro en dek weer af met kranten.
Het spreekt voor zich dat als zulke maatregelen nodig zijn, je fretje ook geen lange buitenspeeltijd kan verdragen. Laat het als er behoefte aan is in een (onverwarmde) binnenruimte de pootjes strekken en van jouw aandacht genieten.

Als u de buitenkooi zelf maakt kunt u altijd een dubbelwandig slaaphok met isolatie ertussen overwegen. Dat houdt het geheel in de zomer ook iets koeler.

Wil je je fretje buiten gaan houden, begin dat al met het naar buiten verplaatsen en wennen in de late lente en/of zomer. Dan geef je je diertje genoeg gelegenheid om een mooie wintervacht en winterspek op te bouwen. Een binnenshuis gehouden fret na 1 oktober nog naar buiten verhuizen kan echt niet meer.

===Wandelen met je fret===

Ook het wandelen met je fret zal aan een aantal regels moeten voldoen. Een fret is een schemerdier. Wandelen op klaarlichte dag zal het overgrote deel van de fretten niet waarderen.

Honden zijn een gevaar voor je fret, ook aangelijnd! Het is slechts een hap en jouw lieveling is ten dode opgeschreven. Katten kunnen ook erg vervelend zijn, maar over het algemeen maken deze zich uit de voeten bij het zien en ruiken van een fret. Ze zullen er in ieder geval niet zo snel hun tanden in zetten. Ga dus wandelen op tijden en plaatsen waar je niet snel een hond zal tegenkomen. Dat betekent vaak voor dag en douw je bed uit. Zoek een wandelomgeving uit die interessant is voor je fret. Een voetpad loopt voor jou misschien prettig, maar daar is een fret gauw op uitgekeken. Een groene omgeving met gras, aarde en water (sloot) is veel leuker. Als je fret eenmaal goed gewend is en plezier beleefd in het buiten wandelen, zijn stukken door de wijk ook heel leuk om uiteindelijk op interessante plekken uit te komen.

Je fret zal moeten leren wat een tuigje is. Een goed passend tuigje is onontbeerlijk; ze kunnen zich er heel snel uitwerken. Er zijn verschillende modellen. Kies een model wat goed op maat te maken is. Wat het beste is, is afhankelijk van de bouw van je diertje. Onze ervaring is, dat een zogenaamd lussentuigje zeer onveilig is! Vaak voldoet een tuigje met een halsriem en borstriem het beste. Het fijnst is het als deze traploos in te stellen is en klick sluitingen heeft. Die zijn goed op maat te maken en snel aan en uit te doen. Een fretje is nu eenmaal niet het meest rustige en geduldige diertje. De halsriem moet zo strak zitten, dat als de hals uitgestrekt wordt het nog steeds aansluit. Het borststuk mag ietsje meer speling hebben, maar het moet zo aansluiten dat de pootjes er niet tussendoor getrokken kunnen worden. Te strak is ook niet goed. Laat een ervaren frettenwandelaar anders de eerste keer helpen met het goed op maat maken. Wen je fret thuis aan het tuigje voordat je hem de eerste keer mee naar buiten neemt. Je fret zal waarschijnlijk gelijk proberen zich van het tuigje te ontdoen. Het beste is om je diertje af te leiden. Pak het favoriete speeltje of doe het tuigje om op etenstijd en schotel de maaltijd gelijk voor als je het tuigje omgedaan hebt. Na verloop van tijd zal het niet meer als vervelend ervaren worden.

[[Bestand:Droopy frettentuigje.jpg|300px]]

harnasje

[[Bestand:Devel tuigje.jpg|300px]]

tuigje

[[Bestand:Tuigje gool.jpg|300px]]

koordtuigje

Wandelen moeten ze leren. De meesten vinden het de eerste paar keren eng. Bouw het heel langzaam op en kijk goed of je dier het wel leuk vindt.

Zoek voor de beginperiode een veilige, rustige en voor de fret interessante plek uit, op een stille tijd van de dag. Het beste is vroeg in de ochtend. Ga er heen met je diertje in een vervoersmand, met een vertrouwde geur bij zich. Een gebruikte deken of slaapzak is prima. Zorg dat je het tuigje thuis al om hebt gedaan! Zet de vervoersmand op de grond en doe na enkele minuten het deurtje open. Zorg dat je de lijn in de hand hebt. Nu laat je het aan je diertje over. Sleur het niet uit het kooitje, pak het niet op. Laat het rustig zelf de boel ontdekken. Sommigen komen de eerste keer niet eens de kooi uit, maar hebben al genoeg aan alle vreemde geuren en geluiden.

Na hooguit 10 minuutjes is het voor de eerste keer wel genoeg. Mocht je fret naar buiten gekomen zijn, zet het dan terug in de vervoersmand en sluit de deur. Ga terug naar huis en neem daar nog even de tijd voor je dier.

De volgende keren volg je hetzelfde patroon. Als je merkt dat je fretje het erg leuk vindt kun je langzaam aan de tijden wat opvoeren, steeds 5 minuten erbij. Merk je dat je dier het helemaal nog niet leuk vindt of erg bang is, geef hem dan de tijd, praat rustig tegen hem en overdoe het niet.

Blijft hij angstig, las dan een pauze in van enkele weken en probeer het dan nogmaals. Mocht het dan hetzelfde resultaat geven, dan vind jouw fret het mogelijk niet leuk of is te angstig op de plaats die je hebt uitgezocht. Blijft je diertje ook angstig op andere plekken, dan doe je het er echt geen plezier mee en kun je er beter mee stoppen.

In het begin zal je regelmatig een borstelstaart zien bij je dier en zal het mogelijk ook laag bij de grond sluipen. Dit is angst/onzekerheid voor het onbekende. Als je diertje het uiteindelijk leuk gaat vinden zal het gewoon gaan lopen, rennen, springen, graven en rollen. Dit kost wel wat tijd en bij onbekende plekken zal het mogelijk weer eerst even een dikke staart krijgen. Een dikke staart kan ook een teken van opwinding zijn.

Laat je diertje zelf bepalen waar het heen wil, zolang het veilig is. Laat het zelf zijn pad zoeken. Jij wandelt er slechts achteraan. Het tegenover gestelde dus van een hond uitlaten. Zo zal je fret de meeste plezier beleven; het kan geursporen volgen. Waterkanten zijn vaak erg interessant. Pas wel op dat je fret niet in de sloot terecht komt.

Jij als begeleider zal de omgeving goed in de gaten moeten houden. Wees alert op honden, fietsers, brommers en ander verkeer. Laat je fret niets zomaar eten; een dode muis kan vergiftigd zijn. Bij mogelijk gevaar is de eenvoudigste oplossing om je fret even op te pakken.

Wees een verantwoordelijke fretteneigenaar. Zorg dat jouw dier ook geen overlast voor anderen bezorgd. Laat het dus niet op particulier terrein gaan, zoals tuinen van omwonenden. Ook kunnen anderen erg bang zijn voor een fret. Laat jouw diertje dus niet zomaar naar vreemden toelopen.

Een belangrijke opmerking nog: '''zorg dat je fret gechipt is en ingeënt tegen hondenziekte!''' Dit is voor elke fret noodzakelijk, maar in het bijzonder voor een fret die buiten wandelt. Op straat en openbare groengebieden is kans op besmetting zeer groot. Over het algemeen is hondenziekte dodelijk voor fretjes.

===Reizen met je fret ===

Over het algemeen kun je je fret overal mee naar toe nemen, maar houd er rekening mee dat het vaak stress kan opleveren voor je fret.
De vreemde omgevingen, de geluiden, vreemde luchtjes en dergelijke kunnen je fret onrustig ( en / of ziek ) maken.

Je kunt gebruik maken van speciale carriers om je fret in te vervoeren, bijvoorbeeld een hard plastice carrier voor katten, een grote kooi, een draagtas, of je kan je fret een tuigje om doen, maar pas met een tuigje wel op in de auto, dat je met iemand samen rijdt die je fret vasthoudt als jij rijdt.
Het ligt er aan wat je fret gewend is, waar je heen gaat, hoe veilig het is en hoe lang de reis gaat duren. De kooi moeten uitgerust zijn met een drinkflesje en een eetbakje, daarnaast wat doeken of een hangmat om in weg te kruipen en tegen de tocht, een poepbak met korrels.
Houd de temperatuur goed in de gaten, het mag niet te warm, nog te koud worden voor je fret, voorkom ook dat hij op de tocht zit.

====In de auto ====

De meeste fretten hebben geen probleem met het rijden in de auto, de veiligste manier van vervoer is een goede, stevige gesloten carrier die je kunt vastzetten op de achterbank. Het zitten in een carrier wekt wel wat irritatie op bij de fret, ze kunnen gaan krabben en bijten in de tralies om duidelijk te maken dat ze eruit willen. Zet de carrier goed vast op de achterbank met de veiligheidsriemen.
De fret loslaten in de auto is uit den boze, ze kunnen onder het gaspedaal of de rem terecht komen met alle gevolgen van dien, het leidt je ook af van het rijden.
Tevens kunnen ze ontsnappen en gaan ze de weg op. Zet een klein drinkbakje in een groter dieper bakje om het knoeien van water tegen te gaan of gebruik een drinkflesje dat je vastzet aan de tralies, water is erg belangrijk voor je fret.
Duurt de reis langer dan 3-4 uur, zorg dan voor genoeg voer in de carrier in de vorm van brokken en / of prooi.

Mocht je fret angstig zijn in de auto, maak dan gebruik van een doek die je over de carrier doet zodat het donker is voor je fret. Zo zien ze niks en het heeft vaak als resultaat dat ze rustig worden en mogelijk gaan slapen.

====Reizen per vliegtuig ====

Niet alle luchtvaartmaatschappijen nemen fretten mee aan boord, informeer daar naar voordat je een reis boekt of het is toegestaan dat je een fret mee neemt.
Het vervoeren in de speciale vrachtruimte voor dieren in het vliegtuig is ook niet altijd toegestaan en is ook zeker niet aan te raden in verband met de temperatuursverschillen voor je fret. Stel dat er een kat of ander dier naast geplaatst wordt dan levert dat veel stress op gedurende de hele reis.
Daarnaast is niet in elk land een fret toegestaan.
Je fret rustgevende middelen geven (verdoven) is erg onverstandig, het desoriënteert hem en je fret krijgt het zwaarder om zijn eigen lichaamstemperatuur te regelen.
Mogelijk kan ook het verschil in temperatuur zijn invloed hebben voor wat betreft medicatie voor je fret, mocht hij dat krijgen. Het kan een speciaal effect teweeg brengen door het hoogteverschil waar je in terecht komt wat kan leiden tot een vergroot risico van overdosering.
Moet je je fret toch mee willen nemen op een vlucht, informeer dan vooraf goed wat de mogelijkheden zijn.

====Je fret in het buitenland====

Informeer van te voren of je fret welkom is in een hotel, uiteraard houd je je fret dan in zijn carrier. Laat altijd een briefje achter voor het kamerpersoneel dat er een fret aanwezig is in de kamer.

Informeer ook of er een quarantaine tijd bestaat voor het desbetreffende land voor je fret.

====Verplichte enting en identificatie====

• Een enting tegen Hondsdolheid (rabiës) is in de meeste landen verplicht.
Wanneer je je fret meeneemt naar het buitenland moet deze tegen hondsdolheid (rabiës) geënt worden. Voor de meeste landen geldt dat de rabiësenting een maand voor vertrek gegeven dient te zijn (uitzonderingen Groot-Brittannië en Scandinavië; 21 dagen voor EU landen). Zie ook [[Verzorging#Vaccinatie]]

• Een Europees dierenpaspoort.
Ook is een Europees dierenpaspoort verplicht waar alle entingen en/of registraties in staan vermeld. Tijdens de vaccinatie zal er een exemplaar aan je worden verstrekt.

• Elektronische identificatie.
Chippen is het elektronisch identificeren van de fret. Als je fret gechipt en geregistreerd is, kan deze gemakkelijker worden teruggevonden. Asielen en dierenartsen kunnen via de chip het identificatienummer lezen en zien in de computer wie de eigenaar is. Dit centrale systeem maakt het mogelijk jouw dier snel te traceren, ook in het buitenland. Voor het buitenland is een chip daarom verplicht.
Daarnaast hebben sommige landen (o.a. Engeland, Noorwegen, Zweden) nog aanvullende eisen. Zie ook [[Verzorging#Identificatie chip]]

Mocht je toch willen gaan reizen met je fret informeer dan tijdig bij je dierenarts of de Frettenkliniek naar de verplichtingen van dat moment op het gebied van entingen e.d. en de verdere mogelijkheden, zodat je onderweg niet voor verrassingen komt te staan en je fret geen schade van de reis gaat ondervinden.

Realiseer je goed waar je aan begint en of het wel verstandig is.

==Giftige planten en huis-tuin-en-keuken artikelen ==

Veel planten en bloemen kunnen giftig of irriterend zijn voor je fret. Houdt daar rekening mee als je jouw diertje lekker zijn gang wil laten gaan in een plantenbak. Hieronder vind je een lijst met giftige planten voor binnen en buiten.
Wees gewaarschuwd met snijbloemen. Over het algemeen zitten er in boeketten wel een of meerdere giftige bloemen of groen. Bij sommige bloemen kan ook het water giftig zijn! Houd uit voorzorg je fret bij snijbloemen vandaan.

====Giftige kamerplanten====

* Agave: met name de wortel giftig

* Allamanda: waarschijnlijk gehele plant giftig

* Alocasia (Olifantsoor): sap giftig.

* Amaryllis (Hippeastrum): knol zeer giftig!

* Anemoon: meeste soorten giftig, vooral het sap

* Anthurium: vooral zeer jonge bladen en kolven giftig.

* Asclepias: waarschijnlijk gehele plant giftig

* Azalea: gehele plant zeer giftig!

* Christusdoorn: gehele plant giftig vanwege giftig melksap

* Chrysant: niet geheel bekend welk deel giftig is. Het is bekend dat dieren er ziek van worden, ook bij het drinken van Chrysanten snijbloemen water.

* Clerodendrum: gehele plant giftig

* Clivia: gehele plant giftig, met name wortelstok en bladen giftig

* Croton: melksap matig giftig

* Cyclaam: voornamelijk de knol giftig

* Dieffenbachia: gehele plant zeer giftig!

* Exacum-affine (bitterblad): gehele plant matig giftig

* Fatsia japonica (vingerplant): gehele plant, met name de bessen giftig

* Ficus: met name het melksap matig giftig.

* Gatenplant: bladen en stengels giftig.

* Gloriosa: gehele plant zeer giftig, met name de knollen!

* Herfststijloos: gehele plant zeer giftig!

* Hortensia (Hydrangea): gehele plant giftig

* Hoya: gehele plant in meer of mindere mate giftig

* Hyacint: vooral bollen en zaad giftig

* Iris/Lis: gehele plant giftig

* Kamerbrem: gehele plant giftig

* Kegelsleutelbloem: gehele plant giftig

* Kerstroos: gehele plant giftig

* Kerstster /Poinsettia: gehele plant giftig vanwege giftig melksap

* Klimop: bessen en bladen giftig

* Lathyrus: vooral zaden giftig

* Lelietjes-van-dalen: gehele plant zeer giftig, met name bloemen en bessen!

* Narcis: gehele plant giftig, met name de bol en het bloemenwater

* Oleander: gehele plant giftig, vooral de bladen, zeer giftig, katten kunnen al ziek worden van het lebberen van water dat in het schoteltje onder de pot doorlekt!

* Oranjeboompje: oranje-rode appeltjes matig giftig

* Philodendron: gehele plant giftig.

* Sanseveria: gehele plant licht giftig

* Sierpeper: vruchten mogelijk giftig, zeer scherp smakend

* Sneeuwklokje: gehele plant giftig

* Spathiphyllum (Lepelplant): gehele plant giftig

* Tulp: gehele plant, met name de bollen licht giftig

* Vinca: gehele plant zeer giftig, met name wortels!

* Vogellijm/Maretak: gehele plant giftig

* Yucca: gehele plant licht giftig

* Zamioculcas: gehele plant giftig

* Zantedeschia: gehele plant giftig.

Pas op met snijbloemen!! Vooral lelies en monnikskap zijn erg giftig, maar ook het veelvuldig gebruikte groen kan erg giftig zijn.

Zet een vaas met snijbloemen uit voorzorg altijd buiten bereik van je fretten.

====Giftige tuinplanten====

* Aardappel: gehele plant en groene knollen giftig
* Aconitum(monnikskap): gehele plant en wortels, met name het blad zeer giftig! Ook bij aanraking!
* Aristolochia: gehele plant zeer giftig!
* Aaronskelk: gehele plant giftig
* Arum: zeer giftig!
* Atropa Bella donna (Wolfskers): gehele plant zeer giftig!
* Aubergine: gehele plant giftig
* Bereklauw: gehele plant giftig en zeer irriterend!
* Bitterzoet: met name de(onrijpe) bessen zeer giftig!
* Blauwe regen: takken, peulen en zaden giftig
* Boerenwormkruid: gehele plant giftig
* Boterbloem: gehele plant giftig
* Buxus: gehele plant zeer giftig!
* Cala/Zantedeschia: gehele plant giftig
* Cicuta virosa (waterscheerling): gehele plant en wortelstok zeer giftig! Deze plant wordt in tuinen in principe niet aangeplant vanwege de hoge mate van giftigheid
* Datura (doornappel): gehele plant zeer giftig! 15 zaden zijn voor een kind al dodelijk…
* Dicentra (tranend hartje): gehele plant zeer giftig!
* Digitalis Purpurea (vingerhoedskruid): gehele plant, met name bladeren en zaden zeer giftig!
* Duitse pijp: gehele plant zeer giftig
* Eonymus (kardinaalsmuts): zaad, blad en bast zeer giftig!
* Gouden regen: gehele boom, maar vooral de zaden zeer giftig! Tussen 8-20 zaden voor de mens dodelijk
* Hedera helix (klimop): blad en bessen (bij grotere hoeveelheid inname) giftig
* Herfststijlloos: gehele plant zeer giftig!
* Hyacint: gehele plant, met name bol en zaden zeer giftig!
* Iris (sommige soorten): wortelstok giftig
* Karmozijnbes: gehele plant met name de vruchten giftig. Onrijpe vruchten zeer giftig!
* Kerstboom: naalden en bast giftig! Water waar de boom in staat of waar naalden in hebben gelegen kunnen heftig irriterend op de slijmvliezen werken, zo ook maag/darm!
* Kerstroos: gehele plant en zaden giftig
* Klaproos (papaver): zeer giftig!
* Lantana: niet rijpe vruchten zeer giftig!
* Lathyrus: zaden giftig
* Lelie (sommige soorten): gehele plant giftig
* Lelie der dalen: gehele plant giftig. Ook gedroogd!
* Levensboom (Thuja): gehele plant, met name blad zeer giftig!
* Liguster: gehele plant giftig
* Lobelia: gehele plant giftig
* Lupine: zaden zijn giftig
* Maretak: bessen en bladeren giftig
* Mistletoe: bessen zeer giftig!
* Nachtschone: wortel en zaad giftig
* Narcis: bol giftig
* Oleander: gehele plant is zeer giftig! Ook gedroogd. Houdt rekening met afgevallen bladeren en bloemen! Van deze plant worden veel vergiftigingen gemeld bij dieren!
* Peperboompje: alle delen van de plant zeer giftig! Het sap van de bast ook bij aanraking. Een bes kan al dodelijk zijn voor een huisdier!
* Rhododendron: blad en bloem met name voor dieren zeer giftig!
* Ridderspoor: zaden en jonge scheuten giftig!
* Salomonszegel: bessen zijn giftig
* Sedum (sommige soorten): gehele plant giftig
* Sierrabarber: bladeren giftig
* Sierwinde: zaden giftig
* Taxus Baccata (venijnboom): gehele plant is zeer giftig! Erg gevaarlijk zijn met name de pitten in de aantrekkelijke vruchten!
* Vogelmelk: bollen zijn giftig. Sap is irriterend voor de huid
* Wingerd: de bessen zijn giftig
* Wolfsmelk: zaden en melksap is giftig. Melksap is met name schadelijk bij aanraking van de ogen!
* Wonderboon: met name zaad en wortels zeer giftig! 1-3 gekauwde zaden kunnen voor een kind al dodelijk zijn.
* Zevenboom: alle delen zijn zeer giftig!
* Zwarte Nachtschade: zeer giftig onkruid. Gehele plant, maar met name de onrijpe groene bessen zijn zeer giftig!

LET OP: cacao doppen in de tuin zijn ook bijzonder giftig voor je fret! Laat ze daar niet in spelen of in graven. Sommige fretten vinden de smaak van cacao erg lekker, maar de stof theobromide die er in zit is erg schadelijk.

===Giftige huis-tuin-en-keuken producten===

* Tabak (inclusief peuken)
* Xylitol
* Salmiak
* Chocolade (cacao bevat theobromide, pure chocolade is daarom al in een kleine hoeveelheid erg schadelijk, melkchocolade iets minder en witte chocolade niet. Ter vergelijking: en stukje pure chocolade van 15 g bevat net zo veel theobromide als 130 g melkchocolade)
* Cafeïne
* Alcohol
* Wiet
* Sommige medicijnen
* Schoonmaakmiddelen zoals chloor, allesreiniger
* Desinfectiemiddelen, ook het Dettol sopje! (na opdrogen is het onschadelijk)
* Zonnebrandcrème en nagellak remover
* Koelvloeistof en andere motor producten
* Bestrijdingsmiddelen voor ongedierte en planten (ratten-, muizen- en slakken gif!)

Mocht er geen mogelijkheid zijn om direct een dierenarts te kunnen bereiken, begin dan met het geven van een Norit oplossing. Bij de apotheek of drogist kun je Norit granulaat krijgen. Zo niet dan volstaan tabletten, maar deze zijn minder effectief. Los het granulaat op (of verpulver 2 tot 4 tabletten) in wat lauw water totdat het een koffiemelk dikke substantie is. Geef 2 ml hiervan met een spuitje in de wangzak van je fret. Niet direct in de bek spuiten, want het slikreflex kan bij vergiftiging verstoord zijn. Geef het na 2 uur en na 4 uur nogmaals. Maak zo nodig meer Norit oplossing aan.
Neem eventueel je fret in het nekvel en steun de achterpoten op je schoot of klem zachtjes het achterlichaam tussen je arm en borst, om het te immobiliseren.
Na behandeling met Norit krijgt je fret pikzwarte ontlasting!

Behandel een fretje wat bewusteloos is of dreigt te raken NOOIT met vloeistoffen. Een spoed bezoek bij de dierenarts is dan het enige juiste.

Laat een fret met het vermoeden van een vergiftiging nooit opzettelijk braken!

Sommige gifstoffen kunnen verbranding van weefsel geven. Eenmalige passage is dan al schadelijk genoeg. Bovendien is de kans op verslikken erg groot.

Zelfs als de fret goed op de Norit reageert is het zeer belangrijk om contact met de dierenarts te (blijven) zoeken. Bij veel vergiftigingen is nabehandeling noodzakelijk; vele giffen kunnen (blijvende) schade aan lever en nieren veroorzaken.

Huisvesting

2016-04-27T12:26:03Z

Karen: /* Giftige tuinplanten */

==Huisvesting binnen==

====Houd je fret gezond en uit de problemen====

Fretjes zijn erg nieuwsgierig en kunnen daardoor makkelijk in de problemen raken. Dan hebben ze jouw hulp en soms de hulp van een dierenarts nodig. Het beste is om ongelukjes te voorkomen. Daar zijn wel manieren voor…

*zorg dat het fretje altijd onder toezicht is als het los is en speelt

*zorg dat de ruimtes waar je fret mag komen fretveilig zijn

*denk als een fret. Ga na wat er uitdagend uitziet en hoe een fret daar zou kunnen komen. Gebruik je gezonde verstand om te ontdekken wat gevaarlijk voor het diertje zou kunnen zijn.

*loop zacht en voorzichtig als je in dezelfde ruimte bent als loslopende fretten.

*laat een fret alleen achter onder toezicht van ervaren frettenmensen als je er zelf niet bij kunt zijn of op vakantie gaat.

====Spelen onder toezicht====

Een nieuwsgierige fret zal proberen overal in, op, onder of achter te komen. Soms is dat niet een plek waar dat ook verstandig is om naar toe te gaan. Het kan vast komen te zitten, opgesloten raken, ontsnappen, bij gevaarlijke of giftige stoffen komen, zo de hoogte in gaan dat een val fataal kan zijn, dingen eten die niet goed voor hem zijn en niet in de minste plaats uw huisraad naar eigen fretteninzicht veranderen…

Net als bij kinderen is alles wat verboden is super aantrekkelijk. Volhoudende fretten zullen alle moeite doen om te komen waar ze willen.
Bovendien houden ze van donkere en warme plekken om zich op te rollen en een heerlijk uiltje te knappen. Ze vinden soms de vreemdste plekken voor hun slaapuurtje. Als je dan niet weet waar je deugniet is gaan liggen, kun je lang bezig zijn met zoeken. Belangrijker is, dat als je niet weet waar het ligt te slapen je er ook per ongeluk op kunt gaan zitten of staan.

Over het algemeen zijn fretjes geweldig in het verzinnen van oplossingen voor hun probleem. Zoals het vinden van een weg naar een raam dat net op een kier stond...of om bij de plantenpot te komen om deze eens flink uit te graven.

Kun je even niet op je diertje letten, zet hem dan in een fretveilige ruimte of terug in de kooi.

[[Bestand:Sanne bij plant.JPG|300px]]

====Een fretveilige binnenruimte====

Fretten zijn heel anders dan een kat of een hond. De een gaat liever zijn eigen weg, de ander loopt je het liefst in alles achterna. Voor een fret is alles en iedereen van hem en ze hebben een onstuitbare onderzoekdrang. Elk gaatje of kiertje waar een kop doorheen kan, wordt meestal gevolgd door het lijf. Een risico om vast te komen zitten is reëel. Er zijn gevallen bekend van fretten achter de koelkast (koelvloeistof is zwaar giftig), onder keukenblokken, in bankstellen, tussen plafonds, in afvoerpijpen, door een gat in de kruipruimte onder huis terecht gekomen. Soms om nooit meer terug te keren …

Denk als een fret in de ruimte waar hij of zij vrij mag spelen. Ga op de grond zitten en bedenk wat er interessant zou kunnen zijn en hoe je daar zou kunnen komen. Geef niet te gauw op, dat doet je fret ook niet. Ze zijn echt slim genoeg om een voorwerp te verplaatsen om een opstapje te creëren (ja er zit veel kracht in die kleine lijfjes), ze kunnen goed klimmen, maar geen afstanden schatten. Met alle gevaren van een val waardoor er letsel kan ontstaan, of erger. Ze kunnen dingen eten die gevaarlijk zijn. Denk aan asbakken, rubber en groente of fruit. Maar ook een simpel glas water op een tafel is een uitdaging. Je kunt zelf wel bedenken wat er kan gebeuren als je er niet met je neus bovenop zit. Fretten kunnen ware verbouwers zijn. Boeken worden uit de kast gegooid, dvd’s worden eruit gesmeten en kasten krijgen een andere inrichting. Er zijn veel fretten die daarbij nog interessante items meenemen naar hun geheime schatkamers. Dus mis je een paar sokken, een vaatdoekje, een slof, een beursje of (dames opgelet!) pakjes zakdoekjes en tampons? Vind dan de bergplaats van je fret!

Een veilige speelplek voor een fret is een ruimte die geen gevaren kan opleveren voor je diertje. Zorg dat gaten en kieren afgedekt zijn, er geen zaken aanwezig zijn die giftig zijn en dat hij nergens ongeoorloofd in kan kruipen. Houdt ramen en deuren gesloten en op slot, of voorzie ze van een slot op kierstand, als je ze open wilt laten. Scherm gevaarlijke ruimtes af met een verwijderbaar schot of maak een playpen van glad materiaal, zodat ze er niet uit kunnen klauteren.

Er is veel fretveilig speelgoed in de handel om de speelruimte aantrekkelijk te maken. Denk aan tunnels, buizen, kleine knuffeldiertjes, gladde balletjes, dekentjes of lappen stof. Over het algemeen vinden ze het geweldig om ergens in te kruipen. Het is ook vrij eenvoudig om zelf speelgoed te maken van kosteloos materiaal of oude kleren. Zo is een oude spijkerbroek een geweldige speeltunnel, een oud laken of dekbedhoes een speelavontuur en een papieren zak een reden om te stuiteren en te mokken. Krakende plastic tasjes vinden velen ook geweldig. Geef deze alleen onder toezicht en knip de hengsels er af, zodat ze niet vast kunnen komen te zitten. Veel fretten vinden het heerlijk om te graven. Een bak met graafmateriaal, zoals zand, rijst of macaroni is een speeltuin op zich. Houdt wel rekening met rommel en sommige fretten eten rauwe rijst en macaroni. Uiteraard is dit gevaarlijk, dus blijf erbij om te zien of jouw diertje er ook zo een is. In dat geval neemt u het direct weg uit de speelruimte. Een doos met oud papier/kranten is ook geliefd.

Ook het eigen gedrag zal enigszins aangepast moeten worden als de fretten loslopen. Kijk waar je je voeten zet, loop rustig en ga niet zomaar ergens zitten zonder te kijken of er niet toevallig een fretje ligt te slapen. Open en sluit niet zomaar deuren, zonder je fretje in de hand te nemen of minstens in het oog te hebben. Laat geen gevaarlijke dingen slingeren en wees voorzichtig met eigen eten en drinken in het bijzijn van de fretten. Zet geen bloemenvazen neer waar ze bij kunnen komen. Denk aan losse draden van tafellampjes, strijkijzers oid. Het zijn geen knagers, maar ze kunnen wel materialen aan snoeren van tafel of kast trekken en verstrikt raken in de draden. Pas op met kamerplanten; velen zijn giftig! zie lijst [[Huisvesting#Giftige_planten]]

Dingen waar je je fret ver vandaan moet houden:

*schuim(rubber) als afwassponsjes, kussen/ballen vulling, stressballetjes

*spons en sponsachtig materiaal

*watten, oorstaafjes

*piepschuim

*schoonmaakmiddelen

*cosmetica, shampoo ed

*open haard, ook als deze buiten gebruik is en koelsystemen (gif)

*glas

*stofzuiger slangen

*vaatwassers en wasmachines (rubber en schimmels!)

*luidsprekers en subwoofers

*toilet. Houdt de klep dicht!

*vuilnisbakken

*kaarsen

*tabak (zeer giftig!)

'''Rubber''' moet even apart benoemd worden. De meeste fretten zijn er verzot op! Het is echter levensbedreigend als het ingeslikt wordt. Zelfs het meest soepele rubber wordt hard in het verteringsapparaat en verstopt de maaguitgang of darmen. Dit is een noodgeval voor de dierenarts! Alleen met een spoedoperatie is je fret nog te redden, als je op tijd bent.
Houdt dus alles van rubber uit de buurt van je fret. Denk aan oordopjes, schoenzolen, gummetjes, schuim of stuiterballen, rubberen (honden of katten)speeltjes, onderdelen van kinderspeelgoed (autowieltjes), dopjes onder notebooks en apparatuur, hoesjes voor mobiele telefoons, elastiekjes, handschoenen, condooms (ja, dat is gebeurd ) etc.
Kijk elk nieuw (fretten)speelgoed voor je dier na op de aanwezigheid van rubberen onderdelen. Helaas doen veel dierenspeelgoed fabrikanten het niet.
Kijk het speelgoed van je fret regelmatig na. Wat kapot is verwijderen.

Eigenlijk horen in een speelruimte van een fret geen schommelstoelen en stoelen met mechanismen, zoals uitklapbare voetensteunen. Er zijn al fretten gestorven doordat ze bekneld zaten. Staan ze bij jou in de kamer, gebruik ze dan niet zolang er fretten loslopen.

Wees heel voorzichtig met fretten en (jonge) kinderen. Meestal is het geen goede combinatie!

Het allerbelangrijkste is: ONDERSCHAT JE FRET NIET!!! Juist als je denkt dat je je dier ondertussen wel goed genoeg kent en alle streken al wel eens gezien hebt, heeft het iets nieuws voor je in petto.

Zoals eerder gezegd heeft je fret een veilige omgeving nodig, waar hij zichzelf en/of anderen geen kwaad kan aandoen. Minstens net zo belangrijk is een plekje waar je diertje zichzelf veilig voelt en zo ontspannen kan slapen. De fret beschikt over een lekkere bontjas en kan ook goed buiten gehouden worden. Het kan goed tegen de kou, maar erg slecht tegen de warmte.

Velen geven de voorkeur aan binnenshuis, vanwege de gezelligheid. Voor de meeste mensen betekent dat er dan voor een kooi gekozen wordt.

Er zijn vele soorten kooien; kant en klare draadkooien uit een dierenwinkel en zelfgemaakte kooien in verschillende modellen.
Als je het aan de fret zelf zou vragen wil hij het liefst iets waarin hij zich lekker kan verstoppen, donker is, weg van allerlei geluiden die hem kunnen storen en op een koele plaats.
Bedenk van te voren waar en hoe je je diertje wilt houden. Velen kiezen er voor om je fretje in de woonkamer te hebben. Bedenk dan wel dat je dier bloot staat aan alle geluiden en kunstmatig licht wat u produceert. Zoek een zo rustig mogelijke plek uit, buiten direct zonlicht (!), niet in het looppad of op een tochtige plek.
In principe is een kooi gemaakt om als rustplek te dienen en niet als speelruimte. Het hoeft geen enorme afmetingen te hebben. Er moet genoeg ruimte zijn voor een of meerdere poepbakken met een fatsoenlijk formaat waar de fret helemaal in kan gaan staan. Verschillende plekjes waar je diertje zich te slapen kan leggen en ruimte waar het ongestoord kan eten en drinken. De minimale afmetingen moeten toch wel zo’n 90 x 50 x 60 (B x D x H) bedragen. Groter mag altijd. Deze afmeting geldt in principe voor een fret. Worden er meerdere fretten in een kooi gehouden, is het aan te bevelen ze meer ruimte te gunnen. Houdt er ook rekening mee, dat als er meer verdiepingen komen er minimaal stahoogte is voor je fret op elke verdieping.

====Kooien====

Een zogenaamde draadkooi uit de dierenwinkel is een favoriete aankoop voor velen. Er zijn een aantal punten waar je op moet letten:

* Het moet een degelijk sluitmechanisme hebben. Sommige fretten zijn ware ontsnappingskunstenaars en hebben een kooideur snel open.

* De deuren moeten ruim van formaat zijn zodat je je diertje zonder duwen en stoten in en uit de kooi kunt nemen.

* De tralie afstand mag maximaal 2 cm bedragen en de tralies moeten van deugdelijk materiaal zijn.

* De gehele kooi moet eenvoudig te reinigen zijn. Elk hoekje moet meegenomen kunnen worden.

* Een kunststof onderbak is handig en hygiënisch.

* Plateaus moeten ruim van formaat zijn en mogen niet van ijzerdraad of gaas zijn. Dit in verband met het beschadigen van teentjes en andere lichaamsdelen.

* Voor een oudere fret liever een brede en lage kooi, dan een hoge en smalle. Oudere diertjes kunnen moeite krijgen met het vele traplopen en vallen ook gemakkelijker.

Een draadkooi is erg ‘open’. Veel fretten vinden dat niet prettig, maar als er geen keuze is zullen ze wel slapen. Je kunt proberen je fretje te gemoed te komen door meer geborgenheid te geven. Dat is al makkelijk te bereiken door een aantal zijden van de kooi met een doek af te dekken.

Aanwezige trappetjes bij voorkeur van goed te reinigen materiaal. Kunststof of gelakt/geschilderd hout is prima. Er moet wel enige vorm van antislip zijn, zodat ze niet weg glijden. Meestal is dit in de vorm van dwarslatjes. Metalen draadtrappetjes kunnen voor rammetjes gevaarlijk zijn. Zij kunnen met hun(haakvormige) penispuntje achter een draad blijven hangen en zichzelf ernstig verwonden. Zo’n trappetje is eenvoudig van een fleecehoesje te voorzien en het probleem is opgelost. Bovendien is het prettiger voor de tenen van je diertje.

Een traliekooi moet van deugdlijk materiaal gemaakt zijn. Sommige kunststof bakken buigen gemakkelijk door, waardoor er ruimte tussen de bak en de tralies kan ontstaan. Ook de kwaliteit van het traliewerk is van belang. Zwak traliewerk is een uitnodiging voor sommige fretjes om er uit te ontsnappen. Ze drukken eenvoudig net zo lang hun neus ertussen, totdat de tralies wijken. In de regel geldt hierbij; goedkoop is duurkoop.

Een zelfgemaakte kooi is ook een prima oplossing. Als je handig bent is zoiets redelijk eenvoudig te maken. Je kunt de hele kooi zelf ontwerpen en maken of een (oude) kast als basis gebruiken, mits de afmetingen voldoen.
Net zoals bij een draadkooi zijn er een aantal punten waar aandacht aan besteed moet worden. Veiligheid voor je fretje staat voorop. Gebruik geen giftige of poreuze materialen. Het moet goed en hygiënisch te reinigen zijn. Het moet van degelijk sluitwerk voorzien zijn. Er moet voldoende leefruimte voor je diertje zijn, dwz plaats voor meerdere slaapplekken, een ruime poepbak en ruimte om ongestoord te eten en drinken.
Ook voor een zelfgemaakte kooi geldt dat een fret het niet prettig vindt om in een ‘open’ ruimte te slapen. Een donkere en afgeschermde ruimte vinden ze het prettigst. Wil je graag een open kooi hebben omdat je dat erg mooi vindt, doe je dier dan een plezier en maak een gedeelte afgesloten. Daar kan het zich dan in terugtrekken als er behoefte aan is.

[[Bestand:100 2421.jpg|300px]]

[[Bestand:100 2422.jpg|300px]]

Voor meer foto's van kooi voorbeelden, zie op het forum onder Huisvesting/ kooivoorbeelden [[http://www.frettenvraagbaak.nl/forum/viewtopic.php?f=13&t=64]]

====Kooi inrichting====

Een kooi is in principe bedoeld om in te slapen, te eten en voor de sanitaire stop. Daar zijn voorzieningen voor nodig.

''Toilet''

Een poepbak is noodzakelijk. Deze moet zo ruim van formaat zijn dat je fretje er helemaal in kan staan. Opstaande randen zijn wel handig, want veel fretten poepen hoog tegen de achterwand. Het liefst in een hoek. Er zijn verschillende modellen goede frettenpoepbakken in de handel.

De bak dient gevuld te zijn met korrels. Fretten kunnen slecht tegen stof. Kleikorrels zijn dus niet de juiste keuze. Klompvormend materiaal kan ook gevaarlijk zijn. Als een fret er iets van binnen krijgt kan dat grote schade aan maag en/of darmen geven. Het meest gebruikt door fretteneigenaren zijn korrels van recycled papier of houtkorrels. Maak de bak dagelijks schoon. Schep de poep en urine plekken er uit, haal eventueel een sopdoekje door de bak en vul zo nodig vulling bij.

Plaats de bak op een plek in de hoek van de kooi. Dat speelt het meeste in op de behoefte van de fret om in hoeken hun behoefte te doen. Het kan nodig zijn een tweede bak op een andere plek te plaatsen, als je fret onzindelijk is. Of als je een erg grote kooi hebt. Sommige fretten hebben de neiging om de bak om te gooien of de hele kooi door te slepen. Zet het dan vast.

''Eten en drinken''

Ook eten doen veel fretjes het liefst op een rustig en beschut plekje. Plaats je voerbakje op een strategisch plekje (niet direct naast de poepbak dus)

Water kun je aanbieden in een waterbakje of een drinkflesje. De keuze is aan jullie zelf en het fretje. Sommige fretjes drinken slecht uit een flesje en dat kan gezondheidsproblemen geven. Andere fretjes vinden een flesje helemaal geweldig en gebruiken het ook als speelgoed. Controleer een flesje regelmatig op scherpe randjes bij het mondstuk en of het niet verstopt is. Ververs het water regelmatig. Gebruik je een waterbakje, zorg dan voor een stabiel bakje wat niet omkiept als ze op de rand gaan staan en die ze niet zelf om kunnen gooien. Er zijn schaaltjes in de handel die aan de kooi te bevestigen zijn, zodat deze euvels verholpen zijn. Ververs het water elke dag.

''Slapen''

Een fret is gek op slapen! Ze slapen gemiddeld zo’n 18- 20 uur per dag. Ze kunnen ook heel diep slapen. Hoe ouder je fretje, hoe meer het zal slapen.

Een fretje houdt er van om beschut te slapen en meerdere slaapplekken te hebben. Slaapzakjes, hangmatten waar je diertje in kan kruipen, kubussen en mandjes met dekentjes zijn fijne plekken voor je fret om zich te verstoppen en heerlijk relaxed te slapen. Losse ruime dekens waar ze in weg kunnen kruipen zijn ook geschikt. Gebruik bij voorkeur geen grof geweven stoffen of badstof. Daar kunnen de nagels in vast komen te zitten. Was alle stoffen kooibekleding en beddengoed elke week uit met een mild ruikend of parfumvrij wasmiddel en gebruik geen wasverzachter met parfum.

Je kunt je fret nog meer verwennen door een slaaphok in de kooi te plaatsen. Een geschilderd of gelakt houten hokje met een formaat waar je diertje uitgestrekt in kan liggen, met een dekentje, slaapzakje en een zachte ondergrond (matrasje of stuk vetbed). Een opening waar je fretje makkelijk in en uit kan van zo’n 11 cm Ø en een te openen boven klep om goed te kunnen schoonmaken. Je kunt er ook voor kiezen een bodemloze versie te maken, dat is ook goed te reinigen.

Speelgoed in de kooi is in principe niet nodig. Je geeft je fretje toch genoeg speeltijd buiten de kooi? Voor jonge fretjes en pups kan het soms handig zijn een klein speeltje in de kooi te hebben, zodat ze iets te doen hebben als ze even moeten wachten, of hun ritme nog moeten vinden. Uiteraard is dit een veilig frettenspeelgoedje of een klein knuffeldiertje. Sommige pups vinden zacht babyspeelgoed met een rammeltje of een kraakgeluidje geweldig. Controleer regelmatig dat het niet beschadigd is en daardoor gevaar voor je diertje kan vormen.

====Een aparte frettenkamer====

Fretten hebben behoefte aan rust. Ook lijkt het uit onderzoeksresultaten zo te zijn dat de veelvuldig voorkomende bijnierproblemen gerelateerd kunnen zijn aan een overdaad aan kunstlicht. Hun biologische klok zou er door ontregeld kunnen raken. Mocht je voor je fretjes geen rustige omgeving kunnen bieden in jouw leefruimte, of altijd de lichten aan willen hebben als het buiten donker is, dan kan een aparte frettenkamer een oplossing zijn. Er zijn ook mensen die een frettenkamer hebben, omdat de geur en de rommel dan beperkt blijft tot die ruimte. Ook als er in de leefruimte gerookt wordt is het verstandig om een aparte rookvrije ruimte voor je fretjes te hebben.

Als de frettenkamer op slot kan en er geen gescheiden groepen dieren zijn, zijn er mensen die er voor kiezen hun diertje dan de hele kamer ter beschikking te stellen. Ze hebben dan geen kooi. Dit vereist wel, dat er absoluut niets in de kamer is, wat gevaar voor je dier kan opleveren als jij er niet bij bent. Ook dien je extra oplettend te zijn bij het openen en sluiten van de deur, zodat je fretje er niet toch even gauw tussendoor schiet.

Vaak wordt er toch voor een kooi gekozen. Al is dat alleen al omdat er meerder fretten aanwezig zijn, die apart gehuisvest worden.

Zorg ook in een aparte frettenkamer voor absolute veiligheid en houdt de kamer uit direct zonlicht. Een ruimte op het noorden is het meest ideale. Anders is zonnewering en een airco een oplossing om de temperatuur binnen de perken te houden. Ramen dienen van deugdelijk hang en sluitwerk te zijn voorzien, bij voorkeur met een slot. Een mogelijkheid om het raam op een ventilatiestand te zetten, zonder gevaar voor de fret is erg prettig.

De kamer zelf kan ingericht worden als speelkamer. Hier heb je de mogelijkheden om ook speelmateriaal aan de muur te bevestigen, zoals buizen, trappetjes en planken, waar je fretje over en doorheen kan lopen. Houdt er wel rekening mee dat fretjes van regelmatige afwisseling houden om zich niet te gaan vervelen. Zijn ze absoluut alleen aangewezen op de speelkamer als enige losloop gelegenheid, zal je creatief bezig moeten zijn met nieuwe en uitdagende spelmaterialen. Wissel regelmatig van speelgoed en ga er zelf bij zitten om met je diertje(s) te spelen.

Zorg dat alle zaken waar je fret niet bij mag komen, zoals verzorgingsartikelen, afgesloten en onbereikbaar voor je dier zijn.

==Huisvesting buiten==

====Een fretveilige buitenruimte====

Veel fretten doe je geen groter plezier, dan ze een buitenspeelruimte te geven. Buiten voelen ze wind in de haren, zijn veel meer geuren en geluiden en ondervinden ze weersomstandigheden aan den lijve. Met een zo natuurlijk mogelijke speelruimte maak je het helemaal een paradijsje. Graven en spetteren zit hen gewoon in het bloed. Jagen op insecten, vlinders en wormen is een groot plezier en heerlijk door het gras of de planten rollen is ontspannend.

Je besluit dat je dit jouw fret ook wilt gunnen. Goed idee! Maar er komt wel wat bij kijken om het veilig voor je dier te houden.
Fretten zijn soms ware Houdini´s en het laatste wat je wilt is je fretje buiten kwijtraken. Buiten geldt de regel ´waar de kop door kan volgt de rest (of hij zit vast)’ nog veel sterker dan binnenshuis. Het zijn goede gravers en sommige fretten zijn volleerde klimmers. De ruimte waar ze buiten mogen vertoeven moet 100% uitbreek vrij zijn.

Als eerste moet er een veilige en niet beklimbare omheining zijn. Dit kan een stenen muur zijn, een gladde houten wand of tuinhek of enig andere omheining afgezet met minimaal 80 cm plexiglas aan de zijde waar de fretten loslopen. Ook is het niet verstandig om direct in de buurt van de omheining bomen, grotere heesters of struiken, klimplanten, tafels, stoelen en andere tuinaccessoires te plaatsen. Dat kunnen uitstekende opstapjes zijn om te ontsnappen.

[[Bestand:Omheining frettentuin.JPG|300px]]

Graven zit er van nature in. Hun wilde broer, de bunzing, leeft in diepe holen onder de grond. Je fret zal elk plekje zand of aarde willen omspitten en holen of tunnels maken. Daarbij houdt het echt geen rekening met de mooie tuinplantjes die er staan te bloeien, of een aangelegd terras. Instortingsgevaar ligt op de loer, waardoor je diertje gevangen kan komen te zitten of zich verwonden. Een mooie, strakke grasmat wordt ook met diverse gaten voorzien. Niet leuk voor de hardwerkende grasmaaier, maar minder gevaarlijk voor de fret; alhoewel je diertje altijd bereikbaar voor je moet kunnen zijn. Het is dus maar de vraag of het wel zo verstandig is om ze zo ver te laten graven, dat je de halve tuin moet gaan omspitten om je lieveling weer te pakken te krijgen. Een aparte zandbak is een goed alternatief. Zorg er voor dat er ook geen zand of aarde strook langs de omheining loopt. Dat is een ontsnappingsroute voor je slimmerik.

Water vinden veel fretten geweldig speelgoed. Het koelt de pootjes in warm weer, het spettert, maakt kringen, ruikt anders dan de waterbak in de kooi en je kunt het drinken. Fretten zijn van nature goede zwemmers. Een vijver is echter niet zonder gevaar voor verdrinking. Zijn er waterelementen aanwezig, die dieper zijn dan borstdiepte van je dier, is constant toezicht nodig, zodat er direct ingegrepen kan worden indien nodig. Neem dit heel serieus! Kun je geen toezicht bieden, zorg dan dat je dier er absoluut niet bij kan komen. Een teiltje water geeft ook veel plezier.

[[Bestand:Viespiet Jillz.jpg|300px]]

Sluit gevaar van boven ook niet uit. Kraaien, eksters, katten en honden kunnen het op je fret voorzien hebben en de nodige schade aanrichten, soms met fatale afloop. Zorg dat er schuilgelegenheid is voor je fret. PVC buizen, afgesloten houten hokjes met een alleen voor fretten toegankelijke opening en uitgeholde boomstammen zijn veilige havens voor je fretje buiten. De aanwezigheid van meerdere vlucht plekken geeft de fret ook een veilig gevoel. Hierdoor zal je fretje meer plezier aan het buitenspelen beleven.

Veel planten zijn giftig; zo ook tuinplanten, zie lijst [[Huisvesting#Giftige_tuinplanten]]. Zorg dat op plaatsen waar je fret zich tussen de planten mag begeven geen giftige exemplaren staan. Denk aan bloembollen! De meesten zijn erg giftig en fretten graven ze op en kunnen er van eten. Je kunt altijd besluiten een ‘frettentuintje’ voor je diertje aan te leggen. In een bak, of een stukje grond wat binnen hun speelruimte beschikbaar is een aantal planten in de aarde zetten, waar ze plezier mee mogen maken. Verwacht niet dat deze planten een lang leven beschoren zal zijn. Het plezier voor je fretje is wat hier geldt. Sommige fretten ontpoppen zich als volleerde hoveniers en richten hun tuin naar eigen believen in.

[[Bestand:100 2608.jpg|300px]]

Heb je geen tuin, maar wel een balkon? Daar gelden dezelfde regels als in de tuin. Zorg dat het 100% ontsnapveilig is. Bij een appartement is niet alleen het gevaar dat je je diertje niet meer terugvindt, maar een val van grote hoogte zal je dier meestal niet overleven.
Op een balkon is goed te werken met diverse houten of kunststof bakken waar zand, aarde(met of zonder plant) en water neergezet kunnen worden. Daar kan je diertje naar hartenlust rommel maken, iets wat binnen vaak niet gewaardeerd zal worden.

Heb je helemaal geen buitenruimte of een tuin die niet fretveilig gemaakt kan worden? Dan kun je proberen met je fret te gaan wandelen. Er zijn fretjes die het heerlijk vinden, na een gewenningsperiode. Anderen vinden het doodeng of gewoon helemaal niets.

Een heel belangrijke noot: '''fretten kunnen slecht tegen direct zonlicht en warme temperaturen!''' Laat je fret niet in de tuin zonder schaduw en schuilmogelijkheden uit de zon op zomerdagen. Zorg dat de warmste momenten van de dag, bij temperaturen vanaf 23 °C in volle schaduw of binnenshuis worden doorgebracht. Op warmere dagen zijn (meerdere) lage bakjes of schalen met water erg prettig voor je diertje om doorheen te lopen. Sommigen gaan er zelfs in liggen, dus zorg voor hooguit 2 cm water in de schaal, zodat ze niet kunnen verdrinken.
Kijk bij alles over een veilige frettentuin ook even bij voorbeelden van huisvesting-buiten op ons forum [[http://www.frettenvraagbaak.nl/forum/viewtopic.php?f=13&t=43]]

====Je fret buitenshuis houden====

Een fret is een pelsdier. Dat betekent dat mits het genoeg opbouwtijd heeft gehad, het heel goed een heerlijke wollige wintervacht maakt. Fretten kun je dus heel goed buitenshuis houden. Er moeten ook hier een aantal aandachtspunten vermeld worden.

Zoals al eerder gezegd; een fret KAN NIET TEGEN DIRECTE ZON EN WARMTE! Zorg dat het frettenverblijf uit de zon geplaatst is. Dit kan goed in een tuin(gedeelte) op het noorden. Je diertje zal zich ook tegen slechte weersinvloeden moeten kunnen verschuilen. Harde wind, regen en ernstige kou in zijn slaapvertrekken, zijn ook voor een fret niet prettig. Er dient dus gezorgd te worden voor een afgesloten ruimte waarin je dier zich kan terugtrekken. Deze ruimte moet in strenge kou en bij Noordoostelijke winter wind goed geïsoleerd kunnen worden.

Er zijn veel mogelijkheden voor een buitenverblijf en er is grote keuze in kant en klare hokken. Sommigen hebben een schuurtje met aangesloten ren voor hun fretjes, zodat er gelijk een beschermde en afgesloten speelgelegenheid is. De inrichting van de kooi heeft dezelfde voorwaarden als bij een binnenkooi, d.w.z. het moet voorzien zijn van een of meerdere toiletbakken, een etensbakje, waterfles of schaal en het liefst meerdere slaapplaatsen hebben. Ook de minimale afmetingen zijn gelijk aan die van de binnenkooi.

[[Bestand:Buitenhok Monique.jpg|300px]]

[[Bestand:Buitenhok Monique II.jpg|300px]]

Ook als je fretje buiten verblijft, zal het dagelijks gecontroleerd moeten worden, van vers water en eten voorzien en het genoeg speeltijd buiten de kooi gunnen. Indien er een grote ren aanwezig is, zal er spelmateriaal gewisseld moeten worden, poepbakken verschonen en de ren zelf schoonmaken. Een fret buiten betekent niet minder werk!

Zeker tijdens de wintervorst zal er regelmatig gezorgd moeten worden voor vers water, dat bevriest natuurlijk. Extra warmte dmv isolatie en (wollen) lappen worden op prijs gesteld en zal bij strenge vorst noodzakelijk zijn. Bedenk dat een bunzing in het wild diepe holen onder de grond heeft, die warmte isolerend werken. Onze huisfretjes moeten het vaak met een enkel slaaphokje met een dun houten wandje doen. Dat is niet voldoende om je diertje genoeg warm te houden! Leg een dikke laag kranten met daarop stro op de bodem, daarop een warme deken en vul de rest van het slaaphok op met stro en dek weer af met kranten.
Het spreekt voor zich dat als zulke maatregelen nodig zijn, je fretje ook geen lange buitenspeeltijd kan verdragen. Laat het als er behoefte aan is in een (onverwarmde) binnenruimte de pootjes strekken en van jouw aandacht genieten.

Als u de buitenkooi zelf maakt kunt u altijd een dubbelwandig slaaphok met isolatie ertussen overwegen. Dat houdt het geheel in de zomer ook iets koeler.

Wil je je fretje buiten gaan houden, begin dat al met het naar buiten verplaatsen en wennen in de late lente en/of zomer. Dan geef je je diertje genoeg gelegenheid om een mooie wintervacht en winterspek op te bouwen. Een binnenshuis gehouden fret na 1 oktober nog naar buiten verhuizen kan echt niet meer.

===Wandelen met je fret===

Ook het wandelen met je fret zal aan een aantal regels moeten voldoen. Een fret is een schemerdier. Wandelen op klaarlichte dag zal het overgrote deel van de fretten niet waarderen.

Honden zijn een gevaar voor je fret, ook aangelijnd! Het is slechts een hap en jouw lieveling is ten dode opgeschreven. Katten kunnen ook erg vervelend zijn, maar over het algemeen maken deze zich uit de voeten bij het zien en ruiken van een fret. Ze zullen er in ieder geval niet zo snel hun tanden in zetten. Ga dus wandelen op tijden en plaatsen waar je niet snel een hond zal tegenkomen. Dat betekent vaak voor dag en douw je bed uit. Zoek een wandelomgeving uit die interessant is voor je fret. Een voetpad loopt voor jou misschien prettig, maar daar is een fret gauw op uitgekeken. Een groene omgeving met gras, aarde en water (sloot) is veel leuker. Als je fret eenmaal goed gewend is en plezier beleefd in het buiten wandelen, zijn stukken door de wijk ook heel leuk om uiteindelijk op interessante plekken uit te komen.

Je fret zal moeten leren wat een tuigje is. Een goed passend tuigje is onontbeerlijk; ze kunnen zich er heel snel uitwerken. Er zijn verschillende modellen. Kies een model wat goed op maat te maken is. Wat het beste is, is afhankelijk van de bouw van je diertje. Onze ervaring is, dat een zogenaamd lussentuigje zeer onveilig is! Vaak voldoet een tuigje met een halsriem en borstriem het beste. Het fijnst is het als deze traploos in te stellen is en klick sluitingen heeft. Die zijn goed op maat te maken en snel aan en uit te doen. Een fretje is nu eenmaal niet het meest rustige en geduldige diertje. De halsriem moet zo strak zitten, dat als de hals uitgestrekt wordt het nog steeds aansluit. Het borststuk mag ietsje meer speling hebben, maar het moet zo aansluiten dat de pootjes er niet tussendoor getrokken kunnen worden. Te strak is ook niet goed. Laat een ervaren frettenwandelaar anders de eerste keer helpen met het goed op maat maken. Wen je fret thuis aan het tuigje voordat je hem de eerste keer mee naar buiten neemt. Je fret zal waarschijnlijk gelijk proberen zich van het tuigje te ontdoen. Het beste is om je diertje af te leiden. Pak het favoriete speeltje of doe het tuigje om op etenstijd en schotel de maaltijd gelijk voor als je het tuigje omgedaan hebt. Na verloop van tijd zal het niet meer als vervelend ervaren worden.

[[Bestand:Droopy frettentuigje.jpg|300px]]

harnasje

[[Bestand:Devel tuigje.jpg|300px]]

tuigje

[[Bestand:Tuigje gool.jpg|300px]]

koordtuigje

Wandelen moeten ze leren. De meesten vinden het de eerste paar keren eng. Bouw het heel langzaam op en kijk goed of je dier het wel leuk vindt.

Zoek voor de beginperiode een veilige, rustige en voor de fret interessante plek uit, op een stille tijd van de dag. Het beste is vroeg in de ochtend. Ga er heen met je diertje in een vervoersmand, met een vertrouwde geur bij zich. Een gebruikte deken of slaapzak is prima. Zorg dat je het tuigje thuis al om hebt gedaan! Zet de vervoersmand op de grond en doe na enkele minuten het deurtje open. Zorg dat je de lijn in de hand hebt. Nu laat je het aan je diertje over. Sleur het niet uit het kooitje, pak het niet op. Laat het rustig zelf de boel ontdekken. Sommigen komen de eerste keer niet eens de kooi uit, maar hebben al genoeg aan alle vreemde geuren en geluiden.

Na hooguit 10 minuutjes is het voor de eerste keer wel genoeg. Mocht je fret naar buiten gekomen zijn, zet het dan terug in de vervoersmand en sluit de deur. Ga terug naar huis en neem daar nog even de tijd voor je dier.

De volgende keren volg je hetzelfde patroon. Als je merkt dat je fretje het erg leuk vindt kun je langzaam aan de tijden wat opvoeren, steeds 5 minuten erbij. Merk je dat je dier het helemaal nog niet leuk vindt of erg bang is, geef hem dan de tijd, praat rustig tegen hem en overdoe het niet.

Blijft hij angstig, las dan een pauze in van enkele weken en probeer het dan nogmaals. Mocht het dan hetzelfde resultaat geven, dan vind jouw fret het mogelijk niet leuk of is te angstig op de plaats die je hebt uitgezocht. Blijft je diertje ook angstig op andere plekken, dan doe je het er echt geen plezier mee en kun je er beter mee stoppen.

In het begin zal je regelmatig een borstelstaart zien bij je dier en zal het mogelijk ook laag bij de grond sluipen. Dit is angst/onzekerheid voor het onbekende. Als je diertje het uiteindelijk leuk gaat vinden zal het gewoon gaan lopen, rennen, springen, graven en rollen. Dit kost wel wat tijd en bij onbekende plekken zal het mogelijk weer eerst even een dikke staart krijgen. Een dikke staart kan ook een teken van opwinding zijn.

Laat je diertje zelf bepalen waar het heen wil, zolang het veilig is. Laat het zelf zijn pad zoeken. Jij wandelt er slechts achteraan. Het tegenover gestelde dus van een hond uitlaten. Zo zal je fret de meeste plezier beleven; het kan geursporen volgen. Waterkanten zijn vaak erg interessant. Pas wel op dat je fret niet in de sloot terecht komt.

Jij als begeleider zal de omgeving goed in de gaten moeten houden. Wees alert op honden, fietsers, brommers en ander verkeer. Laat je fret niets zomaar eten; een dode muis kan vergiftigd zijn. Bij mogelijk gevaar is de eenvoudigste oplossing om je fret even op te pakken.

Wees een verantwoordelijke fretteneigenaar. Zorg dat jouw dier ook geen overlast voor anderen bezorgd. Laat het dus niet op particulier terrein gaan, zoals tuinen van omwonenden. Ook kunnen anderen erg bang zijn voor een fret. Laat jouw diertje dus niet zomaar naar vreemden toelopen.

Een belangrijke opmerking nog: '''zorg dat je fret gechipt is en ingeënt tegen hondenziekte!''' Dit is voor elke fret noodzakelijk, maar in het bijzonder voor een fret die buiten wandelt. Op straat en openbare groengebieden is kans op besmetting zeer groot. Over het algemeen is hondenziekte dodelijk voor fretjes.

===Reizen met je fret ===

Over het algemeen kun je je fret overal mee naar toe nemen, maar houd er rekening mee dat het vaak stress kan opleveren voor je fret.
De vreemde omgevingen, de geluiden, vreemde luchtjes en dergelijke kunnen je fret onrustig ( en / of ziek ) maken.

Je kunt gebruik maken van speciale carriers om je fret in te vervoeren, bijvoorbeeld een hard plastice carrier voor katten, een grote kooi, een draagtas, of je kan je fret een tuigje om doen, maar pas met een tuigje wel op in de auto, dat je met iemand samen rijdt die je fret vasthoudt als jij rijdt.
Het ligt er aan wat je fret gewend is, waar je heen gaat, hoe veilig het is en hoe lang de reis gaat duren. De kooi moeten uitgerust zijn met een drinkflesje en een eetbakje, daarnaast wat doeken of een hangmat om in weg te kruipen en tegen de tocht, een poepbak met korrels.
Houd de temperatuur goed in de gaten, het mag niet te warm, nog te koud worden voor je fret, voorkom ook dat hij op de tocht zit.

====In de auto ====

De meeste fretten hebben geen probleem met het rijden in de auto, de veiligste manier van vervoer is een goede, stevige gesloten carrier die je kunt vastzetten op de achterbank. Het zitten in een carrier wekt wel wat irritatie op bij de fret, ze kunnen gaan krabben en bijten in de tralies om duidelijk te maken dat ze eruit willen. Zet de carrier goed vast op de achterbank met de veiligheidsriemen.
De fret loslaten in de auto is uit den boze, ze kunnen onder het gaspedaal of de rem terecht komen met alle gevolgen van dien, het leidt je ook af van het rijden.
Tevens kunnen ze ontsnappen en gaan ze de weg op. Zet een klein drinkbakje in een groter dieper bakje om het knoeien van water tegen te gaan of gebruik een drinkflesje dat je vastzet aan de tralies, water is erg belangrijk voor je fret.
Duurt de reis langer dan 3-4 uur, zorg dan voor genoeg voer in de carrier in de vorm van brokken en / of prooi.

Mocht je fret angstig zijn in de auto, maak dan gebruik van een doek die je over de carrier doet zodat het donker is voor je fret. Zo zien ze niks en het heeft vaak als resultaat dat ze rustig worden en mogelijk gaan slapen.

====Reizen per vliegtuig ====

Niet alle luchtvaartmaatschappijen nemen fretten mee aan boord, informeer daar naar voordat je een reis boekt of het is toegestaan dat je een fret mee neemt.
Het vervoeren in de speciale vrachtruimte voor dieren in het vliegtuig is ook niet altijd toegestaan en is ook zeker niet aan te raden in verband met de temperatuursverschillen voor je fret. Stel dat er een kat of ander dier naast geplaatst wordt dan levert dat veel stress op gedurende de hele reis.
Daarnaast is niet in elk land een fret toegestaan.
Je fret rustgevende middelen geven (verdoven) is erg onverstandig, het desoriënteert hem en je fret krijgt het zwaarder om zijn eigen lichaamstemperatuur te regelen.
Mogelijk kan ook het verschil in temperatuur zijn invloed hebben voor wat betreft medicatie voor je fret, mocht hij dat krijgen. Het kan een speciaal effect teweeg brengen door het hoogteverschil waar je in terecht komt wat kan leiden tot een vergroot risico van overdosering.
Moet je je fret toch mee willen nemen op een vlucht, informeer dan vooraf goed wat de mogelijkheden zijn.

====Je fret in het buitenland====

Informeer van te voren of je fret welkom is in een hotel, uiteraard houd je je fret dan in zijn carrier. Laat altijd een briefje achter voor het kamerpersoneel dat er een fret aanwezig is in de kamer.

Informeer ook of er een quarantaine tijd bestaat voor het desbetreffende land voor je fret.

====Verplichte enting en identificatie====

• Een enting tegen Hondsdolheid (rabiës) is in de meeste landen verplicht.
Wanneer je je fret meeneemt naar het buitenland moet deze tegen hondsdolheid (rabiës) geënt worden. Voor de meeste landen geldt dat de rabiësenting een maand voor vertrek gegeven dient te zijn (uitzonderingen Groot-Brittannië en Scandinavië; 21 dagen voor EU landen). Zie ook [[Verzorging#Vaccinatie]]

• Een Europees dierenpaspoort.
Ook is een Europees dierenpaspoort verplicht waar alle entingen en/of registraties in staan vermeld. Tijdens de vaccinatie zal er een exemplaar aan je worden verstrekt.

• Elektronische identificatie.
Chippen is het elektronisch identificeren van de fret. Als je fret gechipt en geregistreerd is, kan deze gemakkelijker worden teruggevonden. Asielen en dierenartsen kunnen via de chip het identificatienummer lezen en zien in de computer wie de eigenaar is. Dit centrale systeem maakt het mogelijk jouw dier snel te traceren, ook in het buitenland. Voor het buitenland is een chip daarom verplicht.
Daarnaast hebben sommige landen (o.a. Engeland, Noorwegen, Zweden) nog aanvullende eisen. Zie ook [[Verzorging#Identificatie chip]]

Mocht je toch willen gaan reizen met je fret informeer dan tijdig bij je dierenarts of de Frettenkliniek naar de verplichtingen van dat moment op het gebied van entingen e.d. en de verdere mogelijkheden, zodat je onderweg niet voor verrassingen komt te staan en je fret geen schade van de reis gaat ondervinden.

Realiseer je goed waar je aan begint en of het wel verstandig is.

==Giftige planten en huis-tuin-en-keuken artikelen ==

Veel planten en bloemen kunnen giftig of irriterend zijn voor je fret. Houdt daar rekening mee als je jouw diertje lekker zijn gang wil laten gaan in een plantenbak. Hieronder vind je een lijst met giftige planten voor binnen en buiten.
Wees gewaarschuwd met snijbloemen. Over het algemeen zitten er in boeketten wel een of meerdere giftige bloemen of groen. Bij sommige bloemen kan ook het water giftig zijn! Houd uit voorzorg je fret bij snijbloemen vandaan.

====Giftige kamerplanten====

* Agave: met name de wortel giftig

* Allamanda: waarschijnlijk gehele plant giftig

* Alocasia (Olifantsoor): sap giftig.

* Amaryllis (Hippeastrum): knol zeer giftig!

* Anemoon: meeste soorten giftig, vooral het sap

* Anthurium: vooral zeer jonge bladen en kolven giftig.

* Asclepias: waarschijnlijk gehele plant giftig

* Azalea: gehele plant zeer giftig!

* Christusdoorn: gehele plant giftig vanwege giftig melksap

* Chrysant: niet geheel bekend welk deel giftig is. Het is bekend dat dieren er ziek van worden, ook bij het drinken van Chrysanten snijbloemen water.

* Clerodendrum: gehele plant giftig

* Clivia: gehele plant giftig, met name wortelstok en bladen giftig

* Croton: melksap matig giftig

* Cyclaam: voornamelijk de knol giftig

* Dieffenbachia: gehele plant zeer giftig!

* Exacum-affine (bitterblad): gehele plant matig giftig

* Fatsia japonica (vingerplant): gehele plant, met name de bessen giftig

* Ficus: met name het melksap matig giftig.

* Gatenplant: bladen en stengels giftig.

* Gloriosa: gehele plant zeer giftig, met name de knollen!

* Herfststijloos: gehele plant zeer giftig!

* Hortensia (Hydrangea): gehele plant giftig

* Hoya: gehele plant in meer of mindere mate giftig

* Hyacint: vooral bollen en zaad giftig

* Iris/Lis: gehele plant giftig

* Kamerbrem: gehele plant giftig

* Kegelsleutelbloem: gehele plant giftig

* Kerstroos: gehele plant giftig

* Kerstster /Poinsettia: gehele plant giftig vanwege giftig melksap

* Klimop: bessen en bladen giftig

* Lathyrus: vooral zaden giftig

* Lelietjes-van-dalen: gehele plant zeer giftig, met name bloemen en bessen!

* Narcis: gehele plant giftig, met name de bol en het bloemenwater

* Oleander: gehele plant giftig, vooral de bladen, zeer giftig, katten kunnen al ziek worden van het lebberen van water dat in het schoteltje onder de pot doorlekt!

* Oranjeboompje: oranje-rode appeltjes matig giftig

* Philodendron: gehele plant giftig.

* Sanseveria: gehele plant licht giftig

* Sierpeper: vruchten mogelijk giftig, zeer scherp smakend

* Sneeuwklokje: gehele plant giftig

* Spathiphyllum (Lepelplant): gehele plant giftig

* Tulp: gehele plant, met name de bollen licht giftig

* Vinca: gehele plant zeer giftig, met name wortels!

* Vogellijm/Maretak: gehele plant giftig

* Yucca: gehele plant licht giftig

* Zamioculcas: gehele plant giftig

* Zantedeschia: gehele plant giftig.

Pas op met snijbloemen!! Vooral lelies en monnikskap zijn erg giftig, maar ook het veelvuldig gebruikte groen kan erg giftig zijn.

Zet een vaas met snijbloemen uit voorzorg altijd buiten bereik van je fretten.

====Giftige tuinplanten====

* Aardappel: gehele plant en groene knollen giftig
* Aconitum(monnikskap): gehele plant en wortels, met name het blad zeer giftig! Ook bij aanraking!
* Aristolochia: gehele plant zeer giftig!
* Aaronskelk: gehele plant giftig
* Arum: zeer giftig!
* Atropa Bella donna (Wolfskers): gehele plant zeer giftig!
* Aubergine: gehele plant giftig
* Bereklauw: gehele plant giftig en zeer irriterend!
* Bitterzoet: met name de(onrijpe) bessen zeer giftig!
* Blauwe regen: takken, peulen en zaden giftig
* Boerenwormkruid: gehele plant giftig
* Boterbloem: gehele plant giftig
* Buxus: gehele plant zeer giftig!
* Cala/Zantedeschia: gehele plant giftig
* Cicuta virosa (waterscheerling): gehele plant en wortelstok zeer giftig! Deze plant wordt in tuinen in principe niet aangeplant vanwege de hoge mate van giftigheid
* Datura (doornappel): gehele plant zeer giftig! 15 zaden zijn voor een kind al dodelijk…
* Dicentra (tranend hartje): gehele plant zeer giftig!
* Digitalis Purpurea (vingerhoedskruid): gehele plant, met name bladeren en zaden zeer giftig!
* Duitse pijp: gehele plant zeer giftig
* Eonymus (kardinaalsmuts): zaad, blad en bast zeer giftig!
* Gouden regen: gehele boom, maar vooral de zaden zeer giftig! Tussen 8-20 zaden voor de mens dodelijk
* Hedera helix (klimop): blad en bessen (bij grotere hoeveelheid inname) giftig
* Herfststijlloos: gehele plant zeer giftig!
* Hyacint: gehele plant, met name bol en zaden zeer giftig!
* Iris (sommige soorten): wortelstok giftig
* Karmozijnbes: gehele plant met name de vruchten giftig. Onrijpe vruchten zeer giftig!
* Kerstboom: naalden en bast giftig! Water waar de boom in staat of waar naalden in hebben gelegen kunnen heftig irriterend op de slijmvliezen werken, zo ook maag/darm!
* Kerstroos: gehele plant en zaden giftig
* Klaproos (papaver): zeer giftig!
* Lantana: niet rijpe vruchten zeer giftig!
* Lathyrus: zaden giftig
* Lelie (sommige soorten): gehele plant giftig
* Lelie der dalen: gehele plant giftig. Ook gedroogd!
* Levensboom (Thuja): gehele plant, met name blad zeer giftig!
* Liguster: gehele plant giftig
* Lobelia: gehele plant giftig
* Lupine: zaden zijn giftig
* Maretak: bessen en bladeren giftig
* Mistletoe: bessen zeer giftig!
* Nachtschone: wortel en zaad giftig
* Narcis: bol giftig
* Oleander: gehele plant is zeer giftig! Ook gedroogd. Houdt rekening met afgevallen bladeren en bloemen! Van deze plant worden veel vergiftigingen gemeld bij dieren!
* Peperboompje: alle delen van de plant zeer giftig! Het sap van de bast ook bij aanraking. Een bes kan al dodelijk zijn voor een huisdier!
* Rhododendron: blad en bloem met name voor dieren zeer giftig!
* Ridderspoor: zaden en jonge scheuten giftig!
* Salomonszegel: bessen zijn giftig
* Sedum (sommige soorten): gehele plant giftig
* Sierrabarber: bladeren giftig
* Sierwinde: zaden giftig
* Taxus Baccata (venijnboom): gehele plant is zeer giftig! Erg gevaarlijk zijn met name de pitten in de aantrekkelijke vruchten!
* Vogelmelk: bollen zijn giftig. Sap is irriterend voor de huid
* Wingerd: de bessen zijn giftig
* Wolfsmelk: zaden en melksap is giftig. Melksap is met name schadelijk bij aanraking van de ogen!
* Wonderboon: met name zaad en wortels zeer giftig! 1-3 gekauwde zaden kunnen voor een kind al dodelijk zijn.
* Zevenboom: alle delen zijn zeer giftig!
* Zwarte Nachtschade: zeer giftig onkruid. Gehele plant, maar met name de onrijpe groene bessen zijn zeer giftig!

LET OP: cacao doppen in de tuin zijn ook bijzonder giftig voor je fret! Laat ze daar niet in spelen of in graven. Sommige fretten vinden de smaak van cacao erg lekker, maar de stof theobromide die er in zit is erg schadelijk.

===Giftige huis-tuin-en-keuken producten===

* Tabak (inclusief peuken)
* Xylitol
* Salmiak
* Chocolade (cacao bevat theobromide, pure chocolade is daarom al in een kleine hoeveelheid erg schadelijk, melkchocolade iets minder en witte chocolade niet. Een stukje pure chocolade van 15 g bevat net zo veel theobromide als 130 g melkchocolade)
* Cafeïne
* Alcohol
* Wiet
* Sommige medicijnen
* Schoonmaakmiddelen zoals chloor, allesreiniger
* Desinfectiemiddelen, ook het Dettol sopje! (na opdrogen is het onschadelijk)
* Zonnebrandcrème en nagellak remover
* Koelvloeistof en andere motor producten
* Bestrijdingsmiddelen voor ongedierte en planten (ratten-, muizen- en slakken gif!)

Mocht er geen mogelijkheid zijn om direct een dierenarts te kunnen bereiken, begin dan met het geven van een Norit oplossing. Bij de apotheek of drogist kun je Norit granulaat krijgen. Zo niet dan volstaan tabletten, maar deze zijn minder effectief. Los het granulaat op (of verpulver 2 tot 4 tabletten) in wat lauw water totdat het een koffiemelk dikke substantie is. Geef 2 ml hiervan met een spuitje in de wangzak van je fret. Niet direct in de bek spuiten, want het slikreflex kan bij vergiftiging verstoord zijn. Geef het na 2 uur en na 4 uur nogmaals. Maak zo nodig meer Norit oplossing aan.
Neem eventueel je fret in het nekvel en steun de achterpoten op je schoot of klem zachtjes het achterlichaam tussen je arm en borst, om het te immobiliseren.
Na behandeling met Norit krijgt je fret pikzwarte ontlasting!

Behandel een fretje wat bewusteloos is of dreigt te raken NOOIT met vloeistoffen. Een spoed bezoek bij de dierenarts is dan het enige juiste.

Laat een fret met het vermoeden van een vergiftiging nooit opzettelijk braken!

Sommige gifstoffen kunnen verbranding van weefsel geven. Eenmalige passage is dan al schadelijk genoeg. Bovendien is de kans op verslikken erg groot.

Zelfs als de fret goed op de Norit reageert is het zeer belangrijk om contact met de dierenarts te (blijven) zoeken. Bij veel vergiftigingen is nabehandeling noodzakelijk; vele giffen kunnen (blijvende) schade aan lever en nieren veroorzaken.

Huisvesting

2016-04-27T12:25:00Z

Karen: /* Giftige huis-tuin-en-keuken producten */

==Huisvesting binnen==

====Houd je fret gezond en uit de problemen====

Fretjes zijn erg nieuwsgierig en kunnen daardoor makkelijk in de problemen raken. Dan hebben ze jouw hulp en soms de hulp van een dierenarts nodig. Het beste is om ongelukjes te voorkomen. Daar zijn wel manieren voor…

*zorg dat het fretje altijd onder toezicht is als het los is en speelt

*zorg dat de ruimtes waar je fret mag komen fretveilig zijn

*denk als een fret. Ga na wat er uitdagend uitziet en hoe een fret daar zou kunnen komen. Gebruik je gezonde verstand om te ontdekken wat gevaarlijk voor het diertje zou kunnen zijn.

*loop zacht en voorzichtig als je in dezelfde ruimte bent als loslopende fretten.

*laat een fret alleen achter onder toezicht van ervaren frettenmensen als je er zelf niet bij kunt zijn of op vakantie gaat.

====Spelen onder toezicht====

Een nieuwsgierige fret zal proberen overal in, op, onder of achter te komen. Soms is dat niet een plek waar dat ook verstandig is om naar toe te gaan. Het kan vast komen te zitten, opgesloten raken, ontsnappen, bij gevaarlijke of giftige stoffen komen, zo de hoogte in gaan dat een val fataal kan zijn, dingen eten die niet goed voor hem zijn en niet in de minste plaats uw huisraad naar eigen fretteninzicht veranderen…

Net als bij kinderen is alles wat verboden is super aantrekkelijk. Volhoudende fretten zullen alle moeite doen om te komen waar ze willen.
Bovendien houden ze van donkere en warme plekken om zich op te rollen en een heerlijk uiltje te knappen. Ze vinden soms de vreemdste plekken voor hun slaapuurtje. Als je dan niet weet waar je deugniet is gaan liggen, kun je lang bezig zijn met zoeken. Belangrijker is, dat als je niet weet waar het ligt te slapen je er ook per ongeluk op kunt gaan zitten of staan.

Over het algemeen zijn fretjes geweldig in het verzinnen van oplossingen voor hun probleem. Zoals het vinden van een weg naar een raam dat net op een kier stond...of om bij de plantenpot te komen om deze eens flink uit te graven.

Kun je even niet op je diertje letten, zet hem dan in een fretveilige ruimte of terug in de kooi.

[[Bestand:Sanne bij plant.JPG|300px]]

====Een fretveilige binnenruimte====

Fretten zijn heel anders dan een kat of een hond. De een gaat liever zijn eigen weg, de ander loopt je het liefst in alles achterna. Voor een fret is alles en iedereen van hem en ze hebben een onstuitbare onderzoekdrang. Elk gaatje of kiertje waar een kop doorheen kan, wordt meestal gevolgd door het lijf. Een risico om vast te komen zitten is reëel. Er zijn gevallen bekend van fretten achter de koelkast (koelvloeistof is zwaar giftig), onder keukenblokken, in bankstellen, tussen plafonds, in afvoerpijpen, door een gat in de kruipruimte onder huis terecht gekomen. Soms om nooit meer terug te keren …

Denk als een fret in de ruimte waar hij of zij vrij mag spelen. Ga op de grond zitten en bedenk wat er interessant zou kunnen zijn en hoe je daar zou kunnen komen. Geef niet te gauw op, dat doet je fret ook niet. Ze zijn echt slim genoeg om een voorwerp te verplaatsen om een opstapje te creëren (ja er zit veel kracht in die kleine lijfjes), ze kunnen goed klimmen, maar geen afstanden schatten. Met alle gevaren van een val waardoor er letsel kan ontstaan, of erger. Ze kunnen dingen eten die gevaarlijk zijn. Denk aan asbakken, rubber en groente of fruit. Maar ook een simpel glas water op een tafel is een uitdaging. Je kunt zelf wel bedenken wat er kan gebeuren als je er niet met je neus bovenop zit. Fretten kunnen ware verbouwers zijn. Boeken worden uit de kast gegooid, dvd’s worden eruit gesmeten en kasten krijgen een andere inrichting. Er zijn veel fretten die daarbij nog interessante items meenemen naar hun geheime schatkamers. Dus mis je een paar sokken, een vaatdoekje, een slof, een beursje of (dames opgelet!) pakjes zakdoekjes en tampons? Vind dan de bergplaats van je fret!

Een veilige speelplek voor een fret is een ruimte die geen gevaren kan opleveren voor je diertje. Zorg dat gaten en kieren afgedekt zijn, er geen zaken aanwezig zijn die giftig zijn en dat hij nergens ongeoorloofd in kan kruipen. Houdt ramen en deuren gesloten en op slot, of voorzie ze van een slot op kierstand, als je ze open wilt laten. Scherm gevaarlijke ruimtes af met een verwijderbaar schot of maak een playpen van glad materiaal, zodat ze er niet uit kunnen klauteren.

Er is veel fretveilig speelgoed in de handel om de speelruimte aantrekkelijk te maken. Denk aan tunnels, buizen, kleine knuffeldiertjes, gladde balletjes, dekentjes of lappen stof. Over het algemeen vinden ze het geweldig om ergens in te kruipen. Het is ook vrij eenvoudig om zelf speelgoed te maken van kosteloos materiaal of oude kleren. Zo is een oude spijkerbroek een geweldige speeltunnel, een oud laken of dekbedhoes een speelavontuur en een papieren zak een reden om te stuiteren en te mokken. Krakende plastic tasjes vinden velen ook geweldig. Geef deze alleen onder toezicht en knip de hengsels er af, zodat ze niet vast kunnen komen te zitten. Veel fretten vinden het heerlijk om te graven. Een bak met graafmateriaal, zoals zand, rijst of macaroni is een speeltuin op zich. Houdt wel rekening met rommel en sommige fretten eten rauwe rijst en macaroni. Uiteraard is dit gevaarlijk, dus blijf erbij om te zien of jouw diertje er ook zo een is. In dat geval neemt u het direct weg uit de speelruimte. Een doos met oud papier/kranten is ook geliefd.

Ook het eigen gedrag zal enigszins aangepast moeten worden als de fretten loslopen. Kijk waar je je voeten zet, loop rustig en ga niet zomaar ergens zitten zonder te kijken of er niet toevallig een fretje ligt te slapen. Open en sluit niet zomaar deuren, zonder je fretje in de hand te nemen of minstens in het oog te hebben. Laat geen gevaarlijke dingen slingeren en wees voorzichtig met eigen eten en drinken in het bijzijn van de fretten. Zet geen bloemenvazen neer waar ze bij kunnen komen. Denk aan losse draden van tafellampjes, strijkijzers oid. Het zijn geen knagers, maar ze kunnen wel materialen aan snoeren van tafel of kast trekken en verstrikt raken in de draden. Pas op met kamerplanten; velen zijn giftig! zie lijst [[Huisvesting#Giftige_planten]]

Dingen waar je je fret ver vandaan moet houden:

*schuim(rubber) als afwassponsjes, kussen/ballen vulling, stressballetjes

*spons en sponsachtig materiaal

*watten, oorstaafjes

*piepschuim

*schoonmaakmiddelen

*cosmetica, shampoo ed

*open haard, ook als deze buiten gebruik is en koelsystemen (gif)

*glas

*stofzuiger slangen

*vaatwassers en wasmachines (rubber en schimmels!)

*luidsprekers en subwoofers

*toilet. Houdt de klep dicht!

*vuilnisbakken

*kaarsen

*tabak (zeer giftig!)

'''Rubber''' moet even apart benoemd worden. De meeste fretten zijn er verzot op! Het is echter levensbedreigend als het ingeslikt wordt. Zelfs het meest soepele rubber wordt hard in het verteringsapparaat en verstopt de maaguitgang of darmen. Dit is een noodgeval voor de dierenarts! Alleen met een spoedoperatie is je fret nog te redden, als je op tijd bent.
Houdt dus alles van rubber uit de buurt van je fret. Denk aan oordopjes, schoenzolen, gummetjes, schuim of stuiterballen, rubberen (honden of katten)speeltjes, onderdelen van kinderspeelgoed (autowieltjes), dopjes onder notebooks en apparatuur, hoesjes voor mobiele telefoons, elastiekjes, handschoenen, condooms (ja, dat is gebeurd ) etc.
Kijk elk nieuw (fretten)speelgoed voor je dier na op de aanwezigheid van rubberen onderdelen. Helaas doen veel dierenspeelgoed fabrikanten het niet.
Kijk het speelgoed van je fret regelmatig na. Wat kapot is verwijderen.

Eigenlijk horen in een speelruimte van een fret geen schommelstoelen en stoelen met mechanismen, zoals uitklapbare voetensteunen. Er zijn al fretten gestorven doordat ze bekneld zaten. Staan ze bij jou in de kamer, gebruik ze dan niet zolang er fretten loslopen.

Wees heel voorzichtig met fretten en (jonge) kinderen. Meestal is het geen goede combinatie!

Het allerbelangrijkste is: ONDERSCHAT JE FRET NIET!!! Juist als je denkt dat je je dier ondertussen wel goed genoeg kent en alle streken al wel eens gezien hebt, heeft het iets nieuws voor je in petto.

Zoals eerder gezegd heeft je fret een veilige omgeving nodig, waar hij zichzelf en/of anderen geen kwaad kan aandoen. Minstens net zo belangrijk is een plekje waar je diertje zichzelf veilig voelt en zo ontspannen kan slapen. De fret beschikt over een lekkere bontjas en kan ook goed buiten gehouden worden. Het kan goed tegen de kou, maar erg slecht tegen de warmte.

Velen geven de voorkeur aan binnenshuis, vanwege de gezelligheid. Voor de meeste mensen betekent dat er dan voor een kooi gekozen wordt.

Er zijn vele soorten kooien; kant en klare draadkooien uit een dierenwinkel en zelfgemaakte kooien in verschillende modellen.
Als je het aan de fret zelf zou vragen wil hij het liefst iets waarin hij zich lekker kan verstoppen, donker is, weg van allerlei geluiden die hem kunnen storen en op een koele plaats.
Bedenk van te voren waar en hoe je je diertje wilt houden. Velen kiezen er voor om je fretje in de woonkamer te hebben. Bedenk dan wel dat je dier bloot staat aan alle geluiden en kunstmatig licht wat u produceert. Zoek een zo rustig mogelijke plek uit, buiten direct zonlicht (!), niet in het looppad of op een tochtige plek.
In principe is een kooi gemaakt om als rustplek te dienen en niet als speelruimte. Het hoeft geen enorme afmetingen te hebben. Er moet genoeg ruimte zijn voor een of meerdere poepbakken met een fatsoenlijk formaat waar de fret helemaal in kan gaan staan. Verschillende plekjes waar je diertje zich te slapen kan leggen en ruimte waar het ongestoord kan eten en drinken. De minimale afmetingen moeten toch wel zo’n 90 x 50 x 60 (B x D x H) bedragen. Groter mag altijd. Deze afmeting geldt in principe voor een fret. Worden er meerdere fretten in een kooi gehouden, is het aan te bevelen ze meer ruimte te gunnen. Houdt er ook rekening mee, dat als er meer verdiepingen komen er minimaal stahoogte is voor je fret op elke verdieping.

====Kooien====

Een zogenaamde draadkooi uit de dierenwinkel is een favoriete aankoop voor velen. Er zijn een aantal punten waar je op moet letten:

* Het moet een degelijk sluitmechanisme hebben. Sommige fretten zijn ware ontsnappingskunstenaars en hebben een kooideur snel open.

* De deuren moeten ruim van formaat zijn zodat je je diertje zonder duwen en stoten in en uit de kooi kunt nemen.

* De tralie afstand mag maximaal 2 cm bedragen en de tralies moeten van deugdelijk materiaal zijn.

* De gehele kooi moet eenvoudig te reinigen zijn. Elk hoekje moet meegenomen kunnen worden.

* Een kunststof onderbak is handig en hygiënisch.

* Plateaus moeten ruim van formaat zijn en mogen niet van ijzerdraad of gaas zijn. Dit in verband met het beschadigen van teentjes en andere lichaamsdelen.

* Voor een oudere fret liever een brede en lage kooi, dan een hoge en smalle. Oudere diertjes kunnen moeite krijgen met het vele traplopen en vallen ook gemakkelijker.

Een draadkooi is erg ‘open’. Veel fretten vinden dat niet prettig, maar als er geen keuze is zullen ze wel slapen. Je kunt proberen je fretje te gemoed te komen door meer geborgenheid te geven. Dat is al makkelijk te bereiken door een aantal zijden van de kooi met een doek af te dekken.

Aanwezige trappetjes bij voorkeur van goed te reinigen materiaal. Kunststof of gelakt/geschilderd hout is prima. Er moet wel enige vorm van antislip zijn, zodat ze niet weg glijden. Meestal is dit in de vorm van dwarslatjes. Metalen draadtrappetjes kunnen voor rammetjes gevaarlijk zijn. Zij kunnen met hun(haakvormige) penispuntje achter een draad blijven hangen en zichzelf ernstig verwonden. Zo’n trappetje is eenvoudig van een fleecehoesje te voorzien en het probleem is opgelost. Bovendien is het prettiger voor de tenen van je diertje.

Een traliekooi moet van deugdlijk materiaal gemaakt zijn. Sommige kunststof bakken buigen gemakkelijk door, waardoor er ruimte tussen de bak en de tralies kan ontstaan. Ook de kwaliteit van het traliewerk is van belang. Zwak traliewerk is een uitnodiging voor sommige fretjes om er uit te ontsnappen. Ze drukken eenvoudig net zo lang hun neus ertussen, totdat de tralies wijken. In de regel geldt hierbij; goedkoop is duurkoop.

Een zelfgemaakte kooi is ook een prima oplossing. Als je handig bent is zoiets redelijk eenvoudig te maken. Je kunt de hele kooi zelf ontwerpen en maken of een (oude) kast als basis gebruiken, mits de afmetingen voldoen.
Net zoals bij een draadkooi zijn er een aantal punten waar aandacht aan besteed moet worden. Veiligheid voor je fretje staat voorop. Gebruik geen giftige of poreuze materialen. Het moet goed en hygiënisch te reinigen zijn. Het moet van degelijk sluitwerk voorzien zijn. Er moet voldoende leefruimte voor je diertje zijn, dwz plaats voor meerdere slaapplekken, een ruime poepbak en ruimte om ongestoord te eten en drinken.
Ook voor een zelfgemaakte kooi geldt dat een fret het niet prettig vindt om in een ‘open’ ruimte te slapen. Een donkere en afgeschermde ruimte vinden ze het prettigst. Wil je graag een open kooi hebben omdat je dat erg mooi vindt, doe je dier dan een plezier en maak een gedeelte afgesloten. Daar kan het zich dan in terugtrekken als er behoefte aan is.

[[Bestand:100 2421.jpg|300px]]

[[Bestand:100 2422.jpg|300px]]

Voor meer foto's van kooi voorbeelden, zie op het forum onder Huisvesting/ kooivoorbeelden [[http://www.frettenvraagbaak.nl/forum/viewtopic.php?f=13&t=64]]

====Kooi inrichting====

Een kooi is in principe bedoeld om in te slapen, te eten en voor de sanitaire stop. Daar zijn voorzieningen voor nodig.

''Toilet''

Een poepbak is noodzakelijk. Deze moet zo ruim van formaat zijn dat je fretje er helemaal in kan staan. Opstaande randen zijn wel handig, want veel fretten poepen hoog tegen de achterwand. Het liefst in een hoek. Er zijn verschillende modellen goede frettenpoepbakken in de handel.

De bak dient gevuld te zijn met korrels. Fretten kunnen slecht tegen stof. Kleikorrels zijn dus niet de juiste keuze. Klompvormend materiaal kan ook gevaarlijk zijn. Als een fret er iets van binnen krijgt kan dat grote schade aan maag en/of darmen geven. Het meest gebruikt door fretteneigenaren zijn korrels van recycled papier of houtkorrels. Maak de bak dagelijks schoon. Schep de poep en urine plekken er uit, haal eventueel een sopdoekje door de bak en vul zo nodig vulling bij.

Plaats de bak op een plek in de hoek van de kooi. Dat speelt het meeste in op de behoefte van de fret om in hoeken hun behoefte te doen. Het kan nodig zijn een tweede bak op een andere plek te plaatsen, als je fret onzindelijk is. Of als je een erg grote kooi hebt. Sommige fretten hebben de neiging om de bak om te gooien of de hele kooi door te slepen. Zet het dan vast.

''Eten en drinken''

Ook eten doen veel fretjes het liefst op een rustig en beschut plekje. Plaats je voerbakje op een strategisch plekje (niet direct naast de poepbak dus)

Water kun je aanbieden in een waterbakje of een drinkflesje. De keuze is aan jullie zelf en het fretje. Sommige fretjes drinken slecht uit een flesje en dat kan gezondheidsproblemen geven. Andere fretjes vinden een flesje helemaal geweldig en gebruiken het ook als speelgoed. Controleer een flesje regelmatig op scherpe randjes bij het mondstuk en of het niet verstopt is. Ververs het water regelmatig. Gebruik je een waterbakje, zorg dan voor een stabiel bakje wat niet omkiept als ze op de rand gaan staan en die ze niet zelf om kunnen gooien. Er zijn schaaltjes in de handel die aan de kooi te bevestigen zijn, zodat deze euvels verholpen zijn. Ververs het water elke dag.

''Slapen''

Een fret is gek op slapen! Ze slapen gemiddeld zo’n 18- 20 uur per dag. Ze kunnen ook heel diep slapen. Hoe ouder je fretje, hoe meer het zal slapen.

Een fretje houdt er van om beschut te slapen en meerdere slaapplekken te hebben. Slaapzakjes, hangmatten waar je diertje in kan kruipen, kubussen en mandjes met dekentjes zijn fijne plekken voor je fret om zich te verstoppen en heerlijk relaxed te slapen. Losse ruime dekens waar ze in weg kunnen kruipen zijn ook geschikt. Gebruik bij voorkeur geen grof geweven stoffen of badstof. Daar kunnen de nagels in vast komen te zitten. Was alle stoffen kooibekleding en beddengoed elke week uit met een mild ruikend of parfumvrij wasmiddel en gebruik geen wasverzachter met parfum.

Je kunt je fret nog meer verwennen door een slaaphok in de kooi te plaatsen. Een geschilderd of gelakt houten hokje met een formaat waar je diertje uitgestrekt in kan liggen, met een dekentje, slaapzakje en een zachte ondergrond (matrasje of stuk vetbed). Een opening waar je fretje makkelijk in en uit kan van zo’n 11 cm Ø en een te openen boven klep om goed te kunnen schoonmaken. Je kunt er ook voor kiezen een bodemloze versie te maken, dat is ook goed te reinigen.

Speelgoed in de kooi is in principe niet nodig. Je geeft je fretje toch genoeg speeltijd buiten de kooi? Voor jonge fretjes en pups kan het soms handig zijn een klein speeltje in de kooi te hebben, zodat ze iets te doen hebben als ze even moeten wachten, of hun ritme nog moeten vinden. Uiteraard is dit een veilig frettenspeelgoedje of een klein knuffeldiertje. Sommige pups vinden zacht babyspeelgoed met een rammeltje of een kraakgeluidje geweldig. Controleer regelmatig dat het niet beschadigd is en daardoor gevaar voor je diertje kan vormen.

====Een aparte frettenkamer====

Fretten hebben behoefte aan rust. Ook lijkt het uit onderzoeksresultaten zo te zijn dat de veelvuldig voorkomende bijnierproblemen gerelateerd kunnen zijn aan een overdaad aan kunstlicht. Hun biologische klok zou er door ontregeld kunnen raken. Mocht je voor je fretjes geen rustige omgeving kunnen bieden in jouw leefruimte, of altijd de lichten aan willen hebben als het buiten donker is, dan kan een aparte frettenkamer een oplossing zijn. Er zijn ook mensen die een frettenkamer hebben, omdat de geur en de rommel dan beperkt blijft tot die ruimte. Ook als er in de leefruimte gerookt wordt is het verstandig om een aparte rookvrije ruimte voor je fretjes te hebben.

Als de frettenkamer op slot kan en er geen gescheiden groepen dieren zijn, zijn er mensen die er voor kiezen hun diertje dan de hele kamer ter beschikking te stellen. Ze hebben dan geen kooi. Dit vereist wel, dat er absoluut niets in de kamer is, wat gevaar voor je dier kan opleveren als jij er niet bij bent. Ook dien je extra oplettend te zijn bij het openen en sluiten van de deur, zodat je fretje er niet toch even gauw tussendoor schiet.

Vaak wordt er toch voor een kooi gekozen. Al is dat alleen al omdat er meerder fretten aanwezig zijn, die apart gehuisvest worden.

Zorg ook in een aparte frettenkamer voor absolute veiligheid en houdt de kamer uit direct zonlicht. Een ruimte op het noorden is het meest ideale. Anders is zonnewering en een airco een oplossing om de temperatuur binnen de perken te houden. Ramen dienen van deugdelijk hang en sluitwerk te zijn voorzien, bij voorkeur met een slot. Een mogelijkheid om het raam op een ventilatiestand te zetten, zonder gevaar voor de fret is erg prettig.

De kamer zelf kan ingericht worden als speelkamer. Hier heb je de mogelijkheden om ook speelmateriaal aan de muur te bevestigen, zoals buizen, trappetjes en planken, waar je fretje over en doorheen kan lopen. Houdt er wel rekening mee dat fretjes van regelmatige afwisseling houden om zich niet te gaan vervelen. Zijn ze absoluut alleen aangewezen op de speelkamer als enige losloop gelegenheid, zal je creatief bezig moeten zijn met nieuwe en uitdagende spelmaterialen. Wissel regelmatig van speelgoed en ga er zelf bij zitten om met je diertje(s) te spelen.

Zorg dat alle zaken waar je fret niet bij mag komen, zoals verzorgingsartikelen, afgesloten en onbereikbaar voor je dier zijn.

==Huisvesting buiten==

====Een fretveilige buitenruimte====

Veel fretten doe je geen groter plezier, dan ze een buitenspeelruimte te geven. Buiten voelen ze wind in de haren, zijn veel meer geuren en geluiden en ondervinden ze weersomstandigheden aan den lijve. Met een zo natuurlijk mogelijke speelruimte maak je het helemaal een paradijsje. Graven en spetteren zit hen gewoon in het bloed. Jagen op insecten, vlinders en wormen is een groot plezier en heerlijk door het gras of de planten rollen is ontspannend.

Je besluit dat je dit jouw fret ook wilt gunnen. Goed idee! Maar er komt wel wat bij kijken om het veilig voor je dier te houden.
Fretten zijn soms ware Houdini´s en het laatste wat je wilt is je fretje buiten kwijtraken. Buiten geldt de regel ´waar de kop door kan volgt de rest (of hij zit vast)’ nog veel sterker dan binnenshuis. Het zijn goede gravers en sommige fretten zijn volleerde klimmers. De ruimte waar ze buiten mogen vertoeven moet 100% uitbreek vrij zijn.

Als eerste moet er een veilige en niet beklimbare omheining zijn. Dit kan een stenen muur zijn, een gladde houten wand of tuinhek of enig andere omheining afgezet met minimaal 80 cm plexiglas aan de zijde waar de fretten loslopen. Ook is het niet verstandig om direct in de buurt van de omheining bomen, grotere heesters of struiken, klimplanten, tafels, stoelen en andere tuinaccessoires te plaatsen. Dat kunnen uitstekende opstapjes zijn om te ontsnappen.

[[Bestand:Omheining frettentuin.JPG|300px]]

Graven zit er van nature in. Hun wilde broer, de bunzing, leeft in diepe holen onder de grond. Je fret zal elk plekje zand of aarde willen omspitten en holen of tunnels maken. Daarbij houdt het echt geen rekening met de mooie tuinplantjes die er staan te bloeien, of een aangelegd terras. Instortingsgevaar ligt op de loer, waardoor je diertje gevangen kan komen te zitten of zich verwonden. Een mooie, strakke grasmat wordt ook met diverse gaten voorzien. Niet leuk voor de hardwerkende grasmaaier, maar minder gevaarlijk voor de fret; alhoewel je diertje altijd bereikbaar voor je moet kunnen zijn. Het is dus maar de vraag of het wel zo verstandig is om ze zo ver te laten graven, dat je de halve tuin moet gaan omspitten om je lieveling weer te pakken te krijgen. Een aparte zandbak is een goed alternatief. Zorg er voor dat er ook geen zand of aarde strook langs de omheining loopt. Dat is een ontsnappingsroute voor je slimmerik.

Water vinden veel fretten geweldig speelgoed. Het koelt de pootjes in warm weer, het spettert, maakt kringen, ruikt anders dan de waterbak in de kooi en je kunt het drinken. Fretten zijn van nature goede zwemmers. Een vijver is echter niet zonder gevaar voor verdrinking. Zijn er waterelementen aanwezig, die dieper zijn dan borstdiepte van je dier, is constant toezicht nodig, zodat er direct ingegrepen kan worden indien nodig. Neem dit heel serieus! Kun je geen toezicht bieden, zorg dan dat je dier er absoluut niet bij kan komen. Een teiltje water geeft ook veel plezier.

[[Bestand:Viespiet Jillz.jpg|300px]]

Sluit gevaar van boven ook niet uit. Kraaien, eksters, katten en honden kunnen het op je fret voorzien hebben en de nodige schade aanrichten, soms met fatale afloop. Zorg dat er schuilgelegenheid is voor je fret. PVC buizen, afgesloten houten hokjes met een alleen voor fretten toegankelijke opening en uitgeholde boomstammen zijn veilige havens voor je fretje buiten. De aanwezigheid van meerdere vlucht plekken geeft de fret ook een veilig gevoel. Hierdoor zal je fretje meer plezier aan het buitenspelen beleven.

Veel planten zijn giftig; zo ook tuinplanten, zie lijst [[Huisvesting#Giftige_tuinplanten]]. Zorg dat op plaatsen waar je fret zich tussen de planten mag begeven geen giftige exemplaren staan. Denk aan bloembollen! De meesten zijn erg giftig en fretten graven ze op en kunnen er van eten. Je kunt altijd besluiten een ‘frettentuintje’ voor je diertje aan te leggen. In een bak, of een stukje grond wat binnen hun speelruimte beschikbaar is een aantal planten in de aarde zetten, waar ze plezier mee mogen maken. Verwacht niet dat deze planten een lang leven beschoren zal zijn. Het plezier voor je fretje is wat hier geldt. Sommige fretten ontpoppen zich als volleerde hoveniers en richten hun tuin naar eigen believen in.

[[Bestand:100 2608.jpg|300px]]

Heb je geen tuin, maar wel een balkon? Daar gelden dezelfde regels als in de tuin. Zorg dat het 100% ontsnapveilig is. Bij een appartement is niet alleen het gevaar dat je je diertje niet meer terugvindt, maar een val van grote hoogte zal je dier meestal niet overleven.
Op een balkon is goed te werken met diverse houten of kunststof bakken waar zand, aarde(met of zonder plant) en water neergezet kunnen worden. Daar kan je diertje naar hartenlust rommel maken, iets wat binnen vaak niet gewaardeerd zal worden.

Heb je helemaal geen buitenruimte of een tuin die niet fretveilig gemaakt kan worden? Dan kun je proberen met je fret te gaan wandelen. Er zijn fretjes die het heerlijk vinden, na een gewenningsperiode. Anderen vinden het doodeng of gewoon helemaal niets.

Een heel belangrijke noot: '''fretten kunnen slecht tegen direct zonlicht en warme temperaturen!''' Laat je fret niet in de tuin zonder schaduw en schuilmogelijkheden uit de zon op zomerdagen. Zorg dat de warmste momenten van de dag, bij temperaturen vanaf 23 °C in volle schaduw of binnenshuis worden doorgebracht. Op warmere dagen zijn (meerdere) lage bakjes of schalen met water erg prettig voor je diertje om doorheen te lopen. Sommigen gaan er zelfs in liggen, dus zorg voor hooguit 2 cm water in de schaal, zodat ze niet kunnen verdrinken.
Kijk bij alles over een veilige frettentuin ook even bij voorbeelden van huisvesting-buiten op ons forum [[http://www.frettenvraagbaak.nl/forum/viewtopic.php?f=13&t=43]]

====Je fret buitenshuis houden====

Een fret is een pelsdier. Dat betekent dat mits het genoeg opbouwtijd heeft gehad, het heel goed een heerlijke wollige wintervacht maakt. Fretten kun je dus heel goed buitenshuis houden. Er moeten ook hier een aantal aandachtspunten vermeld worden.

Zoals al eerder gezegd; een fret KAN NIET TEGEN DIRECTE ZON EN WARMTE! Zorg dat het frettenverblijf uit de zon geplaatst is. Dit kan goed in een tuin(gedeelte) op het noorden. Je diertje zal zich ook tegen slechte weersinvloeden moeten kunnen verschuilen. Harde wind, regen en ernstige kou in zijn slaapvertrekken, zijn ook voor een fret niet prettig. Er dient dus gezorgd te worden voor een afgesloten ruimte waarin je dier zich kan terugtrekken. Deze ruimte moet in strenge kou en bij Noordoostelijke winter wind goed geïsoleerd kunnen worden.

Er zijn veel mogelijkheden voor een buitenverblijf en er is grote keuze in kant en klare hokken. Sommigen hebben een schuurtje met aangesloten ren voor hun fretjes, zodat er gelijk een beschermde en afgesloten speelgelegenheid is. De inrichting van de kooi heeft dezelfde voorwaarden als bij een binnenkooi, d.w.z. het moet voorzien zijn van een of meerdere toiletbakken, een etensbakje, waterfles of schaal en het liefst meerdere slaapplaatsen hebben. Ook de minimale afmetingen zijn gelijk aan die van de binnenkooi.

[[Bestand:Buitenhok Monique.jpg|300px]]

[[Bestand:Buitenhok Monique II.jpg|300px]]

Ook als je fretje buiten verblijft, zal het dagelijks gecontroleerd moeten worden, van vers water en eten voorzien en het genoeg speeltijd buiten de kooi gunnen. Indien er een grote ren aanwezig is, zal er spelmateriaal gewisseld moeten worden, poepbakken verschonen en de ren zelf schoonmaken. Een fret buiten betekent niet minder werk!

Zeker tijdens de wintervorst zal er regelmatig gezorgd moeten worden voor vers water, dat bevriest natuurlijk. Extra warmte dmv isolatie en (wollen) lappen worden op prijs gesteld en zal bij strenge vorst noodzakelijk zijn. Bedenk dat een bunzing in het wild diepe holen onder de grond heeft, die warmte isolerend werken. Onze huisfretjes moeten het vaak met een enkel slaaphokje met een dun houten wandje doen. Dat is niet voldoende om je diertje genoeg warm te houden! Leg een dikke laag kranten met daarop stro op de bodem, daarop een warme deken en vul de rest van het slaaphok op met stro en dek weer af met kranten.
Het spreekt voor zich dat als zulke maatregelen nodig zijn, je fretje ook geen lange buitenspeeltijd kan verdragen. Laat het als er behoefte aan is in een (onverwarmde) binnenruimte de pootjes strekken en van jouw aandacht genieten.

Als u de buitenkooi zelf maakt kunt u altijd een dubbelwandig slaaphok met isolatie ertussen overwegen. Dat houdt het geheel in de zomer ook iets koeler.

Wil je je fretje buiten gaan houden, begin dat al met het naar buiten verplaatsen en wennen in de late lente en/of zomer. Dan geef je je diertje genoeg gelegenheid om een mooie wintervacht en winterspek op te bouwen. Een binnenshuis gehouden fret na 1 oktober nog naar buiten verhuizen kan echt niet meer.

===Wandelen met je fret===

Ook het wandelen met je fret zal aan een aantal regels moeten voldoen. Een fret is een schemerdier. Wandelen op klaarlichte dag zal het overgrote deel van de fretten niet waarderen.

Honden zijn een gevaar voor je fret, ook aangelijnd! Het is slechts een hap en jouw lieveling is ten dode opgeschreven. Katten kunnen ook erg vervelend zijn, maar over het algemeen maken deze zich uit de voeten bij het zien en ruiken van een fret. Ze zullen er in ieder geval niet zo snel hun tanden in zetten. Ga dus wandelen op tijden en plaatsen waar je niet snel een hond zal tegenkomen. Dat betekent vaak voor dag en douw je bed uit. Zoek een wandelomgeving uit die interessant is voor je fret. Een voetpad loopt voor jou misschien prettig, maar daar is een fret gauw op uitgekeken. Een groene omgeving met gras, aarde en water (sloot) is veel leuker. Als je fret eenmaal goed gewend is en plezier beleefd in het buiten wandelen, zijn stukken door de wijk ook heel leuk om uiteindelijk op interessante plekken uit te komen.

Je fret zal moeten leren wat een tuigje is. Een goed passend tuigje is onontbeerlijk; ze kunnen zich er heel snel uitwerken. Er zijn verschillende modellen. Kies een model wat goed op maat te maken is. Wat het beste is, is afhankelijk van de bouw van je diertje. Onze ervaring is, dat een zogenaamd lussentuigje zeer onveilig is! Vaak voldoet een tuigje met een halsriem en borstriem het beste. Het fijnst is het als deze traploos in te stellen is en klick sluitingen heeft. Die zijn goed op maat te maken en snel aan en uit te doen. Een fretje is nu eenmaal niet het meest rustige en geduldige diertje. De halsriem moet zo strak zitten, dat als de hals uitgestrekt wordt het nog steeds aansluit. Het borststuk mag ietsje meer speling hebben, maar het moet zo aansluiten dat de pootjes er niet tussendoor getrokken kunnen worden. Te strak is ook niet goed. Laat een ervaren frettenwandelaar anders de eerste keer helpen met het goed op maat maken. Wen je fret thuis aan het tuigje voordat je hem de eerste keer mee naar buiten neemt. Je fret zal waarschijnlijk gelijk proberen zich van het tuigje te ontdoen. Het beste is om je diertje af te leiden. Pak het favoriete speeltje of doe het tuigje om op etenstijd en schotel de maaltijd gelijk voor als je het tuigje omgedaan hebt. Na verloop van tijd zal het niet meer als vervelend ervaren worden.

[[Bestand:Droopy frettentuigje.jpg|300px]]

harnasje

[[Bestand:Devel tuigje.jpg|300px]]

tuigje

[[Bestand:Tuigje gool.jpg|300px]]

koordtuigje

Wandelen moeten ze leren. De meesten vinden het de eerste paar keren eng. Bouw het heel langzaam op en kijk goed of je dier het wel leuk vindt.

Zoek voor de beginperiode een veilige, rustige en voor de fret interessante plek uit, op een stille tijd van de dag. Het beste is vroeg in de ochtend. Ga er heen met je diertje in een vervoersmand, met een vertrouwde geur bij zich. Een gebruikte deken of slaapzak is prima. Zorg dat je het tuigje thuis al om hebt gedaan! Zet de vervoersmand op de grond en doe na enkele minuten het deurtje open. Zorg dat je de lijn in de hand hebt. Nu laat je het aan je diertje over. Sleur het niet uit het kooitje, pak het niet op. Laat het rustig zelf de boel ontdekken. Sommigen komen de eerste keer niet eens de kooi uit, maar hebben al genoeg aan alle vreemde geuren en geluiden.

Na hooguit 10 minuutjes is het voor de eerste keer wel genoeg. Mocht je fret naar buiten gekomen zijn, zet het dan terug in de vervoersmand en sluit de deur. Ga terug naar huis en neem daar nog even de tijd voor je dier.

De volgende keren volg je hetzelfde patroon. Als je merkt dat je fretje het erg leuk vindt kun je langzaam aan de tijden wat opvoeren, steeds 5 minuten erbij. Merk je dat je dier het helemaal nog niet leuk vindt of erg bang is, geef hem dan de tijd, praat rustig tegen hem en overdoe het niet.

Blijft hij angstig, las dan een pauze in van enkele weken en probeer het dan nogmaals. Mocht het dan hetzelfde resultaat geven, dan vind jouw fret het mogelijk niet leuk of is te angstig op de plaats die je hebt uitgezocht. Blijft je diertje ook angstig op andere plekken, dan doe je het er echt geen plezier mee en kun je er beter mee stoppen.

In het begin zal je regelmatig een borstelstaart zien bij je dier en zal het mogelijk ook laag bij de grond sluipen. Dit is angst/onzekerheid voor het onbekende. Als je diertje het uiteindelijk leuk gaat vinden zal het gewoon gaan lopen, rennen, springen, graven en rollen. Dit kost wel wat tijd en bij onbekende plekken zal het mogelijk weer eerst even een dikke staart krijgen. Een dikke staart kan ook een teken van opwinding zijn.

Laat je diertje zelf bepalen waar het heen wil, zolang het veilig is. Laat het zelf zijn pad zoeken. Jij wandelt er slechts achteraan. Het tegenover gestelde dus van een hond uitlaten. Zo zal je fret de meeste plezier beleven; het kan geursporen volgen. Waterkanten zijn vaak erg interessant. Pas wel op dat je fret niet in de sloot terecht komt.

Jij als begeleider zal de omgeving goed in de gaten moeten houden. Wees alert op honden, fietsers, brommers en ander verkeer. Laat je fret niets zomaar eten; een dode muis kan vergiftigd zijn. Bij mogelijk gevaar is de eenvoudigste oplossing om je fret even op te pakken.

Wees een verantwoordelijke fretteneigenaar. Zorg dat jouw dier ook geen overlast voor anderen bezorgd. Laat het dus niet op particulier terrein gaan, zoals tuinen van omwonenden. Ook kunnen anderen erg bang zijn voor een fret. Laat jouw diertje dus niet zomaar naar vreemden toelopen.

Een belangrijke opmerking nog: '''zorg dat je fret gechipt is en ingeënt tegen hondenziekte!''' Dit is voor elke fret noodzakelijk, maar in het bijzonder voor een fret die buiten wandelt. Op straat en openbare groengebieden is kans op besmetting zeer groot. Over het algemeen is hondenziekte dodelijk voor fretjes.

===Reizen met je fret ===

Over het algemeen kun je je fret overal mee naar toe nemen, maar houd er rekening mee dat het vaak stress kan opleveren voor je fret.
De vreemde omgevingen, de geluiden, vreemde luchtjes en dergelijke kunnen je fret onrustig ( en / of ziek ) maken.

Je kunt gebruik maken van speciale carriers om je fret in te vervoeren, bijvoorbeeld een hard plastice carrier voor katten, een grote kooi, een draagtas, of je kan je fret een tuigje om doen, maar pas met een tuigje wel op in de auto, dat je met iemand samen rijdt die je fret vasthoudt als jij rijdt.
Het ligt er aan wat je fret gewend is, waar je heen gaat, hoe veilig het is en hoe lang de reis gaat duren. De kooi moeten uitgerust zijn met een drinkflesje en een eetbakje, daarnaast wat doeken of een hangmat om in weg te kruipen en tegen de tocht, een poepbak met korrels.
Houd de temperatuur goed in de gaten, het mag niet te warm, nog te koud worden voor je fret, voorkom ook dat hij op de tocht zit.

====In de auto ====

De meeste fretten hebben geen probleem met het rijden in de auto, de veiligste manier van vervoer is een goede, stevige gesloten carrier die je kunt vastzetten op de achterbank. Het zitten in een carrier wekt wel wat irritatie op bij de fret, ze kunnen gaan krabben en bijten in de tralies om duidelijk te maken dat ze eruit willen. Zet de carrier goed vast op de achterbank met de veiligheidsriemen.
De fret loslaten in de auto is uit den boze, ze kunnen onder het gaspedaal of de rem terecht komen met alle gevolgen van dien, het leidt je ook af van het rijden.
Tevens kunnen ze ontsnappen en gaan ze de weg op. Zet een klein drinkbakje in een groter dieper bakje om het knoeien van water tegen te gaan of gebruik een drinkflesje dat je vastzet aan de tralies, water is erg belangrijk voor je fret.
Duurt de reis langer dan 3-4 uur, zorg dan voor genoeg voer in de carrier in de vorm van brokken en / of prooi.

Mocht je fret angstig zijn in de auto, maak dan gebruik van een doek die je over de carrier doet zodat het donker is voor je fret. Zo zien ze niks en het heeft vaak als resultaat dat ze rustig worden en mogelijk gaan slapen.

====Reizen per vliegtuig ====

Niet alle luchtvaartmaatschappijen nemen fretten mee aan boord, informeer daar naar voordat je een reis boekt of het is toegestaan dat je een fret mee neemt.
Het vervoeren in de speciale vrachtruimte voor dieren in het vliegtuig is ook niet altijd toegestaan en is ook zeker niet aan te raden in verband met de temperatuursverschillen voor je fret. Stel dat er een kat of ander dier naast geplaatst wordt dan levert dat veel stress op gedurende de hele reis.
Daarnaast is niet in elk land een fret toegestaan.
Je fret rustgevende middelen geven (verdoven) is erg onverstandig, het desoriënteert hem en je fret krijgt het zwaarder om zijn eigen lichaamstemperatuur te regelen.
Mogelijk kan ook het verschil in temperatuur zijn invloed hebben voor wat betreft medicatie voor je fret, mocht hij dat krijgen. Het kan een speciaal effect teweeg brengen door het hoogteverschil waar je in terecht komt wat kan leiden tot een vergroot risico van overdosering.
Moet je je fret toch mee willen nemen op een vlucht, informeer dan vooraf goed wat de mogelijkheden zijn.

====Je fret in het buitenland====

Informeer van te voren of je fret welkom is in een hotel, uiteraard houd je je fret dan in zijn carrier. Laat altijd een briefje achter voor het kamerpersoneel dat er een fret aanwezig is in de kamer.

Informeer ook of er een quarantaine tijd bestaat voor het desbetreffende land voor je fret.

====Verplichte enting en identificatie====

• Een enting tegen Hondsdolheid (rabiës) is in de meeste landen verplicht.
Wanneer je je fret meeneemt naar het buitenland moet deze tegen hondsdolheid (rabiës) geënt worden. Voor de meeste landen geldt dat de rabiësenting een maand voor vertrek gegeven dient te zijn (uitzonderingen Groot-Brittannië en Scandinavië; 21 dagen voor EU landen). Zie ook [[Verzorging#Vaccinatie]]

• Een Europees dierenpaspoort.
Ook is een Europees dierenpaspoort verplicht waar alle entingen en/of registraties in staan vermeld. Tijdens de vaccinatie zal er een exemplaar aan je worden verstrekt.

• Elektronische identificatie.
Chippen is het elektronisch identificeren van de fret. Als je fret gechipt en geregistreerd is, kan deze gemakkelijker worden teruggevonden. Asielen en dierenartsen kunnen via de chip het identificatienummer lezen en zien in de computer wie de eigenaar is. Dit centrale systeem maakt het mogelijk jouw dier snel te traceren, ook in het buitenland. Voor het buitenland is een chip daarom verplicht.
Daarnaast hebben sommige landen (o.a. Engeland, Noorwegen, Zweden) nog aanvullende eisen. Zie ook [[Verzorging#Identificatie chip]]

Mocht je toch willen gaan reizen met je fret informeer dan tijdig bij je dierenarts of de Frettenkliniek naar de verplichtingen van dat moment op het gebied van entingen e.d. en de verdere mogelijkheden, zodat je onderweg niet voor verrassingen komt te staan en je fret geen schade van de reis gaat ondervinden.

Realiseer je goed waar je aan begint en of het wel verstandig is.

==Giftige planten en huis-tuin-en-keuken artikelen ==

Veel planten en bloemen kunnen giftig of irriterend zijn voor je fret. Houdt daar rekening mee als je jouw diertje lekker zijn gang wil laten gaan in een plantenbak. Hieronder vind je een lijst met giftige planten voor binnen en buiten.
Wees gewaarschuwd met snijbloemen. Over het algemeen zitten er in boeketten wel een of meerdere giftige bloemen of groen. Bij sommige bloemen kan ook het water giftig zijn! Houd uit voorzorg je fret bij snijbloemen vandaan.

====Giftige kamerplanten====

* Agave: met name de wortel giftig

* Allamanda: waarschijnlijk gehele plant giftig

* Alocasia (Olifantsoor): sap giftig.

* Amaryllis (Hippeastrum): knol zeer giftig!

* Anemoon: meeste soorten giftig, vooral het sap

* Anthurium: vooral zeer jonge bladen en kolven giftig.

* Asclepias: waarschijnlijk gehele plant giftig

* Azalea: gehele plant zeer giftig!

* Christusdoorn: gehele plant giftig vanwege giftig melksap

* Chrysant: niet geheel bekend welk deel giftig is. Het is bekend dat dieren er ziek van worden, ook bij het drinken van Chrysanten snijbloemen water.

* Clerodendrum: gehele plant giftig

* Clivia: gehele plant giftig, met name wortelstok en bladen giftig

* Croton: melksap matig giftig

* Cyclaam: voornamelijk de knol giftig

* Dieffenbachia: gehele plant zeer giftig!

* Exacum-affine (bitterblad): gehele plant matig giftig

* Fatsia japonica (vingerplant): gehele plant, met name de bessen giftig

* Ficus: met name het melksap matig giftig.

* Gatenplant: bladen en stengels giftig.

* Gloriosa: gehele plant zeer giftig, met name de knollen!

* Herfststijloos: gehele plant zeer giftig!

* Hortensia (Hydrangea): gehele plant giftig

* Hoya: gehele plant in meer of mindere mate giftig

* Hyacint: vooral bollen en zaad giftig

* Iris/Lis: gehele plant giftig

* Kamerbrem: gehele plant giftig

* Kegelsleutelbloem: gehele plant giftig

* Kerstroos: gehele plant giftig

* Kerstster /Poinsettia: gehele plant giftig vanwege giftig melksap

* Klimop: bessen en bladen giftig

* Lathyrus: vooral zaden giftig

* Lelietjes-van-dalen: gehele plant zeer giftig, met name bloemen en bessen!

* Narcis: gehele plant giftig, met name de bol en het bloemenwater

* Oleander: gehele plant giftig, vooral de bladen, zeer giftig, katten kunnen al ziek worden van het lebberen van water dat in het schoteltje onder de pot doorlekt!

* Oranjeboompje: oranje-rode appeltjes matig giftig

* Philodendron: gehele plant giftig.

* Sanseveria: gehele plant licht giftig

* Sierpeper: vruchten mogelijk giftig, zeer scherp smakend

* Sneeuwklokje: gehele plant giftig

* Spathiphyllum (Lepelplant): gehele plant giftig

* Tulp: gehele plant, met name de bollen licht giftig

* Vinca: gehele plant zeer giftig, met name wortels!

* Vogellijm/Maretak: gehele plant giftig

* Yucca: gehele plant licht giftig

* Zamioculcas: gehele plant giftig

* Zantedeschia: gehele plant giftig.

Pas op met snijbloemen!! Vooral lelies en monnikskap zijn erg giftig, maar ook het veelvuldig gebruikte groen kan erg giftig zijn.

Zet een vaas met snijbloemen uit voorzorg altijd buiten bereik van je fretten.

====Giftige tuinplanten====

* Aardappel: gehele plant en groene knollen giftig
* Aconitum(monnikskap): gehele plant en wortels, met name het blad zeer giftig! Ook bij aanraking!
* Aristolochia: gehele plant zeer giftig!
* Aaronskelk: gehele plant giftig
* Arum: zeer giftig!
* Atropa Bella donna (Wolfskers): gehele plant zeer giftig!
* Aubergine: gehele plant giftig
* Bereklauw: gehele plant giftig en zeer irriterend!
* Bitterzoet: met name de(onrijpe) bessen zeer giftig!
* Blauwe regen: takken, peulen en zaden giftig
* Boerenwormkruid: gehele plant giftig
* Boterbloem: gehele plant giftig
* Buxus: gehele plant zeer giftig!
* Cala/Zantedeschia: gehele plant giftig
* Cicuta virosa (waterscheerling): gehele plant en wortelstok zeer giftig! Deze plant wordt in tuinen in principe niet aangeplant vanwege de hoge mate van giftigheid
* Datura (doornappel): gehele plant zeer giftig! 15 zaden zijn voor een kind al dodelijk…
* Dicentra (tranend hartje): gehele plant zeer giftig!
* Digitalis Purpurea (vingerhoedskruid): gehele plant, met name bladeren en zaden zeer giftig!
* Duitse pijp: gehele plant zeer giftig
* Eonymus (kardinaalsmuts): zaad, blad en bast zeer giftig!
* Gouden regen: gehele boom, maar vooral de zaden zeer giftig! Tussen 8-20 zaden voor de mens dodelijk
* Hedera helix (klimop): blad en bessen (bij grotere hoeveelheid inname) giftig
* Herfststijlloos: gehele plant zeer giftig!
* Hyacint: gehele plant, met name bol en zaden zeer giftig!
* Iris (sommige soorten): wortelstok giftig
* Karmozijnbes: gehele plant met name de vruchten giftig. Onrijpe vruchten zeer giftig!
* Kerstboom: naalden en bast giftig! Water waar de boom in staat of waar naalden in hebben gelegen kunnen heftig irriterend op de slijmvliezen werken, zo ook maag/darm!
* Kerstroos: gehele plant en zaden giftig
* Klaproos (papaver): zeer giftig!
* Lantana: niet rijpe vruchten zeer giftig!
* Lathyrus: zaden giftig
* Lelie (sommige soorten): gehele plant giftig
* Lelie der dalen: gehele plant giftig. Ook gedroogd!
* Levensboom (Thuja): gehele plant, met name blad zeer giftig!
* Liguster: gehele plant giftig
* Lobelia: gehele plant giftig
* Lupine: zaden zijn giftig
* Maretak: bessen en bladeren giftig
* Mistletoe: bessen zeer giftig!
* Nachtschone: wortel en zaad giftig
* Narcis: bol giftig
* Oleander: gehele plant is zeer giftig! Ook gedroogd. Houdt rekening met afgevallen bladeren en bloemen! Van deze plant worden veel vergiftigingen gemeld bij dieren!
* Peperboompje: alle delen van de plant zeer giftig! Het sap van de bast ook bij aanraking. Een bes kan al dodelijk zijn voor een huisdier!
* Rhododendron: blad en bloem met name voor dieren zeer giftig!
* Ridderspoor: zaden en jonge scheuten giftig!
* Salomonszegel: bessen zijn giftig
* Sedum (sommige soorten): gehele plant giftig
* Sierrabarber: bladeren giftig
* Sierwinde: zaden giftig
* Taxus Baccata (venijnboom): gehele plant is zeer giftig! Erg gevaarlijk zijn met name de pitten in de aantrekkelijke vruchten!
* Vogelmelk: bollen zijn giftig. Sap is irriterend voor de huid
* Wingerd: de bessen zijn giftig
* Wolfsmelk: zaden en melksap is giftig. Melksap is met name schadelijk bij aanraking van de ogen!
* Wonderboon: met name zaad en wortels zeer giftig! 1-3 gekauwde zaden kunnen voor een kind al dodelijk zijn.
* Zevenboom: alle delen zijn zeer giftig!
* Zwarte Nachtschade: zeer giftig onkruid. Gehele plant, maar met name de onrijpe groene bessen zijn zeer giftig!

LET OP: cacao doppen in de tuin zijn ook giftig voor je fret! Laat ze daar niet in spelen of in graven. Sommige fretten vinden de smaak van cacao erg lekker, maar de stof theobromide die er in zit is erg schadelijk.

===Giftige huis-tuin-en-keuken producten===

* Tabak (inclusief peuken)
* Xylitol
* Salmiak
* Chocolade (cacao bevat theobromide, pure chocolade is daarom al in een kleine hoeveelheid erg schadelijk, melkchocolade iets minder en witte chocolade niet. Een stukje pure chocolade van 15 g bevat net zo veel theobromide als 130 g melkchocolade)
* Cafeïne
* Alcohol
* Wiet
* Sommige medicijnen
* Schoonmaakmiddelen zoals chloor, allesreiniger
* Desinfectiemiddelen, ook het Dettol sopje! (na opdrogen is het onschadelijk)
* Zonnebrandcrème en nagellak remover
* Koelvloeistof en andere motor producten
* Bestrijdingsmiddelen voor ongedierte en planten (ratten-, muizen- en slakken gif!)

Mocht er geen mogelijkheid zijn om direct een dierenarts te kunnen bereiken, begin dan met het geven van een Norit oplossing. Bij de apotheek of drogist kun je Norit granulaat krijgen. Zo niet dan volstaan tabletten, maar deze zijn minder effectief. Los het granulaat op (of verpulver 2 tot 4 tabletten) in wat lauw water totdat het een koffiemelk dikke substantie is. Geef 2 ml hiervan met een spuitje in de wangzak van je fret. Niet direct in de bek spuiten, want het slikreflex kan bij vergiftiging verstoord zijn. Geef het na 2 uur en na 4 uur nogmaals. Maak zo nodig meer Norit oplossing aan.
Neem eventueel je fret in het nekvel en steun de achterpoten op je schoot of klem zachtjes het achterlichaam tussen je arm en borst, om het te immobiliseren.
Na behandeling met Norit krijgt je fret pikzwarte ontlasting!

Behandel een fretje wat bewusteloos is of dreigt te raken NOOIT met vloeistoffen. Een spoed bezoek bij de dierenarts is dan het enige juiste.

Laat een fret met het vermoeden van een vergiftiging nooit opzettelijk braken!

Sommige gifstoffen kunnen verbranding van weefsel geven. Eenmalige passage is dan al schadelijk genoeg. Bovendien is de kans op verslikken erg groot.

Zelfs als de fret goed op de Norit reageert is het zeer belangrijk om contact met de dierenarts te (blijven) zoeken. Bij veel vergiftigingen is nabehandeling noodzakelijk; vele giffen kunnen (blijvende) schade aan lever en nieren veroorzaken.

Huisvesting

2016-04-27T11:37:47Z

Karen: /* Giftige huis-tuin-en-keuken producten */

==Huisvesting binnen==

====Houd je fret gezond en uit de problemen====

Fretjes zijn erg nieuwsgierig en kunnen daardoor makkelijk in de problemen raken. Dan hebben ze jouw hulp en soms de hulp van een dierenarts nodig. Het beste is om ongelukjes te voorkomen. Daar zijn wel manieren voor…

*zorg dat het fretje altijd onder toezicht is als het los is en speelt

*zorg dat de ruimtes waar je fret mag komen fretveilig zijn

*denk als een fret. Ga na wat er uitdagend uitziet en hoe een fret daar zou kunnen komen. Gebruik je gezonde verstand om te ontdekken wat gevaarlijk voor het diertje zou kunnen zijn.

*loop zacht en voorzichtig als je in dezelfde ruimte bent als loslopende fretten.

*laat een fret alleen achter onder toezicht van ervaren frettenmensen als je er zelf niet bij kunt zijn of op vakantie gaat.

====Spelen onder toezicht====

Een nieuwsgierige fret zal proberen overal in, op, onder of achter te komen. Soms is dat niet een plek waar dat ook verstandig is om naar toe te gaan. Het kan vast komen te zitten, opgesloten raken, ontsnappen, bij gevaarlijke of giftige stoffen komen, zo de hoogte in gaan dat een val fataal kan zijn, dingen eten die niet goed voor hem zijn en niet in de minste plaats uw huisraad naar eigen fretteninzicht veranderen…

Net als bij kinderen is alles wat verboden is super aantrekkelijk. Volhoudende fretten zullen alle moeite doen om te komen waar ze willen.
Bovendien houden ze van donkere en warme plekken om zich op te rollen en een heerlijk uiltje te knappen. Ze vinden soms de vreemdste plekken voor hun slaapuurtje. Als je dan niet weet waar je deugniet is gaan liggen, kun je lang bezig zijn met zoeken. Belangrijker is, dat als je niet weet waar het ligt te slapen je er ook per ongeluk op kunt gaan zitten of staan.

Over het algemeen zijn fretjes geweldig in het verzinnen van oplossingen voor hun probleem. Zoals het vinden van een weg naar een raam dat net op een kier stond...of om bij de plantenpot te komen om deze eens flink uit te graven.

Kun je even niet op je diertje letten, zet hem dan in een fretveilige ruimte of terug in de kooi.

[[Bestand:Sanne bij plant.JPG|300px]]

====Een fretveilige binnenruimte====

Fretten zijn heel anders dan een kat of een hond. De een gaat liever zijn eigen weg, de ander loopt je het liefst in alles achterna. Voor een fret is alles en iedereen van hem en ze hebben een onstuitbare onderzoekdrang. Elk gaatje of kiertje waar een kop doorheen kan, wordt meestal gevolgd door het lijf. Een risico om vast te komen zitten is reëel. Er zijn gevallen bekend van fretten achter de koelkast (koelvloeistof is zwaar giftig), onder keukenblokken, in bankstellen, tussen plafonds, in afvoerpijpen, door een gat in de kruipruimte onder huis terecht gekomen. Soms om nooit meer terug te keren …

Denk als een fret in de ruimte waar hij of zij vrij mag spelen. Ga op de grond zitten en bedenk wat er interessant zou kunnen zijn en hoe je daar zou kunnen komen. Geef niet te gauw op, dat doet je fret ook niet. Ze zijn echt slim genoeg om een voorwerp te verplaatsen om een opstapje te creëren (ja er zit veel kracht in die kleine lijfjes), ze kunnen goed klimmen, maar geen afstanden schatten. Met alle gevaren van een val waardoor er letsel kan ontstaan, of erger. Ze kunnen dingen eten die gevaarlijk zijn. Denk aan asbakken, rubber en groente of fruit. Maar ook een simpel glas water op een tafel is een uitdaging. Je kunt zelf wel bedenken wat er kan gebeuren als je er niet met je neus bovenop zit. Fretten kunnen ware verbouwers zijn. Boeken worden uit de kast gegooid, dvd’s worden eruit gesmeten en kasten krijgen een andere inrichting. Er zijn veel fretten die daarbij nog interessante items meenemen naar hun geheime schatkamers. Dus mis je een paar sokken, een vaatdoekje, een slof, een beursje of (dames opgelet!) pakjes zakdoekjes en tampons? Vind dan de bergplaats van je fret!

Een veilige speelplek voor een fret is een ruimte die geen gevaren kan opleveren voor je diertje. Zorg dat gaten en kieren afgedekt zijn, er geen zaken aanwezig zijn die giftig zijn en dat hij nergens ongeoorloofd in kan kruipen. Houdt ramen en deuren gesloten en op slot, of voorzie ze van een slot op kierstand, als je ze open wilt laten. Scherm gevaarlijke ruimtes af met een verwijderbaar schot of maak een playpen van glad materiaal, zodat ze er niet uit kunnen klauteren.

Er is veel fretveilig speelgoed in de handel om de speelruimte aantrekkelijk te maken. Denk aan tunnels, buizen, kleine knuffeldiertjes, gladde balletjes, dekentjes of lappen stof. Over het algemeen vinden ze het geweldig om ergens in te kruipen. Het is ook vrij eenvoudig om zelf speelgoed te maken van kosteloos materiaal of oude kleren. Zo is een oude spijkerbroek een geweldige speeltunnel, een oud laken of dekbedhoes een speelavontuur en een papieren zak een reden om te stuiteren en te mokken. Krakende plastic tasjes vinden velen ook geweldig. Geef deze alleen onder toezicht en knip de hengsels er af, zodat ze niet vast kunnen komen te zitten. Veel fretten vinden het heerlijk om te graven. Een bak met graafmateriaal, zoals zand, rijst of macaroni is een speeltuin op zich. Houdt wel rekening met rommel en sommige fretten eten rauwe rijst en macaroni. Uiteraard is dit gevaarlijk, dus blijf erbij om te zien of jouw diertje er ook zo een is. In dat geval neemt u het direct weg uit de speelruimte. Een doos met oud papier/kranten is ook geliefd.

Ook het eigen gedrag zal enigszins aangepast moeten worden als de fretten loslopen. Kijk waar je je voeten zet, loop rustig en ga niet zomaar ergens zitten zonder te kijken of er niet toevallig een fretje ligt te slapen. Open en sluit niet zomaar deuren, zonder je fretje in de hand te nemen of minstens in het oog te hebben. Laat geen gevaarlijke dingen slingeren en wees voorzichtig met eigen eten en drinken in het bijzijn van de fretten. Zet geen bloemenvazen neer waar ze bij kunnen komen. Denk aan losse draden van tafellampjes, strijkijzers oid. Het zijn geen knagers, maar ze kunnen wel materialen aan snoeren van tafel of kast trekken en verstrikt raken in de draden. Pas op met kamerplanten; velen zijn giftig! zie lijst [[Huisvesting#Giftige_planten]]

Dingen waar je je fret ver vandaan moet houden:

*schuim(rubber) als afwassponsjes, kussen/ballen vulling, stressballetjes

*spons en sponsachtig materiaal

*watten, oorstaafjes

*piepschuim

*schoonmaakmiddelen

*cosmetica, shampoo ed

*open haard, ook als deze buiten gebruik is en koelsystemen (gif)

*glas

*stofzuiger slangen

*vaatwassers en wasmachines (rubber en schimmels!)

*luidsprekers en subwoofers

*toilet. Houdt de klep dicht!

*vuilnisbakken

*kaarsen

*tabak (zeer giftig!)

'''Rubber''' moet even apart benoemd worden. De meeste fretten zijn er verzot op! Het is echter levensbedreigend als het ingeslikt wordt. Zelfs het meest soepele rubber wordt hard in het verteringsapparaat en verstopt de maaguitgang of darmen. Dit is een noodgeval voor de dierenarts! Alleen met een spoedoperatie is je fret nog te redden, als je op tijd bent.
Houdt dus alles van rubber uit de buurt van je fret. Denk aan oordopjes, schoenzolen, gummetjes, schuim of stuiterballen, rubberen (honden of katten)speeltjes, onderdelen van kinderspeelgoed (autowieltjes), dopjes onder notebooks en apparatuur, hoesjes voor mobiele telefoons, elastiekjes, handschoenen, condooms (ja, dat is gebeurd ) etc.
Kijk elk nieuw (fretten)speelgoed voor je dier na op de aanwezigheid van rubberen onderdelen. Helaas doen veel dierenspeelgoed fabrikanten het niet.
Kijk het speelgoed van je fret regelmatig na. Wat kapot is verwijderen.

Eigenlijk horen in een speelruimte van een fret geen schommelstoelen en stoelen met mechanismen, zoals uitklapbare voetensteunen. Er zijn al fretten gestorven doordat ze bekneld zaten. Staan ze bij jou in de kamer, gebruik ze dan niet zolang er fretten loslopen.

Wees heel voorzichtig met fretten en (jonge) kinderen. Meestal is het geen goede combinatie!

Het allerbelangrijkste is: ONDERSCHAT JE FRET NIET!!! Juist als je denkt dat je je dier ondertussen wel goed genoeg kent en alle streken al wel eens gezien hebt, heeft het iets nieuws voor je in petto.

Zoals eerder gezegd heeft je fret een veilige omgeving nodig, waar hij zichzelf en/of anderen geen kwaad kan aandoen. Minstens net zo belangrijk is een plekje waar je diertje zichzelf veilig voelt en zo ontspannen kan slapen. De fret beschikt over een lekkere bontjas en kan ook goed buiten gehouden worden. Het kan goed tegen de kou, maar erg slecht tegen de warmte.

Velen geven de voorkeur aan binnenshuis, vanwege de gezelligheid. Voor de meeste mensen betekent dat er dan voor een kooi gekozen wordt.

Er zijn vele soorten kooien; kant en klare draadkooien uit een dierenwinkel en zelfgemaakte kooien in verschillende modellen.
Als je het aan de fret zelf zou vragen wil hij het liefst iets waarin hij zich lekker kan verstoppen, donker is, weg van allerlei geluiden die hem kunnen storen en op een koele plaats.
Bedenk van te voren waar en hoe je je diertje wilt houden. Velen kiezen er voor om je fretje in de woonkamer te hebben. Bedenk dan wel dat je dier bloot staat aan alle geluiden en kunstmatig licht wat u produceert. Zoek een zo rustig mogelijke plek uit, buiten direct zonlicht (!), niet in het looppad of op een tochtige plek.
In principe is een kooi gemaakt om als rustplek te dienen en niet als speelruimte. Het hoeft geen enorme afmetingen te hebben. Er moet genoeg ruimte zijn voor een of meerdere poepbakken met een fatsoenlijk formaat waar de fret helemaal in kan gaan staan. Verschillende plekjes waar je diertje zich te slapen kan leggen en ruimte waar het ongestoord kan eten en drinken. De minimale afmetingen moeten toch wel zo’n 90 x 50 x 60 (B x D x H) bedragen. Groter mag altijd. Deze afmeting geldt in principe voor een fret. Worden er meerdere fretten in een kooi gehouden, is het aan te bevelen ze meer ruimte te gunnen. Houdt er ook rekening mee, dat als er meer verdiepingen komen er minimaal stahoogte is voor je fret op elke verdieping.

====Kooien====

Een zogenaamde draadkooi uit de dierenwinkel is een favoriete aankoop voor velen. Er zijn een aantal punten waar je op moet letten:

* Het moet een degelijk sluitmechanisme hebben. Sommige fretten zijn ware ontsnappingskunstenaars en hebben een kooideur snel open.

* De deuren moeten ruim van formaat zijn zodat je je diertje zonder duwen en stoten in en uit de kooi kunt nemen.

* De tralie afstand mag maximaal 2 cm bedragen en de tralies moeten van deugdelijk materiaal zijn.

* De gehele kooi moet eenvoudig te reinigen zijn. Elk hoekje moet meegenomen kunnen worden.

* Een kunststof onderbak is handig en hygiënisch.

* Plateaus moeten ruim van formaat zijn en mogen niet van ijzerdraad of gaas zijn. Dit in verband met het beschadigen van teentjes en andere lichaamsdelen.

* Voor een oudere fret liever een brede en lage kooi, dan een hoge en smalle. Oudere diertjes kunnen moeite krijgen met het vele traplopen en vallen ook gemakkelijker.

Een draadkooi is erg ‘open’. Veel fretten vinden dat niet prettig, maar als er geen keuze is zullen ze wel slapen. Je kunt proberen je fretje te gemoed te komen door meer geborgenheid te geven. Dat is al makkelijk te bereiken door een aantal zijden van de kooi met een doek af te dekken.

Aanwezige trappetjes bij voorkeur van goed te reinigen materiaal. Kunststof of gelakt/geschilderd hout is prima. Er moet wel enige vorm van antislip zijn, zodat ze niet weg glijden. Meestal is dit in de vorm van dwarslatjes. Metalen draadtrappetjes kunnen voor rammetjes gevaarlijk zijn. Zij kunnen met hun(haakvormige) penispuntje achter een draad blijven hangen en zichzelf ernstig verwonden. Zo’n trappetje is eenvoudig van een fleecehoesje te voorzien en het probleem is opgelost. Bovendien is het prettiger voor de tenen van je diertje.

Een traliekooi moet van deugdlijk materiaal gemaakt zijn. Sommige kunststof bakken buigen gemakkelijk door, waardoor er ruimte tussen de bak en de tralies kan ontstaan. Ook de kwaliteit van het traliewerk is van belang. Zwak traliewerk is een uitnodiging voor sommige fretjes om er uit te ontsnappen. Ze drukken eenvoudig net zo lang hun neus ertussen, totdat de tralies wijken. In de regel geldt hierbij; goedkoop is duurkoop.

Een zelfgemaakte kooi is ook een prima oplossing. Als je handig bent is zoiets redelijk eenvoudig te maken. Je kunt de hele kooi zelf ontwerpen en maken of een (oude) kast als basis gebruiken, mits de afmetingen voldoen.
Net zoals bij een draadkooi zijn er een aantal punten waar aandacht aan besteed moet worden. Veiligheid voor je fretje staat voorop. Gebruik geen giftige of poreuze materialen. Het moet goed en hygiënisch te reinigen zijn. Het moet van degelijk sluitwerk voorzien zijn. Er moet voldoende leefruimte voor je diertje zijn, dwz plaats voor meerdere slaapplekken, een ruime poepbak en ruimte om ongestoord te eten en drinken.
Ook voor een zelfgemaakte kooi geldt dat een fret het niet prettig vindt om in een ‘open’ ruimte te slapen. Een donkere en afgeschermde ruimte vinden ze het prettigst. Wil je graag een open kooi hebben omdat je dat erg mooi vindt, doe je dier dan een plezier en maak een gedeelte afgesloten. Daar kan het zich dan in terugtrekken als er behoefte aan is.

[[Bestand:100 2421.jpg|300px]]

[[Bestand:100 2422.jpg|300px]]

Voor meer foto's van kooi voorbeelden, zie op het forum onder Huisvesting/ kooivoorbeelden [[http://www.frettenvraagbaak.nl/forum/viewtopic.php?f=13&t=64]]

====Kooi inrichting====

Een kooi is in principe bedoeld om in te slapen, te eten en voor de sanitaire stop. Daar zijn voorzieningen voor nodig.

''Toilet''

Een poepbak is noodzakelijk. Deze moet zo ruim van formaat zijn dat je fretje er helemaal in kan staan. Opstaande randen zijn wel handig, want veel fretten poepen hoog tegen de achterwand. Het liefst in een hoek. Er zijn verschillende modellen goede frettenpoepbakken in de handel.

De bak dient gevuld te zijn met korrels. Fretten kunnen slecht tegen stof. Kleikorrels zijn dus niet de juiste keuze. Klompvormend materiaal kan ook gevaarlijk zijn. Als een fret er iets van binnen krijgt kan dat grote schade aan maag en/of darmen geven. Het meest gebruikt door fretteneigenaren zijn korrels van recycled papier of houtkorrels. Maak de bak dagelijks schoon. Schep de poep en urine plekken er uit, haal eventueel een sopdoekje door de bak en vul zo nodig vulling bij.

Plaats de bak op een plek in de hoek van de kooi. Dat speelt het meeste in op de behoefte van de fret om in hoeken hun behoefte te doen. Het kan nodig zijn een tweede bak op een andere plek te plaatsen, als je fret onzindelijk is. Of als je een erg grote kooi hebt. Sommige fretten hebben de neiging om de bak om te gooien of de hele kooi door te slepen. Zet het dan vast.

''Eten en drinken''

Ook eten doen veel fretjes het liefst op een rustig en beschut plekje. Plaats je voerbakje op een strategisch plekje (niet direct naast de poepbak dus)

Water kun je aanbieden in een waterbakje of een drinkflesje. De keuze is aan jullie zelf en het fretje. Sommige fretjes drinken slecht uit een flesje en dat kan gezondheidsproblemen geven. Andere fretjes vinden een flesje helemaal geweldig en gebruiken het ook als speelgoed. Controleer een flesje regelmatig op scherpe randjes bij het mondstuk en of het niet verstopt is. Ververs het water regelmatig. Gebruik je een waterbakje, zorg dan voor een stabiel bakje wat niet omkiept als ze op de rand gaan staan en die ze niet zelf om kunnen gooien. Er zijn schaaltjes in de handel die aan de kooi te bevestigen zijn, zodat deze euvels verholpen zijn. Ververs het water elke dag.

''Slapen''

Een fret is gek op slapen! Ze slapen gemiddeld zo’n 18- 20 uur per dag. Ze kunnen ook heel diep slapen. Hoe ouder je fretje, hoe meer het zal slapen.

Een fretje houdt er van om beschut te slapen en meerdere slaapplekken te hebben. Slaapzakjes, hangmatten waar je diertje in kan kruipen, kubussen en mandjes met dekentjes zijn fijne plekken voor je fret om zich te verstoppen en heerlijk relaxed te slapen. Losse ruime dekens waar ze in weg kunnen kruipen zijn ook geschikt. Gebruik bij voorkeur geen grof geweven stoffen of badstof. Daar kunnen de nagels in vast komen te zitten. Was alle stoffen kooibekleding en beddengoed elke week uit met een mild ruikend of parfumvrij wasmiddel en gebruik geen wasverzachter met parfum.

Je kunt je fret nog meer verwennen door een slaaphok in de kooi te plaatsen. Een geschilderd of gelakt houten hokje met een formaat waar je diertje uitgestrekt in kan liggen, met een dekentje, slaapzakje en een zachte ondergrond (matrasje of stuk vetbed). Een opening waar je fretje makkelijk in en uit kan van zo’n 11 cm Ø en een te openen boven klep om goed te kunnen schoonmaken. Je kunt er ook voor kiezen een bodemloze versie te maken, dat is ook goed te reinigen.

Speelgoed in de kooi is in principe niet nodig. Je geeft je fretje toch genoeg speeltijd buiten de kooi? Voor jonge fretjes en pups kan het soms handig zijn een klein speeltje in de kooi te hebben, zodat ze iets te doen hebben als ze even moeten wachten, of hun ritme nog moeten vinden. Uiteraard is dit een veilig frettenspeelgoedje of een klein knuffeldiertje. Sommige pups vinden zacht babyspeelgoed met een rammeltje of een kraakgeluidje geweldig. Controleer regelmatig dat het niet beschadigd is en daardoor gevaar voor je diertje kan vormen.

====Een aparte frettenkamer====

Fretten hebben behoefte aan rust. Ook lijkt het uit onderzoeksresultaten zo te zijn dat de veelvuldig voorkomende bijnierproblemen gerelateerd kunnen zijn aan een overdaad aan kunstlicht. Hun biologische klok zou er door ontregeld kunnen raken. Mocht je voor je fretjes geen rustige omgeving kunnen bieden in jouw leefruimte, of altijd de lichten aan willen hebben als het buiten donker is, dan kan een aparte frettenkamer een oplossing zijn. Er zijn ook mensen die een frettenkamer hebben, omdat de geur en de rommel dan beperkt blijft tot die ruimte. Ook als er in de leefruimte gerookt wordt is het verstandig om een aparte rookvrije ruimte voor je fretjes te hebben.

Als de frettenkamer op slot kan en er geen gescheiden groepen dieren zijn, zijn er mensen die er voor kiezen hun diertje dan de hele kamer ter beschikking te stellen. Ze hebben dan geen kooi. Dit vereist wel, dat er absoluut niets in de kamer is, wat gevaar voor je dier kan opleveren als jij er niet bij bent. Ook dien je extra oplettend te zijn bij het openen en sluiten van de deur, zodat je fretje er niet toch even gauw tussendoor schiet.

Vaak wordt er toch voor een kooi gekozen. Al is dat alleen al omdat er meerder fretten aanwezig zijn, die apart gehuisvest worden.

Zorg ook in een aparte frettenkamer voor absolute veiligheid en houdt de kamer uit direct zonlicht. Een ruimte op het noorden is het meest ideale. Anders is zonnewering en een airco een oplossing om de temperatuur binnen de perken te houden. Ramen dienen van deugdelijk hang en sluitwerk te zijn voorzien, bij voorkeur met een slot. Een mogelijkheid om het raam op een ventilatiestand te zetten, zonder gevaar voor de fret is erg prettig.

De kamer zelf kan ingericht worden als speelkamer. Hier heb je de mogelijkheden om ook speelmateriaal aan de muur te bevestigen, zoals buizen, trappetjes en planken, waar je fretje over en doorheen kan lopen. Houdt er wel rekening mee dat fretjes van regelmatige afwisseling houden om zich niet te gaan vervelen. Zijn ze absoluut alleen aangewezen op de speelkamer als enige losloop gelegenheid, zal je creatief bezig moeten zijn met nieuwe en uitdagende spelmaterialen. Wissel regelmatig van speelgoed en ga er zelf bij zitten om met je diertje(s) te spelen.

Zorg dat alle zaken waar je fret niet bij mag komen, zoals verzorgingsartikelen, afgesloten en onbereikbaar voor je dier zijn.

==Huisvesting buiten==

====Een fretveilige buitenruimte====

Veel fretten doe je geen groter plezier, dan ze een buitenspeelruimte te geven. Buiten voelen ze wind in de haren, zijn veel meer geuren en geluiden en ondervinden ze weersomstandigheden aan den lijve. Met een zo natuurlijk mogelijke speelruimte maak je het helemaal een paradijsje. Graven en spetteren zit hen gewoon in het bloed. Jagen op insecten, vlinders en wormen is een groot plezier en heerlijk door het gras of de planten rollen is ontspannend.

Je besluit dat je dit jouw fret ook wilt gunnen. Goed idee! Maar er komt wel wat bij kijken om het veilig voor je dier te houden.
Fretten zijn soms ware Houdini´s en het laatste wat je wilt is je fretje buiten kwijtraken. Buiten geldt de regel ´waar de kop door kan volgt de rest (of hij zit vast)’ nog veel sterker dan binnenshuis. Het zijn goede gravers en sommige fretten zijn volleerde klimmers. De ruimte waar ze buiten mogen vertoeven moet 100% uitbreek vrij zijn.

Als eerste moet er een veilige en niet beklimbare omheining zijn. Dit kan een stenen muur zijn, een gladde houten wand of tuinhek of enig andere omheining afgezet met minimaal 80 cm plexiglas aan de zijde waar de fretten loslopen. Ook is het niet verstandig om direct in de buurt van de omheining bomen, grotere heesters of struiken, klimplanten, tafels, stoelen en andere tuinaccessoires te plaatsen. Dat kunnen uitstekende opstapjes zijn om te ontsnappen.

[[Bestand:Omheining frettentuin.JPG|300px]]

Graven zit er van nature in. Hun wilde broer, de bunzing, leeft in diepe holen onder de grond. Je fret zal elk plekje zand of aarde willen omspitten en holen of tunnels maken. Daarbij houdt het echt geen rekening met de mooie tuinplantjes die er staan te bloeien, of een aangelegd terras. Instortingsgevaar ligt op de loer, waardoor je diertje gevangen kan komen te zitten of zich verwonden. Een mooie, strakke grasmat wordt ook met diverse gaten voorzien. Niet leuk voor de hardwerkende grasmaaier, maar minder gevaarlijk voor de fret; alhoewel je diertje altijd bereikbaar voor je moet kunnen zijn. Het is dus maar de vraag of het wel zo verstandig is om ze zo ver te laten graven, dat je de halve tuin moet gaan omspitten om je lieveling weer te pakken te krijgen. Een aparte zandbak is een goed alternatief. Zorg er voor dat er ook geen zand of aarde strook langs de omheining loopt. Dat is een ontsnappingsroute voor je slimmerik.

Water vinden veel fretten geweldig speelgoed. Het koelt de pootjes in warm weer, het spettert, maakt kringen, ruikt anders dan de waterbak in de kooi en je kunt het drinken. Fretten zijn van nature goede zwemmers. Een vijver is echter niet zonder gevaar voor verdrinking. Zijn er waterelementen aanwezig, die dieper zijn dan borstdiepte van je dier, is constant toezicht nodig, zodat er direct ingegrepen kan worden indien nodig. Neem dit heel serieus! Kun je geen toezicht bieden, zorg dan dat je dier er absoluut niet bij kan komen. Een teiltje water geeft ook veel plezier.

[[Bestand:Viespiet Jillz.jpg|300px]]

Sluit gevaar van boven ook niet uit. Kraaien, eksters, katten en honden kunnen het op je fret voorzien hebben en de nodige schade aanrichten, soms met fatale afloop. Zorg dat er schuilgelegenheid is voor je fret. PVC buizen, afgesloten houten hokjes met een alleen voor fretten toegankelijke opening en uitgeholde boomstammen zijn veilige havens voor je fretje buiten. De aanwezigheid van meerdere vlucht plekken geeft de fret ook een veilig gevoel. Hierdoor zal je fretje meer plezier aan het buitenspelen beleven.

Veel planten zijn giftig; zo ook tuinplanten, zie lijst [[Huisvesting#Giftige_tuinplanten]]. Zorg dat op plaatsen waar je fret zich tussen de planten mag begeven geen giftige exemplaren staan. Denk aan bloembollen! De meesten zijn erg giftig en fretten graven ze op en kunnen er van eten. Je kunt altijd besluiten een ‘frettentuintje’ voor je diertje aan te leggen. In een bak, of een stukje grond wat binnen hun speelruimte beschikbaar is een aantal planten in de aarde zetten, waar ze plezier mee mogen maken. Verwacht niet dat deze planten een lang leven beschoren zal zijn. Het plezier voor je fretje is wat hier geldt. Sommige fretten ontpoppen zich als volleerde hoveniers en richten hun tuin naar eigen believen in.

[[Bestand:100 2608.jpg|300px]]

Heb je geen tuin, maar wel een balkon? Daar gelden dezelfde regels als in de tuin. Zorg dat het 100% ontsnapveilig is. Bij een appartement is niet alleen het gevaar dat je je diertje niet meer terugvindt, maar een val van grote hoogte zal je dier meestal niet overleven.
Op een balkon is goed te werken met diverse houten of kunststof bakken waar zand, aarde(met of zonder plant) en water neergezet kunnen worden. Daar kan je diertje naar hartenlust rommel maken, iets wat binnen vaak niet gewaardeerd zal worden.

Heb je helemaal geen buitenruimte of een tuin die niet fretveilig gemaakt kan worden? Dan kun je proberen met je fret te gaan wandelen. Er zijn fretjes die het heerlijk vinden, na een gewenningsperiode. Anderen vinden het doodeng of gewoon helemaal niets.

Een heel belangrijke noot: '''fretten kunnen slecht tegen direct zonlicht en warme temperaturen!''' Laat je fret niet in de tuin zonder schaduw en schuilmogelijkheden uit de zon op zomerdagen. Zorg dat de warmste momenten van de dag, bij temperaturen vanaf 23 °C in volle schaduw of binnenshuis worden doorgebracht. Op warmere dagen zijn (meerdere) lage bakjes of schalen met water erg prettig voor je diertje om doorheen te lopen. Sommigen gaan er zelfs in liggen, dus zorg voor hooguit 2 cm water in de schaal, zodat ze niet kunnen verdrinken.
Kijk bij alles over een veilige frettentuin ook even bij voorbeelden van huisvesting-buiten op ons forum [[http://www.frettenvraagbaak.nl/forum/viewtopic.php?f=13&t=43]]

====Je fret buitenshuis houden====

Een fret is een pelsdier. Dat betekent dat mits het genoeg opbouwtijd heeft gehad, het heel goed een heerlijke wollige wintervacht maakt. Fretten kun je dus heel goed buitenshuis houden. Er moeten ook hier een aantal aandachtspunten vermeld worden.

Zoals al eerder gezegd; een fret KAN NIET TEGEN DIRECTE ZON EN WARMTE! Zorg dat het frettenverblijf uit de zon geplaatst is. Dit kan goed in een tuin(gedeelte) op het noorden. Je diertje zal zich ook tegen slechte weersinvloeden moeten kunnen verschuilen. Harde wind, regen en ernstige kou in zijn slaapvertrekken, zijn ook voor een fret niet prettig. Er dient dus gezorgd te worden voor een afgesloten ruimte waarin je dier zich kan terugtrekken. Deze ruimte moet in strenge kou en bij Noordoostelijke winter wind goed geïsoleerd kunnen worden.

Er zijn veel mogelijkheden voor een buitenverblijf en er is grote keuze in kant en klare hokken. Sommigen hebben een schuurtje met aangesloten ren voor hun fretjes, zodat er gelijk een beschermde en afgesloten speelgelegenheid is. De inrichting van de kooi heeft dezelfde voorwaarden als bij een binnenkooi, d.w.z. het moet voorzien zijn van een of meerdere toiletbakken, een etensbakje, waterfles of schaal en het liefst meerdere slaapplaatsen hebben. Ook de minimale afmetingen zijn gelijk aan die van de binnenkooi.

[[Bestand:Buitenhok Monique.jpg|300px]]

[[Bestand:Buitenhok Monique II.jpg|300px]]

Ook als je fretje buiten verblijft, zal het dagelijks gecontroleerd moeten worden, van vers water en eten voorzien en het genoeg speeltijd buiten de kooi gunnen. Indien er een grote ren aanwezig is, zal er spelmateriaal gewisseld moeten worden, poepbakken verschonen en de ren zelf schoonmaken. Een fret buiten betekent niet minder werk!

Zeker tijdens de wintervorst zal er regelmatig gezorgd moeten worden voor vers water, dat bevriest natuurlijk. Extra warmte dmv isolatie en (wollen) lappen worden op prijs gesteld en zal bij strenge vorst noodzakelijk zijn. Bedenk dat een bunzing in het wild diepe holen onder de grond heeft, die warmte isolerend werken. Onze huisfretjes moeten het vaak met een enkel slaaphokje met een dun houten wandje doen. Dat is niet voldoende om je diertje genoeg warm te houden! Leg een dikke laag kranten met daarop stro op de bodem, daarop een warme deken en vul de rest van het slaaphok op met stro en dek weer af met kranten.
Het spreekt voor zich dat als zulke maatregelen nodig zijn, je fretje ook geen lange buitenspeeltijd kan verdragen. Laat het als er behoefte aan is in een (onverwarmde) binnenruimte de pootjes strekken en van jouw aandacht genieten.

Als u de buitenkooi zelf maakt kunt u altijd een dubbelwandig slaaphok met isolatie ertussen overwegen. Dat houdt het geheel in de zomer ook iets koeler.

Wil je je fretje buiten gaan houden, begin dat al met het naar buiten verplaatsen en wennen in de late lente en/of zomer. Dan geef je je diertje genoeg gelegenheid om een mooie wintervacht en winterspek op te bouwen. Een binnenshuis gehouden fret na 1 oktober nog naar buiten verhuizen kan echt niet meer.

===Wandelen met je fret===

Ook het wandelen met je fret zal aan een aantal regels moeten voldoen. Een fret is een schemerdier. Wandelen op klaarlichte dag zal het overgrote deel van de fretten niet waarderen.

Honden zijn een gevaar voor je fret, ook aangelijnd! Het is slechts een hap en jouw lieveling is ten dode opgeschreven. Katten kunnen ook erg vervelend zijn, maar over het algemeen maken deze zich uit de voeten bij het zien en ruiken van een fret. Ze zullen er in ieder geval niet zo snel hun tanden in zetten. Ga dus wandelen op tijden en plaatsen waar je niet snel een hond zal tegenkomen. Dat betekent vaak voor dag en douw je bed uit. Zoek een wandelomgeving uit die interessant is voor je fret. Een voetpad loopt voor jou misschien prettig, maar daar is een fret gauw op uitgekeken. Een groene omgeving met gras, aarde en water (sloot) is veel leuker. Als je fret eenmaal goed gewend is en plezier beleefd in het buiten wandelen, zijn stukken door de wijk ook heel leuk om uiteindelijk op interessante plekken uit te komen.

Je fret zal moeten leren wat een tuigje is. Een goed passend tuigje is onontbeerlijk; ze kunnen zich er heel snel uitwerken. Er zijn verschillende modellen. Kies een model wat goed op maat te maken is. Wat het beste is, is afhankelijk van de bouw van je diertje. Onze ervaring is, dat een zogenaamd lussentuigje zeer onveilig is! Vaak voldoet een tuigje met een halsriem en borstriem het beste. Het fijnst is het als deze traploos in te stellen is en klick sluitingen heeft. Die zijn goed op maat te maken en snel aan en uit te doen. Een fretje is nu eenmaal niet het meest rustige en geduldige diertje. De halsriem moet zo strak zitten, dat als de hals uitgestrekt wordt het nog steeds aansluit. Het borststuk mag ietsje meer speling hebben, maar het moet zo aansluiten dat de pootjes er niet tussendoor getrokken kunnen worden. Te strak is ook niet goed. Laat een ervaren frettenwandelaar anders de eerste keer helpen met het goed op maat maken. Wen je fret thuis aan het tuigje voordat je hem de eerste keer mee naar buiten neemt. Je fret zal waarschijnlijk gelijk proberen zich van het tuigje te ontdoen. Het beste is om je diertje af te leiden. Pak het favoriete speeltje of doe het tuigje om op etenstijd en schotel de maaltijd gelijk voor als je het tuigje omgedaan hebt. Na verloop van tijd zal het niet meer als vervelend ervaren worden.

[[Bestand:Droopy frettentuigje.jpg|300px]]

harnasje

[[Bestand:Devel tuigje.jpg|300px]]

tuigje

[[Bestand:Tuigje gool.jpg|300px]]

koordtuigje

Wandelen moeten ze leren. De meesten vinden het de eerste paar keren eng. Bouw het heel langzaam op en kijk goed of je dier het wel leuk vindt.

Zoek voor de beginperiode een veilige, rustige en voor de fret interessante plek uit, op een stille tijd van de dag. Het beste is vroeg in de ochtend. Ga er heen met je diertje in een vervoersmand, met een vertrouwde geur bij zich. Een gebruikte deken of slaapzak is prima. Zorg dat je het tuigje thuis al om hebt gedaan! Zet de vervoersmand op de grond en doe na enkele minuten het deurtje open. Zorg dat je de lijn in de hand hebt. Nu laat je het aan je diertje over. Sleur het niet uit het kooitje, pak het niet op. Laat het rustig zelf de boel ontdekken. Sommigen komen de eerste keer niet eens de kooi uit, maar hebben al genoeg aan alle vreemde geuren en geluiden.

Na hooguit 10 minuutjes is het voor de eerste keer wel genoeg. Mocht je fret naar buiten gekomen zijn, zet het dan terug in de vervoersmand en sluit de deur. Ga terug naar huis en neem daar nog even de tijd voor je dier.

De volgende keren volg je hetzelfde patroon. Als je merkt dat je fretje het erg leuk vindt kun je langzaam aan de tijden wat opvoeren, steeds 5 minuten erbij. Merk je dat je dier het helemaal nog niet leuk vindt of erg bang is, geef hem dan de tijd, praat rustig tegen hem en overdoe het niet.

Blijft hij angstig, las dan een pauze in van enkele weken en probeer het dan nogmaals. Mocht het dan hetzelfde resultaat geven, dan vind jouw fret het mogelijk niet leuk of is te angstig op de plaats die je hebt uitgezocht. Blijft je diertje ook angstig op andere plekken, dan doe je het er echt geen plezier mee en kun je er beter mee stoppen.

In het begin zal je regelmatig een borstelstaart zien bij je dier en zal het mogelijk ook laag bij de grond sluipen. Dit is angst/onzekerheid voor het onbekende. Als je diertje het uiteindelijk leuk gaat vinden zal het gewoon gaan lopen, rennen, springen, graven en rollen. Dit kost wel wat tijd en bij onbekende plekken zal het mogelijk weer eerst even een dikke staart krijgen. Een dikke staart kan ook een teken van opwinding zijn.

Laat je diertje zelf bepalen waar het heen wil, zolang het veilig is. Laat het zelf zijn pad zoeken. Jij wandelt er slechts achteraan. Het tegenover gestelde dus van een hond uitlaten. Zo zal je fret de meeste plezier beleven; het kan geursporen volgen. Waterkanten zijn vaak erg interessant. Pas wel op dat je fret niet in de sloot terecht komt.

Jij als begeleider zal de omgeving goed in de gaten moeten houden. Wees alert op honden, fietsers, brommers en ander verkeer. Laat je fret niets zomaar eten; een dode muis kan vergiftigd zijn. Bij mogelijk gevaar is de eenvoudigste oplossing om je fret even op te pakken.

Wees een verantwoordelijke fretteneigenaar. Zorg dat jouw dier ook geen overlast voor anderen bezorgd. Laat het dus niet op particulier terrein gaan, zoals tuinen van omwonenden. Ook kunnen anderen erg bang zijn voor een fret. Laat jouw diertje dus niet zomaar naar vreemden toelopen.

Een belangrijke opmerking nog: '''zorg dat je fret gechipt is en ingeënt tegen hondenziekte!''' Dit is voor elke fret noodzakelijk, maar in het bijzonder voor een fret die buiten wandelt. Op straat en openbare groengebieden is kans op besmetting zeer groot. Over het algemeen is hondenziekte dodelijk voor fretjes.

===Reizen met je fret ===

Over het algemeen kun je je fret overal mee naar toe nemen, maar houd er rekening mee dat het vaak stress kan opleveren voor je fret.
De vreemde omgevingen, de geluiden, vreemde luchtjes en dergelijke kunnen je fret onrustig ( en / of ziek ) maken.

Je kunt gebruik maken van speciale carriers om je fret in te vervoeren, bijvoorbeeld een hard plastice carrier voor katten, een grote kooi, een draagtas, of je kan je fret een tuigje om doen, maar pas met een tuigje wel op in de auto, dat je met iemand samen rijdt die je fret vasthoudt als jij rijdt.
Het ligt er aan wat je fret gewend is, waar je heen gaat, hoe veilig het is en hoe lang de reis gaat duren. De kooi moeten uitgerust zijn met een drinkflesje en een eetbakje, daarnaast wat doeken of een hangmat om in weg te kruipen en tegen de tocht, een poepbak met korrels.
Houd de temperatuur goed in de gaten, het mag niet te warm, nog te koud worden voor je fret, voorkom ook dat hij op de tocht zit.

====In de auto ====

De meeste fretten hebben geen probleem met het rijden in de auto, de veiligste manier van vervoer is een goede, stevige gesloten carrier die je kunt vastzetten op de achterbank. Het zitten in een carrier wekt wel wat irritatie op bij de fret, ze kunnen gaan krabben en bijten in de tralies om duidelijk te maken dat ze eruit willen. Zet de carrier goed vast op de achterbank met de veiligheidsriemen.
De fret loslaten in de auto is uit den boze, ze kunnen onder het gaspedaal of de rem terecht komen met alle gevolgen van dien, het leidt je ook af van het rijden.
Tevens kunnen ze ontsnappen en gaan ze de weg op. Zet een klein drinkbakje in een groter dieper bakje om het knoeien van water tegen te gaan of gebruik een drinkflesje dat je vastzet aan de tralies, water is erg belangrijk voor je fret.
Duurt de reis langer dan 3-4 uur, zorg dan voor genoeg voer in de carrier in de vorm van brokken en / of prooi.

Mocht je fret angstig zijn in de auto, maak dan gebruik van een doek die je over de carrier doet zodat het donker is voor je fret. Zo zien ze niks en het heeft vaak als resultaat dat ze rustig worden en mogelijk gaan slapen.

====Reizen per vliegtuig ====

Niet alle luchtvaartmaatschappijen nemen fretten mee aan boord, informeer daar naar voordat je een reis boekt of het is toegestaan dat je een fret mee neemt.
Het vervoeren in de speciale vrachtruimte voor dieren in het vliegtuig is ook niet altijd toegestaan en is ook zeker niet aan te raden in verband met de temperatuursverschillen voor je fret. Stel dat er een kat of ander dier naast geplaatst wordt dan levert dat veel stress op gedurende de hele reis.
Daarnaast is niet in elk land een fret toegestaan.
Je fret rustgevende middelen geven (verdoven) is erg onverstandig, het desoriënteert hem en je fret krijgt het zwaarder om zijn eigen lichaamstemperatuur te regelen.
Mogelijk kan ook het verschil in temperatuur zijn invloed hebben voor wat betreft medicatie voor je fret, mocht hij dat krijgen. Het kan een speciaal effect teweeg brengen door het hoogteverschil waar je in terecht komt wat kan leiden tot een vergroot risico van overdosering.
Moet je je fret toch mee willen nemen op een vlucht, informeer dan vooraf goed wat de mogelijkheden zijn.

====Je fret in het buitenland====

Informeer van te voren of je fret welkom is in een hotel, uiteraard houd je je fret dan in zijn carrier. Laat altijd een briefje achter voor het kamerpersoneel dat er een fret aanwezig is in de kamer.

Informeer ook of er een quarantaine tijd bestaat voor het desbetreffende land voor je fret.

====Verplichte enting en identificatie====

• Een enting tegen Hondsdolheid (rabiës) is in de meeste landen verplicht.
Wanneer je je fret meeneemt naar het buitenland moet deze tegen hondsdolheid (rabiës) geënt worden. Voor de meeste landen geldt dat de rabiësenting een maand voor vertrek gegeven dient te zijn (uitzonderingen Groot-Brittannië en Scandinavië; 21 dagen voor EU landen). Zie ook [[Verzorging#Vaccinatie]]

• Een Europees dierenpaspoort.
Ook is een Europees dierenpaspoort verplicht waar alle entingen en/of registraties in staan vermeld. Tijdens de vaccinatie zal er een exemplaar aan je worden verstrekt.

• Elektronische identificatie.
Chippen is het elektronisch identificeren van de fret. Als je fret gechipt en geregistreerd is, kan deze gemakkelijker worden teruggevonden. Asielen en dierenartsen kunnen via de chip het identificatienummer lezen en zien in de computer wie de eigenaar is. Dit centrale systeem maakt het mogelijk jouw dier snel te traceren, ook in het buitenland. Voor het buitenland is een chip daarom verplicht.
Daarnaast hebben sommige landen (o.a. Engeland, Noorwegen, Zweden) nog aanvullende eisen. Zie ook [[Verzorging#Identificatie chip]]

Mocht je toch willen gaan reizen met je fret informeer dan tijdig bij je dierenarts of de Frettenkliniek naar de verplichtingen van dat moment op het gebied van entingen e.d. en de verdere mogelijkheden, zodat je onderweg niet voor verrassingen komt te staan en je fret geen schade van de reis gaat ondervinden.

Realiseer je goed waar je aan begint en of het wel verstandig is.

==Giftige planten en huis-tuin-en-keuken artikelen ==

Veel planten en bloemen kunnen giftig of irriterend zijn voor je fret. Houdt daar rekening mee als je jouw diertje lekker zijn gang wil laten gaan in een plantenbak. Hieronder vind je een lijst met giftige planten voor binnen en buiten.
Wees gewaarschuwd met snijbloemen. Over het algemeen zitten er in boeketten wel een of meerdere giftige bloemen of groen. Bij sommige bloemen kan ook het water giftig zijn! Houd uit voorzorg je fret bij snijbloemen vandaan.

====Giftige kamerplanten====

* Agave: met name de wortel giftig

* Allamanda: waarschijnlijk gehele plant giftig

* Alocasia (Olifantsoor): sap giftig.

* Amaryllis (Hippeastrum): knol zeer giftig!

* Anemoon: meeste soorten giftig, vooral het sap

* Anthurium: vooral zeer jonge bladen en kolven giftig.

* Asclepias: waarschijnlijk gehele plant giftig

* Azalea: gehele plant zeer giftig!

* Christusdoorn: gehele plant giftig vanwege giftig melksap

* Chrysant: niet geheel bekend welk deel giftig is. Het is bekend dat dieren er ziek van worden, ook bij het drinken van Chrysanten snijbloemen water.

* Clerodendrum: gehele plant giftig

* Clivia: gehele plant giftig, met name wortelstok en bladen giftig

* Croton: melksap matig giftig

* Cyclaam: voornamelijk de knol giftig

* Dieffenbachia: gehele plant zeer giftig!

* Exacum-affine (bitterblad): gehele plant matig giftig

* Fatsia japonica (vingerplant): gehele plant, met name de bessen giftig

* Ficus: met name het melksap matig giftig.

* Gatenplant: bladen en stengels giftig.

* Gloriosa: gehele plant zeer giftig, met name de knollen!

* Herfststijloos: gehele plant zeer giftig!

* Hortensia (Hydrangea): gehele plant giftig

* Hoya: gehele plant in meer of mindere mate giftig

* Hyacint: vooral bollen en zaad giftig

* Iris/Lis: gehele plant giftig

* Kamerbrem: gehele plant giftig

* Kegelsleutelbloem: gehele plant giftig

* Kerstroos: gehele plant giftig

* Kerstster /Poinsettia: gehele plant giftig vanwege giftig melksap

* Klimop: bessen en bladen giftig

* Lathyrus: vooral zaden giftig

* Lelietjes-van-dalen: gehele plant zeer giftig, met name bloemen en bessen!

* Narcis: gehele plant giftig, met name de bol en het bloemenwater

* Oleander: gehele plant giftig, vooral de bladen, zeer giftig, katten kunnen al ziek worden van het lebberen van water dat in het schoteltje onder de pot doorlekt!

* Oranjeboompje: oranje-rode appeltjes matig giftig

* Philodendron: gehele plant giftig.

* Sanseveria: gehele plant licht giftig

* Sierpeper: vruchten mogelijk giftig, zeer scherp smakend

* Sneeuwklokje: gehele plant giftig

* Spathiphyllum (Lepelplant): gehele plant giftig

* Tulp: gehele plant, met name de bollen licht giftig

* Vinca: gehele plant zeer giftig, met name wortels!

* Vogellijm/Maretak: gehele plant giftig

* Yucca: gehele plant licht giftig

* Zamioculcas: gehele plant giftig

* Zantedeschia: gehele plant giftig.

Pas op met snijbloemen!! Vooral lelies en monnikskap zijn erg giftig, maar ook het veelvuldig gebruikte groen kan erg giftig zijn.

Zet een vaas met snijbloemen uit voorzorg altijd buiten bereik van je fretten.

====Giftige tuinplanten====

* Aardappel: gehele plant en groene knollen giftig
* Aconitum(monnikskap): gehele plant en wortels, met name het blad zeer giftig! Ook bij aanraking!
* Aristolochia: gehele plant zeer giftig!
* Aaronskelk: gehele plant giftig
* Arum: zeer giftig!
* Atropa Bella donna (Wolfskers): gehele plant zeer giftig!
* Aubergine: gehele plant giftig
* Bereklauw: gehele plant giftig en zeer irriterend!
* Bitterzoet: met name de(onrijpe) bessen zeer giftig!
* Blauwe regen: takken, peulen en zaden giftig
* Boerenwormkruid: gehele plant giftig
* Boterbloem: gehele plant giftig
* Buxus: gehele plant zeer giftig!
* Cala/Zantedeschia: gehele plant giftig
* Cicuta virosa (waterscheerling): gehele plant en wortelstok zeer giftig! Deze plant wordt in tuinen in principe niet aangeplant vanwege de hoge mate van giftigheid
* Datura (doornappel): gehele plant zeer giftig! 15 zaden zijn voor een kind al dodelijk…
* Dicentra (tranend hartje): gehele plant zeer giftig!
* Digitalis Purpurea (vingerhoedskruid): gehele plant, met name bladeren en zaden zeer giftig!
* Duitse pijp: gehele plant zeer giftig
* Eonymus (kardinaalsmuts): zaad, blad en bast zeer giftig!
* Gouden regen: gehele boom, maar vooral de zaden zeer giftig! Tussen 8-20 zaden voor de mens dodelijk
* Hedera helix (klimop): blad en bessen (bij grotere hoeveelheid inname) giftig
* Herfststijlloos: gehele plant zeer giftig!
* Hyacint: gehele plant, met name bol en zaden zeer giftig!
* Iris (sommige soorten): wortelstok giftig
* Karmozijnbes: gehele plant met name de vruchten giftig. Onrijpe vruchten zeer giftig!
* Kerstboom: naalden en bast giftig! Water waar de boom in staat of waar naalden in hebben gelegen kunnen heftig irriterend op de slijmvliezen werken, zo ook maag/darm!
* Kerstroos: gehele plant en zaden giftig
* Klaproos (papaver): zeer giftig!
* Lantana: niet rijpe vruchten zeer giftig!
* Lathyrus: zaden giftig
* Lelie (sommige soorten): gehele plant giftig
* Lelie der dalen: gehele plant giftig. Ook gedroogd!
* Levensboom (Thuja): gehele plant, met name blad zeer giftig!
* Liguster: gehele plant giftig
* Lobelia: gehele plant giftig
* Lupine: zaden zijn giftig
* Maretak: bessen en bladeren giftig
* Mistletoe: bessen zeer giftig!
* Nachtschone: wortel en zaad giftig
* Narcis: bol giftig
* Oleander: gehele plant is zeer giftig! Ook gedroogd. Houdt rekening met afgevallen bladeren en bloemen! Van deze plant worden veel vergiftigingen gemeld bij dieren!
* Peperboompje: alle delen van de plant zeer giftig! Het sap van de bast ook bij aanraking. Een bes kan al dodelijk zijn voor een huisdier!
* Rhododendron: blad en bloem met name voor dieren zeer giftig!
* Ridderspoor: zaden en jonge scheuten giftig!
* Salomonszegel: bessen zijn giftig
* Sedum (sommige soorten): gehele plant giftig
* Sierrabarber: bladeren giftig
* Sierwinde: zaden giftig
* Taxus Baccata (venijnboom): gehele plant is zeer giftig! Erg gevaarlijk zijn met name de pitten in de aantrekkelijke vruchten!
* Vogelmelk: bollen zijn giftig. Sap is irriterend voor de huid
* Wingerd: de bessen zijn giftig
* Wolfsmelk: zaden en melksap is giftig. Melksap is met name schadelijk bij aanraking van de ogen!
* Wonderboon: met name zaad en wortels zeer giftig! 1-3 gekauwde zaden kunnen voor een kind al dodelijk zijn.
* Zevenboom: alle delen zijn zeer giftig!
* Zwarte Nachtschade: zeer giftig onkruid. Gehele plant, maar met name de onrijpe groene bessen zijn zeer giftig!

LET OP: cacao doppen in de tuin zijn ook giftig voor je fret! Laat ze daar niet in spelen of in graven. Sommige fretten vinden de smaak van cacao erg lekker, maar de stof theobromide die er in zit is erg schadelijk.

===Giftige huis-tuin-en-keuken producten===

* Tabak (inclusief peuken)
* Xylitol
* Salmiak
* Chocolade (cacao bevat theobromide, pure chocolade is daarom al in een kleine hoeveelheid erg schadelijk, melkchocolade iets minder en witte chocolade nog minder. Een stukje pure chocolade van 15 g bevat net zo veel theobromide als 130 g melkchocolade)
* Cafeïne
* Alcohol
* Wiet
* Sommige medicijnen
* Schoonmaakmiddelen zoals chloor, allesreiniger
* Desinfectiemiddelen, ook het Dettol sopje! (na opdrogen is het onschadelijk)
* Zonnebrandcrème en nagellak remover
* Koelvloeistof en andere motor producten
* Bestrijdingsmiddelen voor ongedierte en planten (ratten-, muizen- en slakken gif!)

Mocht er geen mogelijkheid zijn om direct een dierenarts te kunnen bereiken, begin dan met het geven van een Norit oplossing. Bij de apotheek of drogist kun je Norit granulaat krijgen. Zo niet dan volstaan tabletten, maar deze zijn minder effectief. Los het granulaat op (of verpulver 2 tot 4 tabletten) in wat lauw water totdat het een koffiemelk dikke substantie is. Geef 2 ml hiervan met een spuitje in de wangzak van je fret. Niet direct in de bek spuiten, want het slikreflex kan bij vergiftiging verstoord zijn. Geef het na 2 uur en na 4 uur nogmaals. Maak zo nodig meer Norit oplossing aan.
Neem eventueel je fret in het nekvel en steun de achterpoten op je schoot of klem zachtjes het achterlichaam tussen je arm en borst, om het te immobiliseren.
Na behandeling met Norit krijgt je fret pikzwarte ontlasting!

Behandel een fretje wat bewusteloos is of dreigt te raken NOOIT met vloeistoffen. Een spoed bezoek bij de dierenarts is dan het enige juiste.

Laat een fret met het vermoeden van een vergiftiging nooit opzettelijk braken!

Sommige gifstoffen kunnen verbranding van weefsel geven. Eenmalige passage is dan al schadelijk genoeg. Bovendien is de kans op verslikken erg groot.

Zelfs als de fret goed op de Norit reageert is het zeer belangrijk om contact met de dierenarts te (blijven) zoeken. Bij veel vergiftigingen is nabehandeling noodzakelijk; vele giffen kunnen (blijvende) schade aan lever en nieren veroorzaken.

Huisvesting

2016-04-27T11:32:59Z

Karen: /* Giftige tuinplanten */

==Huisvesting binnen==

====Houd je fret gezond en uit de problemen====

Fretjes zijn erg nieuwsgierig en kunnen daardoor makkelijk in de problemen raken. Dan hebben ze jouw hulp en soms de hulp van een dierenarts nodig. Het beste is om ongelukjes te voorkomen. Daar zijn wel manieren voor…

*zorg dat het fretje altijd onder toezicht is als het los is en speelt

*zorg dat de ruimtes waar je fret mag komen fretveilig zijn

*denk als een fret. Ga na wat er uitdagend uitziet en hoe een fret daar zou kunnen komen. Gebruik je gezonde verstand om te ontdekken wat gevaarlijk voor het diertje zou kunnen zijn.

*loop zacht en voorzichtig als je in dezelfde ruimte bent als loslopende fretten.

*laat een fret alleen achter onder toezicht van ervaren frettenmensen als je er zelf niet bij kunt zijn of op vakantie gaat.

====Spelen onder toezicht====

Een nieuwsgierige fret zal proberen overal in, op, onder of achter te komen. Soms is dat niet een plek waar dat ook verstandig is om naar toe te gaan. Het kan vast komen te zitten, opgesloten raken, ontsnappen, bij gevaarlijke of giftige stoffen komen, zo de hoogte in gaan dat een val fataal kan zijn, dingen eten die niet goed voor hem zijn en niet in de minste plaats uw huisraad naar eigen fretteninzicht veranderen…

Net als bij kinderen is alles wat verboden is super aantrekkelijk. Volhoudende fretten zullen alle moeite doen om te komen waar ze willen.
Bovendien houden ze van donkere en warme plekken om zich op te rollen en een heerlijk uiltje te knappen. Ze vinden soms de vreemdste plekken voor hun slaapuurtje. Als je dan niet weet waar je deugniet is gaan liggen, kun je lang bezig zijn met zoeken. Belangrijker is, dat als je niet weet waar het ligt te slapen je er ook per ongeluk op kunt gaan zitten of staan.

Over het algemeen zijn fretjes geweldig in het verzinnen van oplossingen voor hun probleem. Zoals het vinden van een weg naar een raam dat net op een kier stond...of om bij de plantenpot te komen om deze eens flink uit te graven.

Kun je even niet op je diertje letten, zet hem dan in een fretveilige ruimte of terug in de kooi.

[[Bestand:Sanne bij plant.JPG|300px]]

====Een fretveilige binnenruimte====

Fretten zijn heel anders dan een kat of een hond. De een gaat liever zijn eigen weg, de ander loopt je het liefst in alles achterna. Voor een fret is alles en iedereen van hem en ze hebben een onstuitbare onderzoekdrang. Elk gaatje of kiertje waar een kop doorheen kan, wordt meestal gevolgd door het lijf. Een risico om vast te komen zitten is reëel. Er zijn gevallen bekend van fretten achter de koelkast (koelvloeistof is zwaar giftig), onder keukenblokken, in bankstellen, tussen plafonds, in afvoerpijpen, door een gat in de kruipruimte onder huis terecht gekomen. Soms om nooit meer terug te keren …

Denk als een fret in de ruimte waar hij of zij vrij mag spelen. Ga op de grond zitten en bedenk wat er interessant zou kunnen zijn en hoe je daar zou kunnen komen. Geef niet te gauw op, dat doet je fret ook niet. Ze zijn echt slim genoeg om een voorwerp te verplaatsen om een opstapje te creëren (ja er zit veel kracht in die kleine lijfjes), ze kunnen goed klimmen, maar geen afstanden schatten. Met alle gevaren van een val waardoor er letsel kan ontstaan, of erger. Ze kunnen dingen eten die gevaarlijk zijn. Denk aan asbakken, rubber en groente of fruit. Maar ook een simpel glas water op een tafel is een uitdaging. Je kunt zelf wel bedenken wat er kan gebeuren als je er niet met je neus bovenop zit. Fretten kunnen ware verbouwers zijn. Boeken worden uit de kast gegooid, dvd’s worden eruit gesmeten en kasten krijgen een andere inrichting. Er zijn veel fretten die daarbij nog interessante items meenemen naar hun geheime schatkamers. Dus mis je een paar sokken, een vaatdoekje, een slof, een beursje of (dames opgelet!) pakjes zakdoekjes en tampons? Vind dan de bergplaats van je fret!

Een veilige speelplek voor een fret is een ruimte die geen gevaren kan opleveren voor je diertje. Zorg dat gaten en kieren afgedekt zijn, er geen zaken aanwezig zijn die giftig zijn en dat hij nergens ongeoorloofd in kan kruipen. Houdt ramen en deuren gesloten en op slot, of voorzie ze van een slot op kierstand, als je ze open wilt laten. Scherm gevaarlijke ruimtes af met een verwijderbaar schot of maak een playpen van glad materiaal, zodat ze er niet uit kunnen klauteren.

Er is veel fretveilig speelgoed in de handel om de speelruimte aantrekkelijk te maken. Denk aan tunnels, buizen, kleine knuffeldiertjes, gladde balletjes, dekentjes of lappen stof. Over het algemeen vinden ze het geweldig om ergens in te kruipen. Het is ook vrij eenvoudig om zelf speelgoed te maken van kosteloos materiaal of oude kleren. Zo is een oude spijkerbroek een geweldige speeltunnel, een oud laken of dekbedhoes een speelavontuur en een papieren zak een reden om te stuiteren en te mokken. Krakende plastic tasjes vinden velen ook geweldig. Geef deze alleen onder toezicht en knip de hengsels er af, zodat ze niet vast kunnen komen te zitten. Veel fretten vinden het heerlijk om te graven. Een bak met graafmateriaal, zoals zand, rijst of macaroni is een speeltuin op zich. Houdt wel rekening met rommel en sommige fretten eten rauwe rijst en macaroni. Uiteraard is dit gevaarlijk, dus blijf erbij om te zien of jouw diertje er ook zo een is. In dat geval neemt u het direct weg uit de speelruimte. Een doos met oud papier/kranten is ook geliefd.

Ook het eigen gedrag zal enigszins aangepast moeten worden als de fretten loslopen. Kijk waar je je voeten zet, loop rustig en ga niet zomaar ergens zitten zonder te kijken of er niet toevallig een fretje ligt te slapen. Open en sluit niet zomaar deuren, zonder je fretje in de hand te nemen of minstens in het oog te hebben. Laat geen gevaarlijke dingen slingeren en wees voorzichtig met eigen eten en drinken in het bijzijn van de fretten. Zet geen bloemenvazen neer waar ze bij kunnen komen. Denk aan losse draden van tafellampjes, strijkijzers oid. Het zijn geen knagers, maar ze kunnen wel materialen aan snoeren van tafel of kast trekken en verstrikt raken in de draden. Pas op met kamerplanten; velen zijn giftig! zie lijst [[Huisvesting#Giftige_planten]]

Dingen waar je je fret ver vandaan moet houden:

*schuim(rubber) als afwassponsjes, kussen/ballen vulling, stressballetjes

*spons en sponsachtig materiaal

*watten, oorstaafjes

*piepschuim

*schoonmaakmiddelen

*cosmetica, shampoo ed

*open haard, ook als deze buiten gebruik is en koelsystemen (gif)

*glas

*stofzuiger slangen

*vaatwassers en wasmachines (rubber en schimmels!)

*luidsprekers en subwoofers

*toilet. Houdt de klep dicht!

*vuilnisbakken

*kaarsen

*tabak (zeer giftig!)

'''Rubber''' moet even apart benoemd worden. De meeste fretten zijn er verzot op! Het is echter levensbedreigend als het ingeslikt wordt. Zelfs het meest soepele rubber wordt hard in het verteringsapparaat en verstopt de maaguitgang of darmen. Dit is een noodgeval voor de dierenarts! Alleen met een spoedoperatie is je fret nog te redden, als je op tijd bent.
Houdt dus alles van rubber uit de buurt van je fret. Denk aan oordopjes, schoenzolen, gummetjes, schuim of stuiterballen, rubberen (honden of katten)speeltjes, onderdelen van kinderspeelgoed (autowieltjes), dopjes onder notebooks en apparatuur, hoesjes voor mobiele telefoons, elastiekjes, handschoenen, condooms (ja, dat is gebeurd ) etc.
Kijk elk nieuw (fretten)speelgoed voor je dier na op de aanwezigheid van rubberen onderdelen. Helaas doen veel dierenspeelgoed fabrikanten het niet.
Kijk het speelgoed van je fret regelmatig na. Wat kapot is verwijderen.

Eigenlijk horen in een speelruimte van een fret geen schommelstoelen en stoelen met mechanismen, zoals uitklapbare voetensteunen. Er zijn al fretten gestorven doordat ze bekneld zaten. Staan ze bij jou in de kamer, gebruik ze dan niet zolang er fretten loslopen.

Wees heel voorzichtig met fretten en (jonge) kinderen. Meestal is het geen goede combinatie!

Het allerbelangrijkste is: ONDERSCHAT JE FRET NIET!!! Juist als je denkt dat je je dier ondertussen wel goed genoeg kent en alle streken al wel eens gezien hebt, heeft het iets nieuws voor je in petto.

Zoals eerder gezegd heeft je fret een veilige omgeving nodig, waar hij zichzelf en/of anderen geen kwaad kan aandoen. Minstens net zo belangrijk is een plekje waar je diertje zichzelf veilig voelt en zo ontspannen kan slapen. De fret beschikt over een lekkere bontjas en kan ook goed buiten gehouden worden. Het kan goed tegen de kou, maar erg slecht tegen de warmte.

Velen geven de voorkeur aan binnenshuis, vanwege de gezelligheid. Voor de meeste mensen betekent dat er dan voor een kooi gekozen wordt.

Er zijn vele soorten kooien; kant en klare draadkooien uit een dierenwinkel en zelfgemaakte kooien in verschillende modellen.
Als je het aan de fret zelf zou vragen wil hij het liefst iets waarin hij zich lekker kan verstoppen, donker is, weg van allerlei geluiden die hem kunnen storen en op een koele plaats.
Bedenk van te voren waar en hoe je je diertje wilt houden. Velen kiezen er voor om je fretje in de woonkamer te hebben. Bedenk dan wel dat je dier bloot staat aan alle geluiden en kunstmatig licht wat u produceert. Zoek een zo rustig mogelijke plek uit, buiten direct zonlicht (!), niet in het looppad of op een tochtige plek.
In principe is een kooi gemaakt om als rustplek te dienen en niet als speelruimte. Het hoeft geen enorme afmetingen te hebben. Er moet genoeg ruimte zijn voor een of meerdere poepbakken met een fatsoenlijk formaat waar de fret helemaal in kan gaan staan. Verschillende plekjes waar je diertje zich te slapen kan leggen en ruimte waar het ongestoord kan eten en drinken. De minimale afmetingen moeten toch wel zo’n 90 x 50 x 60 (B x D x H) bedragen. Groter mag altijd. Deze afmeting geldt in principe voor een fret. Worden er meerdere fretten in een kooi gehouden, is het aan te bevelen ze meer ruimte te gunnen. Houdt er ook rekening mee, dat als er meer verdiepingen komen er minimaal stahoogte is voor je fret op elke verdieping.

====Kooien====

Een zogenaamde draadkooi uit de dierenwinkel is een favoriete aankoop voor velen. Er zijn een aantal punten waar je op moet letten:

* Het moet een degelijk sluitmechanisme hebben. Sommige fretten zijn ware ontsnappingskunstenaars en hebben een kooideur snel open.

* De deuren moeten ruim van formaat zijn zodat je je diertje zonder duwen en stoten in en uit de kooi kunt nemen.

* De tralie afstand mag maximaal 2 cm bedragen en de tralies moeten van deugdelijk materiaal zijn.

* De gehele kooi moet eenvoudig te reinigen zijn. Elk hoekje moet meegenomen kunnen worden.

* Een kunststof onderbak is handig en hygiënisch.

* Plateaus moeten ruim van formaat zijn en mogen niet van ijzerdraad of gaas zijn. Dit in verband met het beschadigen van teentjes en andere lichaamsdelen.

* Voor een oudere fret liever een brede en lage kooi, dan een hoge en smalle. Oudere diertjes kunnen moeite krijgen met het vele traplopen en vallen ook gemakkelijker.

Een draadkooi is erg ‘open’. Veel fretten vinden dat niet prettig, maar als er geen keuze is zullen ze wel slapen. Je kunt proberen je fretje te gemoed te komen door meer geborgenheid te geven. Dat is al makkelijk te bereiken door een aantal zijden van de kooi met een doek af te dekken.

Aanwezige trappetjes bij voorkeur van goed te reinigen materiaal. Kunststof of gelakt/geschilderd hout is prima. Er moet wel enige vorm van antislip zijn, zodat ze niet weg glijden. Meestal is dit in de vorm van dwarslatjes. Metalen draadtrappetjes kunnen voor rammetjes gevaarlijk zijn. Zij kunnen met hun(haakvormige) penispuntje achter een draad blijven hangen en zichzelf ernstig verwonden. Zo’n trappetje is eenvoudig van een fleecehoesje te voorzien en het probleem is opgelost. Bovendien is het prettiger voor de tenen van je diertje.

Een traliekooi moet van deugdlijk materiaal gemaakt zijn. Sommige kunststof bakken buigen gemakkelijk door, waardoor er ruimte tussen de bak en de tralies kan ontstaan. Ook de kwaliteit van het traliewerk is van belang. Zwak traliewerk is een uitnodiging voor sommige fretjes om er uit te ontsnappen. Ze drukken eenvoudig net zo lang hun neus ertussen, totdat de tralies wijken. In de regel geldt hierbij; goedkoop is duurkoop.

Een zelfgemaakte kooi is ook een prima oplossing. Als je handig bent is zoiets redelijk eenvoudig te maken. Je kunt de hele kooi zelf ontwerpen en maken of een (oude) kast als basis gebruiken, mits de afmetingen voldoen.
Net zoals bij een draadkooi zijn er een aantal punten waar aandacht aan besteed moet worden. Veiligheid voor je fretje staat voorop. Gebruik geen giftige of poreuze materialen. Het moet goed en hygiënisch te reinigen zijn. Het moet van degelijk sluitwerk voorzien zijn. Er moet voldoende leefruimte voor je diertje zijn, dwz plaats voor meerdere slaapplekken, een ruime poepbak en ruimte om ongestoord te eten en drinken.
Ook voor een zelfgemaakte kooi geldt dat een fret het niet prettig vindt om in een ‘open’ ruimte te slapen. Een donkere en afgeschermde ruimte vinden ze het prettigst. Wil je graag een open kooi hebben omdat je dat erg mooi vindt, doe je dier dan een plezier en maak een gedeelte afgesloten. Daar kan het zich dan in terugtrekken als er behoefte aan is.

[[Bestand:100 2421.jpg|300px]]

[[Bestand:100 2422.jpg|300px]]

Voor meer foto's van kooi voorbeelden, zie op het forum onder Huisvesting/ kooivoorbeelden [[http://www.frettenvraagbaak.nl/forum/viewtopic.php?f=13&t=64]]

====Kooi inrichting====

Een kooi is in principe bedoeld om in te slapen, te eten en voor de sanitaire stop. Daar zijn voorzieningen voor nodig.

''Toilet''

Een poepbak is noodzakelijk. Deze moet zo ruim van formaat zijn dat je fretje er helemaal in kan staan. Opstaande randen zijn wel handig, want veel fretten poepen hoog tegen de achterwand. Het liefst in een hoek. Er zijn verschillende modellen goede frettenpoepbakken in de handel.

De bak dient gevuld te zijn met korrels. Fretten kunnen slecht tegen stof. Kleikorrels zijn dus niet de juiste keuze. Klompvormend materiaal kan ook gevaarlijk zijn. Als een fret er iets van binnen krijgt kan dat grote schade aan maag en/of darmen geven. Het meest gebruikt door fretteneigenaren zijn korrels van recycled papier of houtkorrels. Maak de bak dagelijks schoon. Schep de poep en urine plekken er uit, haal eventueel een sopdoekje door de bak en vul zo nodig vulling bij.

Plaats de bak op een plek in de hoek van de kooi. Dat speelt het meeste in op de behoefte van de fret om in hoeken hun behoefte te doen. Het kan nodig zijn een tweede bak op een andere plek te plaatsen, als je fret onzindelijk is. Of als je een erg grote kooi hebt. Sommige fretten hebben de neiging om de bak om te gooien of de hele kooi door te slepen. Zet het dan vast.

''Eten en drinken''

Ook eten doen veel fretjes het liefst op een rustig en beschut plekje. Plaats je voerbakje op een strategisch plekje (niet direct naast de poepbak dus)

Water kun je aanbieden in een waterbakje of een drinkflesje. De keuze is aan jullie zelf en het fretje. Sommige fretjes drinken slecht uit een flesje en dat kan gezondheidsproblemen geven. Andere fretjes vinden een flesje helemaal geweldig en gebruiken het ook als speelgoed. Controleer een flesje regelmatig op scherpe randjes bij het mondstuk en of het niet verstopt is. Ververs het water regelmatig. Gebruik je een waterbakje, zorg dan voor een stabiel bakje wat niet omkiept als ze op de rand gaan staan en die ze niet zelf om kunnen gooien. Er zijn schaaltjes in de handel die aan de kooi te bevestigen zijn, zodat deze euvels verholpen zijn. Ververs het water elke dag.

''Slapen''

Een fret is gek op slapen! Ze slapen gemiddeld zo’n 18- 20 uur per dag. Ze kunnen ook heel diep slapen. Hoe ouder je fretje, hoe meer het zal slapen.

Een fretje houdt er van om beschut te slapen en meerdere slaapplekken te hebben. Slaapzakjes, hangmatten waar je diertje in kan kruipen, kubussen en mandjes met dekentjes zijn fijne plekken voor je fret om zich te verstoppen en heerlijk relaxed te slapen. Losse ruime dekens waar ze in weg kunnen kruipen zijn ook geschikt. Gebruik bij voorkeur geen grof geweven stoffen of badstof. Daar kunnen de nagels in vast komen te zitten. Was alle stoffen kooibekleding en beddengoed elke week uit met een mild ruikend of parfumvrij wasmiddel en gebruik geen wasverzachter met parfum.

Je kunt je fret nog meer verwennen door een slaaphok in de kooi te plaatsen. Een geschilderd of gelakt houten hokje met een formaat waar je diertje uitgestrekt in kan liggen, met een dekentje, slaapzakje en een zachte ondergrond (matrasje of stuk vetbed). Een opening waar je fretje makkelijk in en uit kan van zo’n 11 cm Ø en een te openen boven klep om goed te kunnen schoonmaken. Je kunt er ook voor kiezen een bodemloze versie te maken, dat is ook goed te reinigen.

Speelgoed in de kooi is in principe niet nodig. Je geeft je fretje toch genoeg speeltijd buiten de kooi? Voor jonge fretjes en pups kan het soms handig zijn een klein speeltje in de kooi te hebben, zodat ze iets te doen hebben als ze even moeten wachten, of hun ritme nog moeten vinden. Uiteraard is dit een veilig frettenspeelgoedje of een klein knuffeldiertje. Sommige pups vinden zacht babyspeelgoed met een rammeltje of een kraakgeluidje geweldig. Controleer regelmatig dat het niet beschadigd is en daardoor gevaar voor je diertje kan vormen.

====Een aparte frettenkamer====

Fretten hebben behoefte aan rust. Ook lijkt het uit onderzoeksresultaten zo te zijn dat de veelvuldig voorkomende bijnierproblemen gerelateerd kunnen zijn aan een overdaad aan kunstlicht. Hun biologische klok zou er door ontregeld kunnen raken. Mocht je voor je fretjes geen rustige omgeving kunnen bieden in jouw leefruimte, of altijd de lichten aan willen hebben als het buiten donker is, dan kan een aparte frettenkamer een oplossing zijn. Er zijn ook mensen die een frettenkamer hebben, omdat de geur en de rommel dan beperkt blijft tot die ruimte. Ook als er in de leefruimte gerookt wordt is het verstandig om een aparte rookvrije ruimte voor je fretjes te hebben.

Als de frettenkamer op slot kan en er geen gescheiden groepen dieren zijn, zijn er mensen die er voor kiezen hun diertje dan de hele kamer ter beschikking te stellen. Ze hebben dan geen kooi. Dit vereist wel, dat er absoluut niets in de kamer is, wat gevaar voor je dier kan opleveren als jij er niet bij bent. Ook dien je extra oplettend te zijn bij het openen en sluiten van de deur, zodat je fretje er niet toch even gauw tussendoor schiet.

Vaak wordt er toch voor een kooi gekozen. Al is dat alleen al omdat er meerder fretten aanwezig zijn, die apart gehuisvest worden.

Zorg ook in een aparte frettenkamer voor absolute veiligheid en houdt de kamer uit direct zonlicht. Een ruimte op het noorden is het meest ideale. Anders is zonnewering en een airco een oplossing om de temperatuur binnen de perken te houden. Ramen dienen van deugdelijk hang en sluitwerk te zijn voorzien, bij voorkeur met een slot. Een mogelijkheid om het raam op een ventilatiestand te zetten, zonder gevaar voor de fret is erg prettig.

De kamer zelf kan ingericht worden als speelkamer. Hier heb je de mogelijkheden om ook speelmateriaal aan de muur te bevestigen, zoals buizen, trappetjes en planken, waar je fretje over en doorheen kan lopen. Houdt er wel rekening mee dat fretjes van regelmatige afwisseling houden om zich niet te gaan vervelen. Zijn ze absoluut alleen aangewezen op de speelkamer als enige losloop gelegenheid, zal je creatief bezig moeten zijn met nieuwe en uitdagende spelmaterialen. Wissel regelmatig van speelgoed en ga er zelf bij zitten om met je diertje(s) te spelen.

Zorg dat alle zaken waar je fret niet bij mag komen, zoals verzorgingsartikelen, afgesloten en onbereikbaar voor je dier zijn.

==Huisvesting buiten==

====Een fretveilige buitenruimte====

Veel fretten doe je geen groter plezier, dan ze een buitenspeelruimte te geven. Buiten voelen ze wind in de haren, zijn veel meer geuren en geluiden en ondervinden ze weersomstandigheden aan den lijve. Met een zo natuurlijk mogelijke speelruimte maak je het helemaal een paradijsje. Graven en spetteren zit hen gewoon in het bloed. Jagen op insecten, vlinders en wormen is een groot plezier en heerlijk door het gras of de planten rollen is ontspannend.

Je besluit dat je dit jouw fret ook wilt gunnen. Goed idee! Maar er komt wel wat bij kijken om het veilig voor je dier te houden.
Fretten zijn soms ware Houdini´s en het laatste wat je wilt is je fretje buiten kwijtraken. Buiten geldt de regel ´waar de kop door kan volgt de rest (of hij zit vast)’ nog veel sterker dan binnenshuis. Het zijn goede gravers en sommige fretten zijn volleerde klimmers. De ruimte waar ze buiten mogen vertoeven moet 100% uitbreek vrij zijn.

Als eerste moet er een veilige en niet beklimbare omheining zijn. Dit kan een stenen muur zijn, een gladde houten wand of tuinhek of enig andere omheining afgezet met minimaal 80 cm plexiglas aan de zijde waar de fretten loslopen. Ook is het niet verstandig om direct in de buurt van de omheining bomen, grotere heesters of struiken, klimplanten, tafels, stoelen en andere tuinaccessoires te plaatsen. Dat kunnen uitstekende opstapjes zijn om te ontsnappen.

[[Bestand:Omheining frettentuin.JPG|300px]]

Graven zit er van nature in. Hun wilde broer, de bunzing, leeft in diepe holen onder de grond. Je fret zal elk plekje zand of aarde willen omspitten en holen of tunnels maken. Daarbij houdt het echt geen rekening met de mooie tuinplantjes die er staan te bloeien, of een aangelegd terras. Instortingsgevaar ligt op de loer, waardoor je diertje gevangen kan komen te zitten of zich verwonden. Een mooie, strakke grasmat wordt ook met diverse gaten voorzien. Niet leuk voor de hardwerkende grasmaaier, maar minder gevaarlijk voor de fret; alhoewel je diertje altijd bereikbaar voor je moet kunnen zijn. Het is dus maar de vraag of het wel zo verstandig is om ze zo ver te laten graven, dat je de halve tuin moet gaan omspitten om je lieveling weer te pakken te krijgen. Een aparte zandbak is een goed alternatief. Zorg er voor dat er ook geen zand of aarde strook langs de omheining loopt. Dat is een ontsnappingsroute voor je slimmerik.

Water vinden veel fretten geweldig speelgoed. Het koelt de pootjes in warm weer, het spettert, maakt kringen, ruikt anders dan de waterbak in de kooi en je kunt het drinken. Fretten zijn van nature goede zwemmers. Een vijver is echter niet zonder gevaar voor verdrinking. Zijn er waterelementen aanwezig, die dieper zijn dan borstdiepte van je dier, is constant toezicht nodig, zodat er direct ingegrepen kan worden indien nodig. Neem dit heel serieus! Kun je geen toezicht bieden, zorg dan dat je dier er absoluut niet bij kan komen. Een teiltje water geeft ook veel plezier.

[[Bestand:Viespiet Jillz.jpg|300px]]

Sluit gevaar van boven ook niet uit. Kraaien, eksters, katten en honden kunnen het op je fret voorzien hebben en de nodige schade aanrichten, soms met fatale afloop. Zorg dat er schuilgelegenheid is voor je fret. PVC buizen, afgesloten houten hokjes met een alleen voor fretten toegankelijke opening en uitgeholde boomstammen zijn veilige havens voor je fretje buiten. De aanwezigheid van meerdere vlucht plekken geeft de fret ook een veilig gevoel. Hierdoor zal je fretje meer plezier aan het buitenspelen beleven.

Veel planten zijn giftig; zo ook tuinplanten, zie lijst [[Huisvesting#Giftige_tuinplanten]]. Zorg dat op plaatsen waar je fret zich tussen de planten mag begeven geen giftige exemplaren staan. Denk aan bloembollen! De meesten zijn erg giftig en fretten graven ze op en kunnen er van eten. Je kunt altijd besluiten een ‘frettentuintje’ voor je diertje aan te leggen. In een bak, of een stukje grond wat binnen hun speelruimte beschikbaar is een aantal planten in de aarde zetten, waar ze plezier mee mogen maken. Verwacht niet dat deze planten een lang leven beschoren zal zijn. Het plezier voor je fretje is wat hier geldt. Sommige fretten ontpoppen zich als volleerde hoveniers en richten hun tuin naar eigen believen in.

[[Bestand:100 2608.jpg|300px]]

Heb je geen tuin, maar wel een balkon? Daar gelden dezelfde regels als in de tuin. Zorg dat het 100% ontsnapveilig is. Bij een appartement is niet alleen het gevaar dat je je diertje niet meer terugvindt, maar een val van grote hoogte zal je dier meestal niet overleven.
Op een balkon is goed te werken met diverse houten of kunststof bakken waar zand, aarde(met of zonder plant) en water neergezet kunnen worden. Daar kan je diertje naar hartenlust rommel maken, iets wat binnen vaak niet gewaardeerd zal worden.

Heb je helemaal geen buitenruimte of een tuin die niet fretveilig gemaakt kan worden? Dan kun je proberen met je fret te gaan wandelen. Er zijn fretjes die het heerlijk vinden, na een gewenningsperiode. Anderen vinden het doodeng of gewoon helemaal niets.

Een heel belangrijke noot: '''fretten kunnen slecht tegen direct zonlicht en warme temperaturen!''' Laat je fret niet in de tuin zonder schaduw en schuilmogelijkheden uit de zon op zomerdagen. Zorg dat de warmste momenten van de dag, bij temperaturen vanaf 23 °C in volle schaduw of binnenshuis worden doorgebracht. Op warmere dagen zijn (meerdere) lage bakjes of schalen met water erg prettig voor je diertje om doorheen te lopen. Sommigen gaan er zelfs in liggen, dus zorg voor hooguit 2 cm water in de schaal, zodat ze niet kunnen verdrinken.
Kijk bij alles over een veilige frettentuin ook even bij voorbeelden van huisvesting-buiten op ons forum [[http://www.frettenvraagbaak.nl/forum/viewtopic.php?f=13&t=43]]

====Je fret buitenshuis houden====

Een fret is een pelsdier. Dat betekent dat mits het genoeg opbouwtijd heeft gehad, het heel goed een heerlijke wollige wintervacht maakt. Fretten kun je dus heel goed buitenshuis houden. Er moeten ook hier een aantal aandachtspunten vermeld worden.

Zoals al eerder gezegd; een fret KAN NIET TEGEN DIRECTE ZON EN WARMTE! Zorg dat het frettenverblijf uit de zon geplaatst is. Dit kan goed in een tuin(gedeelte) op het noorden. Je diertje zal zich ook tegen slechte weersinvloeden moeten kunnen verschuilen. Harde wind, regen en ernstige kou in zijn slaapvertrekken, zijn ook voor een fret niet prettig. Er dient dus gezorgd te worden voor een afgesloten ruimte waarin je dier zich kan terugtrekken. Deze ruimte moet in strenge kou en bij Noordoostelijke winter wind goed geïsoleerd kunnen worden.

Er zijn veel mogelijkheden voor een buitenverblijf en er is grote keuze in kant en klare hokken. Sommigen hebben een schuurtje met aangesloten ren voor hun fretjes, zodat er gelijk een beschermde en afgesloten speelgelegenheid is. De inrichting van de kooi heeft dezelfde voorwaarden als bij een binnenkooi, d.w.z. het moet voorzien zijn van een of meerdere toiletbakken, een etensbakje, waterfles of schaal en het liefst meerdere slaapplaatsen hebben. Ook de minimale afmetingen zijn gelijk aan die van de binnenkooi.

[[Bestand:Buitenhok Monique.jpg|300px]]

[[Bestand:Buitenhok Monique II.jpg|300px]]

Ook als je fretje buiten verblijft, zal het dagelijks gecontroleerd moeten worden, van vers water en eten voorzien en het genoeg speeltijd buiten de kooi gunnen. Indien er een grote ren aanwezig is, zal er spelmateriaal gewisseld moeten worden, poepbakken verschonen en de ren zelf schoonmaken. Een fret buiten betekent niet minder werk!

Zeker tijdens de wintervorst zal er regelmatig gezorgd moeten worden voor vers water, dat bevriest natuurlijk. Extra warmte dmv isolatie en (wollen) lappen worden op prijs gesteld en zal bij strenge vorst noodzakelijk zijn. Bedenk dat een bunzing in het wild diepe holen onder de grond heeft, die warmte isolerend werken. Onze huisfretjes moeten het vaak met een enkel slaaphokje met een dun houten wandje doen. Dat is niet voldoende om je diertje genoeg warm te houden! Leg een dikke laag kranten met daarop stro op de bodem, daarop een warme deken en vul de rest van het slaaphok op met stro en dek weer af met kranten.
Het spreekt voor zich dat als zulke maatregelen nodig zijn, je fretje ook geen lange buitenspeeltijd kan verdragen. Laat het als er behoefte aan is in een (onverwarmde) binnenruimte de pootjes strekken en van jouw aandacht genieten.

Als u de buitenkooi zelf maakt kunt u altijd een dubbelwandig slaaphok met isolatie ertussen overwegen. Dat houdt het geheel in de zomer ook iets koeler.

Wil je je fretje buiten gaan houden, begin dat al met het naar buiten verplaatsen en wennen in de late lente en/of zomer. Dan geef je je diertje genoeg gelegenheid om een mooie wintervacht en winterspek op te bouwen. Een binnenshuis gehouden fret na 1 oktober nog naar buiten verhuizen kan echt niet meer.

===Wandelen met je fret===

Ook het wandelen met je fret zal aan een aantal regels moeten voldoen. Een fret is een schemerdier. Wandelen op klaarlichte dag zal het overgrote deel van de fretten niet waarderen.

Honden zijn een gevaar voor je fret, ook aangelijnd! Het is slechts een hap en jouw lieveling is ten dode opgeschreven. Katten kunnen ook erg vervelend zijn, maar over het algemeen maken deze zich uit de voeten bij het zien en ruiken van een fret. Ze zullen er in ieder geval niet zo snel hun tanden in zetten. Ga dus wandelen op tijden en plaatsen waar je niet snel een hond zal tegenkomen. Dat betekent vaak voor dag en douw je bed uit. Zoek een wandelomgeving uit die interessant is voor je fret. Een voetpad loopt voor jou misschien prettig, maar daar is een fret gauw op uitgekeken. Een groene omgeving met gras, aarde en water (sloot) is veel leuker. Als je fret eenmaal goed gewend is en plezier beleefd in het buiten wandelen, zijn stukken door de wijk ook heel leuk om uiteindelijk op interessante plekken uit te komen.

Je fret zal moeten leren wat een tuigje is. Een goed passend tuigje is onontbeerlijk; ze kunnen zich er heel snel uitwerken. Er zijn verschillende modellen. Kies een model wat goed op maat te maken is. Wat het beste is, is afhankelijk van de bouw van je diertje. Onze ervaring is, dat een zogenaamd lussentuigje zeer onveilig is! Vaak voldoet een tuigje met een halsriem en borstriem het beste. Het fijnst is het als deze traploos in te stellen is en klick sluitingen heeft. Die zijn goed op maat te maken en snel aan en uit te doen. Een fretje is nu eenmaal niet het meest rustige en geduldige diertje. De halsriem moet zo strak zitten, dat als de hals uitgestrekt wordt het nog steeds aansluit. Het borststuk mag ietsje meer speling hebben, maar het moet zo aansluiten dat de pootjes er niet tussendoor getrokken kunnen worden. Te strak is ook niet goed. Laat een ervaren frettenwandelaar anders de eerste keer helpen met het goed op maat maken. Wen je fret thuis aan het tuigje voordat je hem de eerste keer mee naar buiten neemt. Je fret zal waarschijnlijk gelijk proberen zich van het tuigje te ontdoen. Het beste is om je diertje af te leiden. Pak het favoriete speeltje of doe het tuigje om op etenstijd en schotel de maaltijd gelijk voor als je het tuigje omgedaan hebt. Na verloop van tijd zal het niet meer als vervelend ervaren worden.

[[Bestand:Droopy frettentuigje.jpg|300px]]

harnasje

[[Bestand:Devel tuigje.jpg|300px]]

tuigje

[[Bestand:Tuigje gool.jpg|300px]]

koordtuigje

Wandelen moeten ze leren. De meesten vinden het de eerste paar keren eng. Bouw het heel langzaam op en kijk goed of je dier het wel leuk vindt.

Zoek voor de beginperiode een veilige, rustige en voor de fret interessante plek uit, op een stille tijd van de dag. Het beste is vroeg in de ochtend. Ga er heen met je diertje in een vervoersmand, met een vertrouwde geur bij zich. Een gebruikte deken of slaapzak is prima. Zorg dat je het tuigje thuis al om hebt gedaan! Zet de vervoersmand op de grond en doe na enkele minuten het deurtje open. Zorg dat je de lijn in de hand hebt. Nu laat je het aan je diertje over. Sleur het niet uit het kooitje, pak het niet op. Laat het rustig zelf de boel ontdekken. Sommigen komen de eerste keer niet eens de kooi uit, maar hebben al genoeg aan alle vreemde geuren en geluiden.

Na hooguit 10 minuutjes is het voor de eerste keer wel genoeg. Mocht je fret naar buiten gekomen zijn, zet het dan terug in de vervoersmand en sluit de deur. Ga terug naar huis en neem daar nog even de tijd voor je dier.

De volgende keren volg je hetzelfde patroon. Als je merkt dat je fretje het erg leuk vindt kun je langzaam aan de tijden wat opvoeren, steeds 5 minuten erbij. Merk je dat je dier het helemaal nog niet leuk vindt of erg bang is, geef hem dan de tijd, praat rustig tegen hem en overdoe het niet.

Blijft hij angstig, las dan een pauze in van enkele weken en probeer het dan nogmaals. Mocht het dan hetzelfde resultaat geven, dan vind jouw fret het mogelijk niet leuk of is te angstig op de plaats die je hebt uitgezocht. Blijft je diertje ook angstig op andere plekken, dan doe je het er echt geen plezier mee en kun je er beter mee stoppen.

In het begin zal je regelmatig een borstelstaart zien bij je dier en zal het mogelijk ook laag bij de grond sluipen. Dit is angst/onzekerheid voor het onbekende. Als je diertje het uiteindelijk leuk gaat vinden zal het gewoon gaan lopen, rennen, springen, graven en rollen. Dit kost wel wat tijd en bij onbekende plekken zal het mogelijk weer eerst even een dikke staart krijgen. Een dikke staart kan ook een teken van opwinding zijn.

Laat je diertje zelf bepalen waar het heen wil, zolang het veilig is. Laat het zelf zijn pad zoeken. Jij wandelt er slechts achteraan. Het tegenover gestelde dus van een hond uitlaten. Zo zal je fret de meeste plezier beleven; het kan geursporen volgen. Waterkanten zijn vaak erg interessant. Pas wel op dat je fret niet in de sloot terecht komt.

Jij als begeleider zal de omgeving goed in de gaten moeten houden. Wees alert op honden, fietsers, brommers en ander verkeer. Laat je fret niets zomaar eten; een dode muis kan vergiftigd zijn. Bij mogelijk gevaar is de eenvoudigste oplossing om je fret even op te pakken.

Wees een verantwoordelijke fretteneigenaar. Zorg dat jouw dier ook geen overlast voor anderen bezorgd. Laat het dus niet op particulier terrein gaan, zoals tuinen van omwonenden. Ook kunnen anderen erg bang zijn voor een fret. Laat jouw diertje dus niet zomaar naar vreemden toelopen.

Een belangrijke opmerking nog: '''zorg dat je fret gechipt is en ingeënt tegen hondenziekte!''' Dit is voor elke fret noodzakelijk, maar in het bijzonder voor een fret die buiten wandelt. Op straat en openbare groengebieden is kans op besmetting zeer groot. Over het algemeen is hondenziekte dodelijk voor fretjes.

===Reizen met je fret ===

Over het algemeen kun je je fret overal mee naar toe nemen, maar houd er rekening mee dat het vaak stress kan opleveren voor je fret.
De vreemde omgevingen, de geluiden, vreemde luchtjes en dergelijke kunnen je fret onrustig ( en / of ziek ) maken.

Je kunt gebruik maken van speciale carriers om je fret in te vervoeren, bijvoorbeeld een hard plastice carrier voor katten, een grote kooi, een draagtas, of je kan je fret een tuigje om doen, maar pas met een tuigje wel op in de auto, dat je met iemand samen rijdt die je fret vasthoudt als jij rijdt.
Het ligt er aan wat je fret gewend is, waar je heen gaat, hoe veilig het is en hoe lang de reis gaat duren. De kooi moeten uitgerust zijn met een drinkflesje en een eetbakje, daarnaast wat doeken of een hangmat om in weg te kruipen en tegen de tocht, een poepbak met korrels.
Houd de temperatuur goed in de gaten, het mag niet te warm, nog te koud worden voor je fret, voorkom ook dat hij op de tocht zit.

====In de auto ====

De meeste fretten hebben geen probleem met het rijden in de auto, de veiligste manier van vervoer is een goede, stevige gesloten carrier die je kunt vastzetten op de achterbank. Het zitten in een carrier wekt wel wat irritatie op bij de fret, ze kunnen gaan krabben en bijten in de tralies om duidelijk te maken dat ze eruit willen. Zet de carrier goed vast op de achterbank met de veiligheidsriemen.
De fret loslaten in de auto is uit den boze, ze kunnen onder het gaspedaal of de rem terecht komen met alle gevolgen van dien, het leidt je ook af van het rijden.
Tevens kunnen ze ontsnappen en gaan ze de weg op. Zet een klein drinkbakje in een groter dieper bakje om het knoeien van water tegen te gaan of gebruik een drinkflesje dat je vastzet aan de tralies, water is erg belangrijk voor je fret.
Duurt de reis langer dan 3-4 uur, zorg dan voor genoeg voer in de carrier in de vorm van brokken en / of prooi.

Mocht je fret angstig zijn in de auto, maak dan gebruik van een doek die je over de carrier doet zodat het donker is voor je fret. Zo zien ze niks en het heeft vaak als resultaat dat ze rustig worden en mogelijk gaan slapen.

====Reizen per vliegtuig ====

Niet alle luchtvaartmaatschappijen nemen fretten mee aan boord, informeer daar naar voordat je een reis boekt of het is toegestaan dat je een fret mee neemt.
Het vervoeren in de speciale vrachtruimte voor dieren in het vliegtuig is ook niet altijd toegestaan en is ook zeker niet aan te raden in verband met de temperatuursverschillen voor je fret. Stel dat er een kat of ander dier naast geplaatst wordt dan levert dat veel stress op gedurende de hele reis.
Daarnaast is niet in elk land een fret toegestaan.
Je fret rustgevende middelen geven (verdoven) is erg onverstandig, het desoriënteert hem en je fret krijgt het zwaarder om zijn eigen lichaamstemperatuur te regelen.
Mogelijk kan ook het verschil in temperatuur zijn invloed hebben voor wat betreft medicatie voor je fret, mocht hij dat krijgen. Het kan een speciaal effect teweeg brengen door het hoogteverschil waar je in terecht komt wat kan leiden tot een vergroot risico van overdosering.
Moet je je fret toch mee willen nemen op een vlucht, informeer dan vooraf goed wat de mogelijkheden zijn.

====Je fret in het buitenland====

Informeer van te voren of je fret welkom is in een hotel, uiteraard houd je je fret dan in zijn carrier. Laat altijd een briefje achter voor het kamerpersoneel dat er een fret aanwezig is in de kamer.

Informeer ook of er een quarantaine tijd bestaat voor het desbetreffende land voor je fret.

====Verplichte enting en identificatie====

• Een enting tegen Hondsdolheid (rabiës) is in de meeste landen verplicht.
Wanneer je je fret meeneemt naar het buitenland moet deze tegen hondsdolheid (rabiës) geënt worden. Voor de meeste landen geldt dat de rabiësenting een maand voor vertrek gegeven dient te zijn (uitzonderingen Groot-Brittannië en Scandinavië; 21 dagen voor EU landen). Zie ook [[Verzorging#Vaccinatie]]

• Een Europees dierenpaspoort.
Ook is een Europees dierenpaspoort verplicht waar alle entingen en/of registraties in staan vermeld. Tijdens de vaccinatie zal er een exemplaar aan je worden verstrekt.

• Elektronische identificatie.
Chippen is het elektronisch identificeren van de fret. Als je fret gechipt en geregistreerd is, kan deze gemakkelijker worden teruggevonden. Asielen en dierenartsen kunnen via de chip het identificatienummer lezen en zien in de computer wie de eigenaar is. Dit centrale systeem maakt het mogelijk jouw dier snel te traceren, ook in het buitenland. Voor het buitenland is een chip daarom verplicht.
Daarnaast hebben sommige landen (o.a. Engeland, Noorwegen, Zweden) nog aanvullende eisen. Zie ook [[Verzorging#Identificatie chip]]

Mocht je toch willen gaan reizen met je fret informeer dan tijdig bij je dierenarts of de Frettenkliniek naar de verplichtingen van dat moment op het gebied van entingen e.d. en de verdere mogelijkheden, zodat je onderweg niet voor verrassingen komt te staan en je fret geen schade van de reis gaat ondervinden.

Realiseer je goed waar je aan begint en of het wel verstandig is.

==Giftige planten en huis-tuin-en-keuken artikelen ==

Veel planten en bloemen kunnen giftig of irriterend zijn voor je fret. Houdt daar rekening mee als je jouw diertje lekker zijn gang wil laten gaan in een plantenbak. Hieronder vind je een lijst met giftige planten voor binnen en buiten.
Wees gewaarschuwd met snijbloemen. Over het algemeen zitten er in boeketten wel een of meerdere giftige bloemen of groen. Bij sommige bloemen kan ook het water giftig zijn! Houd uit voorzorg je fret bij snijbloemen vandaan.

====Giftige kamerplanten====

* Agave: met name de wortel giftig

* Allamanda: waarschijnlijk gehele plant giftig

* Alocasia (Olifantsoor): sap giftig.

* Amaryllis (Hippeastrum): knol zeer giftig!

* Anemoon: meeste soorten giftig, vooral het sap

* Anthurium: vooral zeer jonge bladen en kolven giftig.

* Asclepias: waarschijnlijk gehele plant giftig

* Azalea: gehele plant zeer giftig!

* Christusdoorn: gehele plant giftig vanwege giftig melksap

* Chrysant: niet geheel bekend welk deel giftig is. Het is bekend dat dieren er ziek van worden, ook bij het drinken van Chrysanten snijbloemen water.

* Clerodendrum: gehele plant giftig

* Clivia: gehele plant giftig, met name wortelstok en bladen giftig

* Croton: melksap matig giftig

* Cyclaam: voornamelijk de knol giftig

* Dieffenbachia: gehele plant zeer giftig!

* Exacum-affine (bitterblad): gehele plant matig giftig

* Fatsia japonica (vingerplant): gehele plant, met name de bessen giftig

* Ficus: met name het melksap matig giftig.

* Gatenplant: bladen en stengels giftig.

* Gloriosa: gehele plant zeer giftig, met name de knollen!

* Herfststijloos: gehele plant zeer giftig!

* Hortensia (Hydrangea): gehele plant giftig

* Hoya: gehele plant in meer of mindere mate giftig

* Hyacint: vooral bollen en zaad giftig

* Iris/Lis: gehele plant giftig

* Kamerbrem: gehele plant giftig

* Kegelsleutelbloem: gehele plant giftig

* Kerstroos: gehele plant giftig

* Kerstster /Poinsettia: gehele plant giftig vanwege giftig melksap

* Klimop: bessen en bladen giftig

* Lathyrus: vooral zaden giftig

* Lelietjes-van-dalen: gehele plant zeer giftig, met name bloemen en bessen!

* Narcis: gehele plant giftig, met name de bol en het bloemenwater

* Oleander: gehele plant giftig, vooral de bladen, zeer giftig, katten kunnen al ziek worden van het lebberen van water dat in het schoteltje onder de pot doorlekt!

* Oranjeboompje: oranje-rode appeltjes matig giftig

* Philodendron: gehele plant giftig.

* Sanseveria: gehele plant licht giftig

* Sierpeper: vruchten mogelijk giftig, zeer scherp smakend

* Sneeuwklokje: gehele plant giftig

* Spathiphyllum (Lepelplant): gehele plant giftig

* Tulp: gehele plant, met name de bollen licht giftig

* Vinca: gehele plant zeer giftig, met name wortels!

* Vogellijm/Maretak: gehele plant giftig

* Yucca: gehele plant licht giftig

* Zamioculcas: gehele plant giftig

* Zantedeschia: gehele plant giftig.

Pas op met snijbloemen!! Vooral lelies en monnikskap zijn erg giftig, maar ook het veelvuldig gebruikte groen kan erg giftig zijn.

Zet een vaas met snijbloemen uit voorzorg altijd buiten bereik van je fretten.

====Giftige tuinplanten====

* Aardappel: gehele plant en groene knollen giftig
* Aconitum(monnikskap): gehele plant en wortels, met name het blad zeer giftig! Ook bij aanraking!
* Aristolochia: gehele plant zeer giftig!
* Aaronskelk: gehele plant giftig
* Arum: zeer giftig!
* Atropa Bella donna (Wolfskers): gehele plant zeer giftig!
* Aubergine: gehele plant giftig
* Bereklauw: gehele plant giftig en zeer irriterend!
* Bitterzoet: met name de(onrijpe) bessen zeer giftig!
* Blauwe regen: takken, peulen en zaden giftig
* Boerenwormkruid: gehele plant giftig
* Boterbloem: gehele plant giftig
* Buxus: gehele plant zeer giftig!
* Cala/Zantedeschia: gehele plant giftig
* Cicuta virosa (waterscheerling): gehele plant en wortelstok zeer giftig! Deze plant wordt in tuinen in principe niet aangeplant vanwege de hoge mate van giftigheid
* Datura (doornappel): gehele plant zeer giftig! 15 zaden zijn voor een kind al dodelijk…
* Dicentra (tranend hartje): gehele plant zeer giftig!
* Digitalis Purpurea (vingerhoedskruid): gehele plant, met name bladeren en zaden zeer giftig!
* Duitse pijp: gehele plant zeer giftig
* Eonymus (kardinaalsmuts): zaad, blad en bast zeer giftig!
* Gouden regen: gehele boom, maar vooral de zaden zeer giftig! Tussen 8-20 zaden voor de mens dodelijk
* Hedera helix (klimop): blad en bessen (bij grotere hoeveelheid inname) giftig
* Herfststijlloos: gehele plant zeer giftig!
* Hyacint: gehele plant, met name bol en zaden zeer giftig!
* Iris (sommige soorten): wortelstok giftig
* Karmozijnbes: gehele plant met name de vruchten giftig. Onrijpe vruchten zeer giftig!
* Kerstboom: naalden en bast giftig! Water waar de boom in staat of waar naalden in hebben gelegen kunnen heftig irriterend op de slijmvliezen werken, zo ook maag/darm!
* Kerstroos: gehele plant en zaden giftig
* Klaproos (papaver): zeer giftig!
* Lantana: niet rijpe vruchten zeer giftig!
* Lathyrus: zaden giftig
* Lelie (sommige soorten): gehele plant giftig
* Lelie der dalen: gehele plant giftig. Ook gedroogd!
* Levensboom (Thuja): gehele plant, met name blad zeer giftig!
* Liguster: gehele plant giftig
* Lobelia: gehele plant giftig
* Lupine: zaden zijn giftig
* Maretak: bessen en bladeren giftig
* Mistletoe: bessen zeer giftig!
* Nachtschone: wortel en zaad giftig
* Narcis: bol giftig
* Oleander: gehele plant is zeer giftig! Ook gedroogd. Houdt rekening met afgevallen bladeren en bloemen! Van deze plant worden veel vergiftigingen gemeld bij dieren!
* Peperboompje: alle delen van de plant zeer giftig! Het sap van de bast ook bij aanraking. Een bes kan al dodelijk zijn voor een huisdier!
* Rhododendron: blad en bloem met name voor dieren zeer giftig!
* Ridderspoor: zaden en jonge scheuten giftig!
* Salomonszegel: bessen zijn giftig
* Sedum (sommige soorten): gehele plant giftig
* Sierrabarber: bladeren giftig
* Sierwinde: zaden giftig
* Taxus Baccata (venijnboom): gehele plant is zeer giftig! Erg gevaarlijk zijn met name de pitten in de aantrekkelijke vruchten!
* Vogelmelk: bollen zijn giftig. Sap is irriterend voor de huid
* Wingerd: de bessen zijn giftig
* Wolfsmelk: zaden en melksap is giftig. Melksap is met name schadelijk bij aanraking van de ogen!
* Wonderboon: met name zaad en wortels zeer giftig! 1-3 gekauwde zaden kunnen voor een kind al dodelijk zijn.
* Zevenboom: alle delen zijn zeer giftig!
* Zwarte Nachtschade: zeer giftig onkruid. Gehele plant, maar met name de onrijpe groene bessen zijn zeer giftig!

LET OP: cacao doppen in de tuin zijn ook giftig voor je fret! Laat ze daar niet in spelen of in graven. Sommige fretten vinden de smaak van cacao erg lekker, maar de stof theobromide die er in zit is erg schadelijk.

===Giftige huis-tuin-en-keuken producten===

* Tabak (inclusief peuken)
* Xylitol
* Salmiak
* Chocolade
* Cafeïne
* Alcohol
* Wiet
* Sommige medicijnen
* Schoonmaakmiddelen zoals chloor, allesreiniger
* Desinfectiemiddelen, ook het Dettol sopje! (na opdrogen is het onschadelijk)
* Zonnebrandcrème en nagellak remover
* Koelvloeistof en andere motor producten
* Bestrijdingsmiddelen voor ongedierte en planten (ratten-, muizen- en slakken gif!)

Mocht er geen mogelijkheid zijn om direct een dierenarts te kunnen bereiken, begin dan met het geven van een Norit oplossing. Bij de apotheek of drogist kun je Norit granulaat krijgen. Zo niet dan volstaan tabletten, maar deze zijn minder effectief. Los het granulaat op (of verpulver 2 tot 4 tabletten) in wat lauw water totdat het een koffiemelk dikke substantie is. Geef 2 ml hiervan met een spuitje in de wangzak van je fret. Niet direct in de bek spuiten, want het slikreflex kan bij vergiftiging verstoord zijn. Geef het na 2 uur en na 4 uur nogmaals. Maak zo nodig meer Norit oplossing aan.
Neem eventueel je fret in het nekvel en steun de achterpoten op je schoot of klem zachtjes het achterlichaam tussen je arm en borst, om het te immobiliseren.
Na behandeling met Norit krijgt je fret pikzwarte ontlasting!

Behandel een fretje wat bewusteloos is of dreigt te raken NOOIT met vloeistoffen. Een spoed bezoek bij de dierenarts is dan het enige juiste.

Laat een fret met het vermoeden van een vergiftiging nooit opzettelijk braken!

Sommige gifstoffen kunnen verbranding van weefsel geven. Eenmalige passage is dan al schadelijk genoeg. Bovendien is de kans op verslikken erg groot.

Zelfs als de fret goed op de Norit reageert is het zeer belangrijk om contact met de dierenarts te (blijven) zoeken. Bij veel vergiftigingen is nabehandeling noodzakelijk; vele giffen kunnen (blijvende) schade aan lever en nieren veroorzaken.

Huisvesting

2016-04-19T15:59:51Z

Karen: /* Giftige huis-tuin-en-keuken producten */

==Huisvesting binnen==

====Houd je fret gezond en uit de problemen====

Fretjes zijn erg nieuwsgierig en kunnen daardoor makkelijk in de problemen raken. Dan hebben ze jouw hulp en soms de hulp van een dierenarts nodig. Het beste is om ongelukjes te voorkomen. Daar zijn wel manieren voor…

*zorg dat het fretje altijd onder toezicht is als het los is en speelt

*zorg dat de ruimtes waar je fret mag komen fretveilig zijn

*denk als een fret. Ga na wat er uitdagend uitziet en hoe een fret daar zou kunnen komen. Gebruik je gezonde verstand om te ontdekken wat gevaarlijk voor het diertje zou kunnen zijn.

*loop zacht en voorzichtig als je in dezelfde ruimte bent als loslopende fretten.

*laat een fret alleen achter onder toezicht van ervaren frettenmensen als je er zelf niet bij kunt zijn of op vakantie gaat.

====Spelen onder toezicht====

Een nieuwsgierige fret zal proberen overal in, op, onder of achter te komen. Soms is dat niet een plek waar dat ook verstandig is om naar toe te gaan. Het kan vast komen te zitten, opgesloten raken, ontsnappen, bij gevaarlijke of giftige stoffen komen, zo de hoogte in gaan dat een val fataal kan zijn, dingen eten die niet goed voor hem zijn en niet in de minste plaats uw huisraad naar eigen fretteninzicht veranderen…

Net als bij kinderen is alles wat verboden is super aantrekkelijk. Volhoudende fretten zullen alle moeite doen om te komen waar ze willen.
Bovendien houden ze van donkere en warme plekken om zich op te rollen en een heerlijk uiltje te knappen. Ze vinden soms de vreemdste plekken voor hun slaapuurtje. Als je dan niet weet waar je deugniet is gaan liggen, kun je lang bezig zijn met zoeken. Belangrijker is, dat als je niet weet waar het ligt te slapen je er ook per ongeluk op kunt gaan zitten of staan.

Over het algemeen zijn fretjes geweldig in het verzinnen van oplossingen voor hun probleem. Zoals het vinden van een weg naar een raam dat net op een kier stond...of om bij de plantenpot te komen om deze eens flink uit te graven.

Kun je even niet op je diertje letten, zet hem dan in een fretveilige ruimte of terug in de kooi.

[[Bestand:Sanne bij plant.JPG|300px]]

====Een fretveilige binnenruimte====

Fretten zijn heel anders dan een kat of een hond. De een gaat liever zijn eigen weg, de ander loopt je het liefst in alles achterna. Voor een fret is alles en iedereen van hem en ze hebben een onstuitbare onderzoekdrang. Elk gaatje of kiertje waar een kop doorheen kan, wordt meestal gevolgd door het lijf. Een risico om vast te komen zitten is reëel. Er zijn gevallen bekend van fretten achter de koelkast (koelvloeistof is zwaar giftig), onder keukenblokken, in bankstellen, tussen plafonds, in afvoerpijpen, door een gat in de kruipruimte onder huis terecht gekomen. Soms om nooit meer terug te keren …

Denk als een fret in de ruimte waar hij of zij vrij mag spelen. Ga op de grond zitten en bedenk wat er interessant zou kunnen zijn en hoe je daar zou kunnen komen. Geef niet te gauw op, dat doet je fret ook niet. Ze zijn echt slim genoeg om een voorwerp te verplaatsen om een opstapje te creëren (ja er zit veel kracht in die kleine lijfjes), ze kunnen goed klimmen, maar geen afstanden schatten. Met alle gevaren van een val waardoor er letsel kan ontstaan, of erger. Ze kunnen dingen eten die gevaarlijk zijn. Denk aan asbakken, rubber en groente of fruit. Maar ook een simpel glas water op een tafel is een uitdaging. Je kunt zelf wel bedenken wat er kan gebeuren als je er niet met je neus bovenop zit. Fretten kunnen ware verbouwers zijn. Boeken worden uit de kast gegooid, dvd’s worden eruit gesmeten en kasten krijgen een andere inrichting. Er zijn veel fretten die daarbij nog interessante items meenemen naar hun geheime schatkamers. Dus mis je een paar sokken, een vaatdoekje, een slof, een beursje of (dames opgelet!) pakjes zakdoekjes en tampons? Vind dan de bergplaats van je fret!

Een veilige speelplek voor een fret is een ruimte die geen gevaren kan opleveren voor je diertje. Zorg dat gaten en kieren afgedekt zijn, er geen zaken aanwezig zijn die giftig zijn en dat hij nergens ongeoorloofd in kan kruipen. Houdt ramen en deuren gesloten en op slot, of voorzie ze van een slot op kierstand, als je ze open wilt laten. Scherm gevaarlijke ruimtes af met een verwijderbaar schot of maak een playpen van glad materiaal, zodat ze er niet uit kunnen klauteren.

Er is veel fretveilig speelgoed in de handel om de speelruimte aantrekkelijk te maken. Denk aan tunnels, buizen, kleine knuffeldiertjes, gladde balletjes, dekentjes of lappen stof. Over het algemeen vinden ze het geweldig om ergens in te kruipen. Het is ook vrij eenvoudig om zelf speelgoed te maken van kosteloos materiaal of oude kleren. Zo is een oude spijkerbroek een geweldige speeltunnel, een oud laken of dekbedhoes een speelavontuur en een papieren zak een reden om te stuiteren en te mokken. Krakende plastic tasjes vinden velen ook geweldig. Geef deze alleen onder toezicht en knip de hengsels er af, zodat ze niet vast kunnen komen te zitten. Veel fretten vinden het heerlijk om te graven. Een bak met graafmateriaal, zoals zand, rijst of macaroni is een speeltuin op zich. Houdt wel rekening met rommel en sommige fretten eten rauwe rijst en macaroni. Uiteraard is dit gevaarlijk, dus blijf erbij om te zien of jouw diertje er ook zo een is. In dat geval neemt u het direct weg uit de speelruimte. Een doos met oud papier/kranten is ook geliefd.

Ook het eigen gedrag zal enigszins aangepast moeten worden als de fretten loslopen. Kijk waar je je voeten zet, loop rustig en ga niet zomaar ergens zitten zonder te kijken of er niet toevallig een fretje ligt te slapen. Open en sluit niet zomaar deuren, zonder je fretje in de hand te nemen of minstens in het oog te hebben. Laat geen gevaarlijke dingen slingeren en wees voorzichtig met eigen eten en drinken in het bijzijn van de fretten. Zet geen bloemenvazen neer waar ze bij kunnen komen. Denk aan losse draden van tafellampjes, strijkijzers oid. Het zijn geen knagers, maar ze kunnen wel materialen aan snoeren van tafel of kast trekken en verstrikt raken in de draden. Pas op met kamerplanten; velen zijn giftig! zie lijst [[Huisvesting#Giftige_planten]]

Dingen waar je je fret ver vandaan moet houden:

*schuim(rubber) als afwassponsjes, kussen/ballen vulling, stressballetjes

*spons en sponsachtig materiaal

*watten, oorstaafjes

*piepschuim

*schoonmaakmiddelen

*cosmetica, shampoo ed

*open haard, ook als deze buiten gebruik is en koelsystemen (gif)

*glas

*stofzuiger slangen

*vaatwassers en wasmachines (rubber en schimmels!)

*luidsprekers en subwoofers

*toilet. Houdt de klep dicht!

*vuilnisbakken

*kaarsen

*tabak (zeer giftig!)

'''Rubber''' moet even apart benoemd worden. De meeste fretten zijn er verzot op! Het is echter levensbedreigend als het ingeslikt wordt. Zelfs het meest soepele rubber wordt hard in het verteringsapparaat en verstopt de maaguitgang of darmen. Dit is een noodgeval voor de dierenarts! Alleen met een spoedoperatie is je fret nog te redden, als je op tijd bent.
Houdt dus alles van rubber uit de buurt van je fret. Denk aan oordopjes, schoenzolen, gummetjes, schuim of stuiterballen, rubberen (honden of katten)speeltjes, onderdelen van kinderspeelgoed (autowieltjes), dopjes onder notebooks en apparatuur, hoesjes voor mobiele telefoons, elastiekjes, handschoenen, condooms (ja, dat is gebeurd ) etc.
Kijk elk nieuw (fretten)speelgoed voor je dier na op de aanwezigheid van rubberen onderdelen. Helaas doen veel dierenspeelgoed fabrikanten het niet.
Kijk het speelgoed van je fret regelmatig na. Wat kapot is verwijderen.

Eigenlijk horen in een speelruimte van een fret geen schommelstoelen en stoelen met mechanismen, zoals uitklapbare voetensteunen. Er zijn al fretten gestorven doordat ze bekneld zaten. Staan ze bij jou in de kamer, gebruik ze dan niet zolang er fretten loslopen.

Wees heel voorzichtig met fretten en (jonge) kinderen. Meestal is het geen goede combinatie!

Het allerbelangrijkste is: ONDERSCHAT JE FRET NIET!!! Juist als je denkt dat je je dier ondertussen wel goed genoeg kent en alle streken al wel eens gezien hebt, heeft het iets nieuws voor je in petto.

Zoals eerder gezegd heeft je fret een veilige omgeving nodig, waar hij zichzelf en/of anderen geen kwaad kan aandoen. Minstens net zo belangrijk is een plekje waar je diertje zichzelf veilig voelt en zo ontspannen kan slapen. De fret beschikt over een lekkere bontjas en kan ook goed buiten gehouden worden. Het kan goed tegen de kou, maar erg slecht tegen de warmte.

Velen geven de voorkeur aan binnenshuis, vanwege de gezelligheid. Voor de meeste mensen betekent dat er dan voor een kooi gekozen wordt.

Er zijn vele soorten kooien; kant en klare draadkooien uit een dierenwinkel en zelfgemaakte kooien in verschillende modellen.
Als je het aan de fret zelf zou vragen wil hij het liefst iets waarin hij zich lekker kan verstoppen, donker is, weg van allerlei geluiden die hem kunnen storen en op een koele plaats.
Bedenk van te voren waar en hoe je je diertje wilt houden. Velen kiezen er voor om je fretje in de woonkamer te hebben. Bedenk dan wel dat je dier bloot staat aan alle geluiden en kunstmatig licht wat u produceert. Zoek een zo rustig mogelijke plek uit, buiten direct zonlicht (!), niet in het looppad of op een tochtige plek.
In principe is een kooi gemaakt om als rustplek te dienen en niet als speelruimte. Het hoeft geen enorme afmetingen te hebben. Er moet genoeg ruimte zijn voor een of meerdere poepbakken met een fatsoenlijk formaat waar de fret helemaal in kan gaan staan. Verschillende plekjes waar je diertje zich te slapen kan leggen en ruimte waar het ongestoord kan eten en drinken. De minimale afmetingen moeten toch wel zo’n 90 x 50 x 60 (B x D x H) bedragen. Groter mag altijd. Deze afmeting geldt in principe voor een fret. Worden er meerdere fretten in een kooi gehouden, is het aan te bevelen ze meer ruimte te gunnen. Houdt er ook rekening mee, dat als er meer verdiepingen komen er minimaal stahoogte is voor je fret op elke verdieping.

====Kooien====

Een zogenaamde draadkooi uit de dierenwinkel is een favoriete aankoop voor velen. Er zijn een aantal punten waar je op moet letten:

* Het moet een degelijk sluitmechanisme hebben. Sommige fretten zijn ware ontsnappingskunstenaars en hebben een kooideur snel open.

* De deuren moeten ruim van formaat zijn zodat je je diertje zonder duwen en stoten in en uit de kooi kunt nemen.

* De tralie afstand mag maximaal 2 cm bedragen en de tralies moeten van deugdelijk materiaal zijn.

* De gehele kooi moet eenvoudig te reinigen zijn. Elk hoekje moet meegenomen kunnen worden.

* Een kunststof onderbak is handig en hygiënisch.

* Plateaus moeten ruim van formaat zijn en mogen niet van ijzerdraad of gaas zijn. Dit in verband met het beschadigen van teentjes en andere lichaamsdelen.

* Voor een oudere fret liever een brede en lage kooi, dan een hoge en smalle. Oudere diertjes kunnen moeite krijgen met het vele traplopen en vallen ook gemakkelijker.

Een draadkooi is erg ‘open’. Veel fretten vinden dat niet prettig, maar als er geen keuze is zullen ze wel slapen. Je kunt proberen je fretje te gemoed te komen door meer geborgenheid te geven. Dat is al makkelijk te bereiken door een aantal zijden van de kooi met een doek af te dekken.

Aanwezige trappetjes bij voorkeur van goed te reinigen materiaal. Kunststof of gelakt/geschilderd hout is prima. Er moet wel enige vorm van antislip zijn, zodat ze niet weg glijden. Meestal is dit in de vorm van dwarslatjes. Metalen draadtrappetjes kunnen voor rammetjes gevaarlijk zijn. Zij kunnen met hun(haakvormige) penispuntje achter een draad blijven hangen en zichzelf ernstig verwonden. Zo’n trappetje is eenvoudig van een fleecehoesje te voorzien en het probleem is opgelost. Bovendien is het prettiger voor de tenen van je diertje.

Een traliekooi moet van deugdlijk materiaal gemaakt zijn. Sommige kunststof bakken buigen gemakkelijk door, waardoor er ruimte tussen de bak en de tralies kan ontstaan. Ook de kwaliteit van het traliewerk is van belang. Zwak traliewerk is een uitnodiging voor sommige fretjes om er uit te ontsnappen. Ze drukken eenvoudig net zo lang hun neus ertussen, totdat de tralies wijken. In de regel geldt hierbij; goedkoop is duurkoop.

Een zelfgemaakte kooi is ook een prima oplossing. Als je handig bent is zoiets redelijk eenvoudig te maken. Je kunt de hele kooi zelf ontwerpen en maken of een (oude) kast als basis gebruiken, mits de afmetingen voldoen.
Net zoals bij een draadkooi zijn er een aantal punten waar aandacht aan besteed moet worden. Veiligheid voor je fretje staat voorop. Gebruik geen giftige of poreuze materialen. Het moet goed en hygiënisch te reinigen zijn. Het moet van degelijk sluitwerk voorzien zijn. Er moet voldoende leefruimte voor je diertje zijn, dwz plaats voor meerdere slaapplekken, een ruime poepbak en ruimte om ongestoord te eten en drinken.
Ook voor een zelfgemaakte kooi geldt dat een fret het niet prettig vindt om in een ‘open’ ruimte te slapen. Een donkere en afgeschermde ruimte vinden ze het prettigst. Wil je graag een open kooi hebben omdat je dat erg mooi vindt, doe je dier dan een plezier en maak een gedeelte afgesloten. Daar kan het zich dan in terugtrekken als er behoefte aan is.

[[Bestand:100 2421.jpg|300px]]

[[Bestand:100 2422.jpg|300px]]

Voor meer foto's van kooi voorbeelden, zie op het forum onder Huisvesting/ kooivoorbeelden [[http://www.frettenvraagbaak.nl/forum/viewtopic.php?f=13&t=64]]

====Kooi inrichting====

Een kooi is in principe bedoeld om in te slapen, te eten en voor de sanitaire stop. Daar zijn voorzieningen voor nodig.

''Toilet''

Een poepbak is noodzakelijk. Deze moet zo ruim van formaat zijn dat je fretje er helemaal in kan staan. Opstaande randen zijn wel handig, want veel fretten poepen hoog tegen de achterwand. Het liefst in een hoek. Er zijn verschillende modellen goede frettenpoepbakken in de handel.

De bak dient gevuld te zijn met korrels. Fretten kunnen slecht tegen stof. Kleikorrels zijn dus niet de juiste keuze. Klompvormend materiaal kan ook gevaarlijk zijn. Als een fret er iets van binnen krijgt kan dat grote schade aan maag en/of darmen geven. Het meest gebruikt door fretteneigenaren zijn korrels van recycled papier of houtkorrels. Maak de bak dagelijks schoon. Schep de poep en urine plekken er uit, haal eventueel een sopdoekje door de bak en vul zo nodig vulling bij.

Plaats de bak op een plek in de hoek van de kooi. Dat speelt het meeste in op de behoefte van de fret om in hoeken hun behoefte te doen. Het kan nodig zijn een tweede bak op een andere plek te plaatsen, als je fret onzindelijk is. Of als je een erg grote kooi hebt. Sommige fretten hebben de neiging om de bak om te gooien of de hele kooi door te slepen. Zet het dan vast.

''Eten en drinken''

Ook eten doen veel fretjes het liefst op een rustig en beschut plekje. Plaats je voerbakje op een strategisch plekje (niet direct naast de poepbak dus)

Water kun je aanbieden in een waterbakje of een drinkflesje. De keuze is aan jullie zelf en het fretje. Sommige fretjes drinken slecht uit een flesje en dat kan gezondheidsproblemen geven. Andere fretjes vinden een flesje helemaal geweldig en gebruiken het ook als speelgoed. Controleer een flesje regelmatig op scherpe randjes bij het mondstuk en of het niet verstopt is. Ververs het water regelmatig. Gebruik je een waterbakje, zorg dan voor een stabiel bakje wat niet omkiept als ze op de rand gaan staan en die ze niet zelf om kunnen gooien. Er zijn schaaltjes in de handel die aan de kooi te bevestigen zijn, zodat deze euvels verholpen zijn. Ververs het water elke dag.

''Slapen''

Een fret is gek op slapen! Ze slapen gemiddeld zo’n 18- 20 uur per dag. Ze kunnen ook heel diep slapen. Hoe ouder je fretje, hoe meer het zal slapen.

Een fretje houdt er van om beschut te slapen en meerdere slaapplekken te hebben. Slaapzakjes, hangmatten waar je diertje in kan kruipen, kubussen en mandjes met dekentjes zijn fijne plekken voor je fret om zich te verstoppen en heerlijk relaxed te slapen. Losse ruime dekens waar ze in weg kunnen kruipen zijn ook geschikt. Gebruik bij voorkeur geen grof geweven stoffen of badstof. Daar kunnen de nagels in vast komen te zitten. Was alle stoffen kooibekleding en beddengoed elke week uit met een mild ruikend of parfumvrij wasmiddel en gebruik geen wasverzachter met parfum.

Je kunt je fret nog meer verwennen door een slaaphok in de kooi te plaatsen. Een geschilderd of gelakt houten hokje met een formaat waar je diertje uitgestrekt in kan liggen, met een dekentje, slaapzakje en een zachte ondergrond (matrasje of stuk vetbed). Een opening waar je fretje makkelijk in en uit kan van zo’n 11 cm Ø en een te openen boven klep om goed te kunnen schoonmaken. Je kunt er ook voor kiezen een bodemloze versie te maken, dat is ook goed te reinigen.

Speelgoed in de kooi is in principe niet nodig. Je geeft je fretje toch genoeg speeltijd buiten de kooi? Voor jonge fretjes en pups kan het soms handig zijn een klein speeltje in de kooi te hebben, zodat ze iets te doen hebben als ze even moeten wachten, of hun ritme nog moeten vinden. Uiteraard is dit een veilig frettenspeelgoedje of een klein knuffeldiertje. Sommige pups vinden zacht babyspeelgoed met een rammeltje of een kraakgeluidje geweldig. Controleer regelmatig dat het niet beschadigd is en daardoor gevaar voor je diertje kan vormen.

====Een aparte frettenkamer====

Fretten hebben behoefte aan rust. Ook lijkt het uit onderzoeksresultaten zo te zijn dat de veelvuldig voorkomende bijnierproblemen gerelateerd kunnen zijn aan een overdaad aan kunstlicht. Hun biologische klok zou er door ontregeld kunnen raken. Mocht je voor je fretjes geen rustige omgeving kunnen bieden in jouw leefruimte, of altijd de lichten aan willen hebben als het buiten donker is, dan kan een aparte frettenkamer een oplossing zijn. Er zijn ook mensen die een frettenkamer hebben, omdat de geur en de rommel dan beperkt blijft tot die ruimte. Ook als er in de leefruimte gerookt wordt is het verstandig om een aparte rookvrije ruimte voor je fretjes te hebben.

Als de frettenkamer op slot kan en er geen gescheiden groepen dieren zijn, zijn er mensen die er voor kiezen hun diertje dan de hele kamer ter beschikking te stellen. Ze hebben dan geen kooi. Dit vereist wel, dat er absoluut niets in de kamer is, wat gevaar voor je dier kan opleveren als jij er niet bij bent. Ook dien je extra oplettend te zijn bij het openen en sluiten van de deur, zodat je fretje er niet toch even gauw tussendoor schiet.

Vaak wordt er toch voor een kooi gekozen. Al is dat alleen al omdat er meerder fretten aanwezig zijn, die apart gehuisvest worden.

Zorg ook in een aparte frettenkamer voor absolute veiligheid en houdt de kamer uit direct zonlicht. Een ruimte op het noorden is het meest ideale. Anders is zonnewering en een airco een oplossing om de temperatuur binnen de perken te houden. Ramen dienen van deugdelijk hang en sluitwerk te zijn voorzien, bij voorkeur met een slot. Een mogelijkheid om het raam op een ventilatiestand te zetten, zonder gevaar voor de fret is erg prettig.

De kamer zelf kan ingericht worden als speelkamer. Hier heb je de mogelijkheden om ook speelmateriaal aan de muur te bevestigen, zoals buizen, trappetjes en planken, waar je fretje over en doorheen kan lopen. Houdt er wel rekening mee dat fretjes van regelmatige afwisseling houden om zich niet te gaan vervelen. Zijn ze absoluut alleen aangewezen op de speelkamer als enige losloop gelegenheid, zal je creatief bezig moeten zijn met nieuwe en uitdagende spelmaterialen. Wissel regelmatig van speelgoed en ga er zelf bij zitten om met je diertje(s) te spelen.

Zorg dat alle zaken waar je fret niet bij mag komen, zoals verzorgingsartikelen, afgesloten en onbereikbaar voor je dier zijn.

==Huisvesting buiten==

====Een fretveilige buitenruimte====

Veel fretten doe je geen groter plezier, dan ze een buitenspeelruimte te geven. Buiten voelen ze wind in de haren, zijn veel meer geuren en geluiden en ondervinden ze weersomstandigheden aan den lijve. Met een zo natuurlijk mogelijke speelruimte maak je het helemaal een paradijsje. Graven en spetteren zit hen gewoon in het bloed. Jagen op insecten, vlinders en wormen is een groot plezier en heerlijk door het gras of de planten rollen is ontspannend.

Je besluit dat je dit jouw fret ook wilt gunnen. Goed idee! Maar er komt wel wat bij kijken om het veilig voor je dier te houden.
Fretten zijn soms ware Houdini´s en het laatste wat je wilt is je fretje buiten kwijtraken. Buiten geldt de regel ´waar de kop door kan volgt de rest (of hij zit vast)’ nog veel sterker dan binnenshuis. Het zijn goede gravers en sommige fretten zijn volleerde klimmers. De ruimte waar ze buiten mogen vertoeven moet 100% uitbreek vrij zijn.

Als eerste moet er een veilige en niet beklimbare omheining zijn. Dit kan een stenen muur zijn, een gladde houten wand of tuinhek of enig andere omheining afgezet met minimaal 80 cm plexiglas aan de zijde waar de fretten loslopen. Ook is het niet verstandig om direct in de buurt van de omheining bomen, grotere heesters of struiken, klimplanten, tafels, stoelen en andere tuinaccessoires te plaatsen. Dat kunnen uitstekende opstapjes zijn om te ontsnappen.

[[Bestand:Omheining frettentuin.JPG|300px]]

Graven zit er van nature in. Hun wilde broer, de bunzing, leeft in diepe holen onder de grond. Je fret zal elk plekje zand of aarde willen omspitten en holen of tunnels maken. Daarbij houdt het echt geen rekening met de mooie tuinplantjes die er staan te bloeien, of een aangelegd terras. Instortingsgevaar ligt op de loer, waardoor je diertje gevangen kan komen te zitten of zich verwonden. Een mooie, strakke grasmat wordt ook met diverse gaten voorzien. Niet leuk voor de hardwerkende grasmaaier, maar minder gevaarlijk voor de fret; alhoewel je diertje altijd bereikbaar voor je moet kunnen zijn. Het is dus maar de vraag of het wel zo verstandig is om ze zo ver te laten graven, dat je de halve tuin moet gaan omspitten om je lieveling weer te pakken te krijgen. Een aparte zandbak is een goed alternatief. Zorg er voor dat er ook geen zand of aarde strook langs de omheining loopt. Dat is een ontsnappingsroute voor je slimmerik.

Water vinden veel fretten geweldig speelgoed. Het koelt de pootjes in warm weer, het spettert, maakt kringen, ruikt anders dan de waterbak in de kooi en je kunt het drinken. Fretten zijn van nature goede zwemmers. Een vijver is echter niet zonder gevaar voor verdrinking. Zijn er waterelementen aanwezig, die dieper zijn dan borstdiepte van je dier, is constant toezicht nodig, zodat er direct ingegrepen kan worden indien nodig. Neem dit heel serieus! Kun je geen toezicht bieden, zorg dan dat je dier er absoluut niet bij kan komen. Een teiltje water geeft ook veel plezier.

[[Bestand:Viespiet Jillz.jpg|300px]]

Sluit gevaar van boven ook niet uit. Kraaien, eksters, katten en honden kunnen het op je fret voorzien hebben en de nodige schade aanrichten, soms met fatale afloop. Zorg dat er schuilgelegenheid is voor je fret. PVC buizen, afgesloten houten hokjes met een alleen voor fretten toegankelijke opening en uitgeholde boomstammen zijn veilige havens voor je fretje buiten. De aanwezigheid van meerdere vlucht plekken geeft de fret ook een veilig gevoel. Hierdoor zal je fretje meer plezier aan het buitenspelen beleven.

Veel planten zijn giftig; zo ook tuinplanten, zie lijst [[Huisvesting#Giftige_tuinplanten]]. Zorg dat op plaatsen waar je fret zich tussen de planten mag begeven geen giftige exemplaren staan. Denk aan bloembollen! De meesten zijn erg giftig en fretten graven ze op en kunnen er van eten. Je kunt altijd besluiten een ‘frettentuintje’ voor je diertje aan te leggen. In een bak, of een stukje grond wat binnen hun speelruimte beschikbaar is een aantal planten in de aarde zetten, waar ze plezier mee mogen maken. Verwacht niet dat deze planten een lang leven beschoren zal zijn. Het plezier voor je fretje is wat hier geldt. Sommige fretten ontpoppen zich als volleerde hoveniers en richten hun tuin naar eigen believen in.

[[Bestand:100 2608.jpg|300px]]

Heb je geen tuin, maar wel een balkon? Daar gelden dezelfde regels als in de tuin. Zorg dat het 100% ontsnapveilig is. Bij een appartement is niet alleen het gevaar dat je je diertje niet meer terugvindt, maar een val van grote hoogte zal je dier meestal niet overleven.
Op een balkon is goed te werken met diverse houten of kunststof bakken waar zand, aarde(met of zonder plant) en water neergezet kunnen worden. Daar kan je diertje naar hartenlust rommel maken, iets wat binnen vaak niet gewaardeerd zal worden.

Heb je helemaal geen buitenruimte of een tuin die niet fretveilig gemaakt kan worden? Dan kun je proberen met je fret te gaan wandelen. Er zijn fretjes die het heerlijk vinden, na een gewenningsperiode. Anderen vinden het doodeng of gewoon helemaal niets.

Een heel belangrijke noot: '''fretten kunnen slecht tegen direct zonlicht en warme temperaturen!''' Laat je fret niet in de tuin zonder schaduw en schuilmogelijkheden uit de zon op zomerdagen. Zorg dat de warmste momenten van de dag, bij temperaturen vanaf 23 °C in volle schaduw of binnenshuis worden doorgebracht. Op warmere dagen zijn (meerdere) lage bakjes of schalen met water erg prettig voor je diertje om doorheen te lopen. Sommigen gaan er zelfs in liggen, dus zorg voor hooguit 2 cm water in de schaal, zodat ze niet kunnen verdrinken.
Kijk bij alles over een veilige frettentuin ook even bij voorbeelden van huisvesting-buiten op ons forum [[http://www.frettenvraagbaak.nl/forum/viewtopic.php?f=13&t=43]]

====Je fret buitenshuis houden====

Een fret is een pelsdier. Dat betekent dat mits het genoeg opbouwtijd heeft gehad, het heel goed een heerlijke wollige wintervacht maakt. Fretten kun je dus heel goed buitenshuis houden. Er moeten ook hier een aantal aandachtspunten vermeld worden.

Zoals al eerder gezegd; een fret KAN NIET TEGEN DIRECTE ZON EN WARMTE! Zorg dat het frettenverblijf uit de zon geplaatst is. Dit kan goed in een tuin(gedeelte) op het noorden. Je diertje zal zich ook tegen slechte weersinvloeden moeten kunnen verschuilen. Harde wind, regen en ernstige kou in zijn slaapvertrekken, zijn ook voor een fret niet prettig. Er dient dus gezorgd te worden voor een afgesloten ruimte waarin je dier zich kan terugtrekken. Deze ruimte moet in strenge kou en bij Noordoostelijke winter wind goed geïsoleerd kunnen worden.

Er zijn veel mogelijkheden voor een buitenverblijf en er is grote keuze in kant en klare hokken. Sommigen hebben een schuurtje met aangesloten ren voor hun fretjes, zodat er gelijk een beschermde en afgesloten speelgelegenheid is. De inrichting van de kooi heeft dezelfde voorwaarden als bij een binnenkooi, d.w.z. het moet voorzien zijn van een of meerdere toiletbakken, een etensbakje, waterfles of schaal en het liefst meerdere slaapplaatsen hebben. Ook de minimale afmetingen zijn gelijk aan die van de binnenkooi.

[[Bestand:Buitenhok Monique.jpg|300px]]

[[Bestand:Buitenhok Monique II.jpg|300px]]

Ook als je fretje buiten verblijft, zal het dagelijks gecontroleerd moeten worden, van vers water en eten voorzien en het genoeg speeltijd buiten de kooi gunnen. Indien er een grote ren aanwezig is, zal er spelmateriaal gewisseld moeten worden, poepbakken verschonen en de ren zelf schoonmaken. Een fret buiten betekent niet minder werk!

Zeker tijdens de wintervorst zal er regelmatig gezorgd moeten worden voor vers water, dat bevriest natuurlijk. Extra warmte dmv isolatie en (wollen) lappen worden op prijs gesteld en zal bij strenge vorst noodzakelijk zijn. Bedenk dat een bunzing in het wild diepe holen onder de grond heeft, die warmte isolerend werken. Onze huisfretjes moeten het vaak met een enkel slaaphokje met een dun houten wandje doen. Dat is niet voldoende om je diertje genoeg warm te houden! Leg een dikke laag kranten met daarop stro op de bodem, daarop een warme deken en vul de rest van het slaaphok op met stro en dek weer af met kranten.
Het spreekt voor zich dat als zulke maatregelen nodig zijn, je fretje ook geen lange buitenspeeltijd kan verdragen. Laat het als er behoefte aan is in een (onverwarmde) binnenruimte de pootjes strekken en van jouw aandacht genieten.

Als u de buitenkooi zelf maakt kunt u altijd een dubbelwandig slaaphok met isolatie ertussen overwegen. Dat houdt het geheel in de zomer ook iets koeler.

Wil je je fretje buiten gaan houden, begin dat al met het naar buiten verplaatsen en wennen in de late lente en/of zomer. Dan geef je je diertje genoeg gelegenheid om een mooie wintervacht en winterspek op te bouwen. Een binnenshuis gehouden fret na 1 oktober nog naar buiten verhuizen kan echt niet meer.

===Wandelen met je fret===

Ook het wandelen met je fret zal aan een aantal regels moeten voldoen. Een fret is een schemerdier. Wandelen op klaarlichte dag zal het overgrote deel van de fretten niet waarderen.

Honden zijn een gevaar voor je fret, ook aangelijnd! Het is slechts een hap en jouw lieveling is ten dode opgeschreven. Katten kunnen ook erg vervelend zijn, maar over het algemeen maken deze zich uit de voeten bij het zien en ruiken van een fret. Ze zullen er in ieder geval niet zo snel hun tanden in zetten. Ga dus wandelen op tijden en plaatsen waar je niet snel een hond zal tegenkomen. Dat betekent vaak voor dag en douw je bed uit. Zoek een wandelomgeving uit die interessant is voor je fret. Een voetpad loopt voor jou misschien prettig, maar daar is een fret gauw op uitgekeken. Een groene omgeving met gras, aarde en water (sloot) is veel leuker. Als je fret eenmaal goed gewend is en plezier beleefd in het buiten wandelen, zijn stukken door de wijk ook heel leuk om uiteindelijk op interessante plekken uit te komen.

Je fret zal moeten leren wat een tuigje is. Een goed passend tuigje is onontbeerlijk; ze kunnen zich er heel snel uitwerken. Er zijn verschillende modellen. Kies een model wat goed op maat te maken is. Wat het beste is, is afhankelijk van de bouw van je diertje. Onze ervaring is, dat een zogenaamd lussentuigje zeer onveilig is! Vaak voldoet een tuigje met een halsriem en borstriem het beste. Het fijnst is het als deze traploos in te stellen is en klick sluitingen heeft. Die zijn goed op maat te maken en snel aan en uit te doen. Een fretje is nu eenmaal niet het meest rustige en geduldige diertje. De halsriem moet zo strak zitten, dat als de hals uitgestrekt wordt het nog steeds aansluit. Het borststuk mag ietsje meer speling hebben, maar het moet zo aansluiten dat de pootjes er niet tussendoor getrokken kunnen worden. Te strak is ook niet goed. Laat een ervaren frettenwandelaar anders de eerste keer helpen met het goed op maat maken. Wen je fret thuis aan het tuigje voordat je hem de eerste keer mee naar buiten neemt. Je fret zal waarschijnlijk gelijk proberen zich van het tuigje te ontdoen. Het beste is om je diertje af te leiden. Pak het favoriete speeltje of doe het tuigje om op etenstijd en schotel de maaltijd gelijk voor als je het tuigje omgedaan hebt. Na verloop van tijd zal het niet meer als vervelend ervaren worden.

[[Bestand:Droopy frettentuigje.jpg|300px]]

harnasje

[[Bestand:Devel tuigje.jpg|300px]]

tuigje

[[Bestand:Tuigje gool.jpg|300px]]

koordtuigje

Wandelen moeten ze leren. De meesten vinden het de eerste paar keren eng. Bouw het heel langzaam op en kijk goed of je dier het wel leuk vindt.

Zoek voor de beginperiode een veilige, rustige en voor de fret interessante plek uit, op een stille tijd van de dag. Het beste is vroeg in de ochtend. Ga er heen met je diertje in een vervoersmand, met een vertrouwde geur bij zich. Een gebruikte deken of slaapzak is prima. Zorg dat je het tuigje thuis al om hebt gedaan! Zet de vervoersmand op de grond en doe na enkele minuten het deurtje open. Zorg dat je de lijn in de hand hebt. Nu laat je het aan je diertje over. Sleur het niet uit het kooitje, pak het niet op. Laat het rustig zelf de boel ontdekken. Sommigen komen de eerste keer niet eens de kooi uit, maar hebben al genoeg aan alle vreemde geuren en geluiden.

Na hooguit 10 minuutjes is het voor de eerste keer wel genoeg. Mocht je fret naar buiten gekomen zijn, zet het dan terug in de vervoersmand en sluit de deur. Ga terug naar huis en neem daar nog even de tijd voor je dier.

De volgende keren volg je hetzelfde patroon. Als je merkt dat je fretje het erg leuk vindt kun je langzaam aan de tijden wat opvoeren, steeds 5 minuten erbij. Merk je dat je dier het helemaal nog niet leuk vindt of erg bang is, geef hem dan de tijd, praat rustig tegen hem en overdoe het niet.

Blijft hij angstig, las dan een pauze in van enkele weken en probeer het dan nogmaals. Mocht het dan hetzelfde resultaat geven, dan vind jouw fret het mogelijk niet leuk of is te angstig op de plaats die je hebt uitgezocht. Blijft je diertje ook angstig op andere plekken, dan doe je het er echt geen plezier mee en kun je er beter mee stoppen.

In het begin zal je regelmatig een borstelstaart zien bij je dier en zal het mogelijk ook laag bij de grond sluipen. Dit is angst/onzekerheid voor het onbekende. Als je diertje het uiteindelijk leuk gaat vinden zal het gewoon gaan lopen, rennen, springen, graven en rollen. Dit kost wel wat tijd en bij onbekende plekken zal het mogelijk weer eerst even een dikke staart krijgen. Een dikke staart kan ook een teken van opwinding zijn.

Laat je diertje zelf bepalen waar het heen wil, zolang het veilig is. Laat het zelf zijn pad zoeken. Jij wandelt er slechts achteraan. Het tegenover gestelde dus van een hond uitlaten. Zo zal je fret de meeste plezier beleven; het kan geursporen volgen. Waterkanten zijn vaak erg interessant. Pas wel op dat je fret niet in de sloot terecht komt.

Jij als begeleider zal de omgeving goed in de gaten moeten houden. Wees alert op honden, fietsers, brommers en ander verkeer. Laat je fret niets zomaar eten; een dode muis kan vergiftigd zijn. Bij mogelijk gevaar is de eenvoudigste oplossing om je fret even op te pakken.

Wees een verantwoordelijke fretteneigenaar. Zorg dat jouw dier ook geen overlast voor anderen bezorgd. Laat het dus niet op particulier terrein gaan, zoals tuinen van omwonenden. Ook kunnen anderen erg bang zijn voor een fret. Laat jouw diertje dus niet zomaar naar vreemden toelopen.

Een belangrijke opmerking nog: '''zorg dat je fret gechipt is en ingeënt tegen hondenziekte!''' Dit is voor elke fret noodzakelijk, maar in het bijzonder voor een fret die buiten wandelt. Op straat en openbare groengebieden is kans op besmetting zeer groot. Over het algemeen is hondenziekte dodelijk voor fretjes.

===Reizen met je fret ===

Over het algemeen kun je je fret overal mee naar toe nemen, maar houd er rekening mee dat het vaak stress kan opleveren voor je fret.
De vreemde omgevingen, de geluiden, vreemde luchtjes en dergelijke kunnen je fret onrustig ( en / of ziek ) maken.

Je kunt gebruik maken van speciale carriers om je fret in te vervoeren, bijvoorbeeld een hard plastice carrier voor katten, een grote kooi, een draagtas, of je kan je fret een tuigje om doen, maar pas met een tuigje wel op in de auto, dat je met iemand samen rijdt die je fret vasthoudt als jij rijdt.
Het ligt er aan wat je fret gewend is, waar je heen gaat, hoe veilig het is en hoe lang de reis gaat duren. De kooi moeten uitgerust zijn met een drinkflesje en een eetbakje, daarnaast wat doeken of een hangmat om in weg te kruipen en tegen de tocht, een poepbak met korrels.
Houd de temperatuur goed in de gaten, het mag niet te warm, nog te koud worden voor je fret, voorkom ook dat hij op de tocht zit.

====In de auto ====

De meeste fretten hebben geen probleem met het rijden in de auto, de veiligste manier van vervoer is een goede, stevige gesloten carrier die je kunt vastzetten op de achterbank. Het zitten in een carrier wekt wel wat irritatie op bij de fret, ze kunnen gaan krabben en bijten in de tralies om duidelijk te maken dat ze eruit willen. Zet de carrier goed vast op de achterbank met de veiligheidsriemen.
De fret loslaten in de auto is uit den boze, ze kunnen onder het gaspedaal of de rem terecht komen met alle gevolgen van dien, het leidt je ook af van het rijden.
Tevens kunnen ze ontsnappen en gaan ze de weg op. Zet een klein drinkbakje in een groter dieper bakje om het knoeien van water tegen te gaan of gebruik een drinkflesje dat je vastzet aan de tralies, water is erg belangrijk voor je fret.
Duurt de reis langer dan 3-4 uur, zorg dan voor genoeg voer in de carrier in de vorm van brokken en / of prooi.

Mocht je fret angstig zijn in de auto, maak dan gebruik van een doek die je over de carrier doet zodat het donker is voor je fret. Zo zien ze niks en het heeft vaak als resultaat dat ze rustig worden en mogelijk gaan slapen.

====Reizen per vliegtuig ====

Niet alle luchtvaartmaatschappijen nemen fretten mee aan boord, informeer daar naar voordat je een reis boekt of het is toegestaan dat je een fret mee neemt.
Het vervoeren in de speciale vrachtruimte voor dieren in het vliegtuig is ook niet altijd toegestaan en is ook zeker niet aan te raden in verband met de temperatuursverschillen voor je fret. Stel dat er een kat of ander dier naast geplaatst wordt dan levert dat veel stress op gedurende de hele reis.
Daarnaast is niet in elk land een fret toegestaan.
Je fret rustgevende middelen geven (verdoven) is erg onverstandig, het desoriënteert hem en je fret krijgt het zwaarder om zijn eigen lichaamstemperatuur te regelen.
Mogelijk kan ook het verschil in temperatuur zijn invloed hebben voor wat betreft medicatie voor je fret, mocht hij dat krijgen. Het kan een speciaal effect teweeg brengen door het hoogteverschil waar je in terecht komt wat kan leiden tot een vergroot risico van overdosering.
Moet je je fret toch mee willen nemen op een vlucht, informeer dan vooraf goed wat de mogelijkheden zijn.

====Je fret in het buitenland====

Informeer van te voren of je fret welkom is in een hotel, uiteraard houd je je fret dan in zijn carrier. Laat altijd een briefje achter voor het kamerpersoneel dat er een fret aanwezig is in de kamer.

Informeer ook of er een quarantaine tijd bestaat voor het desbetreffende land voor je fret.

====Verplichte enting en identificatie====

• Een enting tegen Hondsdolheid (rabiës) is in de meeste landen verplicht.
Wanneer je je fret meeneemt naar het buitenland moet deze tegen hondsdolheid (rabiës) geënt worden. Voor de meeste landen geldt dat de rabiësenting een maand voor vertrek gegeven dient te zijn (uitzonderingen Groot-Brittannië en Scandinavië; 21 dagen voor EU landen). Zie ook [[Verzorging#Vaccinatie]]

• Een Europees dierenpaspoort.
Ook is een Europees dierenpaspoort verplicht waar alle entingen en/of registraties in staan vermeld. Tijdens de vaccinatie zal er een exemplaar aan je worden verstrekt.

• Elektronische identificatie.
Chippen is het elektronisch identificeren van de fret. Als je fret gechipt en geregistreerd is, kan deze gemakkelijker worden teruggevonden. Asielen en dierenartsen kunnen via de chip het identificatienummer lezen en zien in de computer wie de eigenaar is. Dit centrale systeem maakt het mogelijk jouw dier snel te traceren, ook in het buitenland. Voor het buitenland is een chip daarom verplicht.
Daarnaast hebben sommige landen (o.a. Engeland, Noorwegen, Zweden) nog aanvullende eisen. Zie ook [[Verzorging#Identificatie chip]]

Mocht je toch willen gaan reizen met je fret informeer dan tijdig bij je dierenarts of de Frettenkliniek naar de verplichtingen van dat moment op het gebied van entingen e.d. en de verdere mogelijkheden, zodat je onderweg niet voor verrassingen komt te staan en je fret geen schade van de reis gaat ondervinden.

Realiseer je goed waar je aan begint en of het wel verstandig is.

==Giftige planten en huis-tuin-en-keuken artikelen ==

Veel planten en bloemen kunnen giftig of irriterend zijn voor je fret. Houdt daar rekening mee als je jouw diertje lekker zijn gang wil laten gaan in een plantenbak. Hieronder vind je een lijst met giftige planten voor binnen en buiten.
Wees gewaarschuwd met snijbloemen. Over het algemeen zitten er in boeketten wel een of meerdere giftige bloemen of groen. Bij sommige bloemen kan ook het water giftig zijn! Houd uit voorzorg je fret bij snijbloemen vandaan.

====Giftige kamerplanten====

* Agave: met name de wortel giftig

* Allamanda: waarschijnlijk gehele plant giftig

* Alocasia (Olifantsoor): sap giftig.

* Amaryllis (Hippeastrum): knol zeer giftig!

* Anemoon: meeste soorten giftig, vooral het sap

* Anthurium: vooral zeer jonge bladen en kolven giftig.

* Asclepias: waarschijnlijk gehele plant giftig

* Azalea: gehele plant zeer giftig!

* Christusdoorn: gehele plant giftig vanwege giftig melksap

* Chrysant: niet geheel bekend welk deel giftig is. Het is bekend dat dieren er ziek van worden, ook bij het drinken van Chrysanten snijbloemen water.

* Clerodendrum: gehele plant giftig

* Clivia: gehele plant giftig, met name wortelstok en bladen giftig

* Croton: melksap matig giftig

* Cyclaam: voornamelijk de knol giftig

* Dieffenbachia: gehele plant zeer giftig!

* Exacum-affine (bitterblad): gehele plant matig giftig

* Fatsia japonica (vingerplant): gehele plant, met name de bessen giftig

* Ficus: met name het melksap matig giftig.

* Gatenplant: bladen en stengels giftig.

* Gloriosa: gehele plant zeer giftig, met name de knollen!

* Herfststijloos: gehele plant zeer giftig!

* Hortensia (Hydrangea): gehele plant giftig

* Hoya: gehele plant in meer of mindere mate giftig

* Hyacint: vooral bollen en zaad giftig

* Iris/Lis: gehele plant giftig

* Kamerbrem: gehele plant giftig

* Kegelsleutelbloem: gehele plant giftig

* Kerstroos: gehele plant giftig

* Kerstster /Poinsettia: gehele plant giftig vanwege giftig melksap

* Klimop: bessen en bladen giftig

* Lathyrus: vooral zaden giftig

* Lelietjes-van-dalen: gehele plant zeer giftig, met name bloemen en bessen!

* Narcis: gehele plant giftig, met name de bol en het bloemenwater

* Oleander: gehele plant giftig, vooral de bladen, zeer giftig, katten kunnen al ziek worden van het lebberen van water dat in het schoteltje onder de pot doorlekt!

* Oranjeboompje: oranje-rode appeltjes matig giftig

* Philodendron: gehele plant giftig.

* Sanseveria: gehele plant licht giftig

* Sierpeper: vruchten mogelijk giftig, zeer scherp smakend

* Sneeuwklokje: gehele plant giftig

* Spathiphyllum (Lepelplant): gehele plant giftig

* Tulp: gehele plant, met name de bollen licht giftig

* Vinca: gehele plant zeer giftig, met name wortels!

* Vogellijm/Maretak: gehele plant giftig

* Yucca: gehele plant licht giftig

* Zamioculcas: gehele plant giftig

* Zantedeschia: gehele plant giftig.

Pas op met snijbloemen!! Vooral lelies en monnikskap zijn erg giftig, maar ook het veelvuldig gebruikte groen kan erg giftig zijn.

Zet een vaas met snijbloemen uit voorzorg altijd buiten bereik van je fretten.

====Giftige tuinplanten====

* Aardappel: gehele plant en groene knollen giftig
* Aconitum(monnikskap): gehele plant en wortels, met name het blad zeer giftig! Ook bij aanraking!
* Aristolochia: gehele plant zeer giftig!
* Aaronskelk: gehele plant giftig
* Arum: zeer giftig!
* Atropa Bella donna (Wolfskers): gehele plant zeer giftig!
* Aubergine: gehele plant giftig
* Bereklauw: gehele plant giftig en zeer irriterend!
* Bitterzoet: met name de(onrijpe) bessen zeer giftig!
* Blauwe regen: takken, peulen en zaden giftig
* Boerenwormkruid: gehele plant giftig
* Boterbloem: gehele plant giftig
* Buxus: gehele plant zeer giftig!
* Cala/Zantedeschia: gehele plant giftig
* Cicuta virosa (waterscheerling): gehele plant en wortelstok zeer giftig! Deze plant wordt in tuinen in principe niet aangeplant vanwege de hoge mate van giftigheid
* Datura (doornappel): gehele plant zeer giftig! 15 zaden zijn voor een kind al dodelijk…
* Dicentra (tranend hartje): gehele plant zeer giftig!
* Digitalis Purpurea (vingerhoedskruid): gehele plant, met name bladeren en zaden zeer giftig!
* Duitse pijp: gehele plant zeer giftig
* Eonymus (kardinaalsmuts): zaad, blad en bast zeer giftig!
* Gouden regen: gehele boom, maar vooral de zaden zeer giftig! Tussen 8-20 zaden voor de mens dodelijk
* Hedera helix (klimop): blad en bessen (bij grotere hoeveelheid inname) giftig
* Herfststijlloos: gehele plant zeer giftig!
* Hyacint: gehele plant, met name bol en zaden zeer giftig!
* Iris (sommige soorten): wortelstok giftig
* Karmozijnbes: gehele plant met name de vruchten giftig. Onrijpe vruchten zeer giftig!
* Kerstboom: naalden en bast giftig! Water waar de boom in staat of waar naalden in hebben gelegen kunnen heftig irriterend op de slijmvliezen werken, zo ook maag/darm!
* Kerstroos: gehele plant en zaden giftig
* Klaproos (papaver): zeer giftig!
* Lantana: niet rijpe vruchten zeer giftig!
* Lathyrus: zaden giftig
* Lelie (sommige soorten): gehele plant giftig
* Lelie der dalen: gehele plant giftig. Ook gedroogd!
* Levensboom (Thuja): gehele plant, met name blad zeer giftig!
* Liguster: gehele plant giftig
* Lobelia: gehele plant giftig
* Lupine: zaden zijn giftig
* Maretak: bessen en bladeren giftig
* Mistletoe: bessen zeer giftig!
* Nachtschone: wortel en zaad giftig
* Narcis: bol giftig
* Oleander: gehele plant is zeer giftig! Ook gedroogd. Houdt rekening met afgevallen bladeren en bloemen! Van deze plant worden veel vergiftigingen gemeld bij dieren!
* Peperboompje: alle delen van de plant zeer giftig! Het sap van de bast ook bij aanraking. Een bes kan al dodelijk zijn voor een huisdier!
* Rhododendron: blad en bloem met name voor dieren zeer giftig!
* Ridderspoor: zaden en jonge scheuten giftig!
* Salomonszegel: bessen zijn giftig
* Sedum (sommige soorten): gehele plant giftig
* Sierrabarber: bladeren giftig
* Sierwinde: zaden giftig
* Taxus Baccata (venijnboom): gehele plant is zeer giftig! Erg gevaarlijk zijn met name de pitten in de aantrekkelijke vruchten!
* Vogelmelk: bollen zijn giftig. Sap is irriterend voor de huid
* Wingerd: de bessen zijn giftig
* Wolfsmelk: zaden en melksap is giftig. Melksap is met name schadelijk bij aanraking van de ogen!
* Wonderboon: met name zaad en wortels zeer giftig! 1-3 gekauwde zaden kunnen voor een kind al dodelijk zijn.
* Zevenboom: alle delen zijn zeer giftig!
* Zwarte Nachtschade: zeer giftig onkruid. Gehele plant, maar met name de onrijpe groene bessen zijn zeer giftig!

===Giftige huis-tuin-en-keuken producten===

* Tabak (inclusief peuken)
* Xylitol
* Salmiak
* Chocolade
* Cafeïne
* Alcohol
* Wiet
* Sommige medicijnen
* Schoonmaakmiddelen zoals chloor, allesreiniger
* Desinfectiemiddelen, ook het Dettol sopje! (na opdrogen is het onschadelijk)
* Zonnebrandcrème en nagellak remover
* Koelvloeistof en andere motor producten
* Bestrijdingsmiddelen voor ongedierte en planten (ratten-, muizen- en slakken gif!)

Mocht er geen mogelijkheid zijn om direct een dierenarts te kunnen bereiken, begin dan met het geven van een Norit oplossing. Bij de apotheek of drogist kun je Norit granulaat krijgen. Zo niet dan volstaan tabletten, maar deze zijn minder effectief. Los het granulaat op (of verpulver 2 tot 4 tabletten) in wat lauw water totdat het een koffiemelk dikke substantie is. Geef 2 ml hiervan met een spuitje in de wangzak van je fret. Niet direct in de bek spuiten, want het slikreflex kan bij vergiftiging verstoord zijn. Geef het na 2 uur en na 4 uur nogmaals. Maak zo nodig meer Norit oplossing aan.
Neem eventueel je fret in het nekvel en steun de achterpoten op je schoot of klem zachtjes het achterlichaam tussen je arm en borst, om het te immobiliseren.
Na behandeling met Norit krijgt je fret pikzwarte ontlasting!

Behandel een fretje wat bewusteloos is of dreigt te raken NOOIT met vloeistoffen. Een spoed bezoek bij de dierenarts is dan het enige juiste.

Laat een fret met het vermoeden van een vergiftiging nooit opzettelijk braken!

Sommige gifstoffen kunnen verbranding van weefsel geven. Eenmalige passage is dan al schadelijk genoeg. Bovendien is de kans op verslikken erg groot.

Zelfs als de fret goed op de Norit reageert is het zeer belangrijk om contact met de dierenarts te (blijven) zoeken. Bij veel vergiftigingen is nabehandeling noodzakelijk; vele giffen kunnen (blijvende) schade aan lever en nieren veroorzaken.