Frettenvraagbaak Wiki - Gebruikersbijdragen [nl]

Voeding

2018-08-03T00:45:43Z

Mayke:

==Algemeen==

Een fret is een obligate carnivoor. Dat wil zeggen dat zijn lichaam gemaakt is om bijna uitsluitend dierlijke materialen en hele prooidieren te verteren. De enige koolhydraten dat het kan verwerken zijn de al voor verteerde planten en fruit resten in het maag/darm kanaal van het prooidier. Plantaardige vezels kan je fret helemaal niet verteren. Daarbij heeft een fret een hoog metabolisme; een zeer snelle verbranding. Door dit alles stellen ze zeer hoge eisen aan hun voeding om gezond te blijven. Vaak komen voeding gerelateerde problemen en aandoeningen pas veel later tevoorschijn, soms na jaren.

Door onderzoek blijkt steeds meer dat natuurlijke voeding het beste lijkt te zijn voor je fret. Dat is dus op vers vlees basis, zonder toegevoegde koolhydraten, zoals granen (ook rijst), mais, biet etc...

HIERBIJ WILLEN WIJ EROP WIJZEN DAT ER MOMENTEEL EEN DIEPGAAND ONDERZOEK LOOPT NAAR WAT DE MEEST GESCHIKTE VOEDING IS VOOR DE FRET.
DE ONDERSTAANDE TEKST OVER WAT DE BESTE VOEDING IS VOOR DE FRET KLOPT DUS NIET HELEMAAL, ZODRA WIJ MEER WETEN OVER DE RESULTATEN BEHAALD IN HET ONDERZOEK LATEN WE DIT UITERAARD WETEN EN PASSEN WIJ ONZE TEKST DAARAAN AAN.
HET TEAM.

==Vlees en Prooi==

Vanuit het oogpunt van je fret zijn hele prooidieren het beste. Deze bevatten alle benodigde voedingstoffen. Niet alle prooi is geschikt voor je fret. Ga er van uit dat je dier hetzelfde nodig heeft, wat zijn wilde broer, de bunzing zal eten. Een bunzing zal bijvoorbeeld geen koe vangen, dus rundvlees is dus niet zo geschikt. Alleen vlees is ook niet goed, dat is te eenzijdig. Je fret heeft organen (met inhoud) en botten nodig om een volledige voeding te krijgen. Vlees en prooi moet ook rauw aangeboden worden. Gekookt, gebakken oid geeft verlies van voedingsstoffen. Denk weer aan de bunzing, die loopt echt niet met een gasstel en een pan op de rug. Hele prooi eten heeft ook als voordeel dat het je fret bezighoudt, zijn kauwspieren goed ontwikkelt en het gebit gezond houdt. Bovendien vinden de meeste fretten het gewoon heerlijk.

Soms moeten fretjes vlees leren eten. Begin dat met kleine beetjes en kleine exemplaren. Probeer eens of het een stukje kipfilet lust, of koop een klein formaat KVV worstje en biedt een theelepeltje daarvan aan. Als je fretje het lekker vindt kun je de hoeveelheid uitbreiden. Als het zijn neus er voor optrekt, kun je het mengen met het voer dat hij tot dan toe gegeten heeft.
Als je prooi wilt geven, begin dan eerst eens met een babymuisje. Als zelfs dat niet gegeten wordt, dan kun je het muisje nog in tweeën knippen. Zo komen de geuren meer naar buiten en dat zou je fret wel eens overheerlijk kunnen vinden. Als je fret het baby muisje goed accepteert, kun je overstappen naar een maatje groter, de fuzzy muis. Als muizen eten goed gaat kun je ook eens een baby rat proberen, of een babykonijn. Pas als het eten van kleine prooi goed gaat stap je over naar volwassen prooi of grotere dieren zoals gevogelte.

Sommige fretten hebben een duidelijke voorkeur voor een bepaald prooidier of vleessmaak. Over het algemeen is een compleet opgegeten prooidier volledige voeding voor je fretje. Volwassen prooidieren hebben meer voedingswaarde dan babyprooi. Met name het calcium gehalte ligt te laag als er uitsluitend baby prooi gegeven wordt.

[[Bestand:Prooi Goliath.JPG|300px]]

====Vers vlees (KVV)====

Wil je geen hele prooi geven, dan is er een alternatief op de markt in de vorm van Kant en klaar Verse Vleesvoeding (KVV) Dit zijn over het algemeen diepvries worsten met gemalen volledige voeding. Deze is in verschillende smaken en soorten te krijgen. Neem wel speciaal voor de fret bedoelde varianten. In kat en hond varianten kunnen stoffen zitten die niet goed voor je fret zijn en de aanwezige gemalen botjes zijn vaak groter, wat mogelijk vast kan komen te zitten in het gebit of de keel van de fret! Een nadeel van KVV is dat ze het niet hoeven te kauwen en dus niet gebit reinigend werkt. Voor fretjes die er gevoelig voor zijn kan dat tandvleesontstekingen geven. Ook is KVV vaak wat vetter dan hele prooi. Je fret kan er dan te dik door worden.

[[Bestand:KVV Kovu.JPG|300px]]

Bij KVV of prooidelen, zoals konijn en gevogelte, is het zaak om goed af te wisselen, zodat er geen tekorten ontstaan. Het geven van uitsluitend KVV wordt momenteel nog afgeraden. Het is nog niet duidelijk of je fretje dan wel genoeg voedingsstoffen binnenkrijgt. Sommige fretjes zijn erg handig met het ‘ontwijken van de botjes’. Een calcium tekort ligt dan zeker op de loer. Maar ook als je diertje alles netjes opeet, is aanvulling met brokjes of volwassen prooidieren aan te raden.

Een aantal merken KVV met een voor fretten geschikte variant zijn: Carnibest, Haaks Barf en Tinlo.

LET OP!
Uit recente onderzoeken blijkt dat in de meeste KVV voeders erg veel verontreiniging zit, oa. resistente bacteriën. Mogelijk kunnen deze voeders langdurige en ernstige spijsverteringsproblemen geven.
Wees erg voorzichtig met het geven van KVV en let erg nauwkeurig op de hygiëne. Zowel tijdens het bereiden als de tijd dat u het laat staan voor het dier.
Fretten die een ziekte onder de leden hebben of een gevoelig maagdarm systeem wordt momenteel af geraden om KVV te voeren.

====Welke prooi is geschikt voor mijn fret?====

Als eerste: VOER GEEN LEVENDE DIEREN!! Dat geeft helemaal geen meerwaarde voor je fret, het is zeer dieronvriendelijk en de meeste fretten kunnen een prooi niet fatsoenlijk doden en het loopt dus gevaar verwond te worden door het prooidier. Alle prooidieren zijn uitstekend diepvries te verkrijgen. Alle bevroren producten moeten wel ontdooit aan de fret gegeven worden! Laat KVV in de koelkast ontdooien. Een hele prooi kunt u ook ontdooien door het zo’n 20 minuten in heet water te leggen.

*knaagdieren (muis, rat, hamster), konijn en haas

*gevogelte zoals kwartel, duif, kip, patrijs, fazant, eend

*zoetwatervis. Niet alle fretten lusten dit en alleen ter afwisseling.

Voor KVV geldt de worsten van bovenstaande diersoorten, waarvan kip de vetste en konijn de magerste variant is.

[[Bestand:Prooi Raaf-ZusjeIII.JPG|300px]]

====Snacks====

Er zijn een aantal verantwoorde snacks, waar veel fretten dol op zijn. Deze mogen best gegeven worden, maar tellen niet als maaltijd omdat het te weinig voedingswaarde heeft.

*eendagskuikens

*insecten en wormen. Vooral wasmotlarven en moriowormen zijn erg geliefd. Meelwormen mogen ALLEEN ge(vries)droogd gegeven worden. Dit vanwege de schade die levende exemplaren in de ingewanden kunnen aanrichten. Sommige fretten zijn gek op slakken. Pas op met krekels en sprinkhanen, die hebben haken aan de achterpoten.

*rauwe eidooier. Eiwit is schadelijk!

*reepje kipfilet.

====Waar kan ik prooi en KVV krijgen?====

Er zijn in heel Nederland verschillende bedrijven die prooi en KVV verkopen. Sommige dierenspeciaalzaken hebben het ook in hun assortiment. Bij het hoofdstuk [[Nuttige adressen]] vind je een paar verkooppunten.

'''FABEL 1''': Je fret wordt absoluut niet agressief of bijterig door het geven van vlees en/of prooi!! Wel kunnen ze erg enthousiast en gericht worden op de prooi, gewoon omdat ze het heel erg lekker vinden.

'''FABEL 2: '''Fretten krijgen wormen als ze rauw vlees eten.

Een fret is helemaal niet gevoelig voor het krijgen van wormen. U hoeft uw fretje normaal gesproken ook niet te ontwormen. Doe dat alleen op advies van een goede (frettenervaren) dierenarts. Veel ontwormingsmiddelen kunnen de darmen van het fretje beschadigen!

'''WAARSCHUWING 1:''' Geef een fret nooit rauw varkensvlees. Dit kan mogelijk het Aujeszky virus bevatten. Dit is dodelijk voor je fretje.

'''WAARSCHUWING 2''': Geef nooit gekookte, gebakken of anders verhitte botjes aan je fret. Deze kunnen niet verteerd worden en versplinteren. Dit kan zorgen voor perforatie en ernstige verstopping van de ingewanden, met alle nare gevolgen van dien.

'''WAARSCHUWING 3''' : '''Geef je fret nooit rozijntjes, fruit, groente of kaas als snack '''Dit kunnen ze niet verteren en ze kunnen er zelfs een verstopping van krijgen (met een operatie door de dierenarts tot gevolg). Veel fretten vinden het wel erg lekker.

==Brokken==

Zijn brokken dan slecht? Nee als het verantwoorde frettenbrokken zijn, absoluut niet. Er bestaan ''wel'' slechte brokken voor je fret.

In een brok zit vlees en dierlijke bijproducten. Vaak wordt er ook een deel vis toegevoegd. Om een brokje te kunnen persen zullen er echter ook plantaardige materialen nodig zijn. Veelal granen, mais, biet. Om brokken houdbaar te maken moet het verhit worden, waardoor er voedingstoffen verloren gaan. Deze moeten er dan weer bijgevoegd worden. Dierlijke bijproducten kan van alles zijn. Denk aan bot, veren, haren, nagels, snavels, graten etc. Soms worden er smaak, geur, kleur en conservering middelen toegevoegd.

Een GOEDE frettenbrok heeft als hoofdbestanddeel vlees en dierlijke producten en zo min mogelijk plantaardig materiaal. Het eiwit en vet gehalte moet voldoende hoog zijn( 30-40% dierlijke eiwitten en 20-25% dierlijk vet) en makkelijk verteerbaar, dus van hoogwaardige kwaliteit. Ook de mineralen moeten aan bepaalde hoeveelheden voldoen, zo is taurine erg belangrijk (voor het hart) en de calcium-fosfor verhouding. Over het algemeen zijn de meeste bij dierenwinkels verkrijgbare brokken niet geschikt voor fretten, ook al staat er zo’n mooi plaatje van je lievelingsdier voorop. Duidelijk mag zijn dat brokken voor honden en de meeste kattenbrokken helemaal niet voldoen.

Brokken hebben als voordeel dat het makkelijk is. Het blijft lang goed, neemt geen ruimte in je vriezer of koelkast in, is goedkoper dan vlees. Daarnaast hoef je je niet bezig te houden met voedingswaardes en je hoeft er geen voedingstijden op na te houden. Sterker nog, als je fretje brokken eet, moet het daar onbeperkt beschikking over hebben. Door de snelle verbranding eet een fretje gedurende de dag en nacht van de brokjes. Een andere overweging om brokjes te geven kan zijn dat je geen andere dieren aan je fret wilt geven. Bovendien is het geven van brokjes erg hygiënisch en kan het vanuit dat oogpunt zelfs noodzakelijk zijn, bijvoorbeeld bij ziekte en/of behandeling van de verzorger.

Bedenk echter wel dat je met het in huis halen van een fret een echte carnivoor onderdak hebt gegeven.

Er bestaat een vermoeden dat fretjes die op brokvoeding staan wel gevoeliger worden voor bepaalde aandoeningen, zoals Insulinomen (alvleesklier kanker- dit komt omdat er langdurig een verhoogde productie van insuline geweest is door de aanwezige koolhydraten). Ook gebit problemen en -verontreiniging komt eerder en vaker voor bij het voeren van brokjes.

Wil je toch graag brokvoeding geven aan je fret, voel je dan niet schuldig. Dat is een persoonlijke overweging. Momenteel lijken de meest geschikte brokje voor de fret die van de merken Frettchen4You (rEVOLUTION, Ferretastic, Chick norRis) en Orijen (kip kitten) te zijn. Andere merken die je eventueel in overweging zou kunnen nemen zijn: Hill's Vetessential kitten kip, Totally Ferret en Royal Canin Veterinary Pediatric Weaning.

Kijk goed naar je fretje en overleg eventueel met de dierenarts om te beslissen welk type brokjes voor jouw fretje het meest geschikt lijkt.

Zorg dat een fretje dat brokjes eet altijd over voldoende vers water beschikt en ververs het dagelijks!

==Het Waltham papje==

Er wordt veel over het waltham papje gesproken. Dit heet eigenlijk Convalescence support van Royal Canin. Dit zijn zakjes met dieetvoeding in poedervorm, alleen te verkrijgen bij de dierenarts. Dit is zeer hoogwaardige, energierijke voeding die erg makkelijk opneembaar is. Bedoeld voor dieren (honden/katten, maar ook fretten, ratten en reptielen) die erg verzwakt zijn, bijv. door een ernstige ziekte of operatie. Dit is voeding om ze weer op de been te krijgen, zodat ze dan weer over kunnen op normaal eten. Fretten vinden het over het algemeen heel erg lekker. Zo lekker dat er al over ‘waltham junks’ wordt gesproken.

[[Bestand:Waltham voorbeeld wiki.jpg|300px]]

Bij fretjes wordt dit papje ook veel gebruikt om er medicijnen in toe te dienen.

Bestand:Net geboren.JPG

2017-02-22T17:35:00Z

Mayke: Mayke heeft een nieuwe versie van "Bestand:Net geboren.JPG" toegevoegd

Gezondheid en ziekte

2016-08-20T11:19:03Z

Mayke:

==Hoe herken ik een gezonde fret?==

Om te weten of je diertje misschien iets mankeert moet je wel weten hoe een gezonde fret in elkaar steekt. Pas als je bekend bent met het gedrag en uiterlijk van een gezonde fret kun je beoordelen of het noodzakelijk is om een dierenarts in te schakelen.

De beste manier om daar achter te komen bij je eigen diertje, is veel tijd aan hem of haar besteden en hem goed te observeren. Dat klinkt heel logisch, maar vaak genoeg weten fretteneigenaren geen specifieke vragen te beantwoorden als het noodzakelijk is. Geen twee fretten zijn hetzelfde. Heb je een goede band met je dier, dan kunnen zelfs de kleinste veranderingen opvallen.

Denk er vooral aan dat fretten nog dicht bij de natuur staan en erg stoïcijns zijn. Dat betekent dat ze pijn en ongemak niet snel zullen laten zien. Zwakte in de vrije natuur staat immers gelijk aan de dood.

====Tekenen van een gezonde fret====

In de regel is een gezonde fret een vrolijk, blij en speels diertje, wat graag ondeugende streken uithaalt.
Een aantal kenmerken van de gezonde fret:

*heldere, schone en glanzende ogen

*roze en vochtig tandvlees en slijmvliezen

*schone oren

*schone neus

*volle, glanzende vacht, zonder kale plekken of huidschilfers

*zachte (roze) voetzooltjes

*onderzoekend en nieuwsgierig gedrag vertonend

*normale, stevige bruine drollen in de bak. Enigszins afhankelijk van de voeding, maar nooit dun, brijig, hard of vreemd van kleur

*schone genitaliën en anus

*normale temperatuur, hartslag en ademhaling

==Wanneer kan er iets mis zijn?==

Zoals bij alle dieren kan je fret ook iets mankeren. Sterker nog, fretten zijn erg gevoelige dieren die vrij vatbaar zijn voor allerlei aandoeningen, ziekten en niet te vergeten ongelukjes.
Een fretje zal niet zo snel laten zien dat het iets mankeert. Soms zijn het erg kleine signalen, soms overduidelijke. Over het algemeen kun je stellen dat je niet al te lang kunt wachten met een dierenartsbezoek als je dier tekenen van gezondheidsproblemen of pijn laat zien. Het zijn kleine diertjes met weinig reserves.

'''Bij twijfel altijd contact opnemen met een dierenarts met frettenervaring!'''

Een lijst met dierenartsen vind je in [[nuttige adressen|dierenartsen]]

[[Bestand:Frettenkliniek 1.jpg|400px]]

====Tekenen van een ongezonde fret ====

Er zijn veel signalen die een fretje kan afgeven als het niet lekker in zijn vel zit of iets mankeert. Hieronder alleen een lijstje met enkele algemene tekenen. Meer ziekte gerelateerde tekenen vind je in het desbetreffende medische deel.

*matte en vieze ogen. In de ogen zie je de gemoedstoestand van je dier. Als hij zich niet lekker voelt zie je dat aan de blik in de ogen

*slechte vacht (dof, dun, kale plekken)

*echt droge neus

*wit tandvlees en slijmvliezen

*afwijkende ontlasting

*uitvloeiing uit neus, oor, oog of anus

*zachte, broze of gescheurde nagels

*huidirritaties of uitslag

*vreemd gedrag

*plotseling gewichtsverlies

*koorts

*niet eten of drinken

*overdreven veel slapen

====Tekenen van een fretje in nood====

Een fret in nood laat een speciaal gedrag zien, wat in een normale toestand niet voorkomt. Vang je een of meerdere signalen op, neem deze dan serieus en handel direct om de fret uit de noodsituatie te bevrijden. Ga zo nodig direct naar de dierenarts of neem contact met je dierenarts op.

Voorbeelden van noodsignalen:

*wijd open gesperde ogen

*schreeuwen, kekkeren of heel snel achter elkaar mokken

*wegschieten naar een donker plek, meestal ergens in of onder

*heftig schokken of krampen. Dit kan gebeuren na een (hoge) val, beknelling, elektrische schok of als er op gestapt is, door een hersen of ruggenmerg beschadiging

*blazen. Normaal blaast een fret om zijn ongenoegen te tonen. Aanhoudend en luid blazen kan pijn of hoge stress aanduiden

*anaal klieren lozen

*laten lopen van urine of ontlasting

====Tekenen van een fret met pijn====

Een fret zal door zijn stoïcijnse natuur niet snel pijn laten zien. Soms is het erg moeilijk om te zien of je fret pijn ervaart. De tekenen die hieronder staan kunnen je misschien helpen met je beslissing of het verstandiger is om contact met de dierenarts op te nemen

*doffe, matte of geknepen ogen

*kreunen

*tandenknarsen

*samentrekken van de spieren bovenop de kop

*niet willen eten

*problemen met kauwen

*eten uit de mond laten vallen

*erg kruimelen met brokjes eten

*moeite met slikken

*regelmatig platliggen

*moeite met lopen; kreupelen, wankelen, ledematen niet willen belasten of omhoog houden en uit balans zijn

*zichzelf niet kunnen wassen

*overdreven likken of krabben

*doffe vacht

*niet kunnen opstaan of gaan liggen

*steeds op dezelfde kant willen liggen

*moeite hebben met uitrekken of zich opkrullen

*geluiden maken bij plassen of poepen

*wegtrekken bij aanraken

*(proberen te) bijten bij aanraking op bepaalde plek

*depressief

*inactief en sloom

*niet willen spelen, ook niet met stimulatie

*gewichtsverlies

*vreemd gedrag

'''TIP '''

Mocht het zijn dat je fret ooit een traumatische ervaring meemaakt, zorg er dan voor dat je zelf rustig en kalm blijft. Fretten voelen je stemming erg goed aan en raken nog gestresster door jouw paniek. Houd je sterk en probeer je diertje zo goed mogelijk te helpen door

*rustig en met zachte stem te praten

*het zachtjes te aaien. Al kan het verstandig zijn om uit de buurt van de kop te blijven, omdat een gestresste fret makkelijker kan bijten

*indien mogelijk de kop of het hele lijf bedekken met een doek of dekentje

*er gewoon bij blijven. Ook dieren hebben graag een vertrouwd persoon om zich heen in noodsituaties

*neem het in de nekvel als het dier in paniek is. Een fret in paniek kan zichzelf nog meer verwonden. Bovendien zal er nagekeken moeten worden wat het mankeert. In het nekvel pakken is dan de meest effectieve methode. In het nekvel pakken is normaal gesproken niet pijnlijk.

[[Bestand:11886142-ehbo-doos-met-stethoscoop-op-een-witte-achtergrond.jpg]]

==EHBO==

Er kan altijd een ongelukje gebeuren of iets aan de hand zijn, waar je als eigenaar of verzorger je fret meteen bij moet helpen.
Blijf vooral zelf rustig, praat tegen je fretje en pak het zo nodig in het nekvel. Zorg dat je rustig kunt bekijken wat er aan de hand is en hoe je het beste kunt helpen. Rustig betekent resoluut en overtuigend naar je dier toe zijn, niet alles op je gemakje doen. Zorg dat je het telefoonnummer van je dierenarts altijd bij de hand hebt, programmeer het in je telefoon!
Zorg dat eventueel andere loslopende fretjes veilig in hun kooi geplaatst worden. Dan heb je daar geen omkijken meer naar. Roep eventueel hulp in om dat te laten doen.

Het is altijd handig een klein frettenEHBOdoosje thuis te hebben. Daarin kan zitten: een schaar, een pincet, gaasjes, kleine smalle verbandrolletjes en een wat bredere verbandrol, betadine en een potje met wat maizena om een bloedend nageltje te stelpen.

Voor alle gevallen geldt dat het erg belangrijk is om een dierenarts te hebben met ruime frettenervaring. Veel dierenartsen hebben geen ervaring met fretten, of erg minimaal. Er zijn nogal wat typische frettenaandoeningen en medicijnen waar een fret erg slecht op kan reageren en die zelfs schade kunnen toebrengen! Mocht je erg grote spoed hebben en is er geen frettendierenarts in de buurt, laat dan de behandelend arts contact opnemen met een dierenarts met ruime frettenervaring.
Een lijst van dierenartsen met frettenervaring vind je hier [[nuttige adressen|dierenartsen met frettenervaring ]].

====Abces====

Een abces is een zacht, pijnlijk bultje, soms rood of geel gekleurd. Meestal het gevolg van een bijt of snijwond die gesloten is met verontreiniging binnenin (door bacterieën bijv.). Het bultje is gevuld met pus. Een enkele keer kan een graszaadje ook voor een abces zorgen.
Abcessen zijn erg pijnlijk en indien onbehandeld kan het voor een uitgebreide infectie zorgen, zelfs een bloedvergiftiging. Uiteindelijk zal je fret het met de dood moeten bekopen.
Vermoed je een abces bij je fret, ga er dan zo snel mogelijk mee naar de dierenarts, zodat deze behandeld kan worden. Vaak zal het nodig zijn om een kleine chirurgische ingreep te doen en de wond schoon te spoelen. Daarnaast zal er een antibioticum voorgeschreven worden. Niet alle antibiotica is geschikt voor fretten. Neem contact op met een dierearts met frettenervaring om zeker te zijn van de juiste behandeling.

====Aanval/Hypo ====

Wanneer de hersenen de elektrische impulsen niet meer goed kunnen herleiden ontstaat er een aanval. Dat kan enkele seconden, maar ook minuten lang duren.
De oorzaak loopt erg uiteen, het kan gaan van een laag bloedsuiker tot een ernstige oormijt-besmetting aan toe. Er zijn toevallen die heel rustig verlopen en onopgemerkt blijven, maar de meeste hebben een groot impact op de ledematen in combinatie met het verlies van controle van de blaas/darm, watertanden, en braken.
Het enige wat je kan doen als een fret een aanval heeft is hem naar een rustige, wat donkere plek brengen. Zorg dat hij zichzelf niet verwond. Houd hem weg van andere huisdieren.
Blijf zelf rustig en praat tegen de fret. Na een aanval is je fret moe en uitgeput. Probeer je fret niet tegen te houden tijdens een aanval, maar houd hem wel zo rustig mogelijk en warm. Hij zal verward zijn en door elkaar geschud zijn.
Om hem wat te stimuleren om weer tot zijn positieven te komen, doe dan wat honing of druivensuiker op zijn tandvlees. Herhaal dit elke vijf minuten, totdat hij weer een beetje bij komt. Geef hem daarna wat zacht voedsel.

====Allergische reactie====

Een allergische reactie kan ontstaan door een vaccinatie, een medicijn, voedsel of een (chemische) stof waar je dier mee in aanraking gekomen is. Houd je fret warm (bijv in een deken) en ga er meteen mee naar de dierenarts. Een heftige reactie kan snel dodelijk aflopen!
Symptomen kunnen zijn:

*zwelling in het gezicht, met name in en rond de ogen, lippen en neus

*uitslag

*kwijlen

*diarree

*bleke slijmvliezen

*toevallen en heftig trillen

*zwelling op de entplaats

De dierenarts zal met medicatie en eventueel infuus je diertje er boven op proberen te helpen.

====Beknelling====

Het kan voorkomen dat je fretje ergens tussen vast komt te zitten. Hetzij doordat het ergens zijn nieuwsgierige neus ingestoken heeft, maar er geen ruimte was voor de rest van het lijf. Hetzij doordat je per ongeluk op een pootje hebt gestapt. Bekijk altijd nauwkeurig of er zwelling gaat optreden nadat je je diertje bevrijd hebt. Heeft het pijn of bloed het ergens? Is dat het geval, neem dan contact op met je dierenarts.
Is je fretje bewegingsloos, loopt het duidelijk mank of valt het om? Ga dan met grote spoed naar de dierenarts!
Valt het mee, maar is er toch sprake van bijvoorbeeld een beetje zwelling op het pootje, probeer dan zo ver je fret het toelaat, de zwelling te koelen onder een koude kraan of met een coolpad (nooit direct op het dier leggen, maar een doek er tussen).

====Bijtwonden====

Mensen met fretten hebben vaak ook andere dieren in huis. Vaak gaat alles naar wens, mocht er van agressie onderling sprake zijn dan kan een beet van een ander dier op de loer liggen.

Als je fret wordt gebeten door een ander huisdier, spoel dan de wond direct goed uit met koud/lauw-warm water.
Als de wond erg bloed, probeer deze dan voorzichtig met een gaasje of washandje wat dicht te duwen. Ga dan onmiddellijk naar je dierenarts.
Een kattenbeet kan gevaarlijk zijn vanwege de hoeveelheid bacteriën in het speeksel, een beet van een kat vraagt vaak om een bepaald soort antibiotica.
Is je fret gebeten door een dier in het wild of een verdwaald dier, ga dan direct naar een dierenarts. Het is niet geheel onwaarschijnlijk dat je dier besmet zou zijn geraakt met rabiës(hondsdolheid). Preventief handelen is dan noodzakelijk. Let goed op eventuele veranderingen bij je fret.

====Botbreuken====

Fretten zijn zeer flexibel en veerkrachtig, maar toch kunnen er beenverwondingen ontstaan die je zonder een röntgenfoto niet kunt herkennen.
Houd je fret bij een beenbreuk zo rustig en stabiel mogelijk. Probeer niet zelf vast te stellen wat er aan scheelt, maar '''ga direct naar een dierenarts'''.
Heeft je fret een gebroken beentje of een gewonde rug, hinkt hij of vertoond hij pijn bij het lopen? Pak hem dan voorzichtig op en leg hem in zijn kooi, '''bel dan onmiddellijk de dierenarts.''' Houd je fretje goed warm.
Voor het vervoer naar je dierenarts wikkel je je fret in een doek om de ledematen zo stil en stabiel mogelijk te houden onderweg.

====Braken====

Braken kan worden veroorzaakt door verschillende oorzaken, variërend van slecht voedsel tot een blokkade (verstopping). Soms is er iets in de maag gekomen wat fout uitpakt en de fret doet braken.
Houd een brakende fret altijd goed in de gaten. Het braken heeft vaak te maken met maagproblemen of de een of andere achterliggende ziekte.
Ontstaat het braken door een blokkade, een haarbal of een ongewenst voorwerp in de maag (rubber of iets dergelijks), dan is spoedeisende hulp noodzakelijk en zal de dierenarts d.m.v. een operatie de blokkade op moeten lossen.

====Brandwonden====

Hoewel dieren door hun natuurlijke afkeer voor vuur en extreme hitte minder frequent brandwonden oplopen, is het toch nuttig te weten wat te doen als het noodlot toeslaat. Brandwonden kunnen veroorzaakt worden door vuur, straling (bijvoorbeeld zonlicht), electriciteit en chemicaliën. Let altijd goed op je fret in de buurt van open haarden, ovens en bij het roken van sigaretten.

Brandwonden kunnen worden opgedeeld in 3 graden:

* eerste-graads brandwonden, hierbij zijn slechts de oppervlakkige huidlagen aangetast, toch zijn ze pijnlijk. De huid is rood en licht gezwollen. Als je op de huid drukt wordt ze wit. Na 1 à 2 dagen laat de verbrande huid los.

*tweede-graads brandwonden, deze dringen dieper in de huidlagen door, zodat de huid blaren krijgt die gevuld raken met transparante vloeistof. Ze zijn zeer pijnlijk.

*derde-graads verbranding tast de volledige dikte van de huid aan. De huid kan wit zijn of zwart verkoold. Haren komen makkelijk los. Als ook de huidzenuwen zijn beschadigd veroorzaken ze weinig of zelfs geen pijn.

Tijdens contact met een heet voorwerp of vlam wordt een grote hoeveelheid warmte opgeslagen in het weefsel. Deze warmte wordt geleidelijk vrijgegeven aan het omgevend weefsel. De verbranding gaat dus eigenlijk nog een tijdje door nà het contact, ook al was dat slechts van korte duur.

Tijdens en na een operatie is toevoer van warmte meestal noodzakelijk, dit om de fret weer op temperatuur te krijgen of te houden. De dierenarts maakt daarvoor gebruik van een couveuse, die is daarvoor het meest geschikt. Ook kunnen warmtematjes gebruikt worden, maar wees daar voorzichtig mee. Je fret mag immers niet te warm worden, daar kunnen ze immers heel slecht tegen. Regelmatig zal ook de temperatuur van je fret gemeten moeten worden bij het gebruik van een warmtematje. Het zal niet de eerste keer zijn dat een fret door verkeerd gebruik van een warmtemat brandwonden oploopt.
Ga hier dus heel nauwkeurig mee om, neem voordat je een warmtemat gaat gebruiken altjd eerst even contact op met een ervaren frettendierenarts voor het nodige advies.

[[Bestand:Brandwonden door warmtematje.jpg|300px]]

brandwonden na het foutief gebruik van een warmtemat

'''Wat te doen bij brandwonden'''

Koel de plek met lauwwarm water gedurende minstens 10 minuten. '''Ga daarna meteen door naar een dierenarts'''.
Gebruik nooit olie, ijs, ijswater of ontsmettingsmiddelen om de huid te koelen daar deze de gekwetste huid alleen maar verder kunnen beschadigen. Een verzachtende brandwondenzalf zoals Flammazine mag wel. Prik blaren niet open.
Zie ook [http://www.frettenkliniek.nl/ziekten-en-aandoeningen/huidaandoeningen#brand]

====Diarree====

Diarree kan een symptoom zijn van vele soorten van ziekten. Inwendige parasieten kunnen de oorzaak zijn, een obstructie of het kan een teken zijn van een dodelijke ziekte zoals leverziekten. Het is zaak de fret met diarree zo snel mogelijk te laten behandelen, omdat veel kostbare vloeistoffen verloren raken omdat het lichaam het voedsel niet langer absorbeert.
Als diarree langer dan een halve dag aanhoudt, maak dan een afspraak bij je dierenarts en neem een monster van de ontlasting mee. Hij kan deze dan meteen nakijken.

====Electrische schok====

Elektrische schokken kunnen vrij hevig zijn en zo mogelijk je fretje doden. Je kan zelf vrij weinig doen, alleen '''onmiddellijk met je fret naar de dierenarts te gaan'''. Houd hem tot die tijd warm en zo rustig mogelijk, praat zachtjes tegen je fret, je stem zal hem kalmeren.
Een elektrische schok is meestal het vervolg van het kauwen op elektriciteitsdraden. De meeste problemen zullen bij een schok ontstaan in de mond, de tanden en het tandvlees.
Houd er rekening mee dat beschadigde snoeren ook brand kunnen veroorzaken. Behandel eerst je fret en bekijk pas daarna de schade aan de snoeren en vervang de aangevreten snoeren onmiddellijk. Zorg dat de fret er nooit meer bij kan.

====Homeopathie====

Gezonde dieren voelen zich fit en vitaal. Het afweersysteem is in staat om alle processen in het lichaam goed te coördineren en de invloed van ziekteverwekkers is minimaal. Wanneer er gezondheidsklachten ontstaan betekent dit, dat het herstellend vermogen ontregeld of verzwakt is. Soms heeft het lichaam hulp nodig om weer in balans te komen. Homeopathie is een geneeswijze waarbij met medicijnen op natuurlijke basis, niet alleen de klachten worden behandeld, maar ook het zelfherstellend vermogen van het dier wordt gestimuleerd.

Wanneer de fret zich "anders dan anders" gedraagt of er sprake is van een langer durend gedragsprobleem, dan zou homeopathie ook een waardevolle betekenis voor de fret kunnen zijn. Deze problemen kunnen namelijk veroorzaakt worden doordat uw fret zich niet lekker voelt.

Ook kunnen er oorzaken zijn waardoor hij emotioneel gezien uit balans is gebracht. Hierbij kun je denken aan

*ziekte
*verhuizing
*mishandeling
*overlijden van een maatje
*angsten
*etcetera

====Huiduitslag====

Merk je dat je fret uitslag, bultjes, puistjes of schilfers heeft, neem dan contact op met de dierenarts. Ga niet zelf aan de gang met zalfjes of shampoo's. Die kunnen meer kwaad dan goed doen.
Een schilferige, droge huid kan te maken hebben met slechte voeding. Zorg voor een goede voeding met hoge voedingswaarden en voldoende vet. Het kan ook een symptoom zijn van bijnieraandoeningen.
Kleine zwarte plekjes op de staart van je fret kunnen 'mee-eters' zijn. Dit als gevolg van vuil en stof wat is blijven plakken aan de vetafscheiding van de huid. '''Knijp ze nooit uit!''' Heeft je fret hier last van, was het staartje dagelijks met lauwwarm water en gebruik een wattenbolletje om hiermee over de huid te wrijven en het zacht te maken. Na enkele dagen zal er al verbetering zijn.

'''LET OP:''' huiduitslag kan duiden op een besmetting met hondenziekte of een allergische reactie. Neem direct contact op met een dierenarts als dit plotseling optreedt of verergert.

====Oogletsels====

Door het onderling spelgedrag van fretten kan heel makkelijk oogletsel ontstaan.
Ook vreemde stoffen in de ogen zijn altijd mogelijk. Als je fret een kras op het oog oploopt, spoel het oog dan met koud water. Heeft je fret een vreemde stof in het oog of een korrel zand of iets dergelijks, ga dan naar de dierenarts om verdere beschadiging te voorkomen.
Oogschade bij je fret vraagt altijd om ervaren deskundige hulp.

====Penisbotje====

Mannelijke fretten (rammen) hebben op de buik een penis ter de hoogte van de navel. In de penis zit het penisbotje dat de vorm van een J heeft met aan het einde en klein haakje. De mogelijkheid bestaat dat de voorhuid opschuift als een fretje langs gaas of tralies omhoog of omlaag klimt (of een ijzeren trapje af gaat), en aan dit haakje vast komt te zitten aan het gaas of de tralies.
Door het vast blijven zitten schrikt de fret en trekt zich los wat gepaard kan gaan met veel pijn, er kan een forse beschadiging (afscheuren van het penisbotje) of bloeduitstorting ontstaan van het omliggende weefsel. Ook kan het gebied eromheen gaan ontsteken rond het gebied dat geiïrriteerd is.
Ga direct naar een ervaren frettendierenarts als je fret dit is overkomen om na te laten kijken wat de werkelijke schade is.

====Ringworm====

Ringworm is een schimmelinfectie en erg besmettelijk, ook voor mensen. Katten kunnen dragers zijn, zonder er zelf last van te hebben.
Je kunt het herkennen aan kleine, kale en soms schilferige plekjes over het lichaam of rondom de teentjes. Deze plekjes kunnen groot en rond worden, soms met een rood en korstig oppervlak. Het geeft veel jeuk. Door de grote jeuk kunnen er secundaire huidinfecties ontstaan, vanwege het vele krabben. Ga er mee naar de dierenarts voor de juiste behandeling en behandel alle aanwezige huisdieren mee. Ook als ze nog geen tekenen van besmetting geven.
Houd aangetaste dieren apart, draag handschoenen bij het behandelen en was al het beddengoed, mandjes en dergelijke uit op minimaal 60 graden. Sop borstels, kooien en speelgoed met een 1:10 Dettol oplossing. Sporen van ringworm kunnen buiten hun gastheer tot 18 maanden overleven en voor herbesmetting zorgen. Volg de aanwijzingen van de dierenarts over het reinigen en desinfecteren van de leefomgeving.

====Shock ====

In een shock zijn komt meestal als reactie op een eerdere verwonding, ziekte of ernstige angst. Zorg dat je altijd honing, nutri-gel of druivensuiker in huis hebt om dat je fretje te kunnen geven bij problemen.
Kenmerken van een Shock zijn:

*zeer snelle ademhaling

*sloomheid

*piepen

*snelle hartslag

*bleke neus, huid, oren en (blauwachtig)tandvlees

*apathie

*diarree

Je kunt je fret helpen door hem warm en rustig te houden. Rol zijn lichaam in een handdoek, deze mag wat warm gemaakt worden in de magnetron, maar niet te warm!
Laat het hoofd van de fret altijd vrij. Praat zacht en geruststellend tegen je fretje en dim de lichten in de kamer. Soms is een beetje honing of nutri-gel op het tandvlees nuttig.
Laat hem niet eten of drinken, hij heeft het al moeilijk genoeg om te ademen, er is bijna nooit een slikreflex.
Zorg ervoor dat je auto opgewarmd is voor je vertrekt naar de dierenarts. Laat je dierenarts weten welke maatregelen je al hebt genomen en hoe hij daarop reageerde. De dierenarts zal vloeistof gaan toedienen voor een snel herstel. Is de shock ontstaan als gevolg van bloedverlies, dan krijgt hij soms een bloedtransfusie, wat levensreddend kan zijn.

====Longworm====

Onlangs is in Nederland tijdens een sectie bij een fret longworm (Aelurostrongylus Abstrusus) gevonden. Het is een haarvormige worm van ongeveer 7 tot 10 mm die voornamelijk bij de kat is aangetoond. Longwormen bij fretten zouden veel vaker kunnen voorkomen dan tot nu toe gedacht werd.

Fretten kunnen zich besmetten door het eten van met longworm larven besmette slakken of door het eten van (wilde) muizen, vogels of kikkers die deze slakken hebben gegeten.
De door de fret opgegeten larven doorboren de darmwand en gaan via de bloedbaan naar de longen. Daar worden ze volwassen en beginnen na 4 weken met het produceren van eitjes. Deze eitjes komen uit in de longblaasjes waarna de larven worden opgehoest en doorgeslikt en via de ontlasting weer in de buitenwereld komen. De larfjes kunnen worden opgenomen door kikkers, slakken, kleine knaagdieren en vogels, waar ze zich verder ontwikkelen tot besmettelijke larfjes die weer door een volgende fret of kat kunnen worden opgenomen. Zes weken na een infectie kunnen bij katten de eerste larfjes dan weer in de ontlasting gevonden worden.

Waarschijnlijk verloopt een infectie met longworm meestal subklinisch. Dat wil zeggen dat de fret er geen verschijnselen van heeft. Sommige fretten kunnen wel klachten krijgen. Deze klachten passen vaak bij keelontsteking en bronchitis verschijnselen, zoals hoesten en kokhalzen. Bij lichamelijk onderzoek is de keel vaak gevoelig. Er kan veel slijm worden opgehoest.

Bij fretten die hoesten kunnen longfoto’s worden gemaakt maar daar veel fretten afwijkingen in de longen vertonen is dit niet bewijzend. Met onderzoek van de ontlasting is de diagnose wel met zekerheid te stellen.
Verse ontlasting wordt ingezet in een zogenaamde Baermann test. Hierbij wordt gekeken of er larfjes in de ontlasting zitten. Vals negatieven uitslagen kunnen voorkomen doordat de fret al klachten heeft voordat de volwassen wormen eitjes hebben gelegd of omdat de larven niet elke dag via de ontlasting worden uitgescheiden. Daarom is het verstandig om een aantal keren deze test te laten uitvoeren. Ook is het mogelijk om larven aan te tonen in sputum monsters die onder narcose uit de keel of luchtpijp worden verkregen.

Longworminfecties bij de kat en fret zijn heel goed te behandelen met een ontwormmiddel. Een pipet Advocate® voor de kleine kat, kan in de nek van de fret gedruppeld worden en is voldoende. De in de longen aanwezige wormen worden hierdoor gedood. Het duurt een paar weken voor het hoesten is verdwenen. Fretten die buiten komen en (naakt)slakken eten kunnen het beste preventief 2x per jaar worden behandeld met dit middel.

====Snijwonden====

Was de snijwond voorzichtig uit met koud water, om deze vervolgens met een zachte maar stevige druk dicht te duwen. Gebruik daarbij een goed, schoon hygiënisch gaasje of schoon washandje. Als het mogelijk is, draai er dan een verbandje om, maar vooral niet te strak.
Je fret kan ook inwendige schade hebben opgelopen die je zelf niet kunt zien, dus een bezoek aan de dierenarts is hier ook wenselijk. Mogelijk is, om geen infectie op te lopen, een antibiotica kuur gewenst. Vergeet niet dat fretten niet veel bloed kunnen verliezen.

====Vergiftiging====

De behandeling van een vergiftiging hangt geheel af van hetgeen je fret heeft binnen gekregen, wat de geconsumeerde stof was.

'''Ga direct naar de dierenarts''' en neem, indien mogelijk, datgene wat je fret gegeten heeft mee zodat de dierenarts een goed beeld krijgt van wat je fret heeft binnengekregen.

Kijk ook bij [[huisvesting#giftige_planten]] en [[huisvesting#giftige_huis-tuin-en-keuken_producten]]

====Zonnesteek====

Fretten zijn zeer gevoelig voor een zonnesteek.
Een temperatuur van meer dan 26,6 Celsius kan in sommige gevallen dodelijk zijn voor je fret. Met name zieke en oudere dieren zijn erg kwetsbaar.
Tekenen van een zonnesteek zijn :

*zwaar hijgen

*slijm uit de neus of mond

*extreme sloomheid

*verlies van bewustzijn.

De belangrijkste doelstelling is om de temperatuur van je fret naar beneden te brengen, dit moet echter ''heel langzaam'' gebeuren, anders riskeer je dat je fret in een schok terecht komt.
Een directe afname in temperatuur kan ook leiden tot de dood.

''Verlaag de temperatuur van je fret op de volgende manieren:''

*haal de fret onmiddellijk uit de zon en warmte,

*geef hem wat water te drinken via een lepeltje, behalve als je fret bewusteloos is, dan ''NOOIT ''vloeistof toedienen!

*pak niet te koud water en koel de pootjes van de fret hiermee, ook in de lies en op plaatsen waar minder beharing voorkomt, zoals op de lage buik. Gebruik daarvoor een washandje.

Je kunt de fret ook onderdompelen in ''lauw water'', maar houdt zijn hoofd en de bovenkant (de helft) van zijn lichaam altijd boven water! Het water dat verdampt op de huid zal het lichaam afkoelen en de temperatuur verlagen. Dompel de fret nooit in koud water, de schok zou hem kunnen doden!
Je kunt de fret ook af laten koelen met behulp van een ventilator, deze methode is niet zo effectief, maar altijd nog beter dan niets in een noodsituatie. Ga dan onmiddellijk naar de dierenarts. Deze zal extra vloeistof toedienen en zo nodig medicatie en of andere hulp bieden.
Neem in warme maanden altijd water mee voor onderweg. Probeer de fret onderweg koel te houden door middel van plastic colaflessen, gevuld met bevroren water in zijn kooi of carrier te leggen. Wikkel de flessen altijd in een handdoek en houd ze in de kooi. Dit is een gemakkelijke manier om het je fret bij warmte zo prettig mogelijk te maken.

Wat goed werkt voor je fret om bij extreme hitte oververhitting te voorkomen is het plaatsen van een airco in de ruimte waar je fretje het meeste zit.
Helaas is niet iedereen in het bezit van een airco, er is echter wel een manier om de temperatuur in je kamer toch wat te verlagen door middel van een ventilator en bevroren ijs.
Wat je nodig hebt zijn een ventilator en 4 flessen bevroren water per ventilator.
Leg de 4 flessen water in de diepvries totdat deze volledig bevroren zijn.
Zet de ventilator aan en zet twee van de vier bevroren flessen water voor de ventilator. Als de twee flessen zijn ontdooit wissel je deze om tegen de andere twee bevroren flessen in de vriezer en leg je de ontdooide weer terug, zo blijf je steeds reserves houden.

==Ziekten en aandoeningen==

===Aleutian Disease===

Door: Hanneke Roest, frettendierenarts.

'''De Frettenkliniek''' te Giessen

In 2005 bleek dat uit Nieuw Zeeland geimporteerde fretten vrijwel allemaal besmet waren met het Aleutian Disease virus. Velen stierven op jonge leeftijd. Het virus kon zich in Nederland en de rest van Europa verspreiden doordat de dieren pas na maanden (soms jaren) ziek werden. Dankzij de samenwerking tussen de Frettenkliniek, de frettenverenigingen (met name de financiele steun van Stichting de Fret), de opvangcentra, de fokkers, het C.F.E. (Cooperatie van Fokkers van Edelpelsdieren) en dierenartsen konden we de ziekte in Nederland al na een paar jaar onder controle krijgen. Op dit moment lijken er nog slechts enkele geisoleerde fretten met deze aandoening in Nederland aanwezig.

'''''De oorzaak'''''

De ziekte wordt veroorzaakt door het Aleutian Mink Disease Virus (ADV), dit is een Parvovirus dat de nerts, fret en andere marterachtigen kan infecteren. Het virus is in de verte verwant aan het honden en katten Parvovirus maar heeft een geheel andere structuur. Er zijn vijf nertsenstammen en tenminste drie frettenstammen geisoleerd. Er wordt aangenomen dat de fretten stammen variaties (mutanten) zijn van het nertsvirus. Het lijkt er op dat de ene stam meer schade kan aanrichten dan de andere stam en dat er dus net als bij griep een verschil in virulentie kan bestaan. Diverse uitbraken van Aleutian disease zijn beschreven in Amerika, Canada, Japan en Engeland.

'''''Het verloop van de ziekte'''''

Er wordt algemeen aangenomen dat besmetting plaats vindt via direct en indirect contact met lichaamsvloeistoffen als bloed, speeksel, urine en ontlasting. Het is gebleken dat intensief contact nodig is om de ziekte te verspreiden. Het kan een aantal maanden tot wel een paar jaar duren voordat een fretje ziek kan worden na een besmetting met het Aleutian Disease virus. ADV veroorzaakt een enorme toename van antilichamen (afweer) in het bloed. Normaliter moeten deze antilichamen het virus onschadelijk maken maar om onbekende redenen doen zij dit niet. Deze antilichamen kunnen bij fretten "immuuncomplexen" vormen welke neerslaan in diverse organen ( o.a. nieren, lever, galwegen, ruggenmerg, maagdarmkanaal, bloedvaten en blaas). Hierdoor ontstaan ontstekingen in deze organen. Als er een milde ontsteking aanwezig is dan lijkt de fret redelijk normaal. Bij een ernstige ontsteking zal het fretje ziek worden en symptomen vertonen afhankelijk van welke organen zijn aangetast. Daarnaast veroorzaakt het virus een verzwakking van de afweer waardoor het fretje minder weerstand heeft tegen andere infecties.

'''''De symptomen'''''

In Nederland werden de meeste geinfecteerde fretten (CIEP test positief) ook daadwerkelijk ziek maar de symptomen konden sterk varieren. De ziekteverschijnselen zijn sterk afhankelijk van de plaatsen in het lichaam waar de immuuncomplexen een ontsteking veroorzaken. Plotselinge sterfte van dieren in een goede conditie zonder voorafgaande ziekteverschijnselen is mogelijk.

De meeste fretten zijn echter al een tijdje ziek en vertonen in hoofdlijnen een van de twee volgende ziektebeelden:

1. Chronisch progressief verlopende ziekte" waarbij het dier langzaam maar zeker steeds zieker wordt met verschijnselen als: gewichtsverlies, slechte vacht, lusteloosheid en slechte eetlust. Bloedarmoede en bloed in de ontlasting kunnen aanwezig zijn. De meeste fretten ontwikkelen uiteindelijk een slechte lever- en nierfunctie. Bij fretten met AD zijn tevens oogontsteking, longontsteking en hartproblemen mogelijk.

2. Neurologische problemen beginnend met zwakte of verlamming van de achterhand. Deze kan zich uitbreiden naar voren. Soms treedt herstel op van de neurologische symptomen.
Het is belangrijk om te beseffen dat bovenstaande symptomen ook heel goed bij andere ziekten van de fret aanwezig kunnen zijn. Het is daarom absoluut onmogelijk om op basis van louter de symptomen de diagnose te stellen!

'''''De diagnose'''''

Een definitieve diagnose is tijdens het leven niet te stellen. Er zijn wel verschillende testen beschikbaar die een sterke aanwijzing kunnen geven dat een fret is besmet met ADV:

1. ''Eiwit-elektroforese van bloed.''
Sommige fretten met Aleutian Disease vertonen een stijging van een bepaalde eiwitfractie (gammaglobulinen) in het bloed.

2. ''De CIEP (of CEP) test van bloed.''
Deze Counterimmunoelectroforese test toont antilichamen aan tegen ADV in het bloed. De test is zeer betrouwbaar en wordt reeds jarenlang gebruikt voor de diagnostiek bij nertsen en fretten over de hele wereld. Deze test bleek van veel waarde bij het aantonen en de verspreiding van de ziekte in Nederland. Dieren met een positieve CIEP test bleken voor het overgrote deel uiteindelijk allemaal ziek te worden.

3. ''DNA in situ hybridisatie test.''
Hierbij wordt het DNA aangetoond in de cellen alwaar het een ziekelijke verandering heeft veroorzaakt. De test is erg gevoelig en toont aan dat het dier inderdaad ziek is geworden door het Aleutian virus. De test is 100% betrouwbaar. Deze test is in Nederland niet aanwezig, wel in Amerika. De eerste Nederlandse monsters zijn dan ook naar Amerika verstuurd voor een duidelijke definitieve diagnose op weefsel van gestorven dieren.

De testen 1-2 tonen slechts aan dat het dier in contact is geweest met virus. Fretten kunnen jarenlang drager zijn voordat ze ziek worden, al die tijd zijn ze helaas wel een mogelijke bron van infectie voor andere fretten. Weefselonderzoek door de patholoog (van weefselbiopten of een postmortale sectie) kan een waarschijnlijkheids diagnose geven. In combinatie met een positieve CIEP test en uitsluiting van andere oorzaken van ziekte, kan dit na de dood van het dier wel een zeer sterke aanwijzing zijn voor Aleutian Disease. Testen die gebruikt worden voor het aantonen van het honden Parvovirus zijn niet betrouwbaar voor het aantonen van ADV bij fretten. Fretten met een tatoeage op de buik van Mystic Ferrets (zoals op bijgaande foto) bleken vaak het ADV virus bij zich te dragen.

'''''De behandeling'''''

Er bestaat géén behandeling voor deze ziekte. De fretten kunnen eventueel ondersteund worden met speciale voeding, ontstekingsremmers en antibiotica. De omgeving (in een huishouden) is vaak moeilijk te ontsmetten. De aanbevolen middelen (10% natronloog of parvocide desinfectantia) zijn vaak erg agressief om in een woning te gebruiken. Bij nertsenfarms is bekend dat het ADV virus langdurig in de omgeving kan overleven.

'''''Preventie'''''

Er is geen vaccin beschikbaar. Fretten die positief zijn met de CIEP test kunnen het beste geisoleerd worden. Dat wil zeggen dat ze niet in contact dienen te komen met andere fretten dan die van het huishouden waar ze in leven. Dus niet meenemen naar frettendagen. Deze dieren hoor ook niet thuis in een frettenopvang of pension vanwege het grote besmettings risico. Het lijkt niet zo zinvol om ze in het huishouden waar ze leven apart te houden van de andere fretjes. Die hebben immers al lang contact gehad met de positieve fret. Hoewel het blijkt dat fretten hun eigen Aleutian virus stammen hebben is het toch niet verstandig om fretten te huisvesten in de buurt van nertsen.

'''''Wanneer testen met de CIEP test'''''

Pups kunnen getest worden vanaf vanaf 4 maanden leeftijd. We testen vanaf die leeftijd omdat het immuunsysteem dan pas goed is ontwikkeld.
Na de Nobivac Puppy DP enting kan het beste een maand worden gewacht. Er bestaat een heel kleine kans dat de test hierdoor wordt beinvloed.
Fretten die uit het buitenland worden geimporteerd adviseer ik om zowel in het land van herkomst als in Nederland te laten testen met de CIEP test.

[[Bestand:Ontsteking in AD nier Small.jpg|400px]]

Ontstoken nier

[[Bestand:Tattoo fret.jpg|400px]]

'Mystic Ferret' fret met tatoeage

===Anaalklier problemen===

Door: Hanneke Roest, frettendierenarts.

'''De Frettenkliniek''' te Giessen.

Dat een fretje een bepaalde geur bij zich heeft, is de fretten-liefhebber wel bekend. Sommige mensen vinden dat stinken, zelf vind ik de geur wel prettig. Het schijnt dat deze geur (sterk verdund) ook wel in parfums wordt gebruikt.

'''''Functie van de anaalklieren'''''

Helaas zijn er echter ook fretjes die een wel erg penetrante geur verspreiden. Deze fretjes zijn òf nog niet gecastreerd òf ze laten hun anaalklieren lopen òf beide. Anaalklier-vocht is bedoeld om het territorium af te bakenen. Er wordt als het ware een geurvlaggetje neergezet met de bedoeling dat andere fretten weten dat dit is het terrein is van de betreffende fret. Het "sleetje rijden" dat sommige fretjes kortdurend doen nadat ze op de frettenbak zijn geweest, is bijvoorbeeld ook markering van hun terrein waarbij wat anaalkliervocht wordt achtergelaten. Dit markeren gebeurt vaker bij ongecastreerde mannetjes omdat zij door hun opspelende hormonen een behoorlijke territorium-drift kunnen ontwikkelen. Daar de fret van nature geen groepsdier is, is dit gedrag een belangrijk onderdeel in de verdeling van de leefruimte.
Het legen van de anaalklieren tengevolge van angst komt bij fretjes slechts zelden voor.

In ''Amerika'' worden de anaalklieren al op 6 weken leeftijd verwijderd tezamen met castratie of sterilisatie. Amerikanen houdenvan gemak. Er wordt een standaard huisdier verkocht dat in ieder geval niet terug gebracht hoeft te worden ivm onwelriekend ruiken. In ''Nederland'' is het verwijderen van anaalklieren wettelijk verboden tenzij er een diergeneeskundige reden voor is. Hoewel ik vind dat de Amerikanen naar mijn idee wel iets te graag het chirurgisch scalpel hanteren, zit er mogelijk wel een klein voordeel aan deze methode. Met het verwijderen van de anaalklieren ontneem je de fret een mogelijkheid tot communicatie; tot markering oftewel tot het afbakenen van zijn terrein. In (te) grote groepen zou dit mogelijk voor een vermindering van stress kunnen zorgen.

'''''Ontsteking van de anaalklieren'''''

Regelmatig wordt mij gevraagd of de hazelnoot grote ''knobbels'' naast het poepgaatje bij de fret niet veel te groot zijn en of de anaalklieren misschien zijn verstopt. De fret is echter familie van het stinkdier en behoort grote anaalklieren te hebben. De klieren liggen naast de anus op vier en op acht uur en monden met een klein kanaaltje uit op de overgang van het anusslijmvlies en de huid.

De anaalklieren van de fret kunnen net als bij de hond ontstoken raken en dan gaan lekken, dat is voor zowel u als eigenaar als de andere fretten in de kooi géén prettige gewaarwording. Het ''stinkt'' behoorlijk. Honden likken vaak aan ontstoken anaalklieren, fretjes doen dat veel minder. Het bekende ''"sleetje rijden"'' waarbij het fretje met de anus over de grond schuurt kan behalve markering na het poepen ook een teken van jeuk aan de anaalklieren zijn. Indien dit gedrag echter optreed zonder dat u regelmatig de anaalklieren ruikt hoeft zich daar over het algemeen geen zorgen over te maken. Een heel enkele keer kan een ontstoken anaalklier ook pijn geven bij het poepen en maakt het fretje een kreunend geluid. Dit moet echter niet verward worden met het persen op urine of ontlasting dat door heel andere oorzaken wordt veroorzaakt.
De oorzaak van het ontstoken raken van deze klieren is nog onbekend.

'''''De behandeling van ontstoken anaalklieren'''''

Ontstoken anaalklieren kunnen het beste worden geleegd door de dierenarts. Daar deze klieren erg groot zijn en erg stinken kan dit het beste buitenshuis gebeuren. De inhoud hoort een geelwitte kleur te hebben. Pus en ontstekingsmateriaal kunnen dezelfde kleur hebben als de normale inhoud. Hierdoor is het vaak moeilijk om aan de hand van de inhoud te bepalen hoe erg de klieren zijn ontstoken. Bij een ontsteking komt er vaak wel wat bloed mee. Indien de anaalkieren goed geleegd zijn heeft het fretje gedurende korte tijd een wat beurse anus.

Fretjes vinden het geforceerd legen van hun anaalklieren absoluut niet leuk. Indien het dus moeilijk gaat, is het wel zo (dier)vriendelijk om het fretje even te verdoven met een kortdurende ''gasnarcose''. Bij heftig verzet is het namelijk ook niet mogelijk de anaalklieren volledig leeg te maken, hetgeen wel noodzakelijk is voor een goed herstel.
Ongecastreerde mannetjes kunnen beter eerst worden gecastreerd bij anaalklierproblemen, meestal zijn bij deze jonge dieren de anaalklieren niet ontstoken maar gebruiken ze hun klieren gewoon te veel om hun territorium af te bakenen.

Na het legen van de anaalklieren is een kuur met antibiotica (bijvoorbeeld Synulox®) gedurende twee weken bij de meeste fretten voldoende om de ontsteking te genezen. Synulox® is verkrijgbaar in druppels en in tabletvorm. Synulox druppels® vinden veel fretjes niet erg lekker, ondanks dat er "smakelijke druppels" op de verpakking staat. Veel makkelijker is het om de tabletten gedurende 5 minuten op te lossen in een paar druppels water waarna dit door het "Waltham papje", Ferrettone, boter of iets anders lekkers kan worden gemengd. Het "Waltham papje" heeft als officiële naam: Royal Canin Feline Instant Convalescence Support® van de firma Waltham. Het is een hersteldieet voor zieke of geopereerde katten. Fretjes vinden het over het algemeen heerlijk en het is ideaal om er medicijnen door te mengen.

Slechts in uitzonderlijke gevallen is het ''chirurgisch verwijderen'' van de anaalkieren noodzakelijk. Daar de anaalklieren vlakbij de anale kringspier liggen is het we belangrijk dat dit op een chirurgisch correcte manier gebeurt anders kan het zijn dat het fretje na de operatie de ontlasting niet meer kan ophouden en overal zijn poepjes deponeert.

[[Bestand:Frettenreet2.jpg|300px]]

Positie van de anaalklieren bij de fret

'''''Anaalkliertumoren'''''

Anaalkliertumoren komen slechts zelden voor, dus maakt u zich niet te snel zorgen als u grote harde knobbels ontwaard naast de anus. Indien een fretje is vermagerd vallen deze extra op. Anaalkliertumoren kunnen afhankelijk van hun grootte en geaardheid soms geopereerd worden.

===Beenmergdepressie===

Door: Hanneke Roest, frettendierenarts.

'''De Frettenkliniek''' te Giessen

Een vrouwtje is loops van ongeveer maart tot augustus. Als zij niet gedekt wordt waardoor ze uit de loopsheid komt, blijft ze maandenlang onder invloed van oestrogenen (vrouwelijke hormonen). Deze oestrogenen zijn echter op de lange duur schadelijk voor de gezondheid van het vrouwtje.

Er ontstaat een depressie (onderdrukking) van het beenmerg waardoor het beenmerg onvoldoende belangrijke bloedcellen produceert voor het fretje. Hierdoor is het fretje gevoeliger voor ontstekingen, ontstaat bloedarmoede en kunnen bloedingen ontstaan. De aandoening kan ook voorkomen bij een gesteriliseerd vrouwtje waarbij een stukje eierstok is blijven zitten of bij een fretje met een bijnierprobleem.

'''''Symptomen'''''

Het opgezette vrouwelijke geslachtsorgaan is zichtbaar als een koffieboontje net onder de anus. Soms is er een vaginale uitvloeiing die kan varieren van waterig tot pure pus. Door de bloedarmoede zijn de neus en de slijmvliezen in de bek bleek van kleur. Meestal is het diertje behoorlijk wat gewicht verloren. Een symmetrische kaalheid kan zichtbaar zijn aan de staart en onder de buik maar deze kan zich ook verder over het lichaam verspreiden. In ernstige gevallen is het fretje lusteloos en wil niet meer eten. Er kunnen bloedingen optreden in de huid of in het maagdarmkanaal. Door bloedingen in het ruggenmerg of de hersenen kunnen neurologische klachten ontstaan.

Dit ziektebeeld is al mogelijk na 1 maand loopsheid maar zal zich vaker pas aan het einde van de loopsheid openbaren. Loopse vrouwtjes kunnen vanaf 2 maanden na het begin van de loopsheid ten gevolge van beenmergdepressie overlijden. Meestal duurt het wat langer voor er ernstige problemen ontstaan en sommige fretjes zijn jaar in jaar uit loops zonder al te grote problemen.

'''''Diagnose'''''

De diagnose kan gemakkelijk gesteld worden aan hand van de ziekte historie en de ziekteverschijnselen. Eventueel kan bloedonderzoek gedaan worden om de bloedarmoede en het tekort aan witte bloedcellen aan te tonen.

'''''Behandeling'''''

Als de conditie van het fretje het toelaat, is een sterilisatie de beste oplossing. Het diertje knapt dan snel weer op. Bij een erg zieke fret kan het narcoserisico te groot zijn. Dan kan eerst geprobeerd worden het fretje met behulp van medicatie uit de loopsheid te halen.

Een ondersteunende behandeling met o.a. infuus of zelfs bloedtransfusie kan dan noodzakelijk zijn. Als het fretje weer min of meer is hersteld kan het alsnog gesteriliseerd worden.

'''''Preventie'''''

Vrouwtjes waar niet mee gefokt wordt, kunnen het beste gesteriliseerd worden op 6-8 maanden leeftijd. Alternatieven zijn; het inbrengen van een implantaat, het fretje laten dekken of een antiloopsheid injectie. Een nadeel van een antiloopsheidinjectie is de kans op afwijkend gedrag en irritatie van de huid en het onderliggende weefsel op de plaats van injektie.

[[Bestand:7.jpg|400px]]

Langdurig loops fretje

===Besmettelijke luchtwegaandoeningen bij fretten===

Door: Hanneke Roest, frettendierenarts.

'''De Frettenkliniek''' te Giessen

De luchtwegen en longen van de fret lijken erg op die van de mens. Fretten staan dan ook vaak model voor humaan onderzoek naar virussen van de luchtwegen. Er zijn echter wel een aantal anatomische en fysiologische verschillen.

'''''Bijzonderheden in de anatomie van de luchtwegen'''''

De ''neusholte'' van fretten is, zoals bij alle zoogdieren behalve de primaten (waaronder de mens), gebouwd om goed te kunnen ruiken. Dit reukorgaan vereist een complexe neusholte met veel plooien om het oppervlak te vergroten. Heel belangrijk voor deze dieren die territoriaal ingesteld zijn en via geuren hun territorium markeren. Door de bouw van het strotklepje ten opzichte van het zachte verhemelte ademen fretten voornamelijk door hun neus. Slechts als ze zeer benauwd zijn of hun neus verstopt is door slijm, snot of zwelling van het neusslijmvlies, ademen ze via de bek.

De ''longen'' bestaan aan de linker zijde uit 2 grote long lobben en aan de rechterzijde uit 4 long lobben. De longen van fretten zijn erg gevoelig voor virussen en prikkelende agentia in de lucht zoals nicotine van rokende mensen of de geuren uit bijvoorbeeld luchtverfrissers.

De ''borstholte'' is makkelijk samen te drukken waardoor een fretje in een smalle doorgang (zoals een konijnengang) zich 180º om kan draaien. De totale longcapaciteit van een fret is groot. De longcapaciteit van een 600 gram wegend fretje is gelijk een die van een 4x zo zwaar konijn. Deze twee aanpassingen maken een fretje geschikt om met succes ondergronds te jagen.

De normale ''ademhalingsfrequentie'' van een fret in rust ligt rond de 30/min. Deze kan verhogen bij inspanning of aandoeningen van de luchtwegen of longen.

[[Bestand:Fret met griep.jpg|300px]]

Tranende ogen bij een fret

'''''Griepvirussen'''''

De fret is het enige huisdier dat gevoelig is voor de ''griepvirussen van de mens''. Ze worden dan ook regelmatig door hun eigenaren geïnfecteerd. En geïnfecteerde fretten kunnen op hun beurt weer mensen besmetten. Vooral afgelopen winter hebben veel fretten te lijden gehad onder de griepinfecties van hun verzorgers. De verschijnselen zijn vergelijkbaar met die van de mens. Een vochtige neusafscheiding, niezen, hoesten, tranende ogen, koorts (vaak een enkele koorts piek in het begin), slechte eetlust en algehele malaise. Sommigen fretten hebben ook een gevoelige of pijnlijke keel waardoor het eten van harde brokjes lastiger gaat. Ook kunnen ze kokhalsbewegingen laten zien. De meeste fretten zijn binnen een paar dagen weer hersteld.

De infectie kan zich in enkele gevallen uitbreiden naar de longen waardoor een ''longontsteking'' ontstaat en de dieren behoorlijk ziek kunnen worden.
Een andere complicatie, die het afgelopen jaar regelmatig voorkwam, is een secundaire ''ontsteking van de nieren''. Mogelijk dat bacteriën en/of virussen via het bloed in de gevoelige nieren van de fret kunnen aanslaan en daar ontstekingshaarden veroorzaken. Meestal is de functie van de nieren, waaronder het verwijderen van de afvalstoffen uit het lichaam, niet verstoord. De nieren zijn wel erg pijnlijk waardoor het fretje vaak “plat” gaat liggen en duidelijk minder speels is. Een dergelijke ontsteking moet behandeld worden anders is er in een later stadium wel degelijk een risico op een verminderde of falende nierfunctie.

De ''behandeling'' van een normale griepinfectie bestaat uit antihistaminica, eventueel hoestremmers en antibiotica om te voorkomen dat er een bacteriële infectie overheen komt. Tevens is het geven van zacht en zeer smakelijk voedsel zoals het “Waltham papje” (Royal Canin Instant Convalescence Support) aan te raden. Het geven van koortsverlagende/pijnstillende medicatie zoals NSAID’s (Meloxicam) is bij deze infectie niet altijd aan te raden. De koorts is juist nuttig om het virus te bestrijden.

De behandeling van complicaties van een griepinfectie zoals een longontsteking of nierontsteking, is uitgebreider en vereist soms een opname in de kliniek.
Eigenaren die de griep hebben kunnen de verzorging van hun fretten beter tijdelijk overlaten aan gezonde medebewoners, hoewel het vaak lastig is om ondanks alle voorzorgen een besmetting te voorkomen.

Fretten zijn ook erg gevoelig voor het beruchte ''Vogelgriep virus'' en de ''Mexicaanse griep''. Van deze Mexicaanse griep is bekend dat 10% van de fretten sterft ondanks behandeling. Antibiotica heeft weinig effect bij de Mexicaanse griep omdat het virus zelf grote schade aanricht in de longen. Een secundaire bacteriële infectie ontstaat namelijk pas na 7-8 dagen.

'''''Kennelhoest'''''

De afgelopen jaren was ik soms door fretten eigenaren benaderd over het verschijnsel dat hun hond kennelhoest had gehad en nu was hun fret behoorlijk aan het hoesten en niezen. Sinds kort weet ik dat de Bordetella bronchiseptica bacterie, die een rol speelt bij kennelhoest van honden, wel degelijk ook bij fretten een longontsteking kan veroorzaken. Deze Bordetella bacterie is soms lastig te behandelen. Ook hierbij geldt dat het verstandig is om fretten bij een hond met kennelhoest uit de buurt te houden.

'''''Hondenziekte virus'''''
Het hondenziekte virus is vrijwel ''altijd fataal'' voor een fret. Het virus wordt overgebracht door besmette honden of besmette fretten. De aandoening geeft in eerste instantie klachten die erg lijken op een infectie van het griepvirus. Fretten die dit eerste stadium overleven overlijden vervolgens na een paar weken in de neurologische fase. Een behandeling is niet mogelijk.

Preventie doormiddel van een enting met het “Nobivac Puppy DP” vaccin werkt uitstekend. De eerste vaccinatie altijd herhalen na 3-5 weken, daarna jaarlijks herhalen. Het veld virus bleek bij de laatste Hondenziekte uitbraak niet aan te slaan bij fretten die tot 1,5 jaar daarvoor waren geënt.

De moraal van het verhaal is dat fretten erg gevoelige luchtwegen hebben en gemakkelijk besmettelijke virussen en bacteriën van de mens, hond en andere fretten kunnen overnemen. Om dit te voorkomen kunnen hoestende, kuchende, snotterende mensen, honden en andere fretten beter tijdelijk even uit de buurt van een gezonde fret blijven.

===Bijnierproblemen===

Door: Hanneke Roest, frettendierenarts.

'''De Frettenkliniek''' te Giessen

Bijnieren zijn twee kleine orgaantjes die vlak bij de nieren liggen, maar daar verder weinig mee te maken hebben. Ze produceren hormonen die belangrijk zijn voor de stofwisseling van het dier. Bij veel fretten vanaf 3 jaar leeftijd ontaarden de bijnieren. Deze ontaarde bijnieren zullen op een gegeven moment teveel geslachtshormonen produceren (androgenen, oestrogenen en progesteron). Deze overmaat aan hormonen maken het dier ziek.

Bij de meeste fretten wordt het bijnierprobleem in het beginstadium veroorzaakt door een goedaardige ontaarding. Bij enkele fretten kan zich hieruit uiteindelijk een kwaadaardige ontaarding (tumor) ontwikkelen.

'''''Ziekteverschijnselen'''''

Bij de meeste fretten wordt het bijnierprobleem in het beginstadium veroorzaakt door een goedaardige ontaarding. Bij enkele fretten kan zich hieruit uiteindelijk een kwaadaardige ontaarding (tumor) ontwikkelen.

'''''Symptomen''''' (in volgorde van frequentie van voorkomen):

* Kaalheid wordt het meest waargenomen, meestal min of meer symmetrisch op de romp, kop of aan de poten. Fretten kunnen vrijwel helemaal kaal worden. Niet verwarren met het "kale staarten syndroom" in de zomer waarbij alleen de staart kaal wordt.

* Droge, dunne vacht.

* Jeuk, dit is een enkele keer het enige wat de eigenaar aan het fretje merkt. Veel fretten hebben regelmatig last van jeuk zonder dat er sprake is van een bijnierprobleem. Blijft de jeuk echter aanhouden of wordt deze steeds erger dan kan bij een oudere fret wel degelijk sprake zijn van een afwijkende bijnier.

* Gezwollen vrouwelijk geslachtsorgaan bij een gesteriliseerd vrouwtje.

* Sexueel gedrag bij gecastreerde of gesteriliseerde fretten. B.v. een mannetje dat weer gaat dekken of een vrouwtje dat gaat slepen met andere fretten.

* Toegenomen lichaamsgeur. Door de geslachtshormonen neemt de vetsecretie van de huid toe.

* Minder speels, meer slapen.

* Gewichtsverlies

* Moeite met plassen bij mannetjes. Door de hormonen wordt de prostaat vergroot en deze drukt het lumen van de plasbuis dicht. Dit is een levensgevaarlijke situatie. Ook dit kan soms het enige verschijnsel zijn.

Niet alle verschijnselen zijn bij elke fret waarneembaar. Het kaal worden valt wel het meeste op en is bij 60% van de fretten met een bijnierprobleem aanwezig

[[bestand:Bijnier aandoening.jpg|300px]]

'''''Diagnose'''''

De diagnose wordt gesteld aan de hand van de symptomen, een uitgebreide buikpalpatie (het betasten van de organen in de buik) en bloedonderzoek. Voor dierenartsen die minder bedreven zijn in het palperen van de buik kan een echo van de buik nodig zijn. Echter, de bijnieren zijn meestal zeer klein en kleine afwijkingen zijn niet goed zichtbaar met
de echo. Ook kan de echo niet het verschil in hardheid en stevigheid aantonen wat ontstaat bij een beginnende afwijking.

'''''Hoe komt het dat fretten last hebben van ontaarde bijnieren?'''''

Er zijn aanwijzingen dat de hersenen (hypothalamus/hypofyse) bij het ouder wordende fretje hormonen gaan produceren die de bijnieren overmatig stimuleren. Door deze stimulatie gaan de bijnieren vervolgens te veel geslachtshormonen produceren. Deze overmaat aan geslachtshormonen maken het fretje ziek door hun inwerking op bijvoorbeeld de huid, geslachtsorganen, het beenmerg en de prostaat.

Aangezien de hormonen van de hersenen op beide bijnieren effect hebben, zijn meestal beide bijnieren aangetast. Vaak geven ze pas na elkaar problemen. Hierdoor zal na het verwijderen van een enkele bijnier bijvoorbeeld pas een jaar later de andere bijnier problemen gaan geven.

De oorzaak is helaas nog niet opgehelderd, maar er wordt wel onderzoek naar gedaan. De Universiteit van Utrecht bekijkt momenteel de rol van castratie/ sterilisatie van jonge fretten met betrekking tot het ontstaan van bijniertumoren.

'''''Wat is de beste behandeling?'''''

* Een '''hormoonimplantaat''': De beste behandeling van een bijnierprobleem is de (levenslange) behandeling met
implantaten.

* 2.Chirurgie: Chirurgie van de bijnier wordt in de Frettenkliniek alleen nog maar gedaan als het implantaat onvoldoende effect heeft. Of indien de aangetaste bijnier snel groeit en duidelijk veel groter wordt.

''N.B. Het is belangrijk dat deze operatie alleen wordt uitgevoerd door hierin gespecialiseerde dierenartsen welke over de juiste kennis en speciaal instrumentarium beschikken. De rechter bijnier zit namelijk vast aan de achterste holle ader. Het verwijderen van deze bijnier is een moeilijke procedure en kan bij onvoldoende ervaring of onjuiste chirurgietechniek tot dodelijke bloedingen of onvoldoende wegname leiden.''

'''''Het voorkomen van bijnierproblemen'''''

Op dit moment loopt een onderzoek aan de Universiteit te Utrecht waar door middel van hormoonimplantaten jonge
fretten zijn gecastreerd en gesteriliseerd. Het is te verwachten dat deze fretten later minder last krijgen van bijnierproblemen. Maar er is nog niets zeker en het onderzoek zal nog enige jaren duren.

Om bijnierproblemen te voorkomen is er ook de mogelijkheid om bij gezonde gecastreerde en gesteriliseerde fretten
een implantaat te zetten vanaf de leeftijd van 5 à 6 jaar.

[[bestand:Beginnende kaalheid bijnierprobleem.jpg|300px]]

''Een beginnende kaalheid op de rug boven de staartbasis bij een fret met een bijnierprobleem''

===Doofheid bij fretten===

Door: Hanneke Roest, frettendierenarts.

'''De Frettenkliniek''' te Giessen

[[Bestand:Doof fretje.jpg|300px]]

'''''Welke fretten zijn doof:'''''

1. Doofheid komt veel voor bij fretten met bijzondere witte aftekeningen zoals:

* De Panda fret: een volledig witte kop met vrijwel geen masker.
* De Blaze fret: witte vlekken of strepen op de kop.
* De Polkadot fret: witte vlekken over het gehele lichaam.
* De DEW (Dark Eye White) fret: een grotendeels witte fret (als een albino) met donkere ogen, soms met een donkere staart of een donkere streep over de rug.

Deze doofheid is ''aangeboren en erfelijk'' bepaald. De meeste dove fretten vallen binnen deze groep.

2. Doofheid komt voor bij fretten met een ernstige chronische ''middenoorontsteking'' door aantasting van het trommelvlies en/of de hier achter liggende gehoororgaantjes. Totale doofheid beiderzijds komt hierbij zelden voor. Meestal gaat het om een verminderde gehoorfunctie.

3. Doofheid kan een enkele keer ontstaan na het gebruik van bepaalde medicijnen zoals antibiotica die behoren tot de groep van de aminoglycosiden (oa. Gentamycine). Deze medicatie kan doofheid veroorzaken of het nu via tabletten, per injektie of direkt in het oor wordt gegeven. Ook het gebruik van oor-preparaten kunnen het binnenoor beschadigen als het trommelvlies niet intact is. Wees daar dus voorzichtig mee. Gebruik alleen oorzalven of -druppels die door de dierenarts zijn voorgeschreven.

[[Bestand:Doof fretje 1.jpg|400px]]

Blaze

[[Bestand:Doof fretje 2.jpg|400px]]

Dark Eyed White

[[Bestand:Doof fretje 3.jpg|400px]]

Panda

[[Bestand:Polka dot.jpg|400px]]

Polkadot

'''''Hoe ontstaat erfelijk bepaalde aangeboren doofheid:'''''

De witte aftekeningen zijn het gevolg van een mutatie in de cellen van de neurale kammen (“neural crest disorder”). Deze cellen zijn behalve voor de pigmentatie, ook verantwoordelijk voor andere belangrijke functies van het lichaam. Vroeg of laat kunnen er dan ook meerdere gezondheidsproblemen naar voren komen bij deze dieren.

Fretten met de genoemde witte aftekeningen kunnen geheel of gedeeltelijke doof zijn door het gebrek aan pigmentcellen vanuit de neurale kammen. Deze pigmentcellen spelen een rol bij de ontwikkeling van het gehoor. Op latere leeftijd kunnen zich bij deze dieren daarnaast ook makkelijker hartproblemen en maag-darmproblemen ontwikkelen doordat deze neurale cellen ook belangrijk zijn voor oa. de ontwikkeling van het hart, de grote bloedvaten en het perifere zenuwstelsel. Aanvankelijk werd gedacht dat het hierbij om het Waardenburg-syndroom ging, tegenwoordig is men er nagenoeg zeker van dat het om een mutatie in het KIT-gen gaat.

Niet '''alle''' fretten met bovengenoemde witte aftekeningen zijn doof. Dat hangt af van de mate waarin de mutatie in het KIT-gen tot expressie komt. Echter deze fretten dragen wel '''allemaal''' het gemuteerde gen met zich mee. Fokken met deze kleurafwijkingen is dan ook niet verstandig!

'''''Wat merk je aan een dove fret:'''''

Veel eigenaren hebben niet door dat hun fret doof is. Fretten reageren immers meestal op geluid zoals kleine kinderen… ze horen wat ze willen horen. Toch zijn er genoeg fretten die je bij hun naam kunt roepen, die dan gelijk opkijken en naar je toekomen. Echter veel fretten gaan gewoon door met waar ze mee bezig zijn. Als je goed oplet, kun je aan deze dove fretten merken dat ze schrikken als je ze van achteren onverwacht benaderd. Dove fretten kunnen eventueel ook sneller bijten als ze schrikken van een aanraking.

Dove fretten maken vaak andere geluiden dan horende fretten. Als ze opgewonden of geschrokken zijn kunnen ze soms een veel heftiger en luider geluid maken dan je zou verwachten. Hissen is meestal een teken van onbehagen bij een fretje. Maar een dove fret kan dat geluid maken terwijl hij gewoon door de kamer loopt of aan het spelen is.

Hun vocale communicatie naar andere fretten wordt vaak door de andere fretten niet begrepen en zelf horen ze natuurlijk ook niet wat een andere fret hun “verteld”. Dat kan enige verwarring bij beide partijen veroorzaken. Soms leidt dit tot een meer in zichzelf terug getrokken doof fretje dat zijn eigen gang gaat binnen de groep maar het kan ook zijn dat ze zich aanpassen en goed functioneren in een groep. Een doof fretje kun je meestal goed (aan een tuigje) mee naar buiten nemen, ze schrikken niet van alle harde geluiden en lopen meestal al snuffelend gezellig met je mee.

'''''De diagnose:'''''

De dierenarts kan alleen de uitwendige gehoorgang inspecteren met een oorkijker. Het is niet mogelijk om verder dan het trommelvlies te kijken. Indien er langdurig een ernstige oormijtinfectie aanwezig is er een redelijke kans dat het diertje ook een chronische middenoorontsteking heeft. Dit kan in enkele gevallen tot gehoor beschadiging leiden. De aangeboren erfelijke doofheid komt echter veel meer voor en is te vermoeden door het uiterlijk van de fret.

In een vreemde omgeving zoals een dierenartsen praktijk zal een fret niet gemakkelijk op doofheid te testen zijn. Het diertje is zo bezig met nieuwe indrukken en geuren dat hij waarschijnlijk zelfs niet eens op harde geluiden reageert. Daarom kan een fretje het beste thuis getest worden. Let op, een fret kan ook reageren op trillingen en luchtverplaatsing zoals dat gebeurt bij op de vloer stampen of in de handen klappen. Neem een bel, een klikker, een toeter of iets dergelijks en houd het achter je rug. Op het moment dat het fretje bij je vandaan loopt laat je het geluid horen en bekijk je of het diertje op een of andere manier een reactie geeft. Wissel hoge met lage geluiden af. Het kan zijn dat het fretje wel hoge tonen maar geen lage tonen hoort.
Op internet staat een leuk filmpje over de reactie van een horende en een dove fret op het aanzetten van een stofzuiger. Zie:

{{#ev:youtube|uNpHtJW4GCA}}

De ''BAER-test'' (Brainstem Auditory Evoked Response) is een zekere manier om de functie van het gehoor te testen. Gekeken wordt of er in de hersenen reacties optreden bij het aanbieden van geluidsprikkels aan ieder oor afzonderlijk.
Het fretje wordt licht onder narcose gebracht zodat het diertje het toelaat dat er twee dunne electroden worden geplaatst bij de beide oren en eentje midden op het voorhoofd. Daarna krijgt het diertje een dopje in één oor waaruit de "clicks" komen via de computer. Door middel van de electroden wordt gekeken of de hersenen reageren op deze geluiden. Is dit het geval, dan weet men dat het signaal de weg van lucht, trommelvlies, gehoorbeentjesketen, zenuwsensors in het slakkenhuis en gehoorzenuw in ieder geval met succes heeft doorlopen.

[[Bestand:Bear test.jpg|400px]]

De BAER-test

'''''De behandeling:'''''

Er bestaat geen behandeling voor doofheid. Maar een dove fret kan een goed leven hebben mits er rekening wordt gehouden met de handicap. Benader deze fretten liefst van voren zodat ze handelingen als oppakken en aanraken aan zien komen. Om deze fretten te leren bij je te komen kun je visuele signalen gebruiken zoals het schijnen met een zaklamp. Ook kun je de trillingen van de vloer gebruiken als je erop stampt.
Op internet staan prachtige verhalen (voornamelijk in het Engels) over hoe eigenaren omgaan met een doof fretje……

===Insulinomen===

Door: Hanneke Roest, frettendierenarts.

'''De Frettenkliniek''' te Giessen

Dit is een ziekte die regelmatig voorkomt bij fretten boven de leeftijd van 3 jaar. Insulinomen zijn kleine tumortjes in de alvleesklier. In de alvleesklier wordt insuline gemaakt. Insuline is een hormoon dat nodig is om het suiker (glucose) in het bloed beschikbaar te maken voor de lichaamscellen.

Bij tumortjes van de alvleesklier (insulinomen) wordt een te grote hoeveelheid insuline geproduceerd waardoor het suikergehalte in het bloed te laag wordt. De hersenen zijn voor hun functioneren afhankelijk van het suikergehalte in het bloed en krijgen problemen met hun energievoorziening als het bloedsuiker te laag wordt. Het lichaam zal via correctiemechanismen het bloedsuikergehalte kunstmatig op niveau proberen te houden. Hierdoor kan na het optreden van de eerste verschijnselen, het soms dagen of weken duren voordat u als eigenaar opnieuw iets aan uw fretje opmerkt. De aandoening wordt vaak niet op tijd onderkend. De symptomen worden door de eigenaar nogal eens als passend bij de leeftijd beschouwd.

'''''Oorzaak'''''

De belangrijkste oorzaak voor het ontstaan van insulinomen is naar de huidige inzichten een langdurige overstimulatie van de alvleeskliercellen door een overmaat aan suikers en koolhydraten in de voeding. Kattenvoer, vooral de goedkopere soorten maar ook de meeste frettenvoeders bevatten vaak teveel koolhydraten. Rozijntjes zitten vol (natuurlijke) suikers.

'''''Symptomen'''''

De eerste verschijnselen die in periodieke aanvallen voorkomen zijn:
* Staren in de ruimte gedurende een paar seconden. Het fretje is zich even niet bewust van de omgeving.
* Zwakte van de achterhand waardoor het achterlichaam kan omvallen.
* Verminderde activiteit met veel slapen is een veel gehoorde klacht.
* Gewichtsverlies komt regelmatig voor.
* Moeilijk wakker worden na het slapen.
* Speekselen en met de pootjes aan de bek krabben kan voorkomen ten gevolge van de misselijkheid die ontstaat door het te lage bloedsuiker gehalte.

De periodes tussen de aanvallen kunnen dagen of weken duren. Echter naarmate de ziekte langer bestaat krijgen we te maken met:
* Zeer sloom zijn, wat zich uit in het wel erg veel slapen.
* Ernstige vermagering.
* Toevallen, coma en sterfte.
Plotselinge sterfte zonder veel voorafgaande symptomen is mogelijk.

'''''Diagnose'''''

Als het bloedsuiker(glucose) na 4 uur vasten onder de 4 mmol/l komt in combinatie met de hierboven beschreven ziekteverschijnselen dan is een fret sterk verdacht van de aanwezigheid van insulinomen. Door uitsluiting van andere oorzaken van een laag bloedsuikergehalte kan de dierenarts de diagnose vervolgens met vrij grote zekerheid stellen. De tumortjes zijn te klein om op een echo zichtbaar te maken of om door de dierenarts te voelen in de buik.

'''''Behandeling'''''

''Chirurgie:''

De beste behandeling bestaat uit het chirurgisch verwijderen van de kleine tumortjes in de alvleesklier (voor een goed resultaat is ervaring van de dierenarts met deze operatietechniek een vereiste). Toch is het helaas zo dat een operatie het probleem niet voor altijd oplost. De operatie vermindert de progressie van de ziekte wel degelijk, maar op andere plaatsen in de alvleesklier ontstaan in de loop van de tijd weer opnieuw kleine tumortjes. In het gunstigste geval is uw fretje 2-3 jaar klachtenvrij zonder dat er medicijnen gegeven hoeven te worden. Maar een deel van de fretten hebben al eerder weer problemen waarna een medicinale therapie gestart wordt. De dosering van de medicamenten is dan gelukkig wel lager dan zonder chirurgie.

''Medicinale behandeling:''

Corticosteroïden als prednison en dexamethason hebben het vermogen om het bloedsuikergehalte te verhogen. Proglycem (diazoxide) is een insuline-remmer en kan ook ingezet worden. Deze medicijnen doen echter niets aan de groei van de tumoren. Nadeel van deze medicamenten is dat ze slecht zijn voor het slijmvlies van het maagdarmkanaal. De overlevingsduur met alleen medicijnen is significant lager dan met chirurgie en later aanvullend medicatie.

'''''Voeding:'''''

* Frequente maaltijden zijn belangrijk.
* Het is noodzakelijk om eiwitrijk voer van goede kwaliteit te voeren.
o Prooidiervoeding bevat de juiste concentraties voedingsnutrienten. Niet elke oudere fret is echter meer geschikt voor deze voeding.

o KVV (Kompleet Vers Vleesvoeding) als Carnibest of Haaks Barf zijn goede bronnen van dierlijk eiwit. Niet elke fret oudere fret is echter meer geschikt voor deze voeding met rauw vlees.

o Totally Ferret, Orijen en/of Eukanuba of Hill's kitten brokjes zijn de betere brokvoeders.
* Daarnaast kunt u het fretje 1x daags extra smakelijk eiwit voorzetten in de vorm van Hill's A/D blikvoeding of Royal Canin Convalescence Support Instant Diet (het Waltham papje). Geef het niet koud maar smakelijk lauwwarm!
* Geef géén suiker bevattende voedingsmiddelen zoals koekjes, rozijntjes, Nutrilon Soya ed. Deze stimuleren de afgifte van insuline.

Het is bij deze patiënten belangrijker '''dat''' ze eten dan '''wat''' ze eten. Dus wees voorzichtig met het overschakelen naar een nieuwe voeding.

'''''Wat te doen als een fret plots zeer zwak wordt of een toeval krijgt:'''''

Indien een oudere fret een toeval krijgt is dat vaak ten gevolge van een "hypo". Dat betekent dat door het te lage bloedsuikergehalte een probleem ontstaat voor de hersenen. Het dier valt om en gaat “stuipen”. Voordat de dierenarts gebeld wordt is het beter eerst iets te ondernemen; druivensuiker (in poedervorm) kan met een theelepeltje in de bek worden gegeven en wordt al door het mondslijmvlies opgenomen zodat het fretje eventueel niet hoeft te slikken. Een half theelepeltje is meestal ruim voldoende en binnen een 1/2 uur en soms al na 5 minuten voelt het diertje zich een stuk beter.

Bij lichte aanvallen is Nutri-plus gel, Calo-ped of Ferretvite nog beter. Deze bevatten ook vetten waardoor het bloedsuikergehalte beter op peil blijft. Als de fret weer in staat is om te eten kan het beste smaakvol eten aangeboden worden om een tweede dip te voorkomen.

===Hartaandoeningen bij de fret===

Door: Hanneke Roest, frettendierenarts.

'''De Frettenkliniek''' te Giessen

'''Is mijn fret een hartpatiënt?'''

Deze vraag zul je jezelf in de toekomst misschien een keer gaan stellen want een deel van de fretten krijgt (net zoals de mens, hond en de kat) helaas op oudere leeftijd te maken met een minder goed functionerend hart. Hartaandoeningen en hartfalen komen regelmatig voor vanaf 4 jaar leeftijd.

'''''Welke hartaandoeningen kan een fret krijgen.'''''

De hartaandoeningen van de oudere fret zijn grofweg te verdelen in:

* 1. '''DCM = Dilatoire Cardiomyopathie.'''

Cardiomyopathie is Latijns voor hartspierziekte. Bij deze hartaandoening is de hartspier niet meer in staat om voldoende effectief te kunnen samentrekken. Het hart is als het ware uit gelubberd. De elasticiteit is eruit. Daardoor wordt het bloed niet goed genoeg rond gepompt met als gevolg dat er bloed (vocht) in de longen, rond de longen of in de buikholte kan achterblijven.

* 2. '''HCM = Hypertrofische Cardiomyopathie.'''

Hierbij is de hartspier naar binnen toe verdikt. Uiteindelijk is hierbij onvoldoende ruimte in het hart om het bloed effectief rond te pompen.

[[Bestand:Hartaandoeningen.jpg|300px]]

* 3. '''Andere hartafwijkingen waarbij ritme stoornissen ontstaan.'''

Een aritmie wordt veroorzaakt door bijvoorbeeld een afwijkende hartfrequentie, een afwijkende impulsformatie, een verstoorde impuls geleiding (bv een hartblok) of een combinatie van deze oorzaken.

* 4. '''Lekkage van de hartkleppen.'''

De hartkleppen kunnen bijvoorbeeld ontstoken zijn geraakt vanuit een ontsteking elders in het lichaam. Hierdoor sluiten ze minder goed en kunnen daardoor wat gaan lekken. Hoewel dit bij oudere fretten wel vaker voorkomt leidt dit meestal niet tot grote problemen.

'''''Wat zijn de klachten bij deze fretten.'''''

Fretten die problemen krijgen met hun hart kunnen de volgende symptomen gaan vertonen:

* Een ''verminderde activiteit'' kan een eerste symptoom zijn. Het fretje slaapt meer en is minder speels.

* Sommige fretten eten slecht en ''verliezen gewicht''.

* Een te snelle of zware ''ademhaling''. Dit is het begin van de vochtstapeling in de longen.

* '' Hoesten en/of benauwdheid'' kan ontstaan doordat zich nog meer vocht ophoopt in of rond de longen.

* Een ''dikke buik'' met daarbij een toename in gewicht kan ontstaan indien er zich vocht ophoopt in de buikholte. De buik kan hierbij soms enorm in omvang toenemen.

* ''Aanvallen van zwakte'' waarbij het diertje zwabberend loopt en af en toe door de pootjes zakt.

* '' Plotse sterfte'' is mogelijk zonder dat het dier veel symptomen liet zien. Hierbij is het dier in acuut hartfalen gekomen.

* Een acuut optredende '' verlamming'' van de achterpoten of enkele achterpoot kan ontstaan door een trombo-embolie. Bij hartpatiënten bestaat namelijk het risico op klontering van het bloed. Kleine stolsels kunnen vervolgens vastlopen in de nieren of de vertakkingen van de grote lichaamsslagader naar achteren.

Oudere fretten kunnen ''na een operatie'' plots klachten krijgen van hun hart, meestal openbaart zich dit binnen een week na de operatie. Tot de operatie kon het zieke hart het vaak nog net “rond krijgen”. Na de operatie gaat het dan mis door de extra belasting van het hart en vaatstelsel tijdens de operatie.
In de zomer, met warm weer, hebben hartpatiënten het vaak moeilijker en zijn de klachten meestal duidelijker.

'''''Hoe weet ik dat mijn fret een hartaandoening heeft.'''''

De diagnose is niet altijd gemakkelijk te stellen door de dierenarts. Het verschil met bijvoorbeeld een ernstige longontsteking of longtumor kan erg lastig zijn. Fretten hebben lang niet altijd een ''hartruis''. Vaak is wel een verhoogde hartslag aanwezig. De ''hartslag'' is verhoogd omdat het hart toch nog zo veel mogelijk bloed wil rondpompen. Om de benodigde hoeveelheid rond te pompen is het nodig dat het hart harder gaat werken en dus vaker moet pompen.
Er zal meestal een ''röntgenfoto'' van het fretje worden gemaakt . Op een röntgenfoto is het hartje bij DCM duidelijk vergroot, bij HCM heeft het hart een normale grootte. Een röntgenfoto is ook belangrijk voor het opsporen van vocht in of rond de longen of in de buikholte.

Indien er vocht rond de longen aanwezig is kan een ''punctie'' van de borstholte en onderzoek van het punctaatvocht ook een belangrijke aanwijzing zijn voor een hartprobleem. Dit kan doorslaggevend zijn om een ernstige longontsteking uit te sluiten.

Een ''hartfilmpje (ECG)'' geeft ook nadere informatie, met name bij de ritme stoornissen is dit heel belangrijk. Gelukkig laten de meest fretten het maken van een ECG goed toe.

[[Bestand:ECG.jpg|300px]]

ECG bij de fret

''Echografie'' kan belangrijk zijn indien er twijfel is over het soort hartaandoening en de daarvoor te gebruiken medicatie. Het goed interpreteren van het kleine hartje van de fret is erg moeilijk. Ik heb daarom een sterke voorkeur voor de cardiologe Nicole van Israël in België [http://www.acapulco-vet.be].

'' Bloedonderzoek'' in verband met de nierfunctie en elektrolyten huishouding wordt meestal pas in een later stadium gedaan om de effecten van de medicatie op het dier te meten.

'''''Hoe kan een fret met een hartaandoening behandeld worden?''''''

De schade aan het hart is onomkeerbaar en medicatie is dan ook levenslang. De medicatie zal echter zeker in het begin maar ook later nog bijgesteld moeten worden naar de behoeften van het dier. Ik noem dat de “fine-tuning”. Daarom is het erg belangrijk dat hartpatiënten regelmatig op controle komen om de medicatie steeds weer aan te passen aan huidige situatie. De juiste behandeling van een hartprobleem bestaat uiteindelijk altijd uit een combinatie van meerdere medicijnen.

'''''Heeft het wel zin om een hartpatiënt te behandelen?'''''

Absoluut! Er zijn heel wat fretten in Nederland die op hartmedicatie staan en een goed leven hebben. Fretten reageren namelijk over het algemeen erg goed op de behandeling met de juiste medicijnen.
Als de aandoening op tijd wordt onderkend kunnen fretten (met medicatie) nog gedurende enkele jaren een goed leven leiden Wordt een hartfalen in een laat stadium ontdekt dan kan het leven slechts voor een paar weken of hooguit een paar maanden (op een prettige manier) worden verlengd.

Ernstig benauwde fretten kunnen na medicatie weer helemaal herstellen en zelfs fretten waarbij de achterpoten niet meer functioneren hebben hier gelukkig meestal maar tijdelijk last van en lopen binnen 2 weken weer.

Natuurlijk komt er een moment dat aanpassing van de medicatie niet meer helpt en dan is het onze verantwoordelijkheid om hier op de juiste manier op te reageren. Eigenlijk is het net als bij mensen. Hartpatiënten kunnen gelukkig met de huidige medicijnen een prima leven leiden…….. maar natuurlijk heeft niemand het eeuwige leven.

===Huidaandoeningen===

'''Hotspots'''

Hotspots zijn kleine natte huidontstekingen die ronde vurige plekken op de huid geven, veelal achter op de rug. Over het algemeen zie je deze hotspots bij fretten met een bijnier probleem of een chronische maagaandoening.
Sommigen schrijven het echter toe aan een allergische huidaandoening door o.a. voedselallergie.

Het probleem ontstaat vaak in zeer korte tijd. Doordat de plek jeukt zal de fret eraan gaan krabben en bijten en ontstaat er door wondvocht in de meeste gevallen een korstje op de huid en in de vacht.
Je fret kan zich er ook ziek bij voelen en zich een paar dagen rustiger of juist wat nerveus door gedragen. Doordat zelftrauma een grote rol speelt in de ontwikkeling van hotspots worden zij ook wel pyotraumatische dermatritis genoemd.

Aan deze aandoening is niet veel te doen. Wanneer het tijdig ontdekt wordt kun je proberen te voorkomen dat het dier eraan gaat krabben of bijten. Ook kan de vacht een beetje worden weg geknipt zodat korstvorming gedeeltelijk wordt voorkomen.
Soms kan gebruik van een ontstekingsremmende crème verlichting geven.
Een hotspot verdwijnt uiteindelijk vanzelf weer, meestal na ongeveer een week. Toch komt de hotspot in de meeste gevallen ook weer terug op dezelfde plek.

[[Bestand:Hotspotplekje.jpg|300px]]

hotspot

'''Huidtumoren'''

Huidtumoren komen bij fretjes van middelbare leeftijd regelmatig voor, maar soms ook op jongere leeftijd. Gelukkig zijn ze over het algemeen goedaardig. Sommige tumoren kunnen ulcereren waardoor een zwarte korst op het tumoroppervlak ontstaat. Omdat ze meestal weinig verheven zijn, lijken de plekjes soms meer op exceemplekken. Jeuk is soms aanwezig. Huidtumoren kunnen het beste chirurgisch verwijderd worden en vervolgens histologisch worden onderzocht.

Ze lijken soms te verdwijnen maar als je goed kijkt en voelt blijft er altijd een verdikking van de huid voelbaar. Weken later kan het plekje weer gaan ulcereren en een korstje vormen. Soms hebben fretjes hier jeuk aan maar lang niet altijd. Het zijn kleine mastcel tumoren. Bij honden zijn deze tumoren vaak kwaadaardig. Bij fretten meestal niet. De behandeling voor jonge, gezonde fretten is het chirurgisch verwijderen van het tumortje. Bij oudere of zieke dieren kan soms beter afgewacht worden.

===Lymfoom===

Door: Hanneke Roest, frettendierenarts.

'''De Frettenkliniek''' te Giessen

Na de endocriene tumoren is lymfoom een van de meest voorkomende tumoren bij de fret. Bij jonge fretten onder de leeftijd van 1-2 jaar heeft de ziekte vaak een snel verloop. De meest voorkomende vorm bij deze jonge dieren is “mediastinaal lymfoom” in de borstholte, waar¬bij de zwezerik snel groeit en door zijn grote volume de longen wegdrukt. Bij oudere dieren komt meestal de “multicentrische” vorm van lymfoom voor, met aantasting van uitwendige en inwendige lymfeklieren en inwendige organen. Bij oudere dieren verloopt de ziekte meer chronisch.

'''''Symptomen'''''

Bij jonge dieren met “mediastinaal lymfoom” ontstaat vaak een plotselinge benauwdheid, eventueel voorafgegaan door slecht eten, gewichtsverlies en luste-loosheid. Hoesten en het opbraken van voedsel kunnen eveneens optreden. Bij de “multicentrische” vorm van oudere dieren hangen de klachten af van de organen die betrokken zijn bij deze ziekte. Aspecifieke, vage symptomen als slecht eten, vermageren en lusteloosheid zijn vaak aanwezig. Andere mogelijke symptomen zijn chronische diarree, braken, milde benauwdheid, geelzucht, zwakte in de achterhand.

'''''Diagnose'''''

Bij jonge dieren is röntgenologisch voorin de borstholte een massa zichtbaar die zich behoorlijk naar achteren kan uitbreiden. Een weefselonderzoek van een biopt met een dunne naald uit de borstholte is bewijzend.
Bij oudere dieren kunnen vergrote uit- en inwendige lymfeklieren voelbaar zijn.
Röntgenfoto’s en een echo van de buik kunnen nadere informatie geven. Uiteindelijk geeft weefselonderzoek pas de juiste diagnose. Dunne naald aspiratiebiopten van deze vergrote lymfeklieren zijn door de patholoog niet op een goede manier te beoordelen en kunnen makkelijk verkeerd geïnterpreteerd worden. Beter is het om de lymfeklier in zijn geheel te verwijderen en op te sturen voor onderzoek.

[[Bestand:Opgezette klieren fret.jpg|300px]]

Vergrote kaak lymfeklieren

'''''Behandeling'''''

De behandeling kan bestaan uit het verstrekken van corticosteroïden of chemotherapie. Met corticosteroïden (Prednison) wordt een vaak tijdelijk goed resultaat bereikt. Chemotherapie vereist een intensieve begeleiding en is ook niet genezend. Fretten met lymfoom zijn gevoeliger voor allerlei infecties, antibiotica kan daarom ook nuttig zijn en een tijdelijk herstel geven.

'''''Prognose'''''

Bij jonge dieren is de ziekte vaak snel fataal. Oudere dieren kunnen langdurig ziek zijn met goede periodes afgewisseld door periodes waarin de fret zich ziek voelt. Uiteindelijk is de prognose slecht.

===Maagdarmaandoeningen===

Door: Hanneke Roest, frettendierenarts.

'''De Frettenkliniek''' te Giessen

De meeste fretteneigenaren hebben wel een fret meegemaakt met afwijkende ontlasting, al dan niet langdurig. Ook plotselinge sterfte bij jong volwassen fretten heeft vaak te maken met een maagdarmprobleem. Het is een van de meest behandelde aandoeningen in de “Frettenkliniek”.
De allerbelangrijkste maagdarmaandoening van de fret is de ''Helicobacter gastritis'' (= maagontsteking). Van daaruit kunnen diverse andere problemen van de spijsverteringsorganen veroorzaakt worden. Het ontstaan van haarballen, secundaire darminfecties, coccidiose bij volwassen dieren, alvleesklier-, lever- en galwegontstekingen zijn vaak te herleiden tot het primaire probleem in de ontstoken maag.

Medicijnen als prednison en alle pijnstillers geven bij langer gebruik bijna altijd problemen doordat zij het maagdarm slijmvlies beschadigen. Zij kunnen daarom beter slechts voorzichtig en in lage dosering worden gegeven. Een combinatie van deze twee medicijnen tegelijkertijd kan beter slechts in uiterste noodzaak bij de fret worden ingezet.

'''''Symptomen'''''

Lang niet alle fretten hebben dezelfde symptomen bij een bepaalde aandoening. Ook kunnen diverse symptomen ook passen bij andere aandoeningen dan die van het maagdarmkanaal. Dat maakt het soms erg lastig voor de dierenarts om de klachten van de fret goed te interpreteren.
Sommige fretten hebben een verminderde of wisselende eetlust. Vaak is de activiteit van het diertje verminderd en is het minder speels. Soms ook is het fretje echter weer erg onrustig en hyperactief. Er zijn fretten die bijterig worden naar hun eigenaar of naar andere fretten. “Plat liggen” komt regelmatig voor, de fret zakt even door de poten tijdens het lopen en heeft een wat starende blik in zijn ogen. Hij heeft even buikpijn. Even later loopt hij weer door alsof er niets aan de hand is. Fretten braken niet gemakkelijk dus als ze braken dan is er meestal iets aan de hand.

[[Bestand:Buikpijn Sanne.jpg|300px]]

Buikpijn

[[Bestand:Misselijk-maagpijn Pudding.jpg|300px]]

Misselijk/buikpijn. Let op de combinatie van platliggen en geknepen oogjes.

{{#ev:youtube|o7an7TczM0w}}

Dit fretje heeft duidelijk last van buikpijn.

Fretten met maagdarmproblemen hebben vaak afwijkende ontlasting. Deze kan breiig van consistentie zijn, te dun als koeienvlaai of zelfs waterdun. De ontlasting kan veel “zaadjes” bevatten ten gevolge van onvoldoende opname van voedingsstoffen. Soms is er slijm met eventueel rood bloed aanwezig. Vaak wordt er al dan niet tijdelijk een groene kleur gezien. Deze ontstaat als de ontlasting te snel door het darmkanaal gaat en is een teken dat de darmen “geïrriteerd” zijn. Als de ontlasting zwart, plakkerig en er als teer uitziet, betekend dat meestal een bloeding in het voorste deel van het maagdarmkanaal. Fretten die prooidier eten kunnen ook zwarte ontlasting hebben maar die is meestal meer gevormd en niet plakkerig. Als er onvoldoende gal bij de ontlasting komt kan deze een creme kleurige pasteuze vorm aannemen.

In de loop van de tijd valt het diertje langzaam maar zeker af en wordt de vacht dunner en dof. Vaak zijn er tekenen van misselijkheid. Vooral na het eten. Smakken, met de pootjes aan de bek krabben, speekselen en tandenknarsen zijn duidelijke misselijkheids tekenen. Ook aan lappen, tapijt of andere stoffen materiaal bijten kan een teken van misselijkheid zijn. Sommige fretten hebben een dikke wat opgeblazen buik meestal gecombineerd met stinkende ontlasting.

{{#ev:youtube|mJrhcLn1WYQ}}

'''''Diagnose'''''

Voor het stellen van een juiste diagnose is het verhaal van de eigenaar (de ''anamnese'') over de huisvesting, de voeding en de klachten die het diertje laat zien erg belangrijk. Sommige klachten die het diertje vertoond worden niet als afwijkend beoordeeld door de eigenaar terwijl dat wel het geval is.

Bij het ''klinisch onderzoek'' is het palperen (doorvoelen) van de buik van veel betekenis. Daarmee kunnen pijnlijke plekken in de buik opgespoord worden. Bij veel van deze fretten is de grote buiklymfeklier vergroot en pijnlijk. Soms is voor in de buik de maaglymfeklier te voelen als een harde en pijnlijke dikte. Deze klieren zijn de “opruimorganen” bij problemen in het maagdarmkanaal. Fretten met een ernstige maagontsteking of een maagzweer zijn meestal erg gevoelig voorin de buik waar de maag gelegen is. Ook als de lever ontstoken is kan dit meestal gevoeld worden doordat de lever dan groter, harder en pijnlijk is bij het palperen. Een obstructie in de darm of een tumor is meestal in de buik te voelen als een harde, vaak pijnlijke dikte in het midden en achterste deel van de buik.

Bij veel fretten is de milt vergroot. Bij weefselonderzoek blijkt het meestal om een goedaardige vergroting te gaan. De milt reageert namelijk vooral op ontstekingen in de buik en in het bijzonder op een Helicobacter infectie van de maag. Het verwijderen van een grote milt is dan ook niet heel zinvol tenzij deze milt zo groot is geworden dat hij een mechanische belemmering vormt voor het diertje.

Met ''bloedonderzoek'' kan soms een verhoging van de ontstekingscellen aangetoond worden. Bij ernstige maagdarm klachten kan het protein-loosing syndroom optreden waarbij het eiwit gehalte in het bloed verlaagd is. Ook het aantal rode bloedcellen kan verlaagd zijn ten gevolge van bloedverlies via het maag-darmkanaal of vanwege een onvoldoende aanmaak bij langer bestaande problemen. De leverenzymen kunnen verhoogd zijn bij problemen met de lever. Bij chronische patienten kan het zinvol zijn om het Vitamine B12 gehalte in het bloed te bepalen.

Ontlasting onderzoek is nuttig om coccidiose en Giardia infecties aan te tonen. Deze worden meestal alleen gezien bij jonge fretten en op plaatsen waar veel fretten bij elkaar worden gehouden. Een bacteriologisch onderzoek van de ontlasting kan een enkele keer ook nuttig zijn.

Op de ''röntgenfoto'' kunnen vreemde voorwerpen in de maag (haarballen, stukjes rubber, oordopjes!) zichtbaar gemaakt worden. Ook kan het vermoeden op een obstructie in de darm meestal bevestigd worden. Lever, nieren en blaas maar ook hart en longen kunnen goed in beeld gebracht worden. Met een ''echo'' is de inhoud van de maag wat minder goed zichtbaar te maken maar een obstructie in de darm weer wat beter dan met de rontgenfoto.

Voor een definitieve diagnose van een langdurige maagdarmprobleem zijn meestal ''maag en/of darmbiopten'' nodig. Dat is uiteraard niet zo heel makkelijk te doen dus wordt er over het algemeen uitgegaan van een waarschijnlijkheidsdiagnose en daarvoor een behandeling ingezet. Indien de problemen blijven bestaan is een “kijkoperatie” vaak zinvol en kunnen maag- en darmbiopten worden genomen. Deze biopten worden vervolgens naar een patholoog opgestuurd die onder de microscoop de stukjes weefsel kan beoordelen en informatie geeft over het aanwezig zijn van bijvoorbeeld ontsteking of tumoren.

'''''Specifieke maagdarm aandoeningen'''''

*'''Helicobacter maagontsteking'''

Met een recent onderzoek onder Nederlandse fretten bleek dat bij 80% van de fretten de Helicobacter Mustelae bacterie in de maag kon worden aangetoond. In eerder Amerikaans onderzoek was dit percentage veel hoger en werd hij aangetoond bij alle onderzochte dieren. De bacterie wordt overgedragen door besmette ontlasting. Waarschijnlijk worden pups al in het nest besmet. De bacterie kan in de maag van de fret een ''chronische maagontsteking'' (vooral bij oudere fretten) maar ook een acute maagontsteking met zelfs [u]maag- en darmzweren[/u] veroorzaken. Niet elke fret heeft veel last van deze infectie. Maar een maagzweer is een van de belangrijkste doodsoorzaken bij jonge fretten. Stress en verkeerde voeding zijn de belangrijkst predisponerende factoren.

Stress is mogelijk ten gevolge van een andere fret. Fretten zijn territoriale dieren en een andere fret kan, zonder dat de eigenaar het zich bewust is, een belangrijke stressfactor zijn. Stress kan ook ontstaan ten gevolge van andere huisvesting, een andere chronische ziekte of onvoldoende “enrichment” of afleiding. Wat betreft de voeding moeten we ons realiseren dat de fret een prooidier eter is. Een strikte vleeseter. Frettenbrokjes bevatten vooral veel plantaardige eiwitten en vezels. Daar is het maagje van de fret eigenlijk niet voor gemaakt.

*'''Vreemd voorwerp in het maagdarmkanaal'''

Jonge fretten onder de leeftijd van 1 jaar kauwen nogal eens op allerlei zacht materiaal zoals zacht rubber, zacht plastic en latex. Stukjes hiervan worden dan doorgeslikt en komen in de maag. Deze kunnen soms maanden in de maag blijven zitten. Bij oudere fretten zijn het vaak haarballen die zich in de maag vormen door het likken aan de vacht. Als de maag minder goed zijn werk doet zoals bij een chronische ontsteking, kunnen de haren te lang in de maag blijven en daar gaan klitten. De symptomen die deze fretten vertonen zijn vaak vaag. Pas als het voorwerp vastloopt in het (veel dunnere) darmkanaal is het fretje acuut ziek met hevige buikpijn en uitdroging. Vaak sterft het fretje binnen 2 dagen als er niet op tijd wordt ingegrepen. De behandeling varieert van laxeren tot direct chirurgisch ingrijpen.

[[Bestand:3. Haarbal uit maag.jpg|300px]]

Haarbal uit de maag

*'''Darmontsteking'''

Een darmontsteking kan veroorzaakt worden door diverse virussen, bacteriën, protozoen, voedsel intolerantie en oorzaken die niet altijd te achterhalen zijn. De ontlasting kan bekeken worden onder de microscoop of worden opgestuurd naar het laboratorium voor een bacteriologisch onderzoek (een kweek).

Recent is aangetoond dat in Nederland het ''Coronavirus'' op grote schaal voorkomt. Dit virus is in Amerika ook bekend en veroorzaakt daar E.C.E. (Epizootic Catarrhal Enteritis) ook wel “Groene-slijm ziekte” genoemd. Het virus is zeer besmettelijk. De besmetting gebeurt via contact met ontlasting van een ziek dier. Het verloop van de ziekte is afhankelijk van de lichaamsconditie van het fretje. Jonge gezonde fretten hebben vaak slechts een aantal dagen diarree. Fretten met al chronische maagdarmproblemen of andere aandoeningen kunnen ernstig ziek worden. Bij sommige fretten kan het virus de darmvlokken van de darmen ernstig beschadigen waardoor uiteindelijk chronische diarree ontstaat. Een enkele keer kan het virus een systemische ziekte veroorzaken met ontstekingen in diverse organen. Deze complicatie vertoont overeenkomsten met de aandoening “FIP” bij katten die geïnfecteerd zijn met het katten Corona virus. Het katten-Corona virus lijkt niet besmettelijk voor de fret. De fret heeft zijn eigen Corona virus variant. Helaas is de ziekte moeilijk met zekerheid vast te stellen bij het levende dier.

''Coccidiose'' en een ''Giardia'' infectie worden veroorzaakt door een parasiet in de darmen. Vooral jonge fretjes kunnen hier behoorlijk ziek van zijn. Oudere fretten hebben meestal geen problemen met coccidiose en kunnen met hun eigen afweer de infectie genezen. Echter fretten die al een afwijkend darmkanaal hebben door bijvoorbeeld een Coronavirus infectie kunnen wel problemen hebben om van deze infectie af te komen en kunnen beter behandeld worden. Met behulp van ontlasting onderzoek is de ziekte eenvoudig aan te tonen.

*'''Eosinofiele maag-darmontsteking'''

Fretten zijn strikte vleeseters toch geven wij in onze voeding vaak veel plantaardige eiwitten zoals granen. Bij sommige fretten reageert het maagdarmkanaal hierop met de productie van bepaalde specifieke (eosinofiele) ontstekingscellen. Deze fretten kunnen chronisch diarree met of zonder slijm en bloed vertonen in combinatie met gewichtsverlies. De diagnose is pas te stellen na een biopt van de maag of de darm. Corticosteroïden kunnen soms tijdelijk helpen maar een correctie van het voer is belangrijker.

*'''Tumoren'''

Tumoren uitgaande van het maagdarmkanaal komen niet vaak voor. Er zijn aanwijzingen dat tumoren in dit gedeelte van het lichaam vooral kunnen ontstaan vanuit chronische ontstekingen zoals bijvoorbeeld bij Helicobacter uitgroei. Lymfoom, een ontaarding va de lymfeklieren komt bij oudere fretten wel regelmatig voor. Hierbij kunnen ook de lever en darmen aangetast zijn.

'''''Behandeling van maagdarmproblemen'''''

Bij een vermoeden op een Helicobacter maagontsteking zal een ''antibiotica kuur'' tegen de Helicobacter bacterie worden ingezet. Deze kuur is dezelfde als die bij mensen wordt gebruikt. Echter fretten met ernstige ontsteking of maagzweer kunnen soms niet goed tegen het antibioticum Clarithromycine. Dit is namelijk erg irriterend voor de maag. Het is dan beter om eerst de maagwondjes wat te laten herstellen met ''maagzuurremmers'' en een ''maagwandbeschermer'' als Sucralfaat voordat dit antibioticum wordt ingezet. Aanvullend kunnen medicijnen tegen de misselijkheid en Vitamine B12 injecties worden gegeven.

Indien er sprake is van een vreemd voorwerp in de maag of bijvoorbeeld een obstructie in de darm, zal er ''geopereerd'' moeten worden. Een enkele keer kan een obstructie met laxeermiddel naar achteren worden gedreven, vooral als bekend is dat
het bijvoorbeeld gaat om een te groot stuk groente of fruit. Maar dit is altijd een risico want hoe langer je wacht met opereren hoe groter het risico dat het diertje sterft.

Bij diarree ten gevolge van bijvoorbeeld een Corona virus infectie kan een darm beschermend middel als Finidiar pasta of Sucralfaat gegeven worden voor een aantal dagen. Indien het fretje ernstig ziek is, is antibiotica en eventueel andere aanvullende medicatie nodig. Coccidiose bij jonge fretjes of zieke dieren kan behandeld worden met een medicijn tegen deze parasieten. Alle fretten dienen tegelijk behandeld te worden, ook de (wel besmette maar) niet zieke dieren.

''Tumoren'' van het maagdarmkanaal kunnen soms chirurgisch verwijderd worden door het stuk aangetaste darm te verwijderen. Dit is een moeilijke operatie maar voor een ervaren frettendierenarts goed te doen. Voor de behandeling van Lymfoom met aantasting van het maagdarmkanaal zie het hoofdstuk: Lymfoom.
Het verwijderen van een vergrote milt bij fretten met diarree is niet nodig. Deze milt is een reactie op de ontsteking in het maagdarmkanaal.

Het is belangrijk om kleine hoeveelheden ''goed verteerbaar voedsel'' te geven, bijvoorbeeld Royal Canin Convalescence Support Instant (het “Waltham papje”) of Hill’s A/D blikvoer. Voor fretten met ernstige problemen is het niet meer verstandig om rauw voedsel te geven.

Fretten met ernstige maagdarmproblemen kunnen het beste worden opgenomen in de ''kliniek'' waar zij via injecties en met infuus behandeld kunnen worden. Deze injecties belasten het maagdarmkanaal veel minder.
''Oudere fretten'' hebben vaak chronische maagdarmproblemen door de langdurige aanwezigheid van de Helicobacter bacterie in de maag. Zij hebben vaak baat bij een dagelijkse hoeveelheid van het Waltham papje in combinatie met 1-2x daags Sucralfaat.

'''''Preventie van maagdarmproblemen'''''

De Helicobacter bacterie is bij de fret waarschijnlijk niet uit te roeien. Wel kan met een kuur antibiotica het aantal bacteriën in de maag weer verminderd worden. Maar een uitgroei kan beter tegen gegaan worden door de fret ''goede voeding'' te geven en ''stress'' zoveel mogelijk te vermijden. Haarballen zijn meestal het gevolg van de verminderde maagmotiliteit ten gevolge van de maagontsteking. Die ontsteking moet dus ook behandeld worden. Daarnaast is het zinvol om tijdens de rui om de dag 1 cm ''haarbalpasta'' voor de kat te verstrekken. Haarbalpasta bevat veel suikers en is daarom erg gewild bij de fretten. Beter zou het zijn om alleen de vaseline te geven. Dit kan door het kopen van zuurvrije vaseline bij de apotheek of de drogist. Dit mag elke dag gegeven worden tijdens de rui. Het is echter minder smakelijk.

===Middenoorontsteking===

De laatste jaren hebben we steeds meer te maken met oorproblemen bij fretten; vaak een middenoorontsteking. De kan zich ontwikkelen tot een chronische aandoening.

Het middenoor is een inwendig gelegen gedeelte van het gehoorsysteem, wat net achter het trommelvlies ligt. Bij de fret op een moeilijk bereikbare plek, in het bot van de kop en schedel en is verdeeld in allerlei kleine ‘kamertjes’, lijkend op een honingraad.

Het is nog niet duidelijk wat precies de oorzaak is van de steeds frequenter voorkomende middenoorontstekingen, maar het vermoeden is dat oormijten een rol spelen. Deze kunnen schade aan de gehoorgang en het trommelvlies aanrichten, waardoor schimmels, bacteriën en virussen naar binnen kunnen dringen. Een goede bestrijding van oormijten lijkt dan ook erg belangrijk. Dit kan onder andere door middel van Stronghold pipetjes, verkrijgbaar bij de dierenarts. Zie [[verzorging#oormijten]]

Doordat het middenoor van de fret op een lastig bereikbare plek gelegen is, is het moeilijk een ontsteking goed te bestrijden. Antibiotica kan er vaak moeizaam komen en door de bouw is het eigenlijk niet mogelijk om te spoelen. Vaak is langdurige behandeling noodzakelijk met antibiotica en oordruppels. Hierdoor wordt een middenoorontsteking regelmatig een chronisch probleem.

Een ''acute middenoorontsteking'' is te herkennen aan:

* Scheef houden van de kop, met het aangetaste oor naar beneden
* Het in rondjes lopen
* Wankelen tijdens bewegen/lopen
* Soms tranende ogen
* Soms niet willen eten
* Soms koorts en algemeen ziek zijn

'''''Ga bij een van deze signalen direct naar een dierenarts met frettenervaring!'''''

Wordt dit niet juist behandeld, kan het een pijnlijke dood van je fretje betekenen.

''Een chronische middenoorontsteking ''geeft vaak minder duidelijke acute verschijnselen:

* Tranende ogen bij eten
* Slecht eten
* Veel kruimelen met brokjes
* Prooi laten staan
* Kuchen, hoesten en keelschrapen
* Soms wankelen met achterhand tijdens lopen
* Niet bij de oren geaaid willen worden
* Lastig in het nekvel te pakken
* Gespannen in nekspieren, vooral bij aanraken
* Afvallen

Een chronische middenoorontsteking is altijd sluimerend aanwezig. Regelmatig steekt het dan weer de kop op. Het is een zeer pijnlijke aandoening voor je dier. Fretten laten pijn erg lastig zien, dus elk klein signaal kan belangrijk zijn.

Een chronische oorontsteking kan desastreus verlopen voor je fretje als het niet onderkent en behandeld wordt. De ervaringen zijn dat fretten die een chronisch oorprobleem hebben erg vatbaar zijn voor nierontstekingen,(chronische) ontstekingen in de keel en aan de luchtwegen en er zijn vaak maag/darm complicaties door de vele antibiotica die de frettenmaagjes vaak slecht verdragen. Bovendien is er een risico dat de ontsteking doorbreekt naar de hersenen, wat onherroepelijk de dood betekent.

===Nierfalen bij de fret===

Door: Hanneke Roest, frettendierenarts.

'''De Frettenkliniek''' te Giessen

De nieren hebben een belangrijke functie in het constant houden van allerlei waarden in het lichaam. Ze regelen de zuurtegraad van het bloed, ze veranderen de bloeddruk naar behoefte van het lichaam en houden de mineralen in balans. Daarnaast zorgen ze ervoor dat afvalstoffen uit het lichaam verwijderd worden. Deze afvalstoffen, afbraakproducten van eiwitten (zoals ureum, BUN) worden door de nieren uit het bloed gefilterd en met de urine afgevoerd.

'''Nierfalen''' is een toestand waarbij de nieren niet meer goed kunnen functioneren; ze doen hun werk niet goed meer. Dit kan ontstaan ten gevolge van verschillende oorzaken: bacteriele, virale (bijvoorbeeld ADV) en protozoaire infecties, nierstenen, aangeboren en/of erfelijke aandoeningen, tumoren, een afwijkende bloeddruk, ziektes elders in het lichaam (zoals chronische ontstekingen), vergiftigingen (onder andere door antivries, druiven en rozijnen) en bepaalde niertoxische medicijnen (bijvoorbeeld Gentamycine). Veel oudere fretten hebben nierinfarcten.

Er kan sprake zijn van acuut nierfalen, chronisch nierfalen en een combinatie van de twee.

Bij '''''chronisch nierfalen''''' werken de nieren al langer slecht. De chronische ontsteking in de nieren heeft geleid tot vorming van littekenweefsel. Het littekenweefsel trekt samen en zorgt ervoor dat de nieren kleiner worden, dit littekenweefsel is blijvend.

Bij dieren met '''''acuut nierfalen''''' is nog geen sprake van littekenweefsel. Deze dieren kunnen acuut heel erg ziek worden, maar in principe kan er dan nog volledig herstel van de nierfunctie optreden.

Wanneer het dier al langer chronische nierproblemen heeft maar plotseling snel verslechtert ten gevolge van een acute infectie, is er sprake van een '''''combinatie.''''' Dit komt redelijk vaak voor.

[[Bestand:Nierfalen 1.jpg|300px]]

Normale nier: Deze bestaat uit ruim 1 miljoen eenheden (nefronen). Een nefron filtert het bloed en concentreert de afvalstoffen uit het lichaam. Deze worden in de urine afgegeven. De nefronen monden uit in een verzamelbuis, welke in het nierbekken uitkomt. De urine gaat via de ureter naar de blaas, alwaar die wordt opgeslagen.

[[Bestand:Nierfalen 2.jpg|300px]]

Chronisch nierfalen: Chronische ontsteking in de nieren leidt op den duur tot vorming van littekenweefsel. Dit littekenweefsel trekt samen en zorgt ervoor dat de nieren steeds kleiner worden. Dit noemen we schrompelnieren en deze schade is niet meer omkeerbaar.

'''''Symptomen'''''

Fretten met chronische nierproblemen vermageren, hebben een slechte eetlust en drinken en plassen vaak veel. Soms zijn ze slomer maar vaak valt aan het gedrag niet veel op. In sommige gevallen is er een vreemde 'maggi' geur te ruiken uit het bekje. Dit komt door de ophoping van gifstoffen in het bloed die eigenlijk door de nieren uitgescheiden zouden moeten worden. Enkele fretten hebben afwijkende ontlasting.
Dieren met acute nierproblemen zijn meestal wel slomer, gaan vaak 'plat' liggen en zijn vaak pijnlijk in de buik.

'''''Diagnose'''''

Indien er vermoed wordt dat een fretje lijdt aan nierfalen, zal er worden geadviseerd om een ''urineonderzoek'' en ''bloedonderzoek'' te laten uitvoeren. Bij het urineonderzoek wordt er bijvoorbeeld gekeken of de nieren nog voldoende concentrerend vermogen hebben en of er te veel eiwitten of bloedcellen in de urine lekken.

Bij het bloedonderzoek worden onder andere de ''nierwaarden'' beoordeeld (ureum, fosfaat). Deze waarden zullen pas verhogen als meer dan de helft van het totale nierweefsel is aangetast. (NB. Bij honden en katten is het ureum gehalte in het bloed minder belangrijk en wordt het kreatinine gehalte bepaald. Bij de fret geeft het kreatinine gehalte in het bloed geen goede indicatie voor het functioneren van de nieren).

Bij acuut nierfalen kunnen deze waarden enorm hoog zijn, maar er kan nog volledig herstel optreden. Bij chronisch nierfalen is de hoogte van de nierwaarden zeker gerelateerd aan de prognose. Soms zijn de nieren aangedaan, door bijvoorbeeld een heftige ontsteking, maar zijn de nierwaarden nog niet verhoogd, dan is er (nog) geen sprake van nierfalen maar van een nieraandoening.
Indien een aanwijsbare oorzaak van acuut nierfalen wordt vermoed of er nog getwijfeld wordt over mogelijke bijkomende problemen, zullen er nog extra onderzoeken worden voorgesteld.

Nierfalen is een gecompliceerde ziekte en de nieren kunnen bij iedere patient in een andere mate aangetast zijn. Daarom dient de behandeling goed afgestemd te worden op het individuele dier.

'''''Behandeling'''''

Bij een nieraandoening waarbij nog geen sprake is van nierfalen zal meestal worden volstaan met medicatie en controle afspraken.

Bij acuut nierfalen is een opname in de kliniek en een behandeling met infuus en medicatie over het algemeen de beste optie. Hierbij wordt in de gaten gehouden dat het dier ruim voldoende infuus krijgt maar dit wel voldoende uitplast. Een intensieve monitoring is erg belangrijk. Ace-remmers die in een later stadium wel gegeven worden, mogen nu nog NIET worden gegeven.

Bij chronisch nierfalen bestaat de behandeling vooral uit medicatie en voeding. Ace-remmers (b.v. enalapril, benazepril) bevorderen de doorbloeding van de nieren en verminderen de progressie van chronisch nierfalen. Fosfaatbinders (b.v. sucralfaat, lantharenol, chitosan en calciumcarbonaat) zijn vaak nodig om het fosfaatgehalte in het bloed te verminderen. Bacterien kunnen de oorzaak zijn een ontsteking in de nieren maar daarnaast zijn nierpatienten extra gevoelig voor bacteriele infecties van de urine wegen. Antibiotica kan daardoor soms worden voorgeschreven. Ten gevolge van het chronisch nierfalen kan er ook een te laag kalium gehalte in het bloed ontstaan. Dit veroorzaakt een slechte eetlust en sloomheid. Dit Kalium kan via medicatie (kaliumgluconaat) worden aangevuld. Daar een hoog ureum gehalte in het bloed de slijmvliezen in het maagdarmkanaal kan aantasten, is het soms nodig om hiervoor ondersteunde medicatie te geven.

Een ''nierdieet'' is bij honden en katten erg belangrijk bij de behandeling van nierfalen. Hill's K/D dieet voor de kat zou voor de fret een goede optie zijn. Dit dieet bevat veel lagere gehalten aan eiwit, zout en fosfaat vergeleken met een normaal frettenvoer. Hierdoor worden de nieren minder belast en komen er minder afvalproducten in het bloed. Probleem is echter dat veel fretten met nierproblemen een slechte eetlust hebben en het nieuwe minder smakelijke dieet niet willen eten. Het is belangrijker '''dat''' uw fret eet dan '''wat''' hij eet!

'''''Prognose'''''

De prognose van een fret met nierfalen verschilt sterk. Acuut nierfalen kan volledig herstellen en heeft in dat geval geen continue controles nodig. Chronische schade aan de nieren is onomkeerbaar en een deel van de medicatie zal dan ook levenslang noodzakelijk blijven. Medicijnen zijn erg belangrijk in de behandeling van chronisch nierfalen. Niet alleen leven de behandelde fretten significant langer maar daarnaast voelt het dier zich veel prettiger.

De medicatie zal echter zeker in het begin, maar ook later nog bijgesteld moeten worden naar de behoeften van uw fret. Daarvoor zijn regelmatige controles op de kliniek met bloedafname en urineonderzoek noodzakelijk.

===Pijnstilling bij de fret===

Door: Hanneke Roest, frettendierenarts.

'''De Frettenkliniek''' te Giessen

Van diverse ziekte aandoeningen van de fret weten we vanuit de humane geneeskunde dat het pijnlijk is. Een verwonding, een gebroken bot, een maagzweer, een acute middenoorontsteking, een acute nierontsteking. Het zijn aandoeningen waarbij we er van uit kunnen gaan dat het pijn doet, niet alleen bij de mens maar ook bij het dier. Naast de behandeling van de aandoening is het dan wenselijk om tevens pijnstilling te geven. Pijnstillers hebben daarnaast het voordeel dat ze ontstekingsremmend werken.

Wetenschappers zijn het erover eens dat dieren pijn precies zo ervaren als wij mensen, alleen tonen zij het anders. De fret, die nog dicht bij zijn voorouder de bunzing staat, zal niet makkelijk laten zien dat hij pijn heeft. Dat geeft zwakte aan en dat betekent in de natuur dat je er heel snel bent geweest. Dat een fretje pijn slecht laat zien wil niet zeggen dat hij het anders ervaart. Hij toont het alleen anders dan wij mensen. Aangezien een fretje niet kan praten, hebben wij als eigenaar en als dierenarts slechts de mogelijkheid het diertje nauwkeurig gade te slaan en te onderzoeken om zo aanwijzingen te krijgen of het diertje pijn heeft.

[[Bestand:Zieke fret.jpg|300px]]

'''''Pijnsignalen bij een fret'''''

Een fretje zal niet gaan huilen of verbaal uiting geven aan pijn¦tenzij je bijvoorbeeld op de staart gaat staan. Bij acute plotse pijn zal het dier dit aangeven door een dikke staart op te zetten, een schreeuw te geven en eventueel de anaalklieren te laten gaan. Chronische pijn is veel moeilijker te onderkennen. Onderstaande gedragingen kunnen tekenen zijn van een niet welbevinden of van pijn.

* Minder levendig.
* Weinig meer uit de slaapplaats komen.
* Knijpen met de oogjes.
* Verminderde eetlust.
* Plat gaan liggen; tijdens het spelen of rondlopen gaat het fretje plat op de buik liggen.
* Plots gaan bijten naar de eigenaar of andere fretten.
* Omkijken naar de buik of de flank.
* Lopen met een hoge opgebolde rug.
* Knarsetanden.
* Knagen aan stof (slaapzakje) of vloerbedekking.
* Kreupel lopen.
* Hissen en sissen. Dit kan ook voorkomen als het diertje zich niet veilig voelt. Bijvoorbeeld doordat het in een te grote groep is gehuisvest of met een fret waarmee het niet goed samen gaat.
* Een opgezette staart.
* Anaalklieren laten gaan.
* Veel trillen.

'''''Behandeling van pijn bij de fret.'''''

De belangrijkste behandeling van pijn is het oplossen van het probleem dat de pijn veroorzaakt! Bij een gebroken bot is dat het spalken of chirurgisch behandelen van de breuk. Bij een maagzweer is dat een medicinale behandeling van de maagzweer en het vermijden van stresssituaties welke eventueel de maagzweer hebben veroorzaakt.

Niet altijd is het mogelijk de oorzaak te bestrijden en soms heeft een behandeling even tijd nodig om aan te slaan. Dan zou pijnstilling wenselijk zijn.

De voor de hond en kat veel gebruikte pijnstillers (NSAID's) als Metacam® (meloxicam) en Rimadyl® (carprofen) geven helaas veel problemen bij de fret. NSAID's (Non-Steroidal Anti-Inflammatory Drugs) zijn medicijnen die de vorming van prostaglandines in het lichaam remmen. Prostaglandines stimuleren het pijngevoel, verhogen de lichaamstemperatuur (koorts) en zorgen ervoor dat bloedvaten open gaan staan (roodheid bij een ontsteking).

'''''De bijwerkingen van NSAID pijnmedicatie.'''''

Prostaglandines zijn betrokken bij de opbouw van het maagslijmvlies. Doordat de vorming van prostaglandines door de NSAID's wordt geremd, wordt het maagslijmvlies erg dun en kan het gemakkelijk geirriteerd raken door het maagzuur. De belangrijkste bijwerkingen van deze pijnstillers zijn dan ook slijmvliesbeschadigingen in de maag welke uiteindelijk kunnen leiden tot ernstige zweren in de maag. Hierdoor wordt het diertje misselijk, heeft een slechte eetlust en krijgt dunne of zelfs zwarte ontlasting. Zwarte teerachtige ontlasting geeft aan dat er bloed vanuit de maag in de ontlasting is gekomen, dit is het geval bij een maagbloeding. Een maagbloeding is gevaarlijk en kan tot de dood van het fretje leiden. Fretten die veel prooidieren eten hebben altijd een wat donkere tot zwarte ontlasting, maar die is meestal vast van vorm en vermengd met de restanten van het prooidier.

'''''Waarom hebben fretten zo snel last van deze bijwerkingen?'''''

1. Fretten missen, net als katten, het enzym UDP- glucuronyltransferase om geneesmiddelen uit te scheiden in de gal. Dat wil zeggen; ze kunnen nauwelijks 'glucuronideren'. Slechts 1/10 van de capaciteit van de hond. Hierdoor is de eliminatie-halfwaarde tijd van diverse geneesmiddelen, waaronder bovenstaande pijnstillers, sterk verlengd in vergelijking met de hond en ontstaan gemakkelijk bijwerkingen doordat het middel te lang en in een te hoge dosis in het lichaam aanwezig blijft.

2. Veel fretten hebben daarnaast vaak al in enige of meerdere mate last van maagproblemen doordat bij vrijwel alle fretten de ''Helicobacter Mustelae'' bacterie in de maag aanwezig is. Deze geeft bij uitgroei acute- of chronische ontstekingen in de maag. Het geven van bovenstaande pijnstillers kan dan heel gemakkelijk nog meer schade aan het maagslijmvlies berokkenen.

3. Oudere fretten (boven de leeftijd van 5 jaar) hebben regelmatig galweg-, lever- of nierproblemen waardoor de uitscheiding van deze medicijnen nog minder goed verloopt en het medicijn ook hierdoor in een te hoge concentratie in het bloed aanwezig blijft en door de relatieve overdosering extra schade kan aanrichten in de maag.

De combinatie van Prednison en pijnmedicatie als bovenstaande is een snelweg richting een maagzweer en is dan ook gecontra-indiceerd, niet alleen bij de fret maar ook bij de hond en kat. Deze combinatie nooit aan een fretje geven.

'''''Alternatieven voor NSAID's'''''

Dit alles maakt het niet gemakkelijk om voor bovenstaande pijnstillers te kiezen bij pijn bij een fretje. Een alternatief voor de NSAID pijnmedicatie is morfine injecties, maar deze mogen slechts door de dierenarts worden toegediend en werken kortdurend (8 uur). Bij opname in de Frettenkliniek is dat een goed alternatief. Het oraal (via de bek) ingeven van morfine preparaten is bij de paar fretten waar ik het bij heb geprobeerd niet goed bevallen. Als je deze medicatie oraal toedient geeft het ook maag-darmproblemen. De fretten werden er al heel snel erg misselijk van.

'''''Conclusie'''''

De beste pijnmedicatie bij de fret bestaat uit het oplossen van het probleem dat de pijn veroorzaakt. Als dat niet mogelijk is kunnen indien het echt noodzakelijk is, in lage dosis (de dosering als bij de kat) en om de dag of om de 2 dagen, NSAID's als Metacam® en Rimadyl® gegeven worden... mits het diertje geen maag, lever of nierproblemen heeft. Liefst zo kort mogelijk.

Aan oudere fretten (boven de leeftijd van 5 jaar) kunnen in verband met de mogelijke verminderde lever- en nierfunctie, deze medicijnen het beste om de 3-4 dagen gegeven worden. Indien klachten optreden als diarree, zwarte ontlasting of misselijkheid (smakken, braken, platliggen, knagen aan stof, knarsetanden) is het belangrijk om onmiddellijk te stoppen.

Ook is het belangrijk om op voorhand, dus al bij de start van deze medicatie, tevens maag-beschermende medicatie als Sucralfaat en maagzuurremmers te geven.

Mijn ervaring is dat deze pijnmedicatie met NSAID's, ondanks al deze beschermende maatregelen, toch vaak problemen geeft; ik gebruik het daarom persoonlijk vrij weinig en alleen kortdurend. Ik neem de dieren liever op in de Frettenkliniek en gebruik de morfine injecties tot ik de ziekte die de oorzaak van de pijn is, heb kunnen aanpakken, dan wel chirurgisch of met andere medicatie.

===Vergrote milt===

'''De grote milt bij de fret, niet te snel chirurgie!'''

Door:Hanneke Roest, frettendierenarts.

'''De Frettenkliniek''' te Giessen

De laatste weken bereiken mij berichten over fretten die geopereerd worden aan een vergroting van de milt. Dit verontrust mij omdat het in het merendeel van de gevallen niet nodig is om deze vergrote milt chirurgisch te verwijderen. Met andere woorden er worden fretten onnodig geopereerd.

De milt is een orgaan dat links voorin de buik aanwezig is. Hij ligt als een platte zachte dikte tegen de linker buikwand aan. Als hij vergroot is, is hij vaak zelfs door de eigenaar te voelen als een langgerekte platte schijf van soms wel 15 cm lengte en 5 cm. breedte.

De milt fungeert als opslagplaats voor alle bloedcellen en verwijderd oude bloedcellen uit de bloedbaan. Ze reguleert tevens het aantal circulerende bloedcellen in de bloedbaan. Daarnaast speelt ze een rol in de aanmaak van afweerstoffen.
Bij embryo’s is de milt tevens een orgaan waar bloedcellen aangemaakt worden maar deze functie verdwijnt meestal als het beenmerg gaat functioneren. Echter bij een sterke prikkeling tot aanmaak van bloedcellen kan deze functie weer in de milt ontstaan bij volwassen dieren. We noemen dat “extramedullaire hemopoëse”.

Een grote milt, soms wel 20x groter dan zijn normale grootte, komt regelmatig voor bij fretten vanaf middelbare leeftijd. Wordt deze chirurgisch verwijderd en wordt het weefsel opgestuurd naar de patholoog dan zal in vrijwel de meeste gevallen “extramedullaire hemopoëse” de diagnose zijn. Dit geeft alleen aan dat de milt wordt geprikkeld, meestal door een ontsteking in de buik, zoals bijvoorbeeld van het maag-darmkanaal, de galwegen of de lever. De milt is dus niet de '''oorzaak''' van een ziekte maar het '''gevolg''' van een ziekte. Het verwijderen van de milt heeft daarom meestal geen enkele zin. Wel heeft het zin om bij een zieke fret met een grote milt verder te gaan zoeken naar de oorzaak van de ziekte via bijvoorbeeld, de anamnese, buikpalpatie, bloedonderzoek, röntgenfoto of echografie.

Een heel enkele keer is het wel verstandig om de milt chirurgisch te verwijderen. Bijvoorbeeld als een milt zo groot is geworden dat deze een oncomfortabel gevoel kan geven aan het dier. Ook een onregelmatig gevormde milt met bijvoorbeeld een grote (meestal goedaardige) hyperplastische bult erop kan beter verwijderd worden. Een dergelijke uitstulping van de milt heeft namelijk een fragiele wand en kan makkelijk scheuren waardoor de milt kan gaan bloeden.

Is een fretje niet ziek maar heeft het diertje wel een vergroting van de milt dan kan dat het beste genoteerd worden in de patiënt gegevens bij de dierenarts, maar hoeft er meestal (nog) geen behandeling ingesteld te worden.
Een dergelijke vergroting van de milt is een typisch fretten probleem. Bij honden en katten daarentegen is een miltvergroting (zeker in de mate zoals dat bij de fret gebeurt) heel vaak wel een teken van kanker van de milt. Dit is dan ook de reden dat veel dierenartsen de neiging hebben om de milt chirurgisch te gaan verwijderen.

Soms knapt een fretje wel op na een (onnodige) operatie van de milt. De redenen hiervoor kunnen zijn:

* Meestal wordt antibiotica gegeven tijdens en na de operatie. Dit kan een gunstig effect hebben op met name de veel voorkomende maag- darmontstekingen.
* Een fretje wordt na een operatie vaak extra goed verzorgd en tijd is ook een belangrijke factor in een genezingsproces.
* Zowel in de humane- als in de dier-geneeskunde knapt een patient soms op ''ondanks'' wat de (dieren)arts doet.

[[Bestand:Operatie Hanneke.jpg|400px]]

Een grote uitstulpende bult op de milt, meestal goedaardig. Daar deze uitstulping echter een kwetsbare wand heeft kan de milt beter verwijderd worden om een fatale miltbloeding te voorkomen.

===Corona Virus===

Het Corona virus is een regelmatig opduikend virus, wat zelfs een soort epidemische vorm kan aannemen.
Corona virussen zijn veel voorkomend, bij veel verschillende dieren en mensen. Elke diersoort heeft zijn eigen specifieke Corona virus. Een kat kan geen mens besmetten en een varken geen fret, om een voorbeeld te noemen.
Bij mensen geven Corona virussen luchtweg problemen. Een bekend voorbeeld is de ernstige aandoening SARS.

Bij fretten geeft het Corona virus (CoV) maagdarm klachten of een systemische ziekte die veel op FIP bij katten lijkt.

Recentelijk is aangetoond dat het bij fretten om twee verschillende CoV gaat, waarbij het enteritis (maagdarm) virus meerdere types heeft.

Het FRCoV virus, die maagdarm ontstekingen kan veroorzaken is het meest voorkomend. Er zijn vele gradaties in symptomen en een enkele keer toont de fret helemaal geen verschijnselen. Na besmetting kan je fret even een mindere dag hebben met een keertje diarree of wat misselijkheid en verder niets. Door menig eigenaar wordt het niet eens opgemerkt. Je fret kan er ook ernstig ziek van worden, met heftige, stinkende diarree. Vaak groen van kleur en met veel slijm. In ernstige gevallen zelfs alleen bloederig slijm. Ander symptomen die bij een besmetting kunnen voorkomen zijn lusteloosheid, misselijkheid, braken, anorexie (niet willen eten). Over het algemeen hebben ze geen koorts.
Meestal zijn deze verschijnselen na enkele uren of dagen weer verdwenen. Je fret is dan nog wel enkele maanden besmettelijk!

Sommige fretten ontwikkelen na besmetting een chronische maagdarm aandoening, ECE of "groene slijm ziekte". Deze dieren blijven last houden van bovengenoemde verschijnselen. Hoe ernstiger en langer de duur van de aanwezige symptomen, hoe meer schade er aan het lichaam wordt aangericht. Op den duur is de darm zo ernstig aangetast, dat voedingsstoffen niet of nauwelijks meer opgenomen kunnen worden. Ook andere aan de spijsvertering gerelateerde organen kunnen gaan ontsteken, zoals galblaas, lever en alvleesklier. Deze dieren zijn daarbij ook gevoeliger voor allerlei andere besmettingen, doordat hun weerstand laag is. Bovendien worden ze vaak langdurig met medicijnen behandeld om ontstekingen te onderdrukken, wat ze nog extra vatbaar maakt.

Het FSCV veroorzaakt een systemische aandoening welke erg lijkt op FIP bij de kat. Lange tijd werd er gedacht dat deze systemische aandoening werd veroorzaakt door een mutatie van het FRCoV. Het blijkt sinds kort dat het om een apart virustype te gaan.
Over het algemeen verliezen deze dieren erg veel gewicht, hebben chronische diarree,braken, zijn lusteloos en tonen ziek, hebben een slechte vacht en kunnen meerdere ontstekingsverschijnselen hebben. Vaak zijn is er sprake van een longontsteking, vergrote lymfeklieren, vergrote milt en worden er bij palpatie verdikkingen in de buik waargenomen. Soms zijn er diverse neurologische verschijnselen, zoals verlammingen aan de achterpoten en epileptische aanvallen.

Helaas is deze vorm altijd dodelijk.
Voor dit type zijn nog geen betrouwbare testen beschikbaar. De enige manier om te bewijzen dat een fret met dit type virus besmet is geweest, is na het overlijden weefsel te laten onderzoeken.

Fretten kunnen op alle leeftijden besmet worden met het CoV. Hele jonge pups, oudere en zieke fretten zijn er het gevoeligst voor. Het is al regelmatig voorgekomen dat in een nest alle pups sterven, terwijl moeder na een dagje alweer vrolijk rondhuppelt. Ernstige besmettingen kunnen echter op alle leeftijden een dodelijke afloop hebben. Multi-fret huishoudens, fokkerijen en opvangen zijn met name broedplaatsen voor het virus.
Incubatietijd is van 18-24 uur tot 3-4 dagen en het is zeer besmettelijk. Het lijkt er op dat een fret na besmetting nog zo'n 9 maanden besmettelijk kan blijven, ondanks dat het dier zelf niet ziek (meer) is of enige symptomen (meer)heeft.

Tegenwoordig zijn er al goede mogelijkheden om ontlasting te laten testen voor de aanwezigheid van het FRCoV. Dit moet echter wel opgestuurd worden naar het buitenland. Vooralsnog zijn de testen in Nederland nog niet goed betrouwbaar.

Zoals gezegd is het Corona virus zeer besmettelijk. Het kan overgebracht worden door direct contact tussen de dieren, via lichaamsvloeistoffen, lucht, haren, schoenen en kleding.

Het is erg belangrijk om strenge hygiëne voorschriften na te leven indien er met (vermoedelijk)besmette dieren omgegaan wordt. Het beste is om besmette dieren apart te huisvesten. Bij het hanteren wordt geadviseerd om handschoenen, speciale kleding of een overall en rubber laarzen of schoenhoesjes te gebruiken. Voor elk dier kleding/schoeisel desinfecteren of vervangen indien er van wegwerpmateriaal gebruik gemaakt wordt. Dagelijkse reiniging van speelruimtes, kooien en speelmateriaal met een chloorhoudend product(bleekwater) wordt aanbevolen.
Het is duidelijk dat dit erg arbeidsintensief is en bij een grote hoeveelheid fretten een haast onmogelijke taak is. Het is dan ook zeer belangrijk om geïnfecteerde fretten, of vanuit een besmet gebied niet te mengen met gezonde dieren, om een uitbraak van dit virus zo veel mogelijk onder controle te kunnen houden.

Momenteel lijkt het in Nederland rustig te zijn, maar in Groot Brittannië is er sinds een klein jaar een enorme uitbraak aan de gang. Helaas zijn er dieren geëxporteerd die dragers van het virus waren en zodoende zijn er al andere Europese landen die momenteel met heftige uitbraken te kampen hebben, waaronder Denemarken en Spanje.

Communicatie tussen frettenhouders en dierenartsen onderling is belangrijk. Wees open en eerlijk over je besmettingen, om een (inter)nationale epidemie te voorkomen. Momenteel worden in Groot Brittannië en Denemarken alle besmettingen in kaart gebracht, met naam en toenaam. Dit om mogelijke verdere verspreiding te voorkomen. Het is inmiddels bekend dat her-besmettingen kunnen plaatsvinden. Na hoeveel tijd is nog niet helemaal duidelijk.

===Een te laag bloedsuiker… wat wil dat zeggen?===

Door: Hanneke Roest, frettendierenarts

'''De Frettenkliniek''' te Giessen

Regelmatig krijg ik bloeduitslagen onder ogen waarbij een te laag bloedsuiker bij een fretje is geconstateerd. Vaak wordt het diertje dan direct verdacht van het hebben van insulinomen, dat is echter lang niet altijd het geval.

'''''Wat zijn insulinomen'''''

Dit zijn hele kleine tumortjes in de alvleesklier die teveel insuline produceren waardoor het bloedsuiker daalt. De tumortjes zaaien slechts zelden uit en blijven vaak erg klein (speldenknop) maar door de productie van de grote hoeveelheid insuline zijn ze gevaarlijk voor het fretje. Insuline doet namelijk het bloedsuiker dalen. Bij een te laag bloedsuiker zal het fretje geleidelijk (in een aantal maanden) slomer worden, meer gaan slapen en afvallen. Er zijn kortdurende periodes van zwakte in de achterhand waardoor het fretje omvalt. Soms staart het diertje enige tijd in de ruimte alsof het even “van de wereld” is. Door de toename van maagzuur kan het diertje misselijkheids tekenen gaan vertonen. Uiteindelijk zal het fretje na enige tijd overlijden. Het is een langzame progressieve aandoening.

'''''Wat zijn andere redenen voor een te laag bloedsuiker?'''''

1. Een belangrijke reden van een laag bloedsuiker is de manier van meten. Niet elke dierenarts kan gemakkelijk (zonder narcose) een redelijke hoeveelheid bloed afnemen bij een fretje. Vaak wordt dan een humaan bloedsuikermetertje gebruikt, waar slechts een druppel bloed voor nodig is. Deze apparaatjes meten in capillair volbloed en geven daardoor een lagere bloedsuiker waarde aan dan de waarde die wordt gemeten in veneus plasma zoals dat in de grotere analyse apparatuur in de dierenkliniek of de laboratoria wordt gemeten. Deze waarde dient dan ook altijd omgerekend te worden! Niet iedere dierenarts is hiermee bekend.
In het afgenomen bloed moet het bloedsuiker direkt gemeten worden anders wordt het bloedsuiker opgenomen door de rode en witte bloedcellen en daardoor lager dan in werkelijkheid.

2. Een andere belangrijke oorzaak van een laag bloedsuiker bij fretten is een verminderde opname bij chronische maag-darmpatienten. Het bloedsuiker is dan meestal matig verlaagd maar als het bloedsuiker wordt gemeten met een humaan apparaatje kan de waarde erg laag lijken.

3. Ook patienten met een leverprobleem kunnen een laag bloedsuiker hebben. Na een maaltijd wordt bloedsuiker geabsorbeerd in de dunne darm en wordt daarna grotendeels als glycogeen opgeslagen in de lever en de spieren. Indien nodig komt bloedsuiker vrij uit dit weefsel (via glycogenolyse) om een goede bloedspiegel te houden.

4. Indien er sprake is van een sepsis (bloedvergiftiging) is het bloedsuiker vaak behoorlijk verlaagd door een toename van het gebruik in de weefsels en een verminderde aanmaak.

5. Levertumoren, tumoren van de (gladde) spieren of tumoren van de bloedvaatjes verbruiken veel bloedsuiker waardoor ook lage waarden gemeten kunnen worden.

'''''Wat zijn normale en wat zijn afwijkende bloedsuiker waarden:'''''

Normaliter is het bloedsuiker (gemeten in bloedplasma) bij een gezonde fret tussen de 5,2 mmol/L en 7,5 mmol/L. Een bloedsuiker tussen de 4 mmol/L en de 5,2 mmol/L is afwijkend er verdiend nader onderzoek. Dit kan veroorzaakt worden door diverse bovenstaande aandoeningen. Een bloedsuiker onder de 4 mmol/L gemeten bij een oudere fret, in combinatie met symptomen die overeenkomen met de ziekte insulinomen, waarbij andere oorzaken zijn uitgesloten en gemeten op de juiste wijze… is een waarde die sterk kan wijzen op de aanwezigheid van insulinomen.

'''Let op: Indien het bloed is gemeten via een druppel bloed met een humaan bloedsuikermetertje dan kan de waarde erg misleidend zijn indien deze niet wordt omgerekend. Een gemeten waarde van 2,7 mmol/L is namelijk sterk afwijkend maar omgerekend is deze 4 mmol/L en die waarde is niet dramatisch laag.'''

'''''Wat te doen bij een laag bloedsuiker:'''''

Indien een laag bloedsuiker wordt gemeten is altijd een volledig lichamelijk onderzoek op zijn plaats en vervolgens een volledig bloedonderzoek. Hiermee kunnen de diverse mogelijke oorzaken van het lage bloedsuiker worden onderzocht.
Bij een laag bloedsuiker ten gevolge van maagdarmaandoeningen is het van belang om die oorzaak eerst aan te pakken.

[[image:image.jpeg]]

Indien het lage bloedsuiker wordt veroorzaakt door insulinomen hangt de behandeling af van de waarde van het bloedsuiker, de mate waarin het fretje symptomen laat zien van het lage bloedsuiker en de leeftijd van het fretje. Indien het bloedsuiker nog boven de 4 mmol/L blijft en het fretje geen klachten heeft van een te laag bloedsuiker wordt eerst geprobeerd dit met aangepaste voeding op te vangen. Het bloedsuiker wordt dan elke 1-3 maanden gecontroleerd. Fretten onder de leeftijd van 7 jaar met een bloedsuiker lager dan 4 mmol/L, met klachten passend bij een te laag bloedsuiker maar verder gezond, zijn het meest gebaat bij een operatie waarbij de insulinomen worden verwijderd. Zie voor nadere informatie de website van de frettenkliniek. Indien geen operatie mogelijk is kan het beste gestart worden met een lage dosis Proglycem® (diazoxide). Door regelmatig elke 1-2 maanden het bloedsuiker te bepalen wordt deze dosis langzaam verhoogd en in het laatste stadium uitgebreid met een lage dosis prednison. De fretten “slijten” erg door deze medicatie en het regelmatig te lage bloedsuiker, ze worden steeds slomer en magerder en zullen uiteindelijk overlijden.

'''''Nieuw onderzoek'''''

In de Frettenkliniek starten we binnenkort met een onderzoek naar het gebruik van de frucosamine bepaling in het bloed bij fretten. Fructosamine is een verzamelnaam voor een aantal eiwitten waaraan bloedsuiker wordt gebonden. De hoeveelheid fructosamine in het bloed is een maat voor de gemiddelde bloedsuikerwaarde gedurende twee tot drie weken voorafgaand aan de meting. Hiermee kunnen we mogelijk het gebruik van medicatie bij de ziekte insulinomen beter reguleren.
De waarde van fructosamine is afhankelijk van de hoeveelheid eiwitten in het bloed, fretten hebben regelmatig een verlaagde hoeveelheid eiwitten in het bloed waardoor de interpretatie van het gemeten fructosamine zorgvuldig bestudeerd zal moeten worden.

Gezondheid en ziekte

2016-08-20T11:12:37Z

Mayke: /* Longworm */

==Hoe herken ik een gezonde fret?==

Om te weten of je diertje misschien iets mankeert moet je wel weten hoe een gezonde fret in elkaar steekt. Pas als je bekend bent met het gedrag en uiterlijk van een gezonde fret kun je beoordelen of het noodzakelijk is om een dierenarts in te schakelen.

De beste manier om daar achter te komen bij je eigen diertje, is veel tijd aan hem of haar besteden en hem goed te observeren. Dat klinkt heel logisch, maar vaak genoeg weten fretteneigenaren geen specifieke vragen te beantwoorden als het noodzakelijk is. Geen twee fretten zijn hetzelfde. Heb je een goede band met je dier, dan kunnen zelfs de kleinste veranderingen opvallen.

Denk er vooral aan dat fretten nog dicht bij de natuur staan en erg stoïcijns zijn. Dat betekent dat ze pijn en ongemak niet snel zullen laten zien. Zwakte in de vrije natuur staat immers gelijk aan de dood.

====Tekenen van een gezonde fret====

In de regel is een gezonde fret een vrolijk, blij en speels diertje, wat graag ondeugende streken uithaalt.
Een aantal kenmerken van de gezonde fret:

*heldere, schone en glanzende ogen

*roze en vochtig tandvlees en slijmvliezen

*schone oren

*schone neus

*volle, glanzende vacht, zonder kale plekken of huidschilfers

*zachte (roze) voetzooltjes

*onderzoekend en nieuwsgierig gedrag vertonend

*normale, stevige bruine drollen in de bak. Enigszins afhankelijk van de voeding, maar nooit dun, brijig, hard of vreemd van kleur

*schone genitaliën en anus

*normale temperatuur, hartslag en ademhaling

==Wanneer kan er iets mis zijn?==

Zoals bij alle dieren kan je fret ook iets mankeren. Sterker nog, fretten zijn erg gevoelige dieren die vrij vatbaar zijn voor allerlei aandoeningen, ziekten en niet te vergeten ongelukjes.
Een fretje zal niet zo snel laten zien dat het iets mankeert. Soms zijn het erg kleine signalen, soms overduidelijke. Over het algemeen kun je stellen dat je niet al te lang kunt wachten met een dierenartsbezoek als je dier tekenen van gezondheidsproblemen of pijn laat zien. Het zijn kleine diertjes met weinig reserves.

'''Bij twijfel altijd contact opnemen met een dierenarts met frettenervaring!'''

Een lijst met dierenartsen vind je in [[nuttige adressen|dierenartsen]]

[[Bestand:Frettenkliniek 1.jpg|400px]]

====Tekenen van een ongezonde fret ====

Er zijn veel signalen die een fretje kan afgeven als het niet lekker in zijn vel zit of iets mankeert. Hieronder alleen een lijstje met enkele algemene tekenen. Meer ziekte gerelateerde tekenen vind je in het desbetreffende medische deel.

*matte en vieze ogen. In de ogen zie je de gemoedstoestand van je dier. Als hij zich niet lekker voelt zie je dat aan de blik in de ogen

*slechte vacht (dof, dun, kale plekken)

*echt droge neus

*wit tandvlees en slijmvliezen

*afwijkende ontlasting

*uitvloeiing uit neus, oor, oog of anus

*zachte, broze of gescheurde nagels

*huidirritaties of uitslag

*vreemd gedrag

*plotseling gewichtsverlies

*koorts

*niet eten of drinken

*overdreven veel slapen

====Tekenen van een fretje in nood====

Een fret in nood laat een speciaal gedrag zien, wat in een normale toestand niet voorkomt. Vang je een of meerdere signalen op, neem deze dan serieus en handel direct om de fret uit de noodsituatie te bevrijden. Ga zo nodig direct naar de dierenarts of neem contact met je dierenarts op.

Voorbeelden van noodsignalen:

*wijd open gesperde ogen

*schreeuwen, kekkeren of heel snel achter elkaar mokken

*wegschieten naar een donker plek, meestal ergens in of onder

*heftig schokken of krampen. Dit kan gebeuren na een (hoge) val, beknelling, elektrische schok of als er op gestapt is, door een hersen of ruggenmerg beschadiging

*blazen. Normaal blaast een fret om zijn ongenoegen te tonen. Aanhoudend en luid blazen kan pijn of hoge stress aanduiden

*anaal klieren lozen

*laten lopen van urine of ontlasting

====Tekenen van een fret met pijn====

Een fret zal door zijn stoïcijnse natuur niet snel pijn laten zien. Soms is het erg moeilijk om te zien of je fret pijn ervaart. De tekenen die hieronder staan kunnen je misschien helpen met je beslissing of het verstandiger is om contact met de dierenarts op te nemen

*doffe, matte of geknepen ogen

*kreunen

*tandenknarsen

*samentrekken van de spieren bovenop de kop

*niet willen eten

*problemen met kauwen

*eten uit de mond laten vallen

*erg kruimelen met brokjes eten

*moeite met slikken

*regelmatig platliggen

*moeite met lopen; kreupelen, wankelen, ledematen niet willen belasten of omhoog houden en uit balans zijn

*zichzelf niet kunnen wassen

*overdreven likken of krabben

*doffe vacht

*niet kunnen opstaan of gaan liggen

*steeds op dezelfde kant willen liggen

*moeite hebben met uitrekken of zich opkrullen

*geluiden maken bij plassen of poepen

*wegtrekken bij aanraken

*(proberen te) bijten bij aanraking op bepaalde plek

*depressief

*inactief en sloom

*niet willen spelen, ook niet met stimulatie

*gewichtsverlies

*vreemd gedrag

'''TIP '''

Mocht het zijn dat je fret ooit een traumatische ervaring meemaakt, zorg er dan voor dat je zelf rustig en kalm blijft. Fretten voelen je stemming erg goed aan en raken nog gestresster door jouw paniek. Houd je sterk en probeer je diertje zo goed mogelijk te helpen door

*rustig en met zachte stem te praten

*het zachtjes te aaien. Al kan het verstandig zijn om uit de buurt van de kop te blijven, omdat een gestresste fret makkelijker kan bijten

*indien mogelijk de kop of het hele lijf bedekken met een doek of dekentje

*er gewoon bij blijven. Ook dieren hebben graag een vertrouwd persoon om zich heen in noodsituaties

*neem het in de nekvel als het dier in paniek is. Een fret in paniek kan zichzelf nog meer verwonden. Bovendien zal er nagekeken moeten worden wat het mankeert. In het nekvel pakken is dan de meest effectieve methode. In het nekvel pakken is normaal gesproken niet pijnlijk.

[[Bestand:11886142-ehbo-doos-met-stethoscoop-op-een-witte-achtergrond.jpg]]

==EHBO==

Er kan altijd een ongelukje gebeuren of iets aan de hand zijn, waar je als eigenaar of verzorger je fret meteen bij moet helpen.
Blijf vooral zelf rustig, praat tegen je fretje en pak het zo nodig in het nekvel. Zorg dat je rustig kunt bekijken wat er aan de hand is en hoe je het beste kunt helpen. Rustig betekent resoluut en overtuigend naar je dier toe zijn, niet alles op je gemakje doen. Zorg dat je het telefoonnummer van je dierenarts altijd bij de hand hebt, programmeer het in je telefoon!
Zorg dat eventueel andere loslopende fretjes veilig in hun kooi geplaatst worden. Dan heb je daar geen omkijken meer naar. Roep eventueel hulp in om dat te laten doen.

Het is altijd handig een klein frettenEHBOdoosje thuis te hebben. Daarin kan zitten: een schaar, een pincet, gaasjes, kleine smalle verbandrolletjes en een wat bredere verbandrol, betadine en een potje met wat maizena om een bloedend nageltje te stelpen.

Voor alle gevallen geldt dat het erg belangrijk is om een dierenarts te hebben met ruime frettenervaring. Veel dierenartsen hebben geen ervaring met fretten, of erg minimaal. Er zijn nogal wat typische frettenaandoeningen en medicijnen waar een fret erg slecht op kan reageren en die zelfs schade kunnen toebrengen! Mocht je erg grote spoed hebben en is er geen frettendierenarts in de buurt, laat dan de behandelend arts contact opnemen met een dierenarts met ruime frettenervaring.
Een lijst van dierenartsen met frettenervaring vind je hier [[nuttige adressen|dierenartsen met frettenervaring ]].

====Abces====

Een abces is een zacht, pijnlijk bultje, soms rood of geel gekleurd. Meestal het gevolg van een bijt of snijwond die gesloten is met verontreiniging binnenin (door bacterieën bijv.). Het bultje is gevuld met pus. Een enkele keer kan een graszaadje ook voor een abces zorgen.
Abcessen zijn erg pijnlijk en indien onbehandeld kan het voor een uitgebreide infectie zorgen, zelfs een bloedvergiftiging. Uiteindelijk zal je fret het met de dood moeten bekopen.
Vermoed je een abces bij je fret, ga er dan zo snel mogelijk mee naar de dierenarts, zodat deze behandeld kan worden. Vaak zal het nodig zijn om een kleine chirurgische ingreep te doen en de wond schoon te spoelen. Daarnaast zal er een antibioticum voorgeschreven worden. Niet alle antibiotica is geschikt voor fretten. Neem contact op met een dierearts met frettenervaring om zeker te zijn van de juiste behandeling.

====Aanval/Hypo ====

Wanneer de hersenen de elektrische impulsen niet meer goed kunnen herleiden ontstaat er een aanval. Dat kan enkele seconden, maar ook minuten lang duren.
De oorzaak loopt erg uiteen, het kan gaan van een laag bloedsuiker tot een ernstige oormijt-besmetting aan toe. Er zijn toevallen die heel rustig verlopen en onopgemerkt blijven, maar de meeste hebben een groot impact op de ledematen in combinatie met het verlies van controle van de blaas/darm, watertanden, en braken.
Het enige wat je kan doen als een fret een aanval heeft is hem naar een rustige, wat donkere plek brengen. Zorg dat hij zichzelf niet verwond. Houd hem weg van andere huisdieren.
Blijf zelf rustig en praat tegen de fret. Na een aanval is je fret moe en uitgeput. Probeer je fret niet tegen te houden tijdens een aanval, maar houd hem wel zo rustig mogelijk en warm. Hij zal verward zijn en door elkaar geschud zijn.
Om hem wat te stimuleren om weer tot zijn positieven te komen, doe dan wat honing of druivensuiker op zijn tandvlees. Herhaal dit elke vijf minuten, totdat hij weer een beetje bij komt. Geef hem daarna wat zacht voedsel.

====Allergische reactie====

Een allergische reactie kan ontstaan door een vaccinatie, een medicijn, voedsel of een (chemische) stof waar je dier mee in aanraking gekomen is. Houd je fret warm (bijv in een deken) en ga er meteen mee naar de dierenarts. Een heftige reactie kan snel dodelijk aflopen!
Symptomen kunnen zijn:

*zwelling in het gezicht, met name in en rond de ogen, lippen en neus

*uitslag

*kwijlen

*diarree

*bleke slijmvliezen

*toevallen en heftig trillen

*zwelling op de entplaats

De dierenarts zal met medicatie en eventueel infuus je diertje er boven op proberen te helpen.

====Beknelling====

Het kan voorkomen dat je fretje ergens tussen vast komt te zitten. Hetzij doordat het ergens zijn nieuwsgierige neus ingestoken heeft, maar er geen ruimte was voor de rest van het lijf. Hetzij doordat je per ongeluk op een pootje hebt gestapt. Bekijk altijd nauwkeurig of er zwelling gaat optreden nadat je je diertje bevrijd hebt. Heeft het pijn of bloed het ergens? Is dat het geval, neem dan contact op met je dierenarts.
Is je fretje bewegingsloos, loopt het duidelijk mank of valt het om? Ga dan met grote spoed naar de dierenarts!
Valt het mee, maar is er toch sprake van bijvoorbeeld een beetje zwelling op het pootje, probeer dan zo ver je fret het toelaat, de zwelling te koelen onder een koude kraan of met een coolpad (nooit direct op het dier leggen, maar een doek er tussen).

====Bijtwonden====

Mensen met fretten hebben vaak ook andere dieren in huis. Vaak gaat alles naar wens, mocht er van agressie onderling sprake zijn dan kan een beet van een ander dier op de loer liggen.

Als je fret wordt gebeten door een ander huisdier, spoel dan de wond direct goed uit met koud/lauw-warm water.
Als de wond erg bloed, probeer deze dan voorzichtig met een gaasje of washandje wat dicht te duwen. Ga dan onmiddellijk naar je dierenarts.
Een kattenbeet kan gevaarlijk zijn vanwege de hoeveelheid bacteriën in het speeksel, een beet van een kat vraagt vaak om een bepaald soort antibiotica.
Is je fret gebeten door een dier in het wild of een verdwaald dier, ga dan direct naar een dierenarts. Het is niet geheel onwaarschijnlijk dat je dier besmet zou zijn geraakt met rabiës(hondsdolheid). Preventief handelen is dan noodzakelijk. Let goed op eventuele veranderingen bij je fret.

====Botbreuken====

Fretten zijn zeer flexibel en veerkrachtig, maar toch kunnen er beenverwondingen ontstaan die je zonder een röntgenfoto niet kunt herkennen.
Houd je fret bij een beenbreuk zo rustig en stabiel mogelijk. Probeer niet zelf vast te stellen wat er aan scheelt, maar '''ga direct naar een dierenarts'''.
Heeft je fret een gebroken beentje of een gewonde rug, hinkt hij of vertoond hij pijn bij het lopen? Pak hem dan voorzichtig op en leg hem in zijn kooi, '''bel dan onmiddellijk de dierenarts.''' Houd je fretje goed warm.
Voor het vervoer naar je dierenarts wikkel je je fret in een doek om de ledematen zo stil en stabiel mogelijk te houden onderweg.

====Braken====

Braken kan worden veroorzaakt door verschillende oorzaken, variërend van slecht voedsel tot een blokkade (verstopping). Soms is er iets in de maag gekomen wat fout uitpakt en de fret doet braken.
Houd een brakende fret altijd goed in de gaten. Het braken heeft vaak te maken met maagproblemen of de een of andere achterliggende ziekte.
Ontstaat het braken door een blokkade, een haarbal of een ongewenst voorwerp in de maag (rubber of iets dergelijks), dan is spoedeisende hulp noodzakelijk en zal de dierenarts d.m.v. een operatie de blokkade op moeten lossen.

====Brandwonden====

Hoewel dieren door hun natuurlijke afkeer voor vuur en extreme hitte minder frequent brandwonden oplopen, is het toch nuttig te weten wat te doen als het noodlot toeslaat. Brandwonden kunnen veroorzaakt worden door vuur, straling (bijvoorbeeld zonlicht), electriciteit en chemicaliën. Let altijd goed op je fret in de buurt van open haarden, ovens en bij het roken van sigaretten.

Brandwonden kunnen worden opgedeeld in 3 graden:

* eerste-graads brandwonden, hierbij zijn slechts de oppervlakkige huidlagen aangetast, toch zijn ze pijnlijk. De huid is rood en licht gezwollen. Als je op de huid drukt wordt ze wit. Na 1 à 2 dagen laat de verbrande huid los.

*tweede-graads brandwonden, deze dringen dieper in de huidlagen door, zodat de huid blaren krijgt die gevuld raken met transparante vloeistof. Ze zijn zeer pijnlijk.

*derde-graads verbranding tast de volledige dikte van de huid aan. De huid kan wit zijn of zwart verkoold. Haren komen makkelijk los. Als ook de huidzenuwen zijn beschadigd veroorzaken ze weinig of zelfs geen pijn.

Tijdens contact met een heet voorwerp of vlam wordt een grote hoeveelheid warmte opgeslagen in het weefsel. Deze warmte wordt geleidelijk vrijgegeven aan het omgevend weefsel. De verbranding gaat dus eigenlijk nog een tijdje door nà het contact, ook al was dat slechts van korte duur.

Tijdens en na een operatie is toevoer van warmte meestal noodzakelijk, dit om de fret weer op temperatuur te krijgen of te houden. De dierenarts maakt daarvoor gebruik van een couveuse, die is daarvoor het meest geschikt. Ook kunnen warmtematjes gebruikt worden, maar wees daar voorzichtig mee. Je fret mag immers niet te warm worden, daar kunnen ze immers heel slecht tegen. Regelmatig zal ook de temperatuur van je fret gemeten moeten worden bij het gebruik van een warmtematje. Het zal niet de eerste keer zijn dat een fret door verkeerd gebruik van een warmtemat brandwonden oploopt.
Ga hier dus heel nauwkeurig mee om, neem voordat je een warmtemat gaat gebruiken altjd eerst even contact op met een ervaren frettendierenarts voor het nodige advies.

[[Bestand:Brandwonden door warmtematje.jpg|300px]]

brandwonden na het foutief gebruik van een warmtemat

'''Wat te doen bij brandwonden'''

Koel de plek met lauwwarm water gedurende minstens 10 minuten. '''Ga daarna meteen door naar een dierenarts'''.
Gebruik nooit olie, ijs, ijswater of ontsmettingsmiddelen om de huid te koelen daar deze de gekwetste huid alleen maar verder kunnen beschadigen. Een verzachtende brandwondenzalf zoals Flammazine mag wel. Prik blaren niet open.
Zie ook [http://www.frettenkliniek.nl/ziekten-en-aandoeningen/huidaandoeningen#brand]

====Diarree====

Diarree kan een symptoom zijn van vele soorten van ziekten. Inwendige parasieten kunnen de oorzaak zijn, een obstructie of het kan een teken zijn van een dodelijke ziekte zoals leverziekten. Het is zaak de fret met diarree zo snel mogelijk te laten behandelen, omdat veel kostbare vloeistoffen verloren raken omdat het lichaam het voedsel niet langer absorbeert.
Als diarree langer dan een halve dag aanhoudt, maak dan een afspraak bij je dierenarts en neem een monster van de ontlasting mee. Hij kan deze dan meteen nakijken.

====Electrische schok====

Elektrische schokken kunnen vrij hevig zijn en zo mogelijk je fretje doden. Je kan zelf vrij weinig doen, alleen '''onmiddellijk met je fret naar de dierenarts te gaan'''. Houd hem tot die tijd warm en zo rustig mogelijk, praat zachtjes tegen je fret, je stem zal hem kalmeren.
Een elektrische schok is meestal het vervolg van het kauwen op elektriciteitsdraden. De meeste problemen zullen bij een schok ontstaan in de mond, de tanden en het tandvlees.
Houd er rekening mee dat beschadigde snoeren ook brand kunnen veroorzaken. Behandel eerst je fret en bekijk pas daarna de schade aan de snoeren en vervang de aangevreten snoeren onmiddellijk. Zorg dat de fret er nooit meer bij kan.

====Homeopathie====

Gezonde dieren voelen zich fit en vitaal. Het afweersysteem is in staat om alle processen in het lichaam goed te coördineren en de invloed van ziekteverwekkers is minimaal. Wanneer er gezondheidsklachten ontstaan betekent dit, dat het herstellend vermogen ontregeld of verzwakt is. Soms heeft het lichaam hulp nodig om weer in balans te komen. Homeopathie is een geneeswijze waarbij met medicijnen op natuurlijke basis, niet alleen de klachten worden behandeld, maar ook het zelfherstellend vermogen van het dier wordt gestimuleerd.

Wanneer de fret zich "anders dan anders" gedraagt of er sprake is van een langer durend gedragsprobleem, dan zou homeopathie ook een waardevolle betekenis voor de fret kunnen zijn. Deze problemen kunnen namelijk veroorzaakt worden doordat uw fret zich niet lekker voelt.

Ook kunnen er oorzaken zijn waardoor hij emotioneel gezien uit balans is gebracht. Hierbij kun je denken aan

*ziekte
*verhuizing
*mishandeling
*overlijden van een maatje
*angsten
*etcetera

====Huiduitslag====

Merk je dat je fret uitslag, bultjes, puistjes of schilfers heeft, neem dan contact op met de dierenarts. Ga niet zelf aan de gang met zalfjes of shampoo's. Die kunnen meer kwaad dan goed doen.
Een schilferige, droge huid kan te maken hebben met slechte voeding. Zorg voor een goede voeding met hoge voedingswaarden en voldoende vet. Het kan ook een symptoom zijn van bijnieraandoeningen.
Kleine zwarte plekjes op de staart van je fret kunnen 'mee-eters' zijn. Dit als gevolg van vuil en stof wat is blijven plakken aan de vetafscheiding van de huid. '''Knijp ze nooit uit!''' Heeft je fret hier last van, was het staartje dagelijks met lauwwarm water en gebruik een wattenbolletje om hiermee over de huid te wrijven en het zacht te maken. Na enkele dagen zal er al verbetering zijn.

'''LET OP:''' huiduitslag kan duiden op een besmetting met hondenziekte of een allergische reactie. Neem direct contact op met een dierenarts als dit plotseling optreedt of verergert.

====Oogletsels====

Door het onderling spelgedrag van fretten kan heel makkelijk oogletsel ontstaan.
Ook vreemde stoffen in de ogen zijn altijd mogelijk. Als je fret een kras op het oog oploopt, spoel het oog dan met koud water. Heeft je fret een vreemde stof in het oog of een korrel zand of iets dergelijks, ga dan naar de dierenarts om verdere beschadiging te voorkomen.
Oogschade bij je fret vraagt altijd om ervaren deskundige hulp.

====Penisbotje====

Mannelijke fretten (rammen) hebben op de buik een penis ter de hoogte van de navel. In de penis zit het penisbotje dat de vorm van een J heeft met aan het einde en klein haakje. De mogelijkheid bestaat dat de voorhuid opschuift als een fretje langs gaas of tralies omhoog of omlaag klimt (of een ijzeren trapje af gaat), en aan dit haakje vast komt te zitten aan het gaas of de tralies.
Door het vast blijven zitten schrikt de fret en trekt zich los wat gepaard kan gaan met veel pijn, er kan een forse beschadiging (afscheuren van het penisbotje) of bloeduitstorting ontstaan van het omliggende weefsel. Ook kan het gebied eromheen gaan ontsteken rond het gebied dat geiïrriteerd is.
Ga direct naar een ervaren frettendierenarts als je fret dit is overkomen om na te laten kijken wat de werkelijke schade is.

====Ringworm====

Ringworm is een schimmelinfectie en erg besmettelijk, ook voor mensen. Katten kunnen dragers zijn, zonder er zelf last van te hebben.
Je kunt het herkennen aan kleine, kale en soms schilferige plekjes over het lichaam of rondom de teentjes. Deze plekjes kunnen groot en rond worden, soms met een rood en korstig oppervlak. Het geeft veel jeuk. Door de grote jeuk kunnen er secundaire huidinfecties ontstaan, vanwege het vele krabben. Ga er mee naar de dierenarts voor de juiste behandeling en behandel alle aanwezige huisdieren mee. Ook als ze nog geen tekenen van besmetting geven.
Houd aangetaste dieren apart, draag handschoenen bij het behandelen en was al het beddengoed, mandjes en dergelijke uit op minimaal 60 graden. Sop borstels, kooien en speelgoed met een 1:10 Dettol oplossing. Sporen van ringworm kunnen buiten hun gastheer tot 18 maanden overleven en voor herbesmetting zorgen. Volg de aanwijzingen van de dierenarts over het reinigen en desinfecteren van de leefomgeving.

====Shock ====

In een shock zijn komt meestal als reactie op een eerdere verwonding, ziekte of ernstige angst. Zorg dat je altijd honing, nutri-gel of druivensuiker in huis hebt om dat je fretje te kunnen geven bij problemen.
Kenmerken van een Shock zijn:

*zeer snelle ademhaling

*sloomheid

*piepen

*snelle hartslag

*bleke neus, huid, oren en (blauwachtig)tandvlees

*apathie

*diarree

Je kunt je fret helpen door hem warm en rustig te houden. Rol zijn lichaam in een handdoek, deze mag wat warm gemaakt worden in de magnetron, maar niet te warm!
Laat het hoofd van de fret altijd vrij. Praat zacht en geruststellend tegen je fretje en dim de lichten in de kamer. Soms is een beetje honing of nutri-gel op het tandvlees nuttig.
Laat hem niet eten of drinken, hij heeft het al moeilijk genoeg om te ademen, er is bijna nooit een slikreflex.
Zorg ervoor dat je auto opgewarmd is voor je vertrekt naar de dierenarts. Laat je dierenarts weten welke maatregelen je al hebt genomen en hoe hij daarop reageerde. De dierenarts zal vloeistof gaan toedienen voor een snel herstel. Is de shock ontstaan als gevolg van bloedverlies, dan krijgt hij soms een bloedtransfusie, wat levensreddend kan zijn.

====Longworm====

Onlangs is in Nederland tijdens een sectie bij een fret longworm (Aelurostrongylus Abstrusus) gevonden. Het is een haarvormige worm van ongeveer 7 tot 10 mm die voornamelijk bij de kat is aangetoond. Longwormen bij fretten zouden veel vaker kunnen voorkomen dan tot nu toe gedacht werd.

Fretten kunnen zich besmetten door het eten van met longworm larven besmette slakken of door het eten van (wilde) muizen, vogels of kikkers die deze slakken hebben gegeten.
De door de fret opgegeten larven doorboren de darmwand en gaan via de bloedbaan naar de longen. Daar worden ze volwassen en beginnen na 4 weken met het produceren van eitjes. Deze eitjes komen uit in de longblaasjes waarna de larven worden opgehoest en doorgeslikt en via de ontlasting weer in de buitenwereld komen. De larfjes kunnen worden opgenomen door kikkers, slakken, kleine knaagdieren en vogels, waar ze zich verder ontwikkelen tot besmettelijke larfjes die weer door een volgende fret of kat kunnen worden opgenomen. Zes weken na een infectie kunnen bij katten de eerste larfjes dan weer in de ontlasting gevonden worden.

Waarschijnlijk verloopt een infectie met longworm meestal subklinisch. Dat wil zeggen dat de fret er geen verschijnselen van heeft. Sommige fretten kunnen wel klachten krijgen. Deze klachten passen vaak bij keelontsteking en bronchitis verschijnselen, zoals hoesten en kokhalzen. Bij lichamelijk onderzoek is de keel vaak gevoelig. Er kan veel slijm worden opgehoest.

Bij fretten die hoesten kunnen longfoto’s worden gemaakt maar daar veel fretten afwijkingen in de longen vertonen is dit niet bewijzend. Met onderzoek van de ontlasting is de diagnose wel met zekerheid te stellen.
Verse ontlasting wordt ingezet in een zogenaamde Baermann test. Hierbij wordt gekeken of er larfjes in de ontlasting zitten. Vals negatieven uitslagen kunnen voorkomen doordat de fret al klachten heeft voordat de volwassen wormen eitjes hebben gelegd of omdat de larven niet elke dag via de ontlasting worden uitgescheiden. Daarom is het verstandig om een aantal keren deze test te laten uitvoeren. Ook is het mogelijk om larven aan te tonen in sputum monsters die onder narcose uit de keel of luchtpijp worden verkregen.

Longworminfecties bij de kat en fret zijn heel goed te behandelen met een ontwormmiddel. Een pipet Advocate® voor de kleine kat, kan in de nek van de fret gedruppeld worden en is voldoende. De in de longen aanwezige wormen worden hierdoor gedood. Het duurt een paar weken voor het hoesten is verdwenen. Fretten die buiten komen en (naakt)slakken eten kunnen het beste preventief 2x per jaar worden behandeld met dit middel.

====Snijwonden====

Was de snijwond voorzichtig uit met koud water, om deze vervolgens met een zachte maar stevige druk dicht te duwen. Gebruik daarbij een goed, schoon hygiënisch gaasje of schoon washandje. Als het mogelijk is, draai er dan een verbandje om, maar vooral niet te strak.
Je fret kan ook inwendige schade hebben opgelopen die je zelf niet kunt zien, dus een bezoek aan de dierenarts is hier ook wenselijk. Mogelijk is, om geen infectie op te lopen, een antibiotica kuur gewenst. Vergeet niet dat fretten niet veel bloed kunnen verliezen.

====Vergiftiging====

De behandeling van een vergiftiging hangt geheel af van hetgeen je fret heeft binnen gekregen, wat de geconsumeerde stof was.

'''Ga direct naar de dierenarts''' en neem, indien mogelijk, datgene wat je fret gegeten heeft mee zodat de dierenarts een goed beeld krijgt van wat je fret heeft binnengekregen.

Kijk ook bij [[huisvesting#giftige_planten]] en [[huisvesting#giftige_huis-tuin-en-keuken_producten]]

====Zonnesteek====

Fretten zijn zeer gevoelig voor een zonnesteek.
Een temperatuur van meer dan 26,6 Celsius kan in sommige gevallen dodelijk zijn voor je fret. Met name zieke en oudere dieren zijn erg kwetsbaar.
Tekenen van een zonnesteek zijn :

*zwaar hijgen

*slijm uit de neus of mond

*extreme sloomheid

*verlies van bewustzijn.

De belangrijkste doelstelling is om de temperatuur van je fret naar beneden te brengen, dit moet echter ''heel langzaam'' gebeuren, anders riskeer je dat je fret in een schok terecht komt.
Een directe afname in temperatuur kan ook leiden tot de dood.

''Verlaag de temperatuur van je fret op de volgende manieren:''

*haal de fret onmiddellijk uit de zon en warmte,

*geef hem wat water te drinken via een lepeltje, behalve als je fret bewusteloos is, dan ''NOOIT ''vloeistof toedienen!

*pak niet te koud water en koel de pootjes van de fret hiermee, ook in de lies en op plaatsen waar minder beharing voorkomt, zoals op de lage buik. Gebruik daarvoor een washandje.

Je kunt de fret ook onderdompelen in ''lauw water'', maar houdt zijn hoofd en de bovenkant (de helft) van zijn lichaam altijd boven water! Het water dat verdampt op de huid zal het lichaam afkoelen en de temperatuur verlagen. Dompel de fret nooit in koud water, de schok zou hem kunnen doden!
Je kunt de fret ook af laten koelen met behulp van een ventilator, deze methode is niet zo effectief, maar altijd nog beter dan niets in een noodsituatie. Ga dan onmiddellijk naar de dierenarts. Deze zal extra vloeistof toedienen en zo nodig medicatie en of andere hulp bieden.
Neem in warme maanden altijd water mee voor onderweg. Probeer de fret onderweg koel te houden door middel van plastic colaflessen, gevuld met bevroren water in zijn kooi of carrier te leggen. Wikkel de flessen altijd in een handdoek en houd ze in de kooi. Dit is een gemakkelijke manier om het je fret bij warmte zo prettig mogelijk te maken.

Wat goed werkt voor je fret om bij extreme hitte oververhitting te voorkomen is het plaatsen van een airco in de ruimte waar je fretje het meeste zit.
Helaas is niet iedereen in het bezit van een airco, er is echter wel een manier om de temperatuur in je kamer toch wat te verlagen door middel van een ventilator en bevroren ijs.
Wat je nodig hebt zijn een ventilator en 4 flessen bevroren water per ventilator.
Leg de 4 flessen water in de diepvries totdat deze volledig bevroren zijn.
Zet de ventilator aan en zet twee van de vier bevroren flessen water voor de ventilator. Als de twee flessen zijn ontdooit wissel je deze om tegen de andere twee bevroren flessen in de vriezer en leg je de ontdooide weer terug, zo blijf je steeds reserves houden.

==Ziekten en aandoeningen==

===Aleutian Disease===

Door: Hanneke Roest, frettendierenarts.

'''De Frettenkliniek''' te Giessen

In 2005 bleek dat uit Nieuw Zeeland geimporteerde fretten vrijwel allemaal besmet waren met het Aleutian Disease virus. Velen stierven op jonge leeftijd. Het virus kon zich in Nederland en de rest van Europa verspreiden doordat de dieren pas na maanden (soms jaren) ziek werden. Dankzij de samenwerking tussen de Frettenkliniek, de frettenverenigingen (met name de financiele steun van Stichting de Fret), de opvangcentra, de fokkers, het C.F.E. (Cooperatie van Fokkers van Edelpelsdieren) en dierenartsen konden we de ziekte in Nederland al na een paar jaar onder controle krijgen. Op dit moment lijken er nog slechts enkele geisoleerde fretten met deze aandoening in Nederland aanwezig.

'''''De oorzaak'''''

De ziekte wordt veroorzaakt door het Aleutian Mink Disease Virus (ADV), dit is een Parvovirus dat de nerts, fret en andere marterachtigen kan infecteren. Het virus is in de verte verwant aan het honden en katten Parvovirus maar heeft een geheel andere structuur. Er zijn vijf nertsenstammen en tenminste drie frettenstammen geisoleerd. Er wordt aangenomen dat de fretten stammen variaties (mutanten) zijn van het nertsvirus. Het lijkt er op dat de ene stam meer schade kan aanrichten dan de andere stam en dat er dus net als bij griep een verschil in virulentie kan bestaan. Diverse uitbraken van Aleutian disease zijn beschreven in Amerika, Canada, Japan en Engeland.

'''''Het verloop van de ziekte'''''

Er wordt algemeen aangenomen dat besmetting plaats vindt via direct en indirect contact met lichaamsvloeistoffen als bloed, speeksel, urine en ontlasting. Het is gebleken dat intensief contact nodig is om de ziekte te verspreiden. Het kan een aantal maanden tot wel een paar jaar duren voordat een fretje ziek kan worden na een besmetting met het Aleutian Disease virus. ADV veroorzaakt een enorme toename van antilichamen (afweer) in het bloed. Normaliter moeten deze antilichamen het virus onschadelijk maken maar om onbekende redenen doen zij dit niet. Deze antilichamen kunnen bij fretten "immuuncomplexen" vormen welke neerslaan in diverse organen ( o.a. nieren, lever, galwegen, ruggenmerg, maagdarmkanaal, bloedvaten en blaas). Hierdoor ontstaan ontstekingen in deze organen. Als er een milde ontsteking aanwezig is dan lijkt de fret redelijk normaal. Bij een ernstige ontsteking zal het fretje ziek worden en symptomen vertonen afhankelijk van welke organen zijn aangetast. Daarnaast veroorzaakt het virus een verzwakking van de afweer waardoor het fretje minder weerstand heeft tegen andere infecties.

'''''De symptomen'''''

In Nederland werden de meeste geinfecteerde fretten (CIEP test positief) ook daadwerkelijk ziek maar de symptomen konden sterk varieren. De ziekteverschijnselen zijn sterk afhankelijk van de plaatsen in het lichaam waar de immuuncomplexen een ontsteking veroorzaken. Plotselinge sterfte van dieren in een goede conditie zonder voorafgaande ziekteverschijnselen is mogelijk.

De meeste fretten zijn echter al een tijdje ziek en vertonen in hoofdlijnen een van de twee volgende ziektebeelden:

1. Chronisch progressief verlopende ziekte" waarbij het dier langzaam maar zeker steeds zieker wordt met verschijnselen als: gewichtsverlies, slechte vacht, lusteloosheid en slechte eetlust. Bloedarmoede en bloed in de ontlasting kunnen aanwezig zijn. De meeste fretten ontwikkelen uiteindelijk een slechte lever- en nierfunctie. Bij fretten met AD zijn tevens oogontsteking, longontsteking en hartproblemen mogelijk.

2. Neurologische problemen beginnend met zwakte of verlamming van de achterhand. Deze kan zich uitbreiden naar voren. Soms treedt herstel op van de neurologische symptomen.
Het is belangrijk om te beseffen dat bovenstaande symptomen ook heel goed bij andere ziekten van de fret aanwezig kunnen zijn. Het is daarom absoluut onmogelijk om op basis van louter de symptomen de diagnose te stellen!

'''''De diagnose'''''

Een definitieve diagnose is tijdens het leven niet te stellen. Er zijn wel verschillende testen beschikbaar die een sterke aanwijzing kunnen geven dat een fret is besmet met ADV:

1. ''Eiwit-elektroforese van bloed.''
Sommige fretten met Aleutian Disease vertonen een stijging van een bepaalde eiwitfractie (gammaglobulinen) in het bloed.

2. ''De CIEP (of CEP) test van bloed.''
Deze Counterimmunoelectroforese test toont antilichamen aan tegen ADV in het bloed. De test is zeer betrouwbaar en wordt reeds jarenlang gebruikt voor de diagnostiek bij nertsen en fretten over de hele wereld. Deze test bleek van veel waarde bij het aantonen en de verspreiding van de ziekte in Nederland. Dieren met een positieve CIEP test bleken voor het overgrote deel uiteindelijk allemaal ziek te worden.

3. ''DNA in situ hybridisatie test.''
Hierbij wordt het DNA aangetoond in de cellen alwaar het een ziekelijke verandering heeft veroorzaakt. De test is erg gevoelig en toont aan dat het dier inderdaad ziek is geworden door het Aleutian virus. De test is 100% betrouwbaar. Deze test is in Nederland niet aanwezig, wel in Amerika. De eerste Nederlandse monsters zijn dan ook naar Amerika verstuurd voor een duidelijke definitieve diagnose op weefsel van gestorven dieren.

De testen 1-2 tonen slechts aan dat het dier in contact is geweest met virus. Fretten kunnen jarenlang drager zijn voordat ze ziek worden, al die tijd zijn ze helaas wel een mogelijke bron van infectie voor andere fretten. Weefselonderzoek door de patholoog (van weefselbiopten of een postmortale sectie) kan een waarschijnlijkheids diagnose geven. In combinatie met een positieve CIEP test en uitsluiting van andere oorzaken van ziekte, kan dit na de dood van het dier wel een zeer sterke aanwijzing zijn voor Aleutian Disease. Testen die gebruikt worden voor het aantonen van het honden Parvovirus zijn niet betrouwbaar voor het aantonen van ADV bij fretten. Fretten met een tatoeage op de buik van Mystic Ferrets (zoals op bijgaande foto) bleken vaak het ADV virus bij zich te dragen.

'''''De behandeling'''''

Er bestaat géén behandeling voor deze ziekte. De fretten kunnen eventueel ondersteund worden met speciale voeding, ontstekingsremmers en antibiotica. De omgeving (in een huishouden) is vaak moeilijk te ontsmetten. De aanbevolen middelen (10% natronloog of parvocide desinfectantia) zijn vaak erg agressief om in een woning te gebruiken. Bij nertsenfarms is bekend dat het ADV virus langdurig in de omgeving kan overleven.

'''''Preventie'''''

Er is geen vaccin beschikbaar. Fretten die positief zijn met de CIEP test kunnen het beste geisoleerd worden. Dat wil zeggen dat ze niet in contact dienen te komen met andere fretten dan die van het huishouden waar ze in leven. Dus niet meenemen naar frettendagen. Deze dieren hoor ook niet thuis in een frettenopvang of pension vanwege het grote besmettings risico. Het lijkt niet zo zinvol om ze in het huishouden waar ze leven apart te houden van de andere fretjes. Die hebben immers al lang contact gehad met de positieve fret. Hoewel het blijkt dat fretten hun eigen Aleutian virus stammen hebben is het toch niet verstandig om fretten te huisvesten in de buurt van nertsen.

'''''Wanneer testen met de CIEP test'''''

Pups kunnen getest worden vanaf vanaf 4 maanden leeftijd. We testen vanaf die leeftijd omdat het immuunsysteem dan pas goed is ontwikkeld.
Na de Nobivac Puppy DP enting kan het beste een maand worden gewacht. Er bestaat een heel kleine kans dat de test hierdoor wordt beinvloed.
Fretten die uit het buitenland worden geimporteerd adviseer ik om zowel in het land van herkomst als in Nederland te laten testen met de CIEP test.

[[Bestand:Ontsteking in AD nier Small.jpg|400px]]

Ontstoken nier

[[Bestand:Tattoo fret.jpg|400px]]

'Mystic Ferret' fret met tatoeage

===Anaalklier problemen===

Door: Hanneke Roest, frettendierenarts.

'''De Frettenkliniek''' te Giessen.

Dat een fretje een bepaalde geur bij zich heeft, is de fretten-liefhebber wel bekend. Sommige mensen vinden dat stinken, zelf vind ik de geur wel prettig. Het schijnt dat deze geur (sterk verdund) ook wel in parfums wordt gebruikt.

'''''Functie van de anaalklieren'''''

Helaas zijn er echter ook fretjes die een wel erg penetrante geur verspreiden. Deze fretjes zijn òf nog niet gecastreerd òf ze laten hun anaalklieren lopen òf beide. Anaalklier-vocht is bedoeld om het territorium af te bakenen. Er wordt als het ware een geurvlaggetje neergezet met de bedoeling dat andere fretten weten dat dit is het terrein is van de betreffende fret. Het "sleetje rijden" dat sommige fretjes kortdurend doen nadat ze op de frettenbak zijn geweest, is bijvoorbeeld ook markering van hun terrein waarbij wat anaalkliervocht wordt achtergelaten. Dit markeren gebeurt vaker bij ongecastreerde mannetjes omdat zij door hun opspelende hormonen een behoorlijke territorium-drift kunnen ontwikkelen. Daar de fret van nature geen groepsdier is, is dit gedrag een belangrijk onderdeel in de verdeling van de leefruimte.
Het legen van de anaalklieren tengevolge van angst komt bij fretjes slechts zelden voor.

In ''Amerika'' worden de anaalklieren al op 6 weken leeftijd verwijderd tezamen met castratie of sterilisatie. Amerikanen houdenvan gemak. Er wordt een standaard huisdier verkocht dat in ieder geval niet terug gebracht hoeft te worden ivm onwelriekend ruiken. In ''Nederland'' is het verwijderen van anaalklieren wettelijk verboden tenzij er een diergeneeskundige reden voor is. Hoewel ik vind dat de Amerikanen naar mijn idee wel iets te graag het chirurgisch scalpel hanteren, zit er mogelijk wel een klein voordeel aan deze methode. Met het verwijderen van de anaalklieren ontneem je de fret een mogelijkheid tot communicatie; tot markering oftewel tot het afbakenen van zijn terrein. In (te) grote groepen zou dit mogelijk voor een vermindering van stress kunnen zorgen.

'''''Ontsteking van de anaalklieren'''''

Regelmatig wordt mij gevraagd of de hazelnoot grote ''knobbels'' naast het poepgaatje bij de fret niet veel te groot zijn en of de anaalklieren misschien zijn verstopt. De fret is echter familie van het stinkdier en behoort grote anaalklieren te hebben. De klieren liggen naast de anus op vier en op acht uur en monden met een klein kanaaltje uit op de overgang van het anusslijmvlies en de huid.

De anaalklieren van de fret kunnen net als bij de hond ontstoken raken en dan gaan lekken, dat is voor zowel u als eigenaar als de andere fretten in de kooi géén prettige gewaarwording. Het ''stinkt'' behoorlijk. Honden likken vaak aan ontstoken anaalklieren, fretjes doen dat veel minder. Het bekende ''"sleetje rijden"'' waarbij het fretje met de anus over de grond schuurt kan behalve markering na het poepen ook een teken van jeuk aan de anaalklieren zijn. Indien dit gedrag echter optreed zonder dat u regelmatig de anaalklieren ruikt hoeft zich daar over het algemeen geen zorgen over te maken. Een heel enkele keer kan een ontstoken anaalklier ook pijn geven bij het poepen en maakt het fretje een kreunend geluid. Dit moet echter niet verward worden met het persen op urine of ontlasting dat door heel andere oorzaken wordt veroorzaakt.
De oorzaak van het ontstoken raken van deze klieren is nog onbekend.

'''''De behandeling van ontstoken anaalklieren'''''

Ontstoken anaalklieren kunnen het beste worden geleegd door de dierenarts. Daar deze klieren erg groot zijn en erg stinken kan dit het beste buitenshuis gebeuren. De inhoud hoort een geelwitte kleur te hebben. Pus en ontstekingsmateriaal kunnen dezelfde kleur hebben als de normale inhoud. Hierdoor is het vaak moeilijk om aan de hand van de inhoud te bepalen hoe erg de klieren zijn ontstoken. Bij een ontsteking komt er vaak wel wat bloed mee. Indien de anaalkieren goed geleegd zijn heeft het fretje gedurende korte tijd een wat beurse anus.

Fretjes vinden het geforceerd legen van hun anaalklieren absoluut niet leuk. Indien het dus moeilijk gaat, is het wel zo (dier)vriendelijk om het fretje even te verdoven met een kortdurende ''gasnarcose''. Bij heftig verzet is het namelijk ook niet mogelijk de anaalklieren volledig leeg te maken, hetgeen wel noodzakelijk is voor een goed herstel.
Ongecastreerde mannetjes kunnen beter eerst worden gecastreerd bij anaalklierproblemen, meestal zijn bij deze jonge dieren de anaalklieren niet ontstoken maar gebruiken ze hun klieren gewoon te veel om hun territorium af te bakenen.

Na het legen van de anaalklieren is een kuur met antibiotica (bijvoorbeeld Synulox®) gedurende twee weken bij de meeste fretten voldoende om de ontsteking te genezen. Synulox® is verkrijgbaar in druppels en in tabletvorm. Synulox druppels® vinden veel fretjes niet erg lekker, ondanks dat er "smakelijke druppels" op de verpakking staat. Veel makkelijker is het om de tabletten gedurende 5 minuten op te lossen in een paar druppels water waarna dit door het "Waltham papje", Ferrettone, boter of iets anders lekkers kan worden gemengd. Het "Waltham papje" heeft als officiële naam: Royal Canin Feline Instant Convalescence Support® van de firma Waltham. Het is een hersteldieet voor zieke of geopereerde katten. Fretjes vinden het over het algemeen heerlijk en het is ideaal om er medicijnen door te mengen.

Slechts in uitzonderlijke gevallen is het ''chirurgisch verwijderen'' van de anaalkieren noodzakelijk. Daar de anaalklieren vlakbij de anale kringspier liggen is het we belangrijk dat dit op een chirurgisch correcte manier gebeurt anders kan het zijn dat het fretje na de operatie de ontlasting niet meer kan ophouden en overal zijn poepjes deponeert.

[[Bestand:Frettenreet2.jpg|300px]]

Positie van de anaalklieren bij de fret

'''''Anaalkliertumoren'''''

Anaalkliertumoren komen slechts zelden voor, dus maakt u zich niet te snel zorgen als u grote harde knobbels ontwaard naast de anus. Indien een fretje is vermagerd vallen deze extra op. Anaalkliertumoren kunnen afhankelijk van hun grootte en geaardheid soms geopereerd worden.

===Beenmergdepressie===

Door: Hanneke Roest, frettendierenarts.

'''De Frettenkliniek''' te Giessen

Een vrouwtje is loops van ongeveer maart tot augustus. Als zij niet gedekt wordt waardoor ze uit de loopsheid komt, blijft ze maandenlang onder invloed van oestrogenen (vrouwelijke hormonen). Deze oestrogenen zijn echter op de lange duur schadelijk voor de gezondheid van het vrouwtje.

Er ontstaat een depressie (onderdrukking) van het beenmerg waardoor het beenmerg onvoldoende belangrijke bloedcellen produceert voor het fretje. Hierdoor is het fretje gevoeliger voor ontstekingen, ontstaat bloedarmoede en kunnen bloedingen ontstaan. De aandoening kan ook voorkomen bij een gesteriliseerd vrouwtje waarbij een stukje eierstok is blijven zitten of bij een fretje met een bijnierprobleem.

'''''Symptomen'''''

Het opgezette vrouwelijke geslachtsorgaan is zichtbaar als een koffieboontje net onder de anus. Soms is er een vaginale uitvloeiing die kan varieren van waterig tot pure pus. Door de bloedarmoede zijn de neus en de slijmvliezen in de bek bleek van kleur. Meestal is het diertje behoorlijk wat gewicht verloren. Een symmetrische kaalheid kan zichtbaar zijn aan de staart en onder de buik maar deze kan zich ook verder over het lichaam verspreiden. In ernstige gevallen is het fretje lusteloos en wil niet meer eten. Er kunnen bloedingen optreden in de huid of in het maagdarmkanaal. Door bloedingen in het ruggenmerg of de hersenen kunnen neurologische klachten ontstaan.

Dit ziektebeeld is al mogelijk na 1 maand loopsheid maar zal zich vaker pas aan het einde van de loopsheid openbaren. Loopse vrouwtjes kunnen vanaf 2 maanden na het begin van de loopsheid ten gevolge van beenmergdepressie overlijden. Meestal duurt het wat langer voor er ernstige problemen ontstaan en sommige fretjes zijn jaar in jaar uit loops zonder al te grote problemen.

'''''Diagnose'''''

De diagnose kan gemakkelijk gesteld worden aan hand van de ziekte historie en de ziekteverschijnselen. Eventueel kan bloedonderzoek gedaan worden om de bloedarmoede en het tekort aan witte bloedcellen aan te tonen.

'''''Behandeling'''''

Als de conditie van het fretje het toelaat, is een sterilisatie de beste oplossing. Het diertje knapt dan snel weer op. Bij een erg zieke fret kan het narcoserisico te groot zijn. Dan kan eerst geprobeerd worden het fretje met behulp van medicatie uit de loopsheid te halen.

Een ondersteunende behandeling met o.a. infuus of zelfs bloedtransfusie kan dan noodzakelijk zijn. Als het fretje weer min of meer is hersteld kan het alsnog gesteriliseerd worden.

'''''Preventie'''''

Vrouwtjes waar niet mee gefokt wordt, kunnen het beste gesteriliseerd worden op 6-8 maanden leeftijd. Alternatieven zijn; het inbrengen van een implantaat, het fretje laten dekken of een antiloopsheid injectie. Een nadeel van een antiloopsheidinjectie is de kans op afwijkend gedrag en irritatie van de huid en het onderliggende weefsel op de plaats van injektie.

[[Bestand:7.jpg|400px]]

Langdurig loops fretje

===Besmettelijke luchtwegaandoeningen bij fretten===

Door: Hanneke Roest, frettendierenarts.

'''De Frettenkliniek''' te Giessen

De luchtwegen en longen van de fret lijken erg op die van de mens. Fretten staan dan ook vaak model voor humaan onderzoek naar virussen van de luchtwegen. Er zijn echter wel een aantal anatomische en fysiologische verschillen.

'''''Bijzonderheden in de anatomie van de luchtwegen'''''

De ''neusholte'' van fretten is, zoals bij alle zoogdieren behalve de primaten (waaronder de mens), gebouwd om goed te kunnen ruiken. Dit reukorgaan vereist een complexe neusholte met veel plooien om het oppervlak te vergroten. Heel belangrijk voor deze dieren die territoriaal ingesteld zijn en via geuren hun territorium markeren. Door de bouw van het strotklepje ten opzichte van het zachte verhemelte ademen fretten voornamelijk door hun neus. Slechts als ze zeer benauwd zijn of hun neus verstopt is door slijm, snot of zwelling van het neusslijmvlies, ademen ze via de bek.

De ''longen'' bestaan aan de linker zijde uit 2 grote long lobben en aan de rechterzijde uit 4 long lobben. De longen van fretten zijn erg gevoelig voor virussen en prikkelende agentia in de lucht zoals nicotine van rokende mensen of de geuren uit bijvoorbeeld luchtverfrissers.

De ''borstholte'' is makkelijk samen te drukken waardoor een fretje in een smalle doorgang (zoals een konijnengang) zich 180º om kan draaien. De totale longcapaciteit van een fret is groot. De longcapaciteit van een 600 gram wegend fretje is gelijk een die van een 4x zo zwaar konijn. Deze twee aanpassingen maken een fretje geschikt om met succes ondergronds te jagen.

De normale ''ademhalingsfrequentie'' van een fret in rust ligt rond de 30/min. Deze kan verhogen bij inspanning of aandoeningen van de luchtwegen of longen.

[[Bestand:Fret met griep.jpg|300px]]

Tranende ogen bij een fret

'''''Griepvirussen'''''

De fret is het enige huisdier dat gevoelig is voor de ''griepvirussen van de mens''. Ze worden dan ook regelmatig door hun eigenaren geïnfecteerd. En geïnfecteerde fretten kunnen op hun beurt weer mensen besmetten. Vooral afgelopen winter hebben veel fretten te lijden gehad onder de griepinfecties van hun verzorgers. De verschijnselen zijn vergelijkbaar met die van de mens. Een vochtige neusafscheiding, niezen, hoesten, tranende ogen, koorts (vaak een enkele koorts piek in het begin), slechte eetlust en algehele malaise. Sommigen fretten hebben ook een gevoelige of pijnlijke keel waardoor het eten van harde brokjes lastiger gaat. Ook kunnen ze kokhalsbewegingen laten zien. De meeste fretten zijn binnen een paar dagen weer hersteld.

De infectie kan zich in enkele gevallen uitbreiden naar de longen waardoor een ''longontsteking'' ontstaat en de dieren behoorlijk ziek kunnen worden.
Een andere complicatie, die het afgelopen jaar regelmatig voorkwam, is een secundaire ''ontsteking van de nieren''. Mogelijk dat bacteriën en/of virussen via het bloed in de gevoelige nieren van de fret kunnen aanslaan en daar ontstekingshaarden veroorzaken. Meestal is de functie van de nieren, waaronder het verwijderen van de afvalstoffen uit het lichaam, niet verstoord. De nieren zijn wel erg pijnlijk waardoor het fretje vaak “plat” gaat liggen en duidelijk minder speels is. Een dergelijke ontsteking moet behandeld worden anders is er in een later stadium wel degelijk een risico op een verminderde of falende nierfunctie.

De ''behandeling'' van een normale griepinfectie bestaat uit antihistaminica, eventueel hoestremmers en antibiotica om te voorkomen dat er een bacteriële infectie overheen komt. Tevens is het geven van zacht en zeer smakelijk voedsel zoals het “Waltham papje” (Royal Canin Instant Convalescence Support) aan te raden. Het geven van koortsverlagende/pijnstillende medicatie zoals NSAID’s (Meloxicam) is bij deze infectie niet altijd aan te raden. De koorts is juist nuttig om het virus te bestrijden.

De behandeling van complicaties van een griepinfectie zoals een longontsteking of nierontsteking, is uitgebreider en vereist soms een opname in de kliniek.
Eigenaren die de griep hebben kunnen de verzorging van hun fretten beter tijdelijk overlaten aan gezonde medebewoners, hoewel het vaak lastig is om ondanks alle voorzorgen een besmetting te voorkomen.

Fretten zijn ook erg gevoelig voor het beruchte ''Vogelgriep virus'' en de ''Mexicaanse griep''. Van deze Mexicaanse griep is bekend dat 10% van de fretten sterft ondanks behandeling. Antibiotica heeft weinig effect bij de Mexicaanse griep omdat het virus zelf grote schade aanricht in de longen. Een secundaire bacteriële infectie ontstaat namelijk pas na 7-8 dagen.

'''''Kennelhoest'''''

De afgelopen jaren was ik soms door fretten eigenaren benaderd over het verschijnsel dat hun hond kennelhoest had gehad en nu was hun fret behoorlijk aan het hoesten en niezen. Sinds kort weet ik dat de Bordetella bronchiseptica bacterie, die een rol speelt bij kennelhoest van honden, wel degelijk ook bij fretten een longontsteking kan veroorzaken. Deze Bordetella bacterie is soms lastig te behandelen. Ook hierbij geldt dat het verstandig is om fretten bij een hond met kennelhoest uit de buurt te houden.

'''''Hondenziekte virus'''''
Het hondenziekte virus is vrijwel ''altijd fataal'' voor een fret. Het virus wordt overgebracht door besmette honden of besmette fretten. De aandoening geeft in eerste instantie klachten die erg lijken op een infectie van het griepvirus. Fretten die dit eerste stadium overleven overlijden vervolgens na een paar weken in de neurologische fase. Een behandeling is niet mogelijk.

Preventie doormiddel van een enting met het “Nobivac Puppy DP” vaccin werkt uitstekend. De eerste vaccinatie altijd herhalen na 3-5 weken, daarna jaarlijks herhalen. Het veld virus bleek bij de laatste Hondenziekte uitbraak niet aan te slaan bij fretten die tot 1,5 jaar daarvoor waren geënt.

De moraal van het verhaal is dat fretten erg gevoelige luchtwegen hebben en gemakkelijk besmettelijke virussen en bacteriën van de mens, hond en andere fretten kunnen overnemen. Om dit te voorkomen kunnen hoestende, kuchende, snotterende mensen, honden en andere fretten beter tijdelijk even uit de buurt van een gezonde fret blijven.

===Bijnierproblemen===

Door: Hanneke Roest, frettendierenarts.

'''De Frettenkliniek''' te Giessen

Bijnieren zijn twee kleine orgaantjes die vlak bij de nieren liggen, maar daar verder weinig mee te maken hebben. Ze produceren hormonen die belangrijk zijn voor de stofwisseling van het dier. Bij veel fretten vanaf 3 jaar leeftijd ontaarden de bijnieren. Deze ontaarde bijnieren zullen op een gegeven moment teveel geslachtshormonen produceren (androgenen, oestrogenen en progesteron). Deze overmaat aan hormonen maken het dier ziek.

Bij de meeste fretten wordt het bijnierprobleem in het beginstadium veroorzaakt door een goedaardige ontaarding. Bij enkele fretten kan zich hieruit uiteindelijk een kwaadaardige ontaarding (tumor) ontwikkelen.

'''''Ziekteverschijnselen'''''

Bij de meeste fretten wordt het bijnierprobleem in het beginstadium veroorzaakt door een goedaardige ontaarding. Bij enkele fretten kan zich hieruit uiteindelijk een kwaadaardige ontaarding (tumor) ontwikkelen.

'''''Symptomen''''' (in volgorde van frequentie van voorkomen):

* Kaalheid wordt het meest waargenomen, meestal min of meer symmetrisch op de romp, kop of aan de poten. Fretten kunnen vrijwel helemaal kaal worden. Niet verwarren met het "kale staarten syndroom" in de zomer waarbij alleen de staart kaal wordt.

* Droge, dunne vacht.

* Jeuk, dit is een enkele keer het enige wat de eigenaar aan het fretje merkt. Veel fretten hebben regelmatig last van jeuk zonder dat er sprake is van een bijnierprobleem. Blijft de jeuk echter aanhouden of wordt deze steeds erger dan kan bij een oudere fret wel degelijk sprake zijn van een afwijkende bijnier.

* Gezwollen vrouwelijk geslachtsorgaan bij een gesteriliseerd vrouwtje.

* Sexueel gedrag bij gecastreerde of gesteriliseerde fretten. B.v. een mannetje dat weer gaat dekken of een vrouwtje dat gaat slepen met andere fretten.

* Toegenomen lichaamsgeur. Door de geslachtshormonen neemt de vetsecretie van de huid toe.

* Minder speels, meer slapen.

* Gewichtsverlies

* Moeite met plassen bij mannetjes. Door de hormonen wordt de prostaat vergroot en deze drukt het lumen van de plasbuis dicht. Dit is een levensgevaarlijke situatie. Ook dit kan soms het enige verschijnsel zijn.

Niet alle verschijnselen zijn bij elke fret waarneembaar. Het kaal worden valt wel het meeste op en is bij 60% van de fretten met een bijnierprobleem aanwezig

[[bestand:Bijnier aandoening.jpg|300px]]

'''''Diagnose'''''

De diagnose wordt gesteld aan de hand van de symptomen, een uitgebreide buikpalpatie (het betasten van de organen in de buik) en bloedonderzoek. Voor dierenartsen die minder bedreven zijn in het palperen van de buik kan een echo van de buik nodig zijn. Echter, de bijnieren zijn meestal zeer klein en kleine afwijkingen zijn niet goed zichtbaar met
de echo. Ook kan de echo niet het verschil in hardheid en stevigheid aantonen wat ontstaat bij een beginnende afwijking.

'''''Hoe komt het dat fretten last hebben van ontaarde bijnieren?'''''

Er zijn aanwijzingen dat de hersenen (hypothalamus/hypofyse) bij het ouder wordende fretje hormonen gaan produceren die de bijnieren overmatig stimuleren. Door deze stimulatie gaan de bijnieren vervolgens te veel geslachtshormonen produceren. Deze overmaat aan geslachtshormonen maken het fretje ziek door hun inwerking op bijvoorbeeld de huid, geslachtsorganen, het beenmerg en de prostaat.

Aangezien de hormonen van de hersenen op beide bijnieren effect hebben, zijn meestal beide bijnieren aangetast. Vaak geven ze pas na elkaar problemen. Hierdoor zal na het verwijderen van een enkele bijnier bijvoorbeeld pas een jaar later de andere bijnier problemen gaan geven.

De oorzaak is helaas nog niet opgehelderd, maar er wordt wel onderzoek naar gedaan. De Universiteit van Utrecht bekijkt momenteel de rol van castratie/ sterilisatie van jonge fretten met betrekking tot het ontstaan van bijniertumoren.

'''''Wat is de beste behandeling?'''''

* Een '''hormoonimplantaat''': De beste behandeling van een bijnierprobleem is de (levenslange) behandeling met
implantaten.

* 2.Chirurgie: Chirurgie van de bijnier wordt in de Frettenkliniek alleen nog maar gedaan als het implantaat onvoldoende effect heeft. Of indien de aangetaste bijnier snel groeit en duidelijk veel groter wordt.

''N.B. Het is belangrijk dat deze operatie alleen wordt uitgevoerd door hierin gespecialiseerde dierenartsen welke over de juiste kennis en speciaal instrumentarium beschikken. De rechter bijnier zit namelijk vast aan de achterste holle ader. Het verwijderen van deze bijnier is een moeilijke procedure en kan bij onvoldoende ervaring of onjuiste chirurgietechniek tot dodelijke bloedingen of onvoldoende wegname leiden.''

'''''Het voorkomen van bijnierproblemen'''''

Op dit moment loopt een onderzoek aan de Universiteit te Utrecht waar door middel van hormoonimplantaten jonge
fretten zijn gecastreerd en gesteriliseerd. Het is te verwachten dat deze fretten later minder last krijgen van bijnierproblemen. Maar er is nog niets zeker en het onderzoek zal nog enige jaren duren.

Om bijnierproblemen te voorkomen is er ook de mogelijkheid om bij gezonde gecastreerde en gesteriliseerde fretten
een implantaat te zetten vanaf de leeftijd van 5 à 6 jaar.

[[bestand:Beginnende kaalheid bijnierprobleem.jpg|300px]]

''Een beginnende kaalheid op de rug boven de staartbasis bij een fret met een bijnierprobleem''

===Doofheid bij fretten===

Door: Hanneke Roest, frettendierenarts.

'''De Frettenkliniek''' te Giessen

[[Bestand:Doof fretje.jpg|300px]]

'''''Welke fretten zijn doof:'''''

1. Doofheid komt veel voor bij fretten met bijzondere witte aftekeningen zoals:

* De Panda fret: een volledig witte kop met vrijwel geen masker.
* De Blaze fret: witte vlekken of strepen op de kop.
* De Polkadot fret: witte vlekken over het gehele lichaam.
* De DEW (Dark Eye White) fret: een grotendeels witte fret (als een albino) met donkere ogen, soms met een donkere staart of een donkere streep over de rug.

Deze doofheid is ''aangeboren en erfelijk'' bepaald. De meeste dove fretten vallen binnen deze groep.

2. Doofheid komt voor bij fretten met een ernstige chronische ''middenoorontsteking'' door aantasting van het trommelvlies en/of de hier achter liggende gehoororgaantjes. Totale doofheid beiderzijds komt hierbij zelden voor. Meestal gaat het om een verminderde gehoorfunctie.

3. Doofheid kan een enkele keer ontstaan na het gebruik van bepaalde medicijnen zoals antibiotica die behoren tot de groep van de aminoglycosiden (oa. Gentamycine). Deze medicatie kan doofheid veroorzaken of het nu via tabletten, per injektie of direkt in het oor wordt gegeven. Ook het gebruik van oor-preparaten kunnen het binnenoor beschadigen als het trommelvlies niet intact is. Wees daar dus voorzichtig mee. Gebruik alleen oorzalven of -druppels die door de dierenarts zijn voorgeschreven.

[[Bestand:Doof fretje 1.jpg|400px]]

Blaze

[[Bestand:Doof fretje 2.jpg|400px]]

Dark Eyed White

[[Bestand:Doof fretje 3.jpg|400px]]

Panda

[[Bestand:Polka dot.jpg|400px]]

Polkadot

'''''Hoe ontstaat erfelijk bepaalde aangeboren doofheid:'''''

De witte aftekeningen zijn het gevolg van een mutatie in de cellen van de neurale kammen (“neural crest disorder”). Deze cellen zijn behalve voor de pigmentatie, ook verantwoordelijk voor andere belangrijke functies van het lichaam. Vroeg of laat kunnen er dan ook meerdere gezondheidsproblemen naar voren komen bij deze dieren.

Fretten met de genoemde witte aftekeningen kunnen geheel of gedeeltelijke doof zijn door het gebrek aan pigmentcellen vanuit de neurale kammen. Deze pigmentcellen spelen een rol bij de ontwikkeling van het gehoor. Op latere leeftijd kunnen zich bij deze dieren daarnaast ook makkelijker hartproblemen en maag-darmproblemen ontwikkelen doordat deze neurale cellen ook belangrijk zijn voor oa. de ontwikkeling van het hart, de grote bloedvaten en het perifere zenuwstelsel. Aanvankelijk werd gedacht dat het hierbij om het Waardenburg-syndroom ging, tegenwoordig is men er nagenoeg zeker van dat het om een mutatie in het KIT-gen gaat.

Niet '''alle''' fretten met bovengenoemde witte aftekeningen zijn doof. Dat hangt af van de mate waarin de mutatie in het KIT-gen tot expressie komt. Echter deze fretten dragen wel '''allemaal''' het gemuteerde gen met zich mee. Fokken met deze kleurafwijkingen is dan ook niet verstandig!

'''''Wat merk je aan een dove fret:'''''

Veel eigenaren hebben niet door dat hun fret doof is. Fretten reageren immers meestal op geluid zoals kleine kinderen… ze horen wat ze willen horen. Toch zijn er genoeg fretten die je bij hun naam kunt roepen, die dan gelijk opkijken en naar je toekomen. Echter veel fretten gaan gewoon door met waar ze mee bezig zijn. Als je goed oplet, kun je aan deze dove fretten merken dat ze schrikken als je ze van achteren onverwacht benaderd. Dove fretten kunnen eventueel ook sneller bijten als ze schrikken van een aanraking.

Dove fretten maken vaak andere geluiden dan horende fretten. Als ze opgewonden of geschrokken zijn kunnen ze soms een veel heftiger en luider geluid maken dan je zou verwachten. Hissen is meestal een teken van onbehagen bij een fretje. Maar een dove fret kan dat geluid maken terwijl hij gewoon door de kamer loopt of aan het spelen is.

Hun vocale communicatie naar andere fretten wordt vaak door de andere fretten niet begrepen en zelf horen ze natuurlijk ook niet wat een andere fret hun “verteld”. Dat kan enige verwarring bij beide partijen veroorzaken. Soms leidt dit tot een meer in zichzelf terug getrokken doof fretje dat zijn eigen gang gaat binnen de groep maar het kan ook zijn dat ze zich aanpassen en goed functioneren in een groep. Een doof fretje kun je meestal goed (aan een tuigje) mee naar buiten nemen, ze schrikken niet van alle harde geluiden en lopen meestal al snuffelend gezellig met je mee.

'''''De diagnose:'''''

De dierenarts kan alleen de uitwendige gehoorgang inspecteren met een oorkijker. Het is niet mogelijk om verder dan het trommelvlies te kijken. Indien er langdurig een ernstige oormijtinfectie aanwezig is er een redelijke kans dat het diertje ook een chronische middenoorontsteking heeft. Dit kan in enkele gevallen tot gehoor beschadiging leiden. De aangeboren erfelijke doofheid komt echter veel meer voor en is te vermoeden door het uiterlijk van de fret.

In een vreemde omgeving zoals een dierenartsen praktijk zal een fret niet gemakkelijk op doofheid te testen zijn. Het diertje is zo bezig met nieuwe indrukken en geuren dat hij waarschijnlijk zelfs niet eens op harde geluiden reageert. Daarom kan een fretje het beste thuis getest worden. Let op, een fret kan ook reageren op trillingen en luchtverplaatsing zoals dat gebeurt bij op de vloer stampen of in de handen klappen. Neem een bel, een klikker, een toeter of iets dergelijks en houd het achter je rug. Op het moment dat het fretje bij je vandaan loopt laat je het geluid horen en bekijk je of het diertje op een of andere manier een reactie geeft. Wissel hoge met lage geluiden af. Het kan zijn dat het fretje wel hoge tonen maar geen lage tonen hoort.
Op internet staat een leuk filmpje over de reactie van een horende en een dove fret op het aanzetten van een stofzuiger. Zie:

{{#ev:youtube|uNpHtJW4GCA}}

De ''BAER-test'' (Brainstem Auditory Evoked Response) is een zekere manier om de functie van het gehoor te testen. Gekeken wordt of er in de hersenen reacties optreden bij het aanbieden van geluidsprikkels aan ieder oor afzonderlijk.
Het fretje wordt licht onder narcose gebracht zodat het diertje het toelaat dat er twee dunne electroden worden geplaatst bij de beide oren en eentje midden op het voorhoofd. Daarna krijgt het diertje een dopje in één oor waaruit de "clicks" komen via de computer. Door middel van de electroden wordt gekeken of de hersenen reageren op deze geluiden. Is dit het geval, dan weet men dat het signaal de weg van lucht, trommelvlies, gehoorbeentjesketen, zenuwsensors in het slakkenhuis en gehoorzenuw in ieder geval met succes heeft doorlopen.

[[Bestand:Bear test.jpg|400px]]

De BAER-test

'''''De behandeling:'''''

Er bestaat geen behandeling voor doofheid. Maar een dove fret kan een goed leven hebben mits er rekening wordt gehouden met de handicap. Benader deze fretten liefst van voren zodat ze handelingen als oppakken en aanraken aan zien komen. Om deze fretten te leren bij je te komen kun je visuele signalen gebruiken zoals het schijnen met een zaklamp. Ook kun je de trillingen van de vloer gebruiken als je erop stampt.
Op internet staan prachtige verhalen (voornamelijk in het Engels) over hoe eigenaren omgaan met een doof fretje……

===Insulinomen===

Door: Hanneke Roest, frettendierenarts.

'''De Frettenkliniek''' te Giessen

Dit is een ziekte die regelmatig voorkomt bij fretten boven de leeftijd van 3 jaar. Insulinomen zijn kleine tumortjes in de alvleesklier. In de alvleesklier wordt insuline gemaakt. Insuline is een hormoon dat nodig is om het suiker (glucose) in het bloed beschikbaar te maken voor de lichaamscellen.

Bij tumortjes van de alvleesklier (insulinomen) wordt een te grote hoeveelheid insuline geproduceerd waardoor het suikergehalte in het bloed te laag wordt. De hersenen zijn voor hun functioneren afhankelijk van het suikergehalte in het bloed en krijgen problemen met hun energievoorziening als het bloedsuiker te laag wordt. Het lichaam zal via correctiemechanismen het bloedsuikergehalte kunstmatig op niveau proberen te houden. Hierdoor kan na het optreden van de eerste verschijnselen, het soms dagen of weken duren voordat u als eigenaar opnieuw iets aan uw fretje opmerkt. De aandoening wordt vaak niet op tijd onderkend. De symptomen worden door de eigenaar nogal eens als passend bij de leeftijd beschouwd.

'''''Oorzaak'''''

De belangrijkste oorzaak voor het ontstaan van insulinomen is naar de huidige inzichten een langdurige overstimulatie van de alvleeskliercellen door een overmaat aan suikers en koolhydraten in de voeding. Kattenvoer, vooral de goedkopere soorten maar ook de meeste frettenvoeders bevatten vaak teveel koolhydraten. Rozijntjes zitten vol (natuurlijke) suikers.

'''''Symptomen'''''

De eerste verschijnselen die in periodieke aanvallen voorkomen zijn:
* Staren in de ruimte gedurende een paar seconden. Het fretje is zich even niet bewust van de omgeving.
* Zwakte van de achterhand waardoor het achterlichaam kan omvallen.
* Verminderde activiteit met veel slapen is een veel gehoorde klacht.
* Gewichtsverlies komt regelmatig voor.
* Moeilijk wakker worden na het slapen.
* Speekselen en met de pootjes aan de bek krabben kan voorkomen ten gevolge van de misselijkheid die ontstaat door het te lage bloedsuiker gehalte.

De periodes tussen de aanvallen kunnen dagen of weken duren. Echter naarmate de ziekte langer bestaat krijgen we te maken met:
* Zeer sloom zijn, wat zich uit in het wel erg veel slapen.
* Ernstige vermagering.
* Toevallen, coma en sterfte.
Plotselinge sterfte zonder veel voorafgaande symptomen is mogelijk.

'''''Diagnose'''''

Als het bloedsuiker(glucose) na 4 uur vasten onder de 4 mmol/l komt in combinatie met de hierboven beschreven ziekteverschijnselen dan is een fret sterk verdacht van de aanwezigheid van insulinomen. Door uitsluiting van andere oorzaken van een laag bloedsuikergehalte kan de dierenarts de diagnose vervolgens met vrij grote zekerheid stellen. De tumortjes zijn te klein om op een echo zichtbaar te maken of om door de dierenarts te voelen in de buik.

'''''Behandeling'''''

''Chirurgie:''

De beste behandeling bestaat uit het chirurgisch verwijderen van de kleine tumortjes in de alvleesklier (voor een goed resultaat is ervaring van de dierenarts met deze operatietechniek een vereiste). Toch is het helaas zo dat een operatie het probleem niet voor altijd oplost. De operatie vermindert de progressie van de ziekte wel degelijk, maar op andere plaatsen in de alvleesklier ontstaan in de loop van de tijd weer opnieuw kleine tumortjes. In het gunstigste geval is uw fretje 2-3 jaar klachtenvrij zonder dat er medicijnen gegeven hoeven te worden. Maar een deel van de fretten hebben al eerder weer problemen waarna een medicinale therapie gestart wordt. De dosering van de medicamenten is dan gelukkig wel lager dan zonder chirurgie.

''Medicinale behandeling:''

Corticosteroïden als prednison en dexamethason hebben het vermogen om het bloedsuikergehalte te verhogen. Proglycem (diazoxide) is een insuline-remmer en kan ook ingezet worden. Deze medicijnen doen echter niets aan de groei van de tumoren. Nadeel van deze medicamenten is dat ze slecht zijn voor het slijmvlies van het maagdarmkanaal. De overlevingsduur met alleen medicijnen is significant lager dan met chirurgie en later aanvullend medicatie.

'''''Voeding:'''''

* Frequente maaltijden zijn belangrijk.
* Het is noodzakelijk om eiwitrijk voer van goede kwaliteit te voeren.
o Prooidiervoeding bevat de juiste concentraties voedingsnutrienten. Niet elke oudere fret is echter meer geschikt voor deze voeding.

o KVV (Kompleet Vers Vleesvoeding) als Carnibest of Haaks Barf zijn goede bronnen van dierlijk eiwit. Niet elke fret oudere fret is echter meer geschikt voor deze voeding met rauw vlees.

o Totally Ferret, Orijen en/of Eukanuba of Hill's kitten brokjes zijn de betere brokvoeders.
* Daarnaast kunt u het fretje 1x daags extra smakelijk eiwit voorzetten in de vorm van Hill's A/D blikvoeding of Royal Canin Convalescence Support Instant Diet (het Waltham papje). Geef het niet koud maar smakelijk lauwwarm!
* Geef géén suiker bevattende voedingsmiddelen zoals koekjes, rozijntjes, Nutrilon Soya ed. Deze stimuleren de afgifte van insuline.

Het is bij deze patiënten belangrijker '''dat''' ze eten dan '''wat''' ze eten. Dus wees voorzichtig met het overschakelen naar een nieuwe voeding.

'''''Wat te doen als een fret plots zeer zwak wordt of een toeval krijgt:'''''

Indien een oudere fret een toeval krijgt is dat vaak ten gevolge van een "hypo". Dat betekent dat door het te lage bloedsuikergehalte een probleem ontstaat voor de hersenen. Het dier valt om en gaat “stuipen”. Voordat de dierenarts gebeld wordt is het beter eerst iets te ondernemen; druivensuiker (in poedervorm) kan met een theelepeltje in de bek worden gegeven en wordt al door het mondslijmvlies opgenomen zodat het fretje eventueel niet hoeft te slikken. Een half theelepeltje is meestal ruim voldoende en binnen een 1/2 uur en soms al na 5 minuten voelt het diertje zich een stuk beter.

Bij lichte aanvallen is Nutri-plus gel, Calo-ped of Ferretvite nog beter. Deze bevatten ook vetten waardoor het bloedsuikergehalte beter op peil blijft. Als de fret weer in staat is om te eten kan het beste smaakvol eten aangeboden worden om een tweede dip te voorkomen.

===Hartaandoeningen bij de fret===

Door: Hanneke Roest, frettendierenarts.

'''De Frettenkliniek''' te Giessen

'''Is mijn fret een hartpatiënt?'''

Deze vraag zul je jezelf in de toekomst misschien een keer gaan stellen want een deel van de fretten krijgt (net zoals de mens, hond en de kat) helaas op oudere leeftijd te maken met een minder goed functionerend hart. Hartaandoeningen en hartfalen komen regelmatig voor vanaf 4 jaar leeftijd.

'''''Welke hartaandoeningen kan een fret krijgen.'''''

De hartaandoeningen van de oudere fret zijn grofweg te verdelen in:

* 1. '''DCM = Dilatoire Cardiomyopathie.'''

Cardiomyopathie is Latijns voor hartspierziekte. Bij deze hartaandoening is de hartspier niet meer in staat om voldoende effectief te kunnen samentrekken. Het hart is als het ware uit gelubberd. De elasticiteit is eruit. Daardoor wordt het bloed niet goed genoeg rond gepompt met als gevolg dat er bloed (vocht) in de longen, rond de longen of in de buikholte kan achterblijven.

* 2. '''HCM = Hypertrofische Cardiomyopathie.'''

Hierbij is de hartspier naar binnen toe verdikt. Uiteindelijk is hierbij onvoldoende ruimte in het hart om het bloed effectief rond te pompen.

[[Bestand:Hartaandoeningen.jpg|300px]]

* 3. '''Andere hartafwijkingen waarbij ritme stoornissen ontstaan.'''

Een aritmie wordt veroorzaakt door bijvoorbeeld een afwijkende hartfrequentie, een afwijkende impulsformatie, een verstoorde impuls geleiding (bv een hartblok) of een combinatie van deze oorzaken.

* 4. '''Lekkage van de hartkleppen.'''

De hartkleppen kunnen bijvoorbeeld ontstoken zijn geraakt vanuit een ontsteking elders in het lichaam. Hierdoor sluiten ze minder goed en kunnen daardoor wat gaan lekken. Hoewel dit bij oudere fretten wel vaker voorkomt leidt dit meestal niet tot grote problemen.

'''''Wat zijn de klachten bij deze fretten.'''''

Fretten die problemen krijgen met hun hart kunnen de volgende symptomen gaan vertonen:

* Een ''verminderde activiteit'' kan een eerste symptoom zijn. Het fretje slaapt meer en is minder speels.

* Sommige fretten eten slecht en ''verliezen gewicht''.

* Een te snelle of zware ''ademhaling''. Dit is het begin van de vochtstapeling in de longen.

* '' Hoesten en/of benauwdheid'' kan ontstaan doordat zich nog meer vocht ophoopt in of rond de longen.

* Een ''dikke buik'' met daarbij een toename in gewicht kan ontstaan indien er zich vocht ophoopt in de buikholte. De buik kan hierbij soms enorm in omvang toenemen.

* ''Aanvallen van zwakte'' waarbij het diertje zwabberend loopt en af en toe door de pootjes zakt.

* '' Plotse sterfte'' is mogelijk zonder dat het dier veel symptomen liet zien. Hierbij is het dier in acuut hartfalen gekomen.

* Een acuut optredende '' verlamming'' van de achterpoten of enkele achterpoot kan ontstaan door een trombo-embolie. Bij hartpatiënten bestaat namelijk het risico op klontering van het bloed. Kleine stolsels kunnen vervolgens vastlopen in de nieren of de vertakkingen van de grote lichaamsslagader naar achteren.

Oudere fretten kunnen ''na een operatie'' plots klachten krijgen van hun hart, meestal openbaart zich dit binnen een week na de operatie. Tot de operatie kon het zieke hart het vaak nog net “rond krijgen”. Na de operatie gaat het dan mis door de extra belasting van het hart en vaatstelsel tijdens de operatie.
In de zomer, met warm weer, hebben hartpatiënten het vaak moeilijker en zijn de klachten meestal duidelijker.

'''''Hoe weet ik dat mijn fret een hartaandoening heeft.'''''

De diagnose is niet altijd gemakkelijk te stellen door de dierenarts. Het verschil met bijvoorbeeld een ernstige longontsteking of longtumor kan erg lastig zijn. Fretten hebben lang niet altijd een ''hartruis''. Vaak is wel een verhoogde hartslag aanwezig. De ''hartslag'' is verhoogd omdat het hart toch nog zo veel mogelijk bloed wil rondpompen. Om de benodigde hoeveelheid rond te pompen is het nodig dat het hart harder gaat werken en dus vaker moet pompen.
Er zal meestal een ''röntgenfoto'' van het fretje worden gemaakt . Op een röntgenfoto is het hartje bij DCM duidelijk vergroot, bij HCM heeft het hart een normale grootte. Een röntgenfoto is ook belangrijk voor het opsporen van vocht in of rond de longen of in de buikholte.

Indien er vocht rond de longen aanwezig is kan een ''punctie'' van de borstholte en onderzoek van het punctaatvocht ook een belangrijke aanwijzing zijn voor een hartprobleem. Dit kan doorslaggevend zijn om een ernstige longontsteking uit te sluiten.

Een ''hartfilmpje (ECG)'' geeft ook nadere informatie, met name bij de ritme stoornissen is dit heel belangrijk. Gelukkig laten de meest fretten het maken van een ECG goed toe.

[[Bestand:ECG.jpg|300px]]

ECG bij de fret

''Echografie'' kan belangrijk zijn indien er twijfel is over het soort hartaandoening en de daarvoor te gebruiken medicatie. Het goed interpreteren van het kleine hartje van de fret is erg moeilijk. Ik heb daarom een sterke voorkeur voor de cardiologe Nicole van Israël in België [http://www.acapulco-vet.be].

'' Bloedonderzoek'' in verband met de nierfunctie en elektrolyten huishouding wordt meestal pas in een later stadium gedaan om de effecten van de medicatie op het dier te meten.

'''''Hoe kan een fret met een hartaandoening behandeld worden?''''''

De schade aan het hart is onomkeerbaar en medicatie is dan ook levenslang. De medicatie zal echter zeker in het begin maar ook later nog bijgesteld moeten worden naar de behoeften van het dier. Ik noem dat de “fine-tuning”. Daarom is het erg belangrijk dat hartpatiënten regelmatig op controle komen om de medicatie steeds weer aan te passen aan huidige situatie. De juiste behandeling van een hartprobleem bestaat uiteindelijk altijd uit een combinatie van meerdere medicijnen.

'''''Heeft het wel zin om een hartpatiënt te behandelen?'''''

Absoluut! Er zijn heel wat fretten in Nederland die op hartmedicatie staan en een goed leven hebben. Fretten reageren namelijk over het algemeen erg goed op de behandeling met de juiste medicijnen.
Als de aandoening op tijd wordt onderkend kunnen fretten (met medicatie) nog gedurende enkele jaren een goed leven leiden Wordt een hartfalen in een laat stadium ontdekt dan kan het leven slechts voor een paar weken of hooguit een paar maanden (op een prettige manier) worden verlengd.

Ernstig benauwde fretten kunnen na medicatie weer helemaal herstellen en zelfs fretten waarbij de achterpoten niet meer functioneren hebben hier gelukkig meestal maar tijdelijk last van en lopen binnen 2 weken weer.

Natuurlijk komt er een moment dat aanpassing van de medicatie niet meer helpt en dan is het onze verantwoordelijkheid om hier op de juiste manier op te reageren. Eigenlijk is het net als bij mensen. Hartpatiënten kunnen gelukkig met de huidige medicijnen een prima leven leiden…….. maar natuurlijk heeft niemand het eeuwige leven.

===Huidaandoeningen===

'''Hotspots'''

Hotspots zijn kleine natte huidontstekingen die ronde vurige plekken op de huid geven, veelal achter op de rug. Over het algemeen zie je deze hotspots bij fretten met een bijnier probleem of een chronische maagaandoening.
Sommigen schrijven het echter toe aan een allergische huidaandoening door o.a. voedselallergie.

Het probleem ontstaat vaak in zeer korte tijd. Doordat de plek jeukt zal de fret eraan gaan krabben en bijten en ontstaat er door wondvocht in de meeste gevallen een korstje op de huid en in de vacht.
Je fret kan zich er ook ziek bij voelen en zich een paar dagen rustiger of juist wat nerveus door gedragen. Doordat zelftrauma een grote rol speelt in de ontwikkeling van hotspots worden zij ook wel pyotraumatische dermatritis genoemd.

Aan deze aandoening is niet veel te doen. Wanneer het tijdig ontdekt wordt kun je proberen te voorkomen dat het dier eraan gaat krabben of bijten. Ook kan de vacht een beetje worden weg geknipt zodat korstvorming gedeeltelijk wordt voorkomen.
Soms kan gebruik van een ontstekingsremmende crème verlichting geven.
Een hotspot verdwijnt uiteindelijk vanzelf weer, meestal na ongeveer een week. Toch komt de hotspot in de meeste gevallen ook weer terug op dezelfde plek.

[[Bestand:Hotspotplekje.jpg|300px]]

hotspot

'''Longworm'''

Onlangs is in Nederland tijdens een sectie bij een fret longworm (Aelurostrongylus Abstrusus) gevonden. Het is een haarvormige worm van ongeveer 7 tot 10 mm die voornamelijk bij de kat is aangetoond. Longwormen bij fretten zouden veel vaker kunnen voorkomen dan tot nu toe gedacht werd.

Afbeelding

Fretten kunnen zich besmetten door het eten van met longworm larven besmette slakken of door het eten van (wilde) muizen, vogels of kikkers die deze slakken hebben gegeten.
De door de fret opgegeten larven doorboren de darmwand en gaan via de bloedbaan naar de longen. Daar worden ze volwassen en beginnen na 4 weken met het produceren van eitjes. Deze eitjes komen uit in de longblaasjes waarna de larven worden opgehoest en doorgeslikt en via de ontlasting weer in de buitenwereld komen. De larfjes kunnen worden opgenomen door kikkers, slakken, kleine knaagdieren en vogels, waar ze zich verder ontwikkelen tot besmettelijke larfjes die weer door een volgende fret of kat kunnen worden opgenomen. Zes weken na een infectie kunnen bij katten de eerste larfjes dan weer in de ontlasting gevonden worden.

Verschijnselen
Waarschijnlijk verloopt een infectie met longworm meestal subklinisch. Dat wil zeggen dat de fret er geen verschijnselen van heeft. Sommige fretten kunnen wel klachten krijgen. Deze klachten passen vaak bij keelontsteking en bronchitis verschijnselen, zoals hoesten en kokhalzen. Bij lichamelijk onderzoek is de keel vaak gevoelig. Er kan veel slijm worden opgehoest.

Diagnose
Bij fretten die hoesten kunnen longfoto’s worden gemaakt maar daar veel fretten afwijkingen in de longen vertonen is dit niet bewijzend. Met onderzoek van de ontlasting is de diagnose wel met zekerheid te stellen.
Verse ontlasting wordt ingezet in een zogenaamde Baermann test. Hierbij wordt gekeken of er larfjes in de ontlasting zitten. Vals negatieven uitslagen kunnen voorkomen doordat de fret al klachten heeft voordat de volwassen wormen eitjes hebben gelegd of omdat de larven niet elke dag via de ontlasting worden uitgescheiden. Daarom is het verstandig om een aantal keren deze test te laten uitvoeren. Ook is het mogelijk om larven aan te tonen in sputum monsters die onder narcose uit de keel of luchtpijp worden verkregen.

Afbeelding

Behandeling
Longworminfecties bij de kat en fret zijn heel goed te behandelen met een ontwormmiddel. Een pipet Advocate® voor de kleine kat, kan in de nek van de fret gedruppeld worden en is voldoende. De in de longen aanwezige wormen worden hierdoor gedood. Het duurt een paar weken voor het hoesten is verdwenen. Fretten die buiten komen en (naakt)slakken eten kunnen het beste preventief 2x per jaar worden behandeld met dit middel

--------------------------------------------------------------------------------

Gesloten onderwerp

'''Huidtumoren'''

Huidtumoren komen bij fretjes van middelbare leeftijd regelmatig voor, maar soms ook op jongere leeftijd. Gelukkig zijn ze over het algemeen goedaardig. Sommige tumoren kunnen ulcereren waardoor een zwarte korst op het tumoroppervlak ontstaat. Omdat ze meestal weinig verheven zijn, lijken de plekjes soms meer op exceemplekken. Jeuk is soms aanwezig. Huidtumoren kunnen het beste chirurgisch verwijderd worden en vervolgens histologisch worden onderzocht.

Ze lijken soms te verdwijnen maar als je goed kijkt en voelt blijft er altijd een verdikking van de huid voelbaar. Weken later kan het plekje weer gaan ulcereren en een korstje vormen. Soms hebben fretjes hier jeuk aan maar lang niet altijd. Het zijn kleine mastcel tumoren. Bij honden zijn deze tumoren vaak kwaadaardig. Bij fretten meestal niet. De behandeling voor jonge, gezonde fretten is het chirurgisch verwijderen van het tumortje. Bij oudere of zieke dieren kan soms beter afgewacht worden.

===Lymfoom===

Door: Hanneke Roest, frettendierenarts.

'''De Frettenkliniek''' te Giessen

Na de endocriene tumoren is lymfoom een van de meest voorkomende tumoren bij de fret. Bij jonge fretten onder de leeftijd van 1-2 jaar heeft de ziekte vaak een snel verloop. De meest voorkomende vorm bij deze jonge dieren is “mediastinaal lymfoom” in de borstholte, waar¬bij de zwezerik snel groeit en door zijn grote volume de longen wegdrukt. Bij oudere dieren komt meestal de “multicentrische” vorm van lymfoom voor, met aantasting van uitwendige en inwendige lymfeklieren en inwendige organen. Bij oudere dieren verloopt de ziekte meer chronisch.

'''''Symptomen'''''

Bij jonge dieren met “mediastinaal lymfoom” ontstaat vaak een plotselinge benauwdheid, eventueel voorafgegaan door slecht eten, gewichtsverlies en luste-loosheid. Hoesten en het opbraken van voedsel kunnen eveneens optreden. Bij de “multicentrische” vorm van oudere dieren hangen de klachten af van de organen die betrokken zijn bij deze ziekte. Aspecifieke, vage symptomen als slecht eten, vermageren en lusteloosheid zijn vaak aanwezig. Andere mogelijke symptomen zijn chronische diarree, braken, milde benauwdheid, geelzucht, zwakte in de achterhand.

'''''Diagnose'''''

Bij jonge dieren is röntgenologisch voorin de borstholte een massa zichtbaar die zich behoorlijk naar achteren kan uitbreiden. Een weefselonderzoek van een biopt met een dunne naald uit de borstholte is bewijzend.
Bij oudere dieren kunnen vergrote uit- en inwendige lymfeklieren voelbaar zijn.
Röntgenfoto’s en een echo van de buik kunnen nadere informatie geven. Uiteindelijk geeft weefselonderzoek pas de juiste diagnose. Dunne naald aspiratiebiopten van deze vergrote lymfeklieren zijn door de patholoog niet op een goede manier te beoordelen en kunnen makkelijk verkeerd geïnterpreteerd worden. Beter is het om de lymfeklier in zijn geheel te verwijderen en op te sturen voor onderzoek.

[[Bestand:Opgezette klieren fret.jpg|300px]]

Vergrote kaak lymfeklieren

'''''Behandeling'''''

De behandeling kan bestaan uit het verstrekken van corticosteroïden of chemotherapie. Met corticosteroïden (Prednison) wordt een vaak tijdelijk goed resultaat bereikt. Chemotherapie vereist een intensieve begeleiding en is ook niet genezend. Fretten met lymfoom zijn gevoeliger voor allerlei infecties, antibiotica kan daarom ook nuttig zijn en een tijdelijk herstel geven.

'''''Prognose'''''

Bij jonge dieren is de ziekte vaak snel fataal. Oudere dieren kunnen langdurig ziek zijn met goede periodes afgewisseld door periodes waarin de fret zich ziek voelt. Uiteindelijk is de prognose slecht.

===Maagdarmaandoeningen===

Door: Hanneke Roest, frettendierenarts.

'''De Frettenkliniek''' te Giessen

De meeste fretteneigenaren hebben wel een fret meegemaakt met afwijkende ontlasting, al dan niet langdurig. Ook plotselinge sterfte bij jong volwassen fretten heeft vaak te maken met een maagdarmprobleem. Het is een van de meest behandelde aandoeningen in de “Frettenkliniek”.
De allerbelangrijkste maagdarmaandoening van de fret is de ''Helicobacter gastritis'' (= maagontsteking). Van daaruit kunnen diverse andere problemen van de spijsverteringsorganen veroorzaakt worden. Het ontstaan van haarballen, secundaire darminfecties, coccidiose bij volwassen dieren, alvleesklier-, lever- en galwegontstekingen zijn vaak te herleiden tot het primaire probleem in de ontstoken maag.

Medicijnen als prednison en alle pijnstillers geven bij langer gebruik bijna altijd problemen doordat zij het maagdarm slijmvlies beschadigen. Zij kunnen daarom beter slechts voorzichtig en in lage dosering worden gegeven. Een combinatie van deze twee medicijnen tegelijkertijd kan beter slechts in uiterste noodzaak bij de fret worden ingezet.

'''''Symptomen'''''

Lang niet alle fretten hebben dezelfde symptomen bij een bepaalde aandoening. Ook kunnen diverse symptomen ook passen bij andere aandoeningen dan die van het maagdarmkanaal. Dat maakt het soms erg lastig voor de dierenarts om de klachten van de fret goed te interpreteren.
Sommige fretten hebben een verminderde of wisselende eetlust. Vaak is de activiteit van het diertje verminderd en is het minder speels. Soms ook is het fretje echter weer erg onrustig en hyperactief. Er zijn fretten die bijterig worden naar hun eigenaar of naar andere fretten. “Plat liggen” komt regelmatig voor, de fret zakt even door de poten tijdens het lopen en heeft een wat starende blik in zijn ogen. Hij heeft even buikpijn. Even later loopt hij weer door alsof er niets aan de hand is. Fretten braken niet gemakkelijk dus als ze braken dan is er meestal iets aan de hand.

[[Bestand:Buikpijn Sanne.jpg|300px]]

Buikpijn

[[Bestand:Misselijk-maagpijn Pudding.jpg|300px]]

Misselijk/buikpijn. Let op de combinatie van platliggen en geknepen oogjes.

{{#ev:youtube|o7an7TczM0w}}

Dit fretje heeft duidelijk last van buikpijn.

Fretten met maagdarmproblemen hebben vaak afwijkende ontlasting. Deze kan breiig van consistentie zijn, te dun als koeienvlaai of zelfs waterdun. De ontlasting kan veel “zaadjes” bevatten ten gevolge van onvoldoende opname van voedingsstoffen. Soms is er slijm met eventueel rood bloed aanwezig. Vaak wordt er al dan niet tijdelijk een groene kleur gezien. Deze ontstaat als de ontlasting te snel door het darmkanaal gaat en is een teken dat de darmen “geïrriteerd” zijn. Als de ontlasting zwart, plakkerig en er als teer uitziet, betekend dat meestal een bloeding in het voorste deel van het maagdarmkanaal. Fretten die prooidier eten kunnen ook zwarte ontlasting hebben maar die is meestal meer gevormd en niet plakkerig. Als er onvoldoende gal bij de ontlasting komt kan deze een creme kleurige pasteuze vorm aannemen.

In de loop van de tijd valt het diertje langzaam maar zeker af en wordt de vacht dunner en dof. Vaak zijn er tekenen van misselijkheid. Vooral na het eten. Smakken, met de pootjes aan de bek krabben, speekselen en tandenknarsen zijn duidelijke misselijkheids tekenen. Ook aan lappen, tapijt of andere stoffen materiaal bijten kan een teken van misselijkheid zijn. Sommige fretten hebben een dikke wat opgeblazen buik meestal gecombineerd met stinkende ontlasting.

{{#ev:youtube|mJrhcLn1WYQ}}

'''''Diagnose'''''

Voor het stellen van een juiste diagnose is het verhaal van de eigenaar (de ''anamnese'') over de huisvesting, de voeding en de klachten die het diertje laat zien erg belangrijk. Sommige klachten die het diertje vertoond worden niet als afwijkend beoordeeld door de eigenaar terwijl dat wel het geval is.

Bij het ''klinisch onderzoek'' is het palperen (doorvoelen) van de buik van veel betekenis. Daarmee kunnen pijnlijke plekken in de buik opgespoord worden. Bij veel van deze fretten is de grote buiklymfeklier vergroot en pijnlijk. Soms is voor in de buik de maaglymfeklier te voelen als een harde en pijnlijke dikte. Deze klieren zijn de “opruimorganen” bij problemen in het maagdarmkanaal. Fretten met een ernstige maagontsteking of een maagzweer zijn meestal erg gevoelig voorin de buik waar de maag gelegen is. Ook als de lever ontstoken is kan dit meestal gevoeld worden doordat de lever dan groter, harder en pijnlijk is bij het palperen. Een obstructie in de darm of een tumor is meestal in de buik te voelen als een harde, vaak pijnlijke dikte in het midden en achterste deel van de buik.

Bij veel fretten is de milt vergroot. Bij weefselonderzoek blijkt het meestal om een goedaardige vergroting te gaan. De milt reageert namelijk vooral op ontstekingen in de buik en in het bijzonder op een Helicobacter infectie van de maag. Het verwijderen van een grote milt is dan ook niet heel zinvol tenzij deze milt zo groot is geworden dat hij een mechanische belemmering vormt voor het diertje.

Met ''bloedonderzoek'' kan soms een verhoging van de ontstekingscellen aangetoond worden. Bij ernstige maagdarm klachten kan het protein-loosing syndroom optreden waarbij het eiwit gehalte in het bloed verlaagd is. Ook het aantal rode bloedcellen kan verlaagd zijn ten gevolge van bloedverlies via het maag-darmkanaal of vanwege een onvoldoende aanmaak bij langer bestaande problemen. De leverenzymen kunnen verhoogd zijn bij problemen met de lever. Bij chronische patienten kan het zinvol zijn om het Vitamine B12 gehalte in het bloed te bepalen.

Ontlasting onderzoek is nuttig om coccidiose en Giardia infecties aan te tonen. Deze worden meestal alleen gezien bij jonge fretten en op plaatsen waar veel fretten bij elkaar worden gehouden. Een bacteriologisch onderzoek van de ontlasting kan een enkele keer ook nuttig zijn.

Op de ''röntgenfoto'' kunnen vreemde voorwerpen in de maag (haarballen, stukjes rubber, oordopjes!) zichtbaar gemaakt worden. Ook kan het vermoeden op een obstructie in de darm meestal bevestigd worden. Lever, nieren en blaas maar ook hart en longen kunnen goed in beeld gebracht worden. Met een ''echo'' is de inhoud van de maag wat minder goed zichtbaar te maken maar een obstructie in de darm weer wat beter dan met de rontgenfoto.

Voor een definitieve diagnose van een langdurige maagdarmprobleem zijn meestal ''maag en/of darmbiopten'' nodig. Dat is uiteraard niet zo heel makkelijk te doen dus wordt er over het algemeen uitgegaan van een waarschijnlijkheidsdiagnose en daarvoor een behandeling ingezet. Indien de problemen blijven bestaan is een “kijkoperatie” vaak zinvol en kunnen maag- en darmbiopten worden genomen. Deze biopten worden vervolgens naar een patholoog opgestuurd die onder de microscoop de stukjes weefsel kan beoordelen en informatie geeft over het aanwezig zijn van bijvoorbeeld ontsteking of tumoren.

'''''Specifieke maagdarm aandoeningen'''''

*'''Helicobacter maagontsteking'''

Met een recent onderzoek onder Nederlandse fretten bleek dat bij 80% van de fretten de Helicobacter Mustelae bacterie in de maag kon worden aangetoond. In eerder Amerikaans onderzoek was dit percentage veel hoger en werd hij aangetoond bij alle onderzochte dieren. De bacterie wordt overgedragen door besmette ontlasting. Waarschijnlijk worden pups al in het nest besmet. De bacterie kan in de maag van de fret een ''chronische maagontsteking'' (vooral bij oudere fretten) maar ook een acute maagontsteking met zelfs [u]maag- en darmzweren[/u] veroorzaken. Niet elke fret heeft veel last van deze infectie. Maar een maagzweer is een van de belangrijkste doodsoorzaken bij jonge fretten. Stress en verkeerde voeding zijn de belangrijkst predisponerende factoren.

Stress is mogelijk ten gevolge van een andere fret. Fretten zijn territoriale dieren en een andere fret kan, zonder dat de eigenaar het zich bewust is, een belangrijke stressfactor zijn. Stress kan ook ontstaan ten gevolge van andere huisvesting, een andere chronische ziekte of onvoldoende “enrichment” of afleiding. Wat betreft de voeding moeten we ons realiseren dat de fret een prooidier eter is. Een strikte vleeseter. Frettenbrokjes bevatten vooral veel plantaardige eiwitten en vezels. Daar is het maagje van de fret eigenlijk niet voor gemaakt.

*'''Vreemd voorwerp in het maagdarmkanaal'''

Jonge fretten onder de leeftijd van 1 jaar kauwen nogal eens op allerlei zacht materiaal zoals zacht rubber, zacht plastic en latex. Stukjes hiervan worden dan doorgeslikt en komen in de maag. Deze kunnen soms maanden in de maag blijven zitten. Bij oudere fretten zijn het vaak haarballen die zich in de maag vormen door het likken aan de vacht. Als de maag minder goed zijn werk doet zoals bij een chronische ontsteking, kunnen de haren te lang in de maag blijven en daar gaan klitten. De symptomen die deze fretten vertonen zijn vaak vaag. Pas als het voorwerp vastloopt in het (veel dunnere) darmkanaal is het fretje acuut ziek met hevige buikpijn en uitdroging. Vaak sterft het fretje binnen 2 dagen als er niet op tijd wordt ingegrepen. De behandeling varieert van laxeren tot direct chirurgisch ingrijpen.

[[Bestand:3. Haarbal uit maag.jpg|300px]]

Haarbal uit de maag

*'''Darmontsteking'''

Een darmontsteking kan veroorzaakt worden door diverse virussen, bacteriën, protozoen, voedsel intolerantie en oorzaken die niet altijd te achterhalen zijn. De ontlasting kan bekeken worden onder de microscoop of worden opgestuurd naar het laboratorium voor een bacteriologisch onderzoek (een kweek).

Recent is aangetoond dat in Nederland het ''Coronavirus'' op grote schaal voorkomt. Dit virus is in Amerika ook bekend en veroorzaakt daar E.C.E. (Epizootic Catarrhal Enteritis) ook wel “Groene-slijm ziekte” genoemd. Het virus is zeer besmettelijk. De besmetting gebeurt via contact met ontlasting van een ziek dier. Het verloop van de ziekte is afhankelijk van de lichaamsconditie van het fretje. Jonge gezonde fretten hebben vaak slechts een aantal dagen diarree. Fretten met al chronische maagdarmproblemen of andere aandoeningen kunnen ernstig ziek worden. Bij sommige fretten kan het virus de darmvlokken van de darmen ernstig beschadigen waardoor uiteindelijk chronische diarree ontstaat. Een enkele keer kan het virus een systemische ziekte veroorzaken met ontstekingen in diverse organen. Deze complicatie vertoont overeenkomsten met de aandoening “FIP” bij katten die geïnfecteerd zijn met het katten Corona virus. Het katten-Corona virus lijkt niet besmettelijk voor de fret. De fret heeft zijn eigen Corona virus variant. Helaas is de ziekte moeilijk met zekerheid vast te stellen bij het levende dier.

''Coccidiose'' en een ''Giardia'' infectie worden veroorzaakt door een parasiet in de darmen. Vooral jonge fretjes kunnen hier behoorlijk ziek van zijn. Oudere fretten hebben meestal geen problemen met coccidiose en kunnen met hun eigen afweer de infectie genezen. Echter fretten die al een afwijkend darmkanaal hebben door bijvoorbeeld een Coronavirus infectie kunnen wel problemen hebben om van deze infectie af te komen en kunnen beter behandeld worden. Met behulp van ontlasting onderzoek is de ziekte eenvoudig aan te tonen.

*'''Eosinofiele maag-darmontsteking'''

Fretten zijn strikte vleeseters toch geven wij in onze voeding vaak veel plantaardige eiwitten zoals granen. Bij sommige fretten reageert het maagdarmkanaal hierop met de productie van bepaalde specifieke (eosinofiele) ontstekingscellen. Deze fretten kunnen chronisch diarree met of zonder slijm en bloed vertonen in combinatie met gewichtsverlies. De diagnose is pas te stellen na een biopt van de maag of de darm. Corticosteroïden kunnen soms tijdelijk helpen maar een correctie van het voer is belangrijker.

*'''Tumoren'''

Tumoren uitgaande van het maagdarmkanaal komen niet vaak voor. Er zijn aanwijzingen dat tumoren in dit gedeelte van het lichaam vooral kunnen ontstaan vanuit chronische ontstekingen zoals bijvoorbeeld bij Helicobacter uitgroei. Lymfoom, een ontaarding va de lymfeklieren komt bij oudere fretten wel regelmatig voor. Hierbij kunnen ook de lever en darmen aangetast zijn.

'''''Behandeling van maagdarmproblemen'''''

Bij een vermoeden op een Helicobacter maagontsteking zal een ''antibiotica kuur'' tegen de Helicobacter bacterie worden ingezet. Deze kuur is dezelfde als die bij mensen wordt gebruikt. Echter fretten met ernstige ontsteking of maagzweer kunnen soms niet goed tegen het antibioticum Clarithromycine. Dit is namelijk erg irriterend voor de maag. Het is dan beter om eerst de maagwondjes wat te laten herstellen met ''maagzuurremmers'' en een ''maagwandbeschermer'' als Sucralfaat voordat dit antibioticum wordt ingezet. Aanvullend kunnen medicijnen tegen de misselijkheid en Vitamine B12 injecties worden gegeven.

Indien er sprake is van een vreemd voorwerp in de maag of bijvoorbeeld een obstructie in de darm, zal er ''geopereerd'' moeten worden. Een enkele keer kan een obstructie met laxeermiddel naar achteren worden gedreven, vooral als bekend is dat
het bijvoorbeeld gaat om een te groot stuk groente of fruit. Maar dit is altijd een risico want hoe langer je wacht met opereren hoe groter het risico dat het diertje sterft.

Bij diarree ten gevolge van bijvoorbeeld een Corona virus infectie kan een darm beschermend middel als Finidiar pasta of Sucralfaat gegeven worden voor een aantal dagen. Indien het fretje ernstig ziek is, is antibiotica en eventueel andere aanvullende medicatie nodig. Coccidiose bij jonge fretjes of zieke dieren kan behandeld worden met een medicijn tegen deze parasieten. Alle fretten dienen tegelijk behandeld te worden, ook de (wel besmette maar) niet zieke dieren.

''Tumoren'' van het maagdarmkanaal kunnen soms chirurgisch verwijderd worden door het stuk aangetaste darm te verwijderen. Dit is een moeilijke operatie maar voor een ervaren frettendierenarts goed te doen. Voor de behandeling van Lymfoom met aantasting van het maagdarmkanaal zie het hoofdstuk: Lymfoom.
Het verwijderen van een vergrote milt bij fretten met diarree is niet nodig. Deze milt is een reactie op de ontsteking in het maagdarmkanaal.

Het is belangrijk om kleine hoeveelheden ''goed verteerbaar voedsel'' te geven, bijvoorbeeld Royal Canin Convalescence Support Instant (het “Waltham papje”) of Hill’s A/D blikvoer. Voor fretten met ernstige problemen is het niet meer verstandig om rauw voedsel te geven.

Fretten met ernstige maagdarmproblemen kunnen het beste worden opgenomen in de ''kliniek'' waar zij via injecties en met infuus behandeld kunnen worden. Deze injecties belasten het maagdarmkanaal veel minder.
''Oudere fretten'' hebben vaak chronische maagdarmproblemen door de langdurige aanwezigheid van de Helicobacter bacterie in de maag. Zij hebben vaak baat bij een dagelijkse hoeveelheid van het Waltham papje in combinatie met 1-2x daags Sucralfaat.

'''''Preventie van maagdarmproblemen'''''

De Helicobacter bacterie is bij de fret waarschijnlijk niet uit te roeien. Wel kan met een kuur antibiotica het aantal bacteriën in de maag weer verminderd worden. Maar een uitgroei kan beter tegen gegaan worden door de fret ''goede voeding'' te geven en ''stress'' zoveel mogelijk te vermijden. Haarballen zijn meestal het gevolg van de verminderde maagmotiliteit ten gevolge van de maagontsteking. Die ontsteking moet dus ook behandeld worden. Daarnaast is het zinvol om tijdens de rui om de dag 1 cm ''haarbalpasta'' voor de kat te verstrekken. Haarbalpasta bevat veel suikers en is daarom erg gewild bij de fretten. Beter zou het zijn om alleen de vaseline te geven. Dit kan door het kopen van zuurvrije vaseline bij de apotheek of de drogist. Dit mag elke dag gegeven worden tijdens de rui. Het is echter minder smakelijk.

===Middenoorontsteking===

De laatste jaren hebben we steeds meer te maken met oorproblemen bij fretten; vaak een middenoorontsteking. De kan zich ontwikkelen tot een chronische aandoening.

Het middenoor is een inwendig gelegen gedeelte van het gehoorsysteem, wat net achter het trommelvlies ligt. Bij de fret op een moeilijk bereikbare plek, in het bot van de kop en schedel en is verdeeld in allerlei kleine ‘kamertjes’, lijkend op een honingraad.

Het is nog niet duidelijk wat precies de oorzaak is van de steeds frequenter voorkomende middenoorontstekingen, maar het vermoeden is dat oormijten een rol spelen. Deze kunnen schade aan de gehoorgang en het trommelvlies aanrichten, waardoor schimmels, bacteriën en virussen naar binnen kunnen dringen. Een goede bestrijding van oormijten lijkt dan ook erg belangrijk. Dit kan onder andere door middel van Stronghold pipetjes, verkrijgbaar bij de dierenarts. Zie [[verzorging#oormijten]]

Doordat het middenoor van de fret op een lastig bereikbare plek gelegen is, is het moeilijk een ontsteking goed te bestrijden. Antibiotica kan er vaak moeizaam komen en door de bouw is het eigenlijk niet mogelijk om te spoelen. Vaak is langdurige behandeling noodzakelijk met antibiotica en oordruppels. Hierdoor wordt een middenoorontsteking regelmatig een chronisch probleem.

Een ''acute middenoorontsteking'' is te herkennen aan:

* Scheef houden van de kop, met het aangetaste oor naar beneden
* Het in rondjes lopen
* Wankelen tijdens bewegen/lopen
* Soms tranende ogen
* Soms niet willen eten
* Soms koorts en algemeen ziek zijn

'''''Ga bij een van deze signalen direct naar een dierenarts met frettenervaring!'''''

Wordt dit niet juist behandeld, kan het een pijnlijke dood van je fretje betekenen.

''Een chronische middenoorontsteking ''geeft vaak minder duidelijke acute verschijnselen:

* Tranende ogen bij eten
* Slecht eten
* Veel kruimelen met brokjes
* Prooi laten staan
* Kuchen, hoesten en keelschrapen
* Soms wankelen met achterhand tijdens lopen
* Niet bij de oren geaaid willen worden
* Lastig in het nekvel te pakken
* Gespannen in nekspieren, vooral bij aanraken
* Afvallen

Een chronische middenoorontsteking is altijd sluimerend aanwezig. Regelmatig steekt het dan weer de kop op. Het is een zeer pijnlijke aandoening voor je dier. Fretten laten pijn erg lastig zien, dus elk klein signaal kan belangrijk zijn.

Een chronische oorontsteking kan desastreus verlopen voor je fretje als het niet onderkent en behandeld wordt. De ervaringen zijn dat fretten die een chronisch oorprobleem hebben erg vatbaar zijn voor nierontstekingen,(chronische) ontstekingen in de keel en aan de luchtwegen en er zijn vaak maag/darm complicaties door de vele antibiotica die de frettenmaagjes vaak slecht verdragen. Bovendien is er een risico dat de ontsteking doorbreekt naar de hersenen, wat onherroepelijk de dood betekent.

===Nierfalen bij de fret===

Door: Hanneke Roest, frettendierenarts.

'''De Frettenkliniek''' te Giessen

De nieren hebben een belangrijke functie in het constant houden van allerlei waarden in het lichaam. Ze regelen de zuurtegraad van het bloed, ze veranderen de bloeddruk naar behoefte van het lichaam en houden de mineralen in balans. Daarnaast zorgen ze ervoor dat afvalstoffen uit het lichaam verwijderd worden. Deze afvalstoffen, afbraakproducten van eiwitten (zoals ureum, BUN) worden door de nieren uit het bloed gefilterd en met de urine afgevoerd.

'''Nierfalen''' is een toestand waarbij de nieren niet meer goed kunnen functioneren; ze doen hun werk niet goed meer. Dit kan ontstaan ten gevolge van verschillende oorzaken: bacteriele, virale (bijvoorbeeld ADV) en protozoaire infecties, nierstenen, aangeboren en/of erfelijke aandoeningen, tumoren, een afwijkende bloeddruk, ziektes elders in het lichaam (zoals chronische ontstekingen), vergiftigingen (onder andere door antivries, druiven en rozijnen) en bepaalde niertoxische medicijnen (bijvoorbeeld Gentamycine). Veel oudere fretten hebben nierinfarcten.

Er kan sprake zijn van acuut nierfalen, chronisch nierfalen en een combinatie van de twee.

Bij '''''chronisch nierfalen''''' werken de nieren al langer slecht. De chronische ontsteking in de nieren heeft geleid tot vorming van littekenweefsel. Het littekenweefsel trekt samen en zorgt ervoor dat de nieren kleiner worden, dit littekenweefsel is blijvend.

Bij dieren met '''''acuut nierfalen''''' is nog geen sprake van littekenweefsel. Deze dieren kunnen acuut heel erg ziek worden, maar in principe kan er dan nog volledig herstel van de nierfunctie optreden.

Wanneer het dier al langer chronische nierproblemen heeft maar plotseling snel verslechtert ten gevolge van een acute infectie, is er sprake van een '''''combinatie.''''' Dit komt redelijk vaak voor.

[[Bestand:Nierfalen 1.jpg|300px]]

Normale nier: Deze bestaat uit ruim 1 miljoen eenheden (nefronen). Een nefron filtert het bloed en concentreert de afvalstoffen uit het lichaam. Deze worden in de urine afgegeven. De nefronen monden uit in een verzamelbuis, welke in het nierbekken uitkomt. De urine gaat via de ureter naar de blaas, alwaar die wordt opgeslagen.

[[Bestand:Nierfalen 2.jpg|300px]]

Chronisch nierfalen: Chronische ontsteking in de nieren leidt op den duur tot vorming van littekenweefsel. Dit littekenweefsel trekt samen en zorgt ervoor dat de nieren steeds kleiner worden. Dit noemen we schrompelnieren en deze schade is niet meer omkeerbaar.

'''''Symptomen'''''

Fretten met chronische nierproblemen vermageren, hebben een slechte eetlust en drinken en plassen vaak veel. Soms zijn ze slomer maar vaak valt aan het gedrag niet veel op. In sommige gevallen is er een vreemde 'maggi' geur te ruiken uit het bekje. Dit komt door de ophoping van gifstoffen in het bloed die eigenlijk door de nieren uitgescheiden zouden moeten worden. Enkele fretten hebben afwijkende ontlasting.
Dieren met acute nierproblemen zijn meestal wel slomer, gaan vaak 'plat' liggen en zijn vaak pijnlijk in de buik.

'''''Diagnose'''''

Indien er vermoed wordt dat een fretje lijdt aan nierfalen, zal er worden geadviseerd om een ''urineonderzoek'' en ''bloedonderzoek'' te laten uitvoeren. Bij het urineonderzoek wordt er bijvoorbeeld gekeken of de nieren nog voldoende concentrerend vermogen hebben en of er te veel eiwitten of bloedcellen in de urine lekken.

Bij het bloedonderzoek worden onder andere de ''nierwaarden'' beoordeeld (ureum, fosfaat). Deze waarden zullen pas verhogen als meer dan de helft van het totale nierweefsel is aangetast. (NB. Bij honden en katten is het ureum gehalte in het bloed minder belangrijk en wordt het kreatinine gehalte bepaald. Bij de fret geeft het kreatinine gehalte in het bloed geen goede indicatie voor het functioneren van de nieren).

Bij acuut nierfalen kunnen deze waarden enorm hoog zijn, maar er kan nog volledig herstel optreden. Bij chronisch nierfalen is de hoogte van de nierwaarden zeker gerelateerd aan de prognose. Soms zijn de nieren aangedaan, door bijvoorbeeld een heftige ontsteking, maar zijn de nierwaarden nog niet verhoogd, dan is er (nog) geen sprake van nierfalen maar van een nieraandoening.
Indien een aanwijsbare oorzaak van acuut nierfalen wordt vermoed of er nog getwijfeld wordt over mogelijke bijkomende problemen, zullen er nog extra onderzoeken worden voorgesteld.

Nierfalen is een gecompliceerde ziekte en de nieren kunnen bij iedere patient in een andere mate aangetast zijn. Daarom dient de behandeling goed afgestemd te worden op het individuele dier.

'''''Behandeling'''''

Bij een nieraandoening waarbij nog geen sprake is van nierfalen zal meestal worden volstaan met medicatie en controle afspraken.

Bij acuut nierfalen is een opname in de kliniek en een behandeling met infuus en medicatie over het algemeen de beste optie. Hierbij wordt in de gaten gehouden dat het dier ruim voldoende infuus krijgt maar dit wel voldoende uitplast. Een intensieve monitoring is erg belangrijk. Ace-remmers die in een later stadium wel gegeven worden, mogen nu nog NIET worden gegeven.

Bij chronisch nierfalen bestaat de behandeling vooral uit medicatie en voeding. Ace-remmers (b.v. enalapril, benazepril) bevorderen de doorbloeding van de nieren en verminderen de progressie van chronisch nierfalen. Fosfaatbinders (b.v. sucralfaat, lantharenol, chitosan en calciumcarbonaat) zijn vaak nodig om het fosfaatgehalte in het bloed te verminderen. Bacterien kunnen de oorzaak zijn een ontsteking in de nieren maar daarnaast zijn nierpatienten extra gevoelig voor bacteriele infecties van de urine wegen. Antibiotica kan daardoor soms worden voorgeschreven. Ten gevolge van het chronisch nierfalen kan er ook een te laag kalium gehalte in het bloed ontstaan. Dit veroorzaakt een slechte eetlust en sloomheid. Dit Kalium kan via medicatie (kaliumgluconaat) worden aangevuld. Daar een hoog ureum gehalte in het bloed de slijmvliezen in het maagdarmkanaal kan aantasten, is het soms nodig om hiervoor ondersteunde medicatie te geven.

Een ''nierdieet'' is bij honden en katten erg belangrijk bij de behandeling van nierfalen. Hill's K/D dieet voor de kat zou voor de fret een goede optie zijn. Dit dieet bevat veel lagere gehalten aan eiwit, zout en fosfaat vergeleken met een normaal frettenvoer. Hierdoor worden de nieren minder belast en komen er minder afvalproducten in het bloed. Probleem is echter dat veel fretten met nierproblemen een slechte eetlust hebben en het nieuwe minder smakelijke dieet niet willen eten. Het is belangrijker '''dat''' uw fret eet dan '''wat''' hij eet!

'''''Prognose'''''

De prognose van een fret met nierfalen verschilt sterk. Acuut nierfalen kan volledig herstellen en heeft in dat geval geen continue controles nodig. Chronische schade aan de nieren is onomkeerbaar en een deel van de medicatie zal dan ook levenslang noodzakelijk blijven. Medicijnen zijn erg belangrijk in de behandeling van chronisch nierfalen. Niet alleen leven de behandelde fretten significant langer maar daarnaast voelt het dier zich veel prettiger.

De medicatie zal echter zeker in het begin, maar ook later nog bijgesteld moeten worden naar de behoeften van uw fret. Daarvoor zijn regelmatige controles op de kliniek met bloedafname en urineonderzoek noodzakelijk.

===Pijnstilling bij de fret===

Door: Hanneke Roest, frettendierenarts.

'''De Frettenkliniek''' te Giessen

Van diverse ziekte aandoeningen van de fret weten we vanuit de humane geneeskunde dat het pijnlijk is. Een verwonding, een gebroken bot, een maagzweer, een acute middenoorontsteking, een acute nierontsteking. Het zijn aandoeningen waarbij we er van uit kunnen gaan dat het pijn doet, niet alleen bij de mens maar ook bij het dier. Naast de behandeling van de aandoening is het dan wenselijk om tevens pijnstilling te geven. Pijnstillers hebben daarnaast het voordeel dat ze ontstekingsremmend werken.

Wetenschappers zijn het erover eens dat dieren pijn precies zo ervaren als wij mensen, alleen tonen zij het anders. De fret, die nog dicht bij zijn voorouder de bunzing staat, zal niet makkelijk laten zien dat hij pijn heeft. Dat geeft zwakte aan en dat betekent in de natuur dat je er heel snel bent geweest. Dat een fretje pijn slecht laat zien wil niet zeggen dat hij het anders ervaart. Hij toont het alleen anders dan wij mensen. Aangezien een fretje niet kan praten, hebben wij als eigenaar en als dierenarts slechts de mogelijkheid het diertje nauwkeurig gade te slaan en te onderzoeken om zo aanwijzingen te krijgen of het diertje pijn heeft.

[[Bestand:Zieke fret.jpg|300px]]

'''''Pijnsignalen bij een fret'''''

Een fretje zal niet gaan huilen of verbaal uiting geven aan pijn¦tenzij je bijvoorbeeld op de staart gaat staan. Bij acute plotse pijn zal het dier dit aangeven door een dikke staart op te zetten, een schreeuw te geven en eventueel de anaalklieren te laten gaan. Chronische pijn is veel moeilijker te onderkennen. Onderstaande gedragingen kunnen tekenen zijn van een niet welbevinden of van pijn.

* Minder levendig.
* Weinig meer uit de slaapplaats komen.
* Knijpen met de oogjes.
* Verminderde eetlust.
* Plat gaan liggen; tijdens het spelen of rondlopen gaat het fretje plat op de buik liggen.
* Plots gaan bijten naar de eigenaar of andere fretten.
* Omkijken naar de buik of de flank.
* Lopen met een hoge opgebolde rug.
* Knarsetanden.
* Knagen aan stof (slaapzakje) of vloerbedekking.
* Kreupel lopen.
* Hissen en sissen. Dit kan ook voorkomen als het diertje zich niet veilig voelt. Bijvoorbeeld doordat het in een te grote groep is gehuisvest of met een fret waarmee het niet goed samen gaat.
* Een opgezette staart.
* Anaalklieren laten gaan.
* Veel trillen.

'''''Behandeling van pijn bij de fret.'''''

De belangrijkste behandeling van pijn is het oplossen van het probleem dat de pijn veroorzaakt! Bij een gebroken bot is dat het spalken of chirurgisch behandelen van de breuk. Bij een maagzweer is dat een medicinale behandeling van de maagzweer en het vermijden van stresssituaties welke eventueel de maagzweer hebben veroorzaakt.

Niet altijd is het mogelijk de oorzaak te bestrijden en soms heeft een behandeling even tijd nodig om aan te slaan. Dan zou pijnstilling wenselijk zijn.

De voor de hond en kat veel gebruikte pijnstillers (NSAID's) als Metacam® (meloxicam) en Rimadyl® (carprofen) geven helaas veel problemen bij de fret. NSAID's (Non-Steroidal Anti-Inflammatory Drugs) zijn medicijnen die de vorming van prostaglandines in het lichaam remmen. Prostaglandines stimuleren het pijngevoel, verhogen de lichaamstemperatuur (koorts) en zorgen ervoor dat bloedvaten open gaan staan (roodheid bij een ontsteking).

'''''De bijwerkingen van NSAID pijnmedicatie.'''''

Prostaglandines zijn betrokken bij de opbouw van het maagslijmvlies. Doordat de vorming van prostaglandines door de NSAID's wordt geremd, wordt het maagslijmvlies erg dun en kan het gemakkelijk geirriteerd raken door het maagzuur. De belangrijkste bijwerkingen van deze pijnstillers zijn dan ook slijmvliesbeschadigingen in de maag welke uiteindelijk kunnen leiden tot ernstige zweren in de maag. Hierdoor wordt het diertje misselijk, heeft een slechte eetlust en krijgt dunne of zelfs zwarte ontlasting. Zwarte teerachtige ontlasting geeft aan dat er bloed vanuit de maag in de ontlasting is gekomen, dit is het geval bij een maagbloeding. Een maagbloeding is gevaarlijk en kan tot de dood van het fretje leiden. Fretten die veel prooidieren eten hebben altijd een wat donkere tot zwarte ontlasting, maar die is meestal vast van vorm en vermengd met de restanten van het prooidier.

'''''Waarom hebben fretten zo snel last van deze bijwerkingen?'''''

1. Fretten missen, net als katten, het enzym UDP- glucuronyltransferase om geneesmiddelen uit te scheiden in de gal. Dat wil zeggen; ze kunnen nauwelijks 'glucuronideren'. Slechts 1/10 van de capaciteit van de hond. Hierdoor is de eliminatie-halfwaarde tijd van diverse geneesmiddelen, waaronder bovenstaande pijnstillers, sterk verlengd in vergelijking met de hond en ontstaan gemakkelijk bijwerkingen doordat het middel te lang en in een te hoge dosis in het lichaam aanwezig blijft.

2. Veel fretten hebben daarnaast vaak al in enige of meerdere mate last van maagproblemen doordat bij vrijwel alle fretten de ''Helicobacter Mustelae'' bacterie in de maag aanwezig is. Deze geeft bij uitgroei acute- of chronische ontstekingen in de maag. Het geven van bovenstaande pijnstillers kan dan heel gemakkelijk nog meer schade aan het maagslijmvlies berokkenen.

3. Oudere fretten (boven de leeftijd van 5 jaar) hebben regelmatig galweg-, lever- of nierproblemen waardoor de uitscheiding van deze medicijnen nog minder goed verloopt en het medicijn ook hierdoor in een te hoge concentratie in het bloed aanwezig blijft en door de relatieve overdosering extra schade kan aanrichten in de maag.

De combinatie van Prednison en pijnmedicatie als bovenstaande is een snelweg richting een maagzweer en is dan ook gecontra-indiceerd, niet alleen bij de fret maar ook bij de hond en kat. Deze combinatie nooit aan een fretje geven.

'''''Alternatieven voor NSAID's'''''

Dit alles maakt het niet gemakkelijk om voor bovenstaande pijnstillers te kiezen bij pijn bij een fretje. Een alternatief voor de NSAID pijnmedicatie is morfine injecties, maar deze mogen slechts door de dierenarts worden toegediend en werken kortdurend (8 uur). Bij opname in de Frettenkliniek is dat een goed alternatief. Het oraal (via de bek) ingeven van morfine preparaten is bij de paar fretten waar ik het bij heb geprobeerd niet goed bevallen. Als je deze medicatie oraal toedient geeft het ook maag-darmproblemen. De fretten werden er al heel snel erg misselijk van.

'''''Conclusie'''''

De beste pijnmedicatie bij de fret bestaat uit het oplossen van het probleem dat de pijn veroorzaakt. Als dat niet mogelijk is kunnen indien het echt noodzakelijk is, in lage dosis (de dosering als bij de kat) en om de dag of om de 2 dagen, NSAID's als Metacam® en Rimadyl® gegeven worden... mits het diertje geen maag, lever of nierproblemen heeft. Liefst zo kort mogelijk.

Aan oudere fretten (boven de leeftijd van 5 jaar) kunnen in verband met de mogelijke verminderde lever- en nierfunctie, deze medicijnen het beste om de 3-4 dagen gegeven worden. Indien klachten optreden als diarree, zwarte ontlasting of misselijkheid (smakken, braken, platliggen, knagen aan stof, knarsetanden) is het belangrijk om onmiddellijk te stoppen.

Ook is het belangrijk om op voorhand, dus al bij de start van deze medicatie, tevens maag-beschermende medicatie als Sucralfaat en maagzuurremmers te geven.

Mijn ervaring is dat deze pijnmedicatie met NSAID's, ondanks al deze beschermende maatregelen, toch vaak problemen geeft; ik gebruik het daarom persoonlijk vrij weinig en alleen kortdurend. Ik neem de dieren liever op in de Frettenkliniek en gebruik de morfine injecties tot ik de ziekte die de oorzaak van de pijn is, heb kunnen aanpakken, dan wel chirurgisch of met andere medicatie.

===Vergrote milt===

'''De grote milt bij de fret, niet te snel chirurgie!'''

Door:Hanneke Roest, frettendierenarts.

'''De Frettenkliniek''' te Giessen

De laatste weken bereiken mij berichten over fretten die geopereerd worden aan een vergroting van de milt. Dit verontrust mij omdat het in het merendeel van de gevallen niet nodig is om deze vergrote milt chirurgisch te verwijderen. Met andere woorden er worden fretten onnodig geopereerd.

De milt is een orgaan dat links voorin de buik aanwezig is. Hij ligt als een platte zachte dikte tegen de linker buikwand aan. Als hij vergroot is, is hij vaak zelfs door de eigenaar te voelen als een langgerekte platte schijf van soms wel 15 cm lengte en 5 cm. breedte.

De milt fungeert als opslagplaats voor alle bloedcellen en verwijderd oude bloedcellen uit de bloedbaan. Ze reguleert tevens het aantal circulerende bloedcellen in de bloedbaan. Daarnaast speelt ze een rol in de aanmaak van afweerstoffen.
Bij embryo’s is de milt tevens een orgaan waar bloedcellen aangemaakt worden maar deze functie verdwijnt meestal als het beenmerg gaat functioneren. Echter bij een sterke prikkeling tot aanmaak van bloedcellen kan deze functie weer in de milt ontstaan bij volwassen dieren. We noemen dat “extramedullaire hemopoëse”.

Een grote milt, soms wel 20x groter dan zijn normale grootte, komt regelmatig voor bij fretten vanaf middelbare leeftijd. Wordt deze chirurgisch verwijderd en wordt het weefsel opgestuurd naar de patholoog dan zal in vrijwel de meeste gevallen “extramedullaire hemopoëse” de diagnose zijn. Dit geeft alleen aan dat de milt wordt geprikkeld, meestal door een ontsteking in de buik, zoals bijvoorbeeld van het maag-darmkanaal, de galwegen of de lever. De milt is dus niet de '''oorzaak''' van een ziekte maar het '''gevolg''' van een ziekte. Het verwijderen van de milt heeft daarom meestal geen enkele zin. Wel heeft het zin om bij een zieke fret met een grote milt verder te gaan zoeken naar de oorzaak van de ziekte via bijvoorbeeld, de anamnese, buikpalpatie, bloedonderzoek, röntgenfoto of echografie.

Een heel enkele keer is het wel verstandig om de milt chirurgisch te verwijderen. Bijvoorbeeld als een milt zo groot is geworden dat deze een oncomfortabel gevoel kan geven aan het dier. Ook een onregelmatig gevormde milt met bijvoorbeeld een grote (meestal goedaardige) hyperplastische bult erop kan beter verwijderd worden. Een dergelijke uitstulping van de milt heeft namelijk een fragiele wand en kan makkelijk scheuren waardoor de milt kan gaan bloeden.

Is een fretje niet ziek maar heeft het diertje wel een vergroting van de milt dan kan dat het beste genoteerd worden in de patiënt gegevens bij de dierenarts, maar hoeft er meestal (nog) geen behandeling ingesteld te worden.
Een dergelijke vergroting van de milt is een typisch fretten probleem. Bij honden en katten daarentegen is een miltvergroting (zeker in de mate zoals dat bij de fret gebeurt) heel vaak wel een teken van kanker van de milt. Dit is dan ook de reden dat veel dierenartsen de neiging hebben om de milt chirurgisch te gaan verwijderen.

Soms knapt een fretje wel op na een (onnodige) operatie van de milt. De redenen hiervoor kunnen zijn:

* Meestal wordt antibiotica gegeven tijdens en na de operatie. Dit kan een gunstig effect hebben op met name de veel voorkomende maag- darmontstekingen.
* Een fretje wordt na een operatie vaak extra goed verzorgd en tijd is ook een belangrijke factor in een genezingsproces.
* Zowel in de humane- als in de dier-geneeskunde knapt een patient soms op ''ondanks'' wat de (dieren)arts doet.

[[Bestand:Operatie Hanneke.jpg|400px]]

Een grote uitstulpende bult op de milt, meestal goedaardig. Daar deze uitstulping echter een kwetsbare wand heeft kan de milt beter verwijderd worden om een fatale miltbloeding te voorkomen.

===Corona Virus===

Het Corona virus is een regelmatig opduikend virus, wat zelfs een soort epidemische vorm kan aannemen.
Corona virussen zijn veel voorkomend, bij veel verschillende dieren en mensen. Elke diersoort heeft zijn eigen specifieke Corona virus. Een kat kan geen mens besmetten en een varken geen fret, om een voorbeeld te noemen.
Bij mensen geven Corona virussen luchtweg problemen. Een bekend voorbeeld is de ernstige aandoening SARS.

Bij fretten geeft het Corona virus (CoV) maagdarm klachten of een systemische ziekte die veel op FIP bij katten lijkt.

Recentelijk is aangetoond dat het bij fretten om twee verschillende CoV gaat, waarbij het enteritis (maagdarm) virus meerdere types heeft.

Het FRCoV virus, die maagdarm ontstekingen kan veroorzaken is het meest voorkomend. Er zijn vele gradaties in symptomen en een enkele keer toont de fret helemaal geen verschijnselen. Na besmetting kan je fret even een mindere dag hebben met een keertje diarree of wat misselijkheid en verder niets. Door menig eigenaar wordt het niet eens opgemerkt. Je fret kan er ook ernstig ziek van worden, met heftige, stinkende diarree. Vaak groen van kleur en met veel slijm. In ernstige gevallen zelfs alleen bloederig slijm. Ander symptomen die bij een besmetting kunnen voorkomen zijn lusteloosheid, misselijkheid, braken, anorexie (niet willen eten). Over het algemeen hebben ze geen koorts.
Meestal zijn deze verschijnselen na enkele uren of dagen weer verdwenen. Je fret is dan nog wel enkele maanden besmettelijk!

Sommige fretten ontwikkelen na besmetting een chronische maagdarm aandoening, ECE of "groene slijm ziekte". Deze dieren blijven last houden van bovengenoemde verschijnselen. Hoe ernstiger en langer de duur van de aanwezige symptomen, hoe meer schade er aan het lichaam wordt aangericht. Op den duur is de darm zo ernstig aangetast, dat voedingsstoffen niet of nauwelijks meer opgenomen kunnen worden. Ook andere aan de spijsvertering gerelateerde organen kunnen gaan ontsteken, zoals galblaas, lever en alvleesklier. Deze dieren zijn daarbij ook gevoeliger voor allerlei andere besmettingen, doordat hun weerstand laag is. Bovendien worden ze vaak langdurig met medicijnen behandeld om ontstekingen te onderdrukken, wat ze nog extra vatbaar maakt.

Het FSCV veroorzaakt een systemische aandoening welke erg lijkt op FIP bij de kat. Lange tijd werd er gedacht dat deze systemische aandoening werd veroorzaakt door een mutatie van het FRCoV. Het blijkt sinds kort dat het om een apart virustype te gaan.
Over het algemeen verliezen deze dieren erg veel gewicht, hebben chronische diarree,braken, zijn lusteloos en tonen ziek, hebben een slechte vacht en kunnen meerdere ontstekingsverschijnselen hebben. Vaak zijn is er sprake van een longontsteking, vergrote lymfeklieren, vergrote milt en worden er bij palpatie verdikkingen in de buik waargenomen. Soms zijn er diverse neurologische verschijnselen, zoals verlammingen aan de achterpoten en epileptische aanvallen.

Helaas is deze vorm altijd dodelijk.
Voor dit type zijn nog geen betrouwbare testen beschikbaar. De enige manier om te bewijzen dat een fret met dit type virus besmet is geweest, is na het overlijden weefsel te laten onderzoeken.

Fretten kunnen op alle leeftijden besmet worden met het CoV. Hele jonge pups, oudere en zieke fretten zijn er het gevoeligst voor. Het is al regelmatig voorgekomen dat in een nest alle pups sterven, terwijl moeder na een dagje alweer vrolijk rondhuppelt. Ernstige besmettingen kunnen echter op alle leeftijden een dodelijke afloop hebben. Multi-fret huishoudens, fokkerijen en opvangen zijn met name broedplaatsen voor het virus.
Incubatietijd is van 18-24 uur tot 3-4 dagen en het is zeer besmettelijk. Het lijkt er op dat een fret na besmetting nog zo'n 9 maanden besmettelijk kan blijven, ondanks dat het dier zelf niet ziek (meer) is of enige symptomen (meer)heeft.

Tegenwoordig zijn er al goede mogelijkheden om ontlasting te laten testen voor de aanwezigheid van het FRCoV. Dit moet echter wel opgestuurd worden naar het buitenland. Vooralsnog zijn de testen in Nederland nog niet goed betrouwbaar.

Zoals gezegd is het Corona virus zeer besmettelijk. Het kan overgebracht worden door direct contact tussen de dieren, via lichaamsvloeistoffen, lucht, haren, schoenen en kleding.

Het is erg belangrijk om strenge hygiëne voorschriften na te leven indien er met (vermoedelijk)besmette dieren omgegaan wordt. Het beste is om besmette dieren apart te huisvesten. Bij het hanteren wordt geadviseerd om handschoenen, speciale kleding of een overall en rubber laarzen of schoenhoesjes te gebruiken. Voor elk dier kleding/schoeisel desinfecteren of vervangen indien er van wegwerpmateriaal gebruik gemaakt wordt. Dagelijkse reiniging van speelruimtes, kooien en speelmateriaal met een chloorhoudend product(bleekwater) wordt aanbevolen.
Het is duidelijk dat dit erg arbeidsintensief is en bij een grote hoeveelheid fretten een haast onmogelijke taak is. Het is dan ook zeer belangrijk om geïnfecteerde fretten, of vanuit een besmet gebied niet te mengen met gezonde dieren, om een uitbraak van dit virus zo veel mogelijk onder controle te kunnen houden.

Momenteel lijkt het in Nederland rustig te zijn, maar in Groot Brittannië is er sinds een klein jaar een enorme uitbraak aan de gang. Helaas zijn er dieren geëxporteerd die dragers van het virus waren en zodoende zijn er al andere Europese landen die momenteel met heftige uitbraken te kampen hebben, waaronder Denemarken en Spanje.

Communicatie tussen frettenhouders en dierenartsen onderling is belangrijk. Wees open en eerlijk over je besmettingen, om een (inter)nationale epidemie te voorkomen. Momenteel worden in Groot Brittannië en Denemarken alle besmettingen in kaart gebracht, met naam en toenaam. Dit om mogelijke verdere verspreiding te voorkomen. Het is inmiddels bekend dat her-besmettingen kunnen plaatsvinden. Na hoeveel tijd is nog niet helemaal duidelijk.

===Een te laag bloedsuiker… wat wil dat zeggen?===

Door: Hanneke Roest, frettendierenarts

'''De Frettenkliniek''' te Giessen

Regelmatig krijg ik bloeduitslagen onder ogen waarbij een te laag bloedsuiker bij een fretje is geconstateerd. Vaak wordt het diertje dan direct verdacht van het hebben van insulinomen, dat is echter lang niet altijd het geval.

'''''Wat zijn insulinomen'''''

Dit zijn hele kleine tumortjes in de alvleesklier die teveel insuline produceren waardoor het bloedsuiker daalt. De tumortjes zaaien slechts zelden uit en blijven vaak erg klein (speldenknop) maar door de productie van de grote hoeveelheid insuline zijn ze gevaarlijk voor het fretje. Insuline doet namelijk het bloedsuiker dalen. Bij een te laag bloedsuiker zal het fretje geleidelijk (in een aantal maanden) slomer worden, meer gaan slapen en afvallen. Er zijn kortdurende periodes van zwakte in de achterhand waardoor het fretje omvalt. Soms staart het diertje enige tijd in de ruimte alsof het even “van de wereld” is. Door de toename van maagzuur kan het diertje misselijkheids tekenen gaan vertonen. Uiteindelijk zal het fretje na enige tijd overlijden. Het is een langzame progressieve aandoening.

'''''Wat zijn andere redenen voor een te laag bloedsuiker?'''''

1. Een belangrijke reden van een laag bloedsuiker is de manier van meten. Niet elke dierenarts kan gemakkelijk (zonder narcose) een redelijke hoeveelheid bloed afnemen bij een fretje. Vaak wordt dan een humaan bloedsuikermetertje gebruikt, waar slechts een druppel bloed voor nodig is. Deze apparaatjes meten in capillair volbloed en geven daardoor een lagere bloedsuiker waarde aan dan de waarde die wordt gemeten in veneus plasma zoals dat in de grotere analyse apparatuur in de dierenkliniek of de laboratoria wordt gemeten. Deze waarde dient dan ook altijd omgerekend te worden! Niet iedere dierenarts is hiermee bekend.
In het afgenomen bloed moet het bloedsuiker direkt gemeten worden anders wordt het bloedsuiker opgenomen door de rode en witte bloedcellen en daardoor lager dan in werkelijkheid.

2. Een andere belangrijke oorzaak van een laag bloedsuiker bij fretten is een verminderde opname bij chronische maag-darmpatienten. Het bloedsuiker is dan meestal matig verlaagd maar als het bloedsuiker wordt gemeten met een humaan apparaatje kan de waarde erg laag lijken.

3. Ook patienten met een leverprobleem kunnen een laag bloedsuiker hebben. Na een maaltijd wordt bloedsuiker geabsorbeerd in de dunne darm en wordt daarna grotendeels als glycogeen opgeslagen in de lever en de spieren. Indien nodig komt bloedsuiker vrij uit dit weefsel (via glycogenolyse) om een goede bloedspiegel te houden.

4. Indien er sprake is van een sepsis (bloedvergiftiging) is het bloedsuiker vaak behoorlijk verlaagd door een toename van het gebruik in de weefsels en een verminderde aanmaak.

5. Levertumoren, tumoren van de (gladde) spieren of tumoren van de bloedvaatjes verbruiken veel bloedsuiker waardoor ook lage waarden gemeten kunnen worden.

'''''Wat zijn normale en wat zijn afwijkende bloedsuiker waarden:'''''

Normaliter is het bloedsuiker (gemeten in bloedplasma) bij een gezonde fret tussen de 5,2 mmol/L en 7,5 mmol/L. Een bloedsuiker tussen de 4 mmol/L en de 5,2 mmol/L is afwijkend er verdiend nader onderzoek. Dit kan veroorzaakt worden door diverse bovenstaande aandoeningen. Een bloedsuiker onder de 4 mmol/L gemeten bij een oudere fret, in combinatie met symptomen die overeenkomen met de ziekte insulinomen, waarbij andere oorzaken zijn uitgesloten en gemeten op de juiste wijze… is een waarde die sterk kan wijzen op de aanwezigheid van insulinomen.

'''Let op: Indien het bloed is gemeten via een druppel bloed met een humaan bloedsuikermetertje dan kan de waarde erg misleidend zijn indien deze niet wordt omgerekend. Een gemeten waarde van 2,7 mmol/L is namelijk sterk afwijkend maar omgerekend is deze 4 mmol/L en die waarde is niet dramatisch laag.'''

'''''Wat te doen bij een laag bloedsuiker:'''''

Indien een laag bloedsuiker wordt gemeten is altijd een volledig lichamelijk onderzoek op zijn plaats en vervolgens een volledig bloedonderzoek. Hiermee kunnen de diverse mogelijke oorzaken van het lage bloedsuiker worden onderzocht.
Bij een laag bloedsuiker ten gevolge van maagdarmaandoeningen is het van belang om die oorzaak eerst aan te pakken.

[[image:image.jpeg]]

Indien het lage bloedsuiker wordt veroorzaakt door insulinomen hangt de behandeling af van de waarde van het bloedsuiker, de mate waarin het fretje symptomen laat zien van het lage bloedsuiker en de leeftijd van het fretje. Indien het bloedsuiker nog boven de 4 mmol/L blijft en het fretje geen klachten heeft van een te laag bloedsuiker wordt eerst geprobeerd dit met aangepaste voeding op te vangen. Het bloedsuiker wordt dan elke 1-3 maanden gecontroleerd. Fretten onder de leeftijd van 7 jaar met een bloedsuiker lager dan 4 mmol/L, met klachten passend bij een te laag bloedsuiker maar verder gezond, zijn het meest gebaat bij een operatie waarbij de insulinomen worden verwijderd. Zie voor nadere informatie de website van de frettenkliniek. Indien geen operatie mogelijk is kan het beste gestart worden met een lage dosis Proglycem® (diazoxide). Door regelmatig elke 1-2 maanden het bloedsuiker te bepalen wordt deze dosis langzaam verhoogd en in het laatste stadium uitgebreid met een lage dosis prednison. De fretten “slijten” erg door deze medicatie en het regelmatig te lage bloedsuiker, ze worden steeds slomer en magerder en zullen uiteindelijk overlijden.

'''''Nieuw onderzoek'''''

In de Frettenkliniek starten we binnenkort met een onderzoek naar het gebruik van de frucosamine bepaling in het bloed bij fretten. Fructosamine is een verzamelnaam voor een aantal eiwitten waaraan bloedsuiker wordt gebonden. De hoeveelheid fructosamine in het bloed is een maat voor de gemiddelde bloedsuikerwaarde gedurende twee tot drie weken voorafgaand aan de meting. Hiermee kunnen we mogelijk het gebruik van medicatie bij de ziekte insulinomen beter reguleren.
De waarde van fructosamine is afhankelijk van de hoeveelheid eiwitten in het bloed, fretten hebben regelmatig een verlaagde hoeveelheid eiwitten in het bloed waardoor de interpretatie van het gemeten fructosamine zorgvuldig bestudeerd zal moeten worden.

Gezondheid en ziekte

2016-08-20T11:11:58Z

Mayke: /* Longworm */

==Hoe herken ik een gezonde fret?==

Om te weten of je diertje misschien iets mankeert moet je wel weten hoe een gezonde fret in elkaar steekt. Pas als je bekend bent met het gedrag en uiterlijk van een gezonde fret kun je beoordelen of het noodzakelijk is om een dierenarts in te schakelen.

De beste manier om daar achter te komen bij je eigen diertje, is veel tijd aan hem of haar besteden en hem goed te observeren. Dat klinkt heel logisch, maar vaak genoeg weten fretteneigenaren geen specifieke vragen te beantwoorden als het noodzakelijk is. Geen twee fretten zijn hetzelfde. Heb je een goede band met je dier, dan kunnen zelfs de kleinste veranderingen opvallen.

Denk er vooral aan dat fretten nog dicht bij de natuur staan en erg stoïcijns zijn. Dat betekent dat ze pijn en ongemak niet snel zullen laten zien. Zwakte in de vrije natuur staat immers gelijk aan de dood.

====Tekenen van een gezonde fret====

In de regel is een gezonde fret een vrolijk, blij en speels diertje, wat graag ondeugende streken uithaalt.
Een aantal kenmerken van de gezonde fret:

*heldere, schone en glanzende ogen

*roze en vochtig tandvlees en slijmvliezen

*schone oren

*schone neus

*volle, glanzende vacht, zonder kale plekken of huidschilfers

*zachte (roze) voetzooltjes

*onderzoekend en nieuwsgierig gedrag vertonend

*normale, stevige bruine drollen in de bak. Enigszins afhankelijk van de voeding, maar nooit dun, brijig, hard of vreemd van kleur

*schone genitaliën en anus

*normale temperatuur, hartslag en ademhaling

==Wanneer kan er iets mis zijn?==

Zoals bij alle dieren kan je fret ook iets mankeren. Sterker nog, fretten zijn erg gevoelige dieren die vrij vatbaar zijn voor allerlei aandoeningen, ziekten en niet te vergeten ongelukjes.
Een fretje zal niet zo snel laten zien dat het iets mankeert. Soms zijn het erg kleine signalen, soms overduidelijke. Over het algemeen kun je stellen dat je niet al te lang kunt wachten met een dierenartsbezoek als je dier tekenen van gezondheidsproblemen of pijn laat zien. Het zijn kleine diertjes met weinig reserves.

'''Bij twijfel altijd contact opnemen met een dierenarts met frettenervaring!'''

Een lijst met dierenartsen vind je in [[nuttige adressen|dierenartsen]]

[[Bestand:Frettenkliniek 1.jpg|400px]]

====Tekenen van een ongezonde fret ====

Er zijn veel signalen die een fretje kan afgeven als het niet lekker in zijn vel zit of iets mankeert. Hieronder alleen een lijstje met enkele algemene tekenen. Meer ziekte gerelateerde tekenen vind je in het desbetreffende medische deel.

*matte en vieze ogen. In de ogen zie je de gemoedstoestand van je dier. Als hij zich niet lekker voelt zie je dat aan de blik in de ogen

*slechte vacht (dof, dun, kale plekken)

*echt droge neus

*wit tandvlees en slijmvliezen

*afwijkende ontlasting

*uitvloeiing uit neus, oor, oog of anus

*zachte, broze of gescheurde nagels

*huidirritaties of uitslag

*vreemd gedrag

*plotseling gewichtsverlies

*koorts

*niet eten of drinken

*overdreven veel slapen

====Tekenen van een fretje in nood====

Een fret in nood laat een speciaal gedrag zien, wat in een normale toestand niet voorkomt. Vang je een of meerdere signalen op, neem deze dan serieus en handel direct om de fret uit de noodsituatie te bevrijden. Ga zo nodig direct naar de dierenarts of neem contact met je dierenarts op.

Voorbeelden van noodsignalen:

*wijd open gesperde ogen

*schreeuwen, kekkeren of heel snel achter elkaar mokken

*wegschieten naar een donker plek, meestal ergens in of onder

*heftig schokken of krampen. Dit kan gebeuren na een (hoge) val, beknelling, elektrische schok of als er op gestapt is, door een hersen of ruggenmerg beschadiging

*blazen. Normaal blaast een fret om zijn ongenoegen te tonen. Aanhoudend en luid blazen kan pijn of hoge stress aanduiden

*anaal klieren lozen

*laten lopen van urine of ontlasting

====Tekenen van een fret met pijn====

Een fret zal door zijn stoïcijnse natuur niet snel pijn laten zien. Soms is het erg moeilijk om te zien of je fret pijn ervaart. De tekenen die hieronder staan kunnen je misschien helpen met je beslissing of het verstandiger is om contact met de dierenarts op te nemen

*doffe, matte of geknepen ogen

*kreunen

*tandenknarsen

*samentrekken van de spieren bovenop de kop

*niet willen eten

*problemen met kauwen

*eten uit de mond laten vallen

*erg kruimelen met brokjes eten

*moeite met slikken

*regelmatig platliggen

*moeite met lopen; kreupelen, wankelen, ledematen niet willen belasten of omhoog houden en uit balans zijn

*zichzelf niet kunnen wassen

*overdreven likken of krabben

*doffe vacht

*niet kunnen opstaan of gaan liggen

*steeds op dezelfde kant willen liggen

*moeite hebben met uitrekken of zich opkrullen

*geluiden maken bij plassen of poepen

*wegtrekken bij aanraken

*(proberen te) bijten bij aanraking op bepaalde plek

*depressief

*inactief en sloom

*niet willen spelen, ook niet met stimulatie

*gewichtsverlies

*vreemd gedrag

'''TIP '''

Mocht het zijn dat je fret ooit een traumatische ervaring meemaakt, zorg er dan voor dat je zelf rustig en kalm blijft. Fretten voelen je stemming erg goed aan en raken nog gestresster door jouw paniek. Houd je sterk en probeer je diertje zo goed mogelijk te helpen door

*rustig en met zachte stem te praten

*het zachtjes te aaien. Al kan het verstandig zijn om uit de buurt van de kop te blijven, omdat een gestresste fret makkelijker kan bijten

*indien mogelijk de kop of het hele lijf bedekken met een doek of dekentje

*er gewoon bij blijven. Ook dieren hebben graag een vertrouwd persoon om zich heen in noodsituaties

*neem het in de nekvel als het dier in paniek is. Een fret in paniek kan zichzelf nog meer verwonden. Bovendien zal er nagekeken moeten worden wat het mankeert. In het nekvel pakken is dan de meest effectieve methode. In het nekvel pakken is normaal gesproken niet pijnlijk.

[[Bestand:11886142-ehbo-doos-met-stethoscoop-op-een-witte-achtergrond.jpg]]

==EHBO==

Er kan altijd een ongelukje gebeuren of iets aan de hand zijn, waar je als eigenaar of verzorger je fret meteen bij moet helpen.
Blijf vooral zelf rustig, praat tegen je fretje en pak het zo nodig in het nekvel. Zorg dat je rustig kunt bekijken wat er aan de hand is en hoe je het beste kunt helpen. Rustig betekent resoluut en overtuigend naar je dier toe zijn, niet alles op je gemakje doen. Zorg dat je het telefoonnummer van je dierenarts altijd bij de hand hebt, programmeer het in je telefoon!
Zorg dat eventueel andere loslopende fretjes veilig in hun kooi geplaatst worden. Dan heb je daar geen omkijken meer naar. Roep eventueel hulp in om dat te laten doen.

Het is altijd handig een klein frettenEHBOdoosje thuis te hebben. Daarin kan zitten: een schaar, een pincet, gaasjes, kleine smalle verbandrolletjes en een wat bredere verbandrol, betadine en een potje met wat maizena om een bloedend nageltje te stelpen.

Voor alle gevallen geldt dat het erg belangrijk is om een dierenarts te hebben met ruime frettenervaring. Veel dierenartsen hebben geen ervaring met fretten, of erg minimaal. Er zijn nogal wat typische frettenaandoeningen en medicijnen waar een fret erg slecht op kan reageren en die zelfs schade kunnen toebrengen! Mocht je erg grote spoed hebben en is er geen frettendierenarts in de buurt, laat dan de behandelend arts contact opnemen met een dierenarts met ruime frettenervaring.
Een lijst van dierenartsen met frettenervaring vind je hier [[nuttige adressen|dierenartsen met frettenervaring ]].

====Abces====

Een abces is een zacht, pijnlijk bultje, soms rood of geel gekleurd. Meestal het gevolg van een bijt of snijwond die gesloten is met verontreiniging binnenin (door bacterieën bijv.). Het bultje is gevuld met pus. Een enkele keer kan een graszaadje ook voor een abces zorgen.
Abcessen zijn erg pijnlijk en indien onbehandeld kan het voor een uitgebreide infectie zorgen, zelfs een bloedvergiftiging. Uiteindelijk zal je fret het met de dood moeten bekopen.
Vermoed je een abces bij je fret, ga er dan zo snel mogelijk mee naar de dierenarts, zodat deze behandeld kan worden. Vaak zal het nodig zijn om een kleine chirurgische ingreep te doen en de wond schoon te spoelen. Daarnaast zal er een antibioticum voorgeschreven worden. Niet alle antibiotica is geschikt voor fretten. Neem contact op met een dierearts met frettenervaring om zeker te zijn van de juiste behandeling.

====Aanval/Hypo ====

Wanneer de hersenen de elektrische impulsen niet meer goed kunnen herleiden ontstaat er een aanval. Dat kan enkele seconden, maar ook minuten lang duren.
De oorzaak loopt erg uiteen, het kan gaan van een laag bloedsuiker tot een ernstige oormijt-besmetting aan toe. Er zijn toevallen die heel rustig verlopen en onopgemerkt blijven, maar de meeste hebben een groot impact op de ledematen in combinatie met het verlies van controle van de blaas/darm, watertanden, en braken.
Het enige wat je kan doen als een fret een aanval heeft is hem naar een rustige, wat donkere plek brengen. Zorg dat hij zichzelf niet verwond. Houd hem weg van andere huisdieren.
Blijf zelf rustig en praat tegen de fret. Na een aanval is je fret moe en uitgeput. Probeer je fret niet tegen te houden tijdens een aanval, maar houd hem wel zo rustig mogelijk en warm. Hij zal verward zijn en door elkaar geschud zijn.
Om hem wat te stimuleren om weer tot zijn positieven te komen, doe dan wat honing of druivensuiker op zijn tandvlees. Herhaal dit elke vijf minuten, totdat hij weer een beetje bij komt. Geef hem daarna wat zacht voedsel.

====Allergische reactie====

Een allergische reactie kan ontstaan door een vaccinatie, een medicijn, voedsel of een (chemische) stof waar je dier mee in aanraking gekomen is. Houd je fret warm (bijv in een deken) en ga er meteen mee naar de dierenarts. Een heftige reactie kan snel dodelijk aflopen!
Symptomen kunnen zijn:

*zwelling in het gezicht, met name in en rond de ogen, lippen en neus

*uitslag

*kwijlen

*diarree

*bleke slijmvliezen

*toevallen en heftig trillen

*zwelling op de entplaats

De dierenarts zal met medicatie en eventueel infuus je diertje er boven op proberen te helpen.

====Beknelling====

Het kan voorkomen dat je fretje ergens tussen vast komt te zitten. Hetzij doordat het ergens zijn nieuwsgierige neus ingestoken heeft, maar er geen ruimte was voor de rest van het lijf. Hetzij doordat je per ongeluk op een pootje hebt gestapt. Bekijk altijd nauwkeurig of er zwelling gaat optreden nadat je je diertje bevrijd hebt. Heeft het pijn of bloed het ergens? Is dat het geval, neem dan contact op met je dierenarts.
Is je fretje bewegingsloos, loopt het duidelijk mank of valt het om? Ga dan met grote spoed naar de dierenarts!
Valt het mee, maar is er toch sprake van bijvoorbeeld een beetje zwelling op het pootje, probeer dan zo ver je fret het toelaat, de zwelling te koelen onder een koude kraan of met een coolpad (nooit direct op het dier leggen, maar een doek er tussen).

====Bijtwonden====

Mensen met fretten hebben vaak ook andere dieren in huis. Vaak gaat alles naar wens, mocht er van agressie onderling sprake zijn dan kan een beet van een ander dier op de loer liggen.

Als je fret wordt gebeten door een ander huisdier, spoel dan de wond direct goed uit met koud/lauw-warm water.
Als de wond erg bloed, probeer deze dan voorzichtig met een gaasje of washandje wat dicht te duwen. Ga dan onmiddellijk naar je dierenarts.
Een kattenbeet kan gevaarlijk zijn vanwege de hoeveelheid bacteriën in het speeksel, een beet van een kat vraagt vaak om een bepaald soort antibiotica.
Is je fret gebeten door een dier in het wild of een verdwaald dier, ga dan direct naar een dierenarts. Het is niet geheel onwaarschijnlijk dat je dier besmet zou zijn geraakt met rabiës(hondsdolheid). Preventief handelen is dan noodzakelijk. Let goed op eventuele veranderingen bij je fret.

====Botbreuken====

Fretten zijn zeer flexibel en veerkrachtig, maar toch kunnen er beenverwondingen ontstaan die je zonder een röntgenfoto niet kunt herkennen.
Houd je fret bij een beenbreuk zo rustig en stabiel mogelijk. Probeer niet zelf vast te stellen wat er aan scheelt, maar '''ga direct naar een dierenarts'''.
Heeft je fret een gebroken beentje of een gewonde rug, hinkt hij of vertoond hij pijn bij het lopen? Pak hem dan voorzichtig op en leg hem in zijn kooi, '''bel dan onmiddellijk de dierenarts.''' Houd je fretje goed warm.
Voor het vervoer naar je dierenarts wikkel je je fret in een doek om de ledematen zo stil en stabiel mogelijk te houden onderweg.

====Braken====

Braken kan worden veroorzaakt door verschillende oorzaken, variërend van slecht voedsel tot een blokkade (verstopping). Soms is er iets in de maag gekomen wat fout uitpakt en de fret doet braken.
Houd een brakende fret altijd goed in de gaten. Het braken heeft vaak te maken met maagproblemen of de een of andere achterliggende ziekte.
Ontstaat het braken door een blokkade, een haarbal of een ongewenst voorwerp in de maag (rubber of iets dergelijks), dan is spoedeisende hulp noodzakelijk en zal de dierenarts d.m.v. een operatie de blokkade op moeten lossen.

====Brandwonden====

Hoewel dieren door hun natuurlijke afkeer voor vuur en extreme hitte minder frequent brandwonden oplopen, is het toch nuttig te weten wat te doen als het noodlot toeslaat. Brandwonden kunnen veroorzaakt worden door vuur, straling (bijvoorbeeld zonlicht), electriciteit en chemicaliën. Let altijd goed op je fret in de buurt van open haarden, ovens en bij het roken van sigaretten.

Brandwonden kunnen worden opgedeeld in 3 graden:

* eerste-graads brandwonden, hierbij zijn slechts de oppervlakkige huidlagen aangetast, toch zijn ze pijnlijk. De huid is rood en licht gezwollen. Als je op de huid drukt wordt ze wit. Na 1 à 2 dagen laat de verbrande huid los.

*tweede-graads brandwonden, deze dringen dieper in de huidlagen door, zodat de huid blaren krijgt die gevuld raken met transparante vloeistof. Ze zijn zeer pijnlijk.

*derde-graads verbranding tast de volledige dikte van de huid aan. De huid kan wit zijn of zwart verkoold. Haren komen makkelijk los. Als ook de huidzenuwen zijn beschadigd veroorzaken ze weinig of zelfs geen pijn.

Tijdens contact met een heet voorwerp of vlam wordt een grote hoeveelheid warmte opgeslagen in het weefsel. Deze warmte wordt geleidelijk vrijgegeven aan het omgevend weefsel. De verbranding gaat dus eigenlijk nog een tijdje door nà het contact, ook al was dat slechts van korte duur.

Tijdens en na een operatie is toevoer van warmte meestal noodzakelijk, dit om de fret weer op temperatuur te krijgen of te houden. De dierenarts maakt daarvoor gebruik van een couveuse, die is daarvoor het meest geschikt. Ook kunnen warmtematjes gebruikt worden, maar wees daar voorzichtig mee. Je fret mag immers niet te warm worden, daar kunnen ze immers heel slecht tegen. Regelmatig zal ook de temperatuur van je fret gemeten moeten worden bij het gebruik van een warmtematje. Het zal niet de eerste keer zijn dat een fret door verkeerd gebruik van een warmtemat brandwonden oploopt.
Ga hier dus heel nauwkeurig mee om, neem voordat je een warmtemat gaat gebruiken altjd eerst even contact op met een ervaren frettendierenarts voor het nodige advies.

[[Bestand:Brandwonden door warmtematje.jpg|300px]]

brandwonden na het foutief gebruik van een warmtemat

'''Wat te doen bij brandwonden'''

Koel de plek met lauwwarm water gedurende minstens 10 minuten. '''Ga daarna meteen door naar een dierenarts'''.
Gebruik nooit olie, ijs, ijswater of ontsmettingsmiddelen om de huid te koelen daar deze de gekwetste huid alleen maar verder kunnen beschadigen. Een verzachtende brandwondenzalf zoals Flammazine mag wel. Prik blaren niet open.
Zie ook [http://www.frettenkliniek.nl/ziekten-en-aandoeningen/huidaandoeningen#brand]

====Diarree====

Diarree kan een symptoom zijn van vele soorten van ziekten. Inwendige parasieten kunnen de oorzaak zijn, een obstructie of het kan een teken zijn van een dodelijke ziekte zoals leverziekten. Het is zaak de fret met diarree zo snel mogelijk te laten behandelen, omdat veel kostbare vloeistoffen verloren raken omdat het lichaam het voedsel niet langer absorbeert.
Als diarree langer dan een halve dag aanhoudt, maak dan een afspraak bij je dierenarts en neem een monster van de ontlasting mee. Hij kan deze dan meteen nakijken.

====Electrische schok====

Elektrische schokken kunnen vrij hevig zijn en zo mogelijk je fretje doden. Je kan zelf vrij weinig doen, alleen '''onmiddellijk met je fret naar de dierenarts te gaan'''. Houd hem tot die tijd warm en zo rustig mogelijk, praat zachtjes tegen je fret, je stem zal hem kalmeren.
Een elektrische schok is meestal het vervolg van het kauwen op elektriciteitsdraden. De meeste problemen zullen bij een schok ontstaan in de mond, de tanden en het tandvlees.
Houd er rekening mee dat beschadigde snoeren ook brand kunnen veroorzaken. Behandel eerst je fret en bekijk pas daarna de schade aan de snoeren en vervang de aangevreten snoeren onmiddellijk. Zorg dat de fret er nooit meer bij kan.

====Homeopathie====

Gezonde dieren voelen zich fit en vitaal. Het afweersysteem is in staat om alle processen in het lichaam goed te coördineren en de invloed van ziekteverwekkers is minimaal. Wanneer er gezondheidsklachten ontstaan betekent dit, dat het herstellend vermogen ontregeld of verzwakt is. Soms heeft het lichaam hulp nodig om weer in balans te komen. Homeopathie is een geneeswijze waarbij met medicijnen op natuurlijke basis, niet alleen de klachten worden behandeld, maar ook het zelfherstellend vermogen van het dier wordt gestimuleerd.

Wanneer de fret zich "anders dan anders" gedraagt of er sprake is van een langer durend gedragsprobleem, dan zou homeopathie ook een waardevolle betekenis voor de fret kunnen zijn. Deze problemen kunnen namelijk veroorzaakt worden doordat uw fret zich niet lekker voelt.

Ook kunnen er oorzaken zijn waardoor hij emotioneel gezien uit balans is gebracht. Hierbij kun je denken aan

*ziekte
*verhuizing
*mishandeling
*overlijden van een maatje
*angsten
*etcetera

====Huiduitslag====

Merk je dat je fret uitslag, bultjes, puistjes of schilfers heeft, neem dan contact op met de dierenarts. Ga niet zelf aan de gang met zalfjes of shampoo's. Die kunnen meer kwaad dan goed doen.
Een schilferige, droge huid kan te maken hebben met slechte voeding. Zorg voor een goede voeding met hoge voedingswaarden en voldoende vet. Het kan ook een symptoom zijn van bijnieraandoeningen.
Kleine zwarte plekjes op de staart van je fret kunnen 'mee-eters' zijn. Dit als gevolg van vuil en stof wat is blijven plakken aan de vetafscheiding van de huid. '''Knijp ze nooit uit!''' Heeft je fret hier last van, was het staartje dagelijks met lauwwarm water en gebruik een wattenbolletje om hiermee over de huid te wrijven en het zacht te maken. Na enkele dagen zal er al verbetering zijn.

'''LET OP:''' huiduitslag kan duiden op een besmetting met hondenziekte of een allergische reactie. Neem direct contact op met een dierenarts als dit plotseling optreedt of verergert.

====Oogletsels====

Door het onderling spelgedrag van fretten kan heel makkelijk oogletsel ontstaan.
Ook vreemde stoffen in de ogen zijn altijd mogelijk. Als je fret een kras op het oog oploopt, spoel het oog dan met koud water. Heeft je fret een vreemde stof in het oog of een korrel zand of iets dergelijks, ga dan naar de dierenarts om verdere beschadiging te voorkomen.
Oogschade bij je fret vraagt altijd om ervaren deskundige hulp.

====Penisbotje====

Mannelijke fretten (rammen) hebben op de buik een penis ter de hoogte van de navel. In de penis zit het penisbotje dat de vorm van een J heeft met aan het einde en klein haakje. De mogelijkheid bestaat dat de voorhuid opschuift als een fretje langs gaas of tralies omhoog of omlaag klimt (of een ijzeren trapje af gaat), en aan dit haakje vast komt te zitten aan het gaas of de tralies.
Door het vast blijven zitten schrikt de fret en trekt zich los wat gepaard kan gaan met veel pijn, er kan een forse beschadiging (afscheuren van het penisbotje) of bloeduitstorting ontstaan van het omliggende weefsel. Ook kan het gebied eromheen gaan ontsteken rond het gebied dat geiïrriteerd is.
Ga direct naar een ervaren frettendierenarts als je fret dit is overkomen om na te laten kijken wat de werkelijke schade is.

====Ringworm====

Ringworm is een schimmelinfectie en erg besmettelijk, ook voor mensen. Katten kunnen dragers zijn, zonder er zelf last van te hebben.
Je kunt het herkennen aan kleine, kale en soms schilferige plekjes over het lichaam of rondom de teentjes. Deze plekjes kunnen groot en rond worden, soms met een rood en korstig oppervlak. Het geeft veel jeuk. Door de grote jeuk kunnen er secundaire huidinfecties ontstaan, vanwege het vele krabben. Ga er mee naar de dierenarts voor de juiste behandeling en behandel alle aanwezige huisdieren mee. Ook als ze nog geen tekenen van besmetting geven.
Houd aangetaste dieren apart, draag handschoenen bij het behandelen en was al het beddengoed, mandjes en dergelijke uit op minimaal 60 graden. Sop borstels, kooien en speelgoed met een 1:10 Dettol oplossing. Sporen van ringworm kunnen buiten hun gastheer tot 18 maanden overleven en voor herbesmetting zorgen. Volg de aanwijzingen van de dierenarts over het reinigen en desinfecteren van de leefomgeving.

====Shock ====

In een shock zijn komt meestal als reactie op een eerdere verwonding, ziekte of ernstige angst. Zorg dat je altijd honing, nutri-gel of druivensuiker in huis hebt om dat je fretje te kunnen geven bij problemen.
Kenmerken van een Shock zijn:

*zeer snelle ademhaling

*sloomheid

*piepen

*snelle hartslag

*bleke neus, huid, oren en (blauwachtig)tandvlees

*apathie

*diarree

Je kunt je fret helpen door hem warm en rustig te houden. Rol zijn lichaam in een handdoek, deze mag wat warm gemaakt worden in de magnetron, maar niet te warm!
Laat het hoofd van de fret altijd vrij. Praat zacht en geruststellend tegen je fretje en dim de lichten in de kamer. Soms is een beetje honing of nutri-gel op het tandvlees nuttig.
Laat hem niet eten of drinken, hij heeft het al moeilijk genoeg om te ademen, er is bijna nooit een slikreflex.
Zorg ervoor dat je auto opgewarmd is voor je vertrekt naar de dierenarts. Laat je dierenarts weten welke maatregelen je al hebt genomen en hoe hij daarop reageerde. De dierenarts zal vloeistof gaan toedienen voor een snel herstel. Is de shock ontstaan als gevolg van bloedverlies, dan krijgt hij soms een bloedtransfusie, wat levensreddend kan zijn.

====Longworm====

Onlangs is in Nederland tijdens een sectie bij een fret longworm (Aelurostrongylus Abstrusus) gevonden. Het is een haarvormige worm van ongeveer 7 tot 10 mm die voornamelijk bij de kat is aangetoond. Longwormen bij fretten zouden veel vaker kunnen voorkomen dan tot nu toe gedacht werd.

Fretten kunnen zich besmetten door het eten van met longworm larven besmette slakken of door het eten van (wilde) muizen, vogels of kikkers die deze slakken hebben gegeten.
De door de fret opgegeten larven doorboren de darmwand en gaan via de bloedbaan naar de longen. Daar worden ze volwassen en beginnen na 4 weken met het produceren van eitjes. Deze eitjes komen uit in de longblaasjes waarna de larven worden opgehoest en doorgeslikt en via de ontlasting weer in de buitenwereld komen. De larfjes kunnen worden opgenomen door kikkers, slakken, kleine knaagdieren en vogels, waar ze zich verder ontwikkelen tot besmettelijke larfjes die weer door een volgende fret of kat kunnen worden opgenomen. Zes weken na een infectie kunnen bij katten de eerste larfjes dan weer in de ontlasting gevonden worden.

Waarschijnlijk verloopt een infectie met longworm meestal subklinisch. Dat wil zeggen dat de fret er geen verschijnselen van heeft. Sommige fretten kunnen wel klachten krijgen. Deze klachten passen vaak bij keelontsteking en bronchitis verschijnselen, zoals hoesten en kokhalzen. Bij lichamelijk onderzoek is de keel vaak gevoelig. Er kan veel slijm worden opgehoest.

Bij fretten die hoesten kunnen longfoto’s worden gemaakt maar daar veel fretten afwijkingen in de longen vertonen is dit niet bewijzend. Met onderzoek van de ontlasting is de diagnose wel met zekerheid te stellen.
Verse ontlasting wordt ingezet in een zogenaamde Baermann test. Hierbij wordt gekeken of er larfjes in de ontlasting zitten. Vals negatieven uitslagen kunnen voorkomen doordat de fret al klachten heeft voordat de volwassen wormen eitjes hebben gelegd of omdat de larven niet elke dag via de ontlasting worden uitgescheiden. Daarom is het verstandig om een aantal keren deze test te laten uitvoeren. Ook is het mogelijk om larven aan te tonen in sputum monsters die onder narcose uit de keel of luchtpijp worden verkregen.

Longworminfecties bij de kat en fret zijn heel goed te behandelen met een ontwormmiddel. Een pipet Advocate® voor de kleine kat, kan in de nek van de fret gedruppeld worden en is voldoende. De in de longen aanwezige wormen worden hierdoor gedood. Het duurt een paar weken voor het hoesten is verdwenen. Fretten die buiten komen en (naakt)slakken eten kunnen het beste preventief 2x per jaar worden behandeld met dit middel.

====Snijwonden====

Was de snijwond voorzichtig uit met koud water, om deze vervolgens met een zachte maar stevige druk dicht te duwen. Gebruik daarbij een goed, schoon hygiënisch gaasje of schoon washandje. Als het mogelijk is, draai er dan een verbandje om, maar vooral niet te strak.
Je fret kan ook inwendige schade hebben opgelopen die je zelf niet kunt zien, dus een bezoek aan de dierenarts is hier ook wenselijk. Mogelijk is, om geen infectie op te lopen, een antibiotica kuur gewenst. Vergeet niet dat fretten niet veel bloed kunnen verliezen.

====Vergiftiging====

De behandeling van een vergiftiging hangt geheel af van hetgeen je fret heeft binnen gekregen, wat de geconsumeerde stof was.

'''Ga direct naar de dierenarts''' en neem, indien mogelijk, datgene wat je fret gegeten heeft mee zodat de dierenarts een goed beeld krijgt van wat je fret heeft binnengekregen.

Kijk ook bij [[huisvesting#giftige_planten]] en [[huisvesting#giftige_huis-tuin-en-keuken_producten]]

====Zonnesteek====

Fretten zijn zeer gevoelig voor een zonnesteek.
Een temperatuur van meer dan 26,6 Celsius kan in sommige gevallen dodelijk zijn voor je fret. Met name zieke en oudere dieren zijn erg kwetsbaar.
Tekenen van een zonnesteek zijn :

*zwaar hijgen

*slijm uit de neus of mond

*extreme sloomheid

*verlies van bewustzijn.

De belangrijkste doelstelling is om de temperatuur van je fret naar beneden te brengen, dit moet echter ''heel langzaam'' gebeuren, anders riskeer je dat je fret in een schok terecht komt.
Een directe afname in temperatuur kan ook leiden tot de dood.

''Verlaag de temperatuur van je fret op de volgende manieren:''

*haal de fret onmiddellijk uit de zon en warmte,

*geef hem wat water te drinken via een lepeltje, behalve als je fret bewusteloos is, dan ''NOOIT ''vloeistof toedienen!

*pak niet te koud water en koel de pootjes van de fret hiermee, ook in de lies en op plaatsen waar minder beharing voorkomt, zoals op de lage buik. Gebruik daarvoor een washandje.

Je kunt de fret ook onderdompelen in ''lauw water'', maar houdt zijn hoofd en de bovenkant (de helft) van zijn lichaam altijd boven water! Het water dat verdampt op de huid zal het lichaam afkoelen en de temperatuur verlagen. Dompel de fret nooit in koud water, de schok zou hem kunnen doden!
Je kunt de fret ook af laten koelen met behulp van een ventilator, deze methode is niet zo effectief, maar altijd nog beter dan niets in een noodsituatie. Ga dan onmiddellijk naar de dierenarts. Deze zal extra vloeistof toedienen en zo nodig medicatie en of andere hulp bieden.
Neem in warme maanden altijd water mee voor onderweg. Probeer de fret onderweg koel te houden door middel van plastic colaflessen, gevuld met bevroren water in zijn kooi of carrier te leggen. Wikkel de flessen altijd in een handdoek en houd ze in de kooi. Dit is een gemakkelijke manier om het je fret bij warmte zo prettig mogelijk te maken.

Wat goed werkt voor je fret om bij extreme hitte oververhitting te voorkomen is het plaatsen van een airco in de ruimte waar je fretje het meeste zit.
Helaas is niet iedereen in het bezit van een airco, er is echter wel een manier om de temperatuur in je kamer toch wat te verlagen door middel van een ventilator en bevroren ijs.
Wat je nodig hebt zijn een ventilator en 4 flessen bevroren water per ventilator.
Leg de 4 flessen water in de diepvries totdat deze volledig bevroren zijn.
Zet de ventilator aan en zet twee van de vier bevroren flessen water voor de ventilator. Als de twee flessen zijn ontdooit wissel je deze om tegen de andere twee bevroren flessen in de vriezer en leg je de ontdooide weer terug, zo blijf je steeds reserves houden.

==Ziekten en aandoeningen==

===Aleutian Disease===

Door: Hanneke Roest, frettendierenarts.

'''De Frettenkliniek''' te Giessen

In 2005 bleek dat uit Nieuw Zeeland geimporteerde fretten vrijwel allemaal besmet waren met het Aleutian Disease virus. Velen stierven op jonge leeftijd. Het virus kon zich in Nederland en de rest van Europa verspreiden doordat de dieren pas na maanden (soms jaren) ziek werden. Dankzij de samenwerking tussen de Frettenkliniek, de frettenverenigingen (met name de financiele steun van Stichting de Fret), de opvangcentra, de fokkers, het C.F.E. (Cooperatie van Fokkers van Edelpelsdieren) en dierenartsen konden we de ziekte in Nederland al na een paar jaar onder controle krijgen. Op dit moment lijken er nog slechts enkele geisoleerde fretten met deze aandoening in Nederland aanwezig.

'''''De oorzaak'''''

De ziekte wordt veroorzaakt door het Aleutian Mink Disease Virus (ADV), dit is een Parvovirus dat de nerts, fret en andere marterachtigen kan infecteren. Het virus is in de verte verwant aan het honden en katten Parvovirus maar heeft een geheel andere structuur. Er zijn vijf nertsenstammen en tenminste drie frettenstammen geisoleerd. Er wordt aangenomen dat de fretten stammen variaties (mutanten) zijn van het nertsvirus. Het lijkt er op dat de ene stam meer schade kan aanrichten dan de andere stam en dat er dus net als bij griep een verschil in virulentie kan bestaan. Diverse uitbraken van Aleutian disease zijn beschreven in Amerika, Canada, Japan en Engeland.

'''''Het verloop van de ziekte'''''

Er wordt algemeen aangenomen dat besmetting plaats vindt via direct en indirect contact met lichaamsvloeistoffen als bloed, speeksel, urine en ontlasting. Het is gebleken dat intensief contact nodig is om de ziekte te verspreiden. Het kan een aantal maanden tot wel een paar jaar duren voordat een fretje ziek kan worden na een besmetting met het Aleutian Disease virus. ADV veroorzaakt een enorme toename van antilichamen (afweer) in het bloed. Normaliter moeten deze antilichamen het virus onschadelijk maken maar om onbekende redenen doen zij dit niet. Deze antilichamen kunnen bij fretten "immuuncomplexen" vormen welke neerslaan in diverse organen ( o.a. nieren, lever, galwegen, ruggenmerg, maagdarmkanaal, bloedvaten en blaas). Hierdoor ontstaan ontstekingen in deze organen. Als er een milde ontsteking aanwezig is dan lijkt de fret redelijk normaal. Bij een ernstige ontsteking zal het fretje ziek worden en symptomen vertonen afhankelijk van welke organen zijn aangetast. Daarnaast veroorzaakt het virus een verzwakking van de afweer waardoor het fretje minder weerstand heeft tegen andere infecties.

'''''De symptomen'''''

In Nederland werden de meeste geinfecteerde fretten (CIEP test positief) ook daadwerkelijk ziek maar de symptomen konden sterk varieren. De ziekteverschijnselen zijn sterk afhankelijk van de plaatsen in het lichaam waar de immuuncomplexen een ontsteking veroorzaken. Plotselinge sterfte van dieren in een goede conditie zonder voorafgaande ziekteverschijnselen is mogelijk.

De meeste fretten zijn echter al een tijdje ziek en vertonen in hoofdlijnen een van de twee volgende ziektebeelden:

1. Chronisch progressief verlopende ziekte" waarbij het dier langzaam maar zeker steeds zieker wordt met verschijnselen als: gewichtsverlies, slechte vacht, lusteloosheid en slechte eetlust. Bloedarmoede en bloed in de ontlasting kunnen aanwezig zijn. De meeste fretten ontwikkelen uiteindelijk een slechte lever- en nierfunctie. Bij fretten met AD zijn tevens oogontsteking, longontsteking en hartproblemen mogelijk.

2. Neurologische problemen beginnend met zwakte of verlamming van de achterhand. Deze kan zich uitbreiden naar voren. Soms treedt herstel op van de neurologische symptomen.
Het is belangrijk om te beseffen dat bovenstaande symptomen ook heel goed bij andere ziekten van de fret aanwezig kunnen zijn. Het is daarom absoluut onmogelijk om op basis van louter de symptomen de diagnose te stellen!

'''''De diagnose'''''

Een definitieve diagnose is tijdens het leven niet te stellen. Er zijn wel verschillende testen beschikbaar die een sterke aanwijzing kunnen geven dat een fret is besmet met ADV:

1. ''Eiwit-elektroforese van bloed.''
Sommige fretten met Aleutian Disease vertonen een stijging van een bepaalde eiwitfractie (gammaglobulinen) in het bloed.

2. ''De CIEP (of CEP) test van bloed.''
Deze Counterimmunoelectroforese test toont antilichamen aan tegen ADV in het bloed. De test is zeer betrouwbaar en wordt reeds jarenlang gebruikt voor de diagnostiek bij nertsen en fretten over de hele wereld. Deze test bleek van veel waarde bij het aantonen en de verspreiding van de ziekte in Nederland. Dieren met een positieve CIEP test bleken voor het overgrote deel uiteindelijk allemaal ziek te worden.

3. ''DNA in situ hybridisatie test.''
Hierbij wordt het DNA aangetoond in de cellen alwaar het een ziekelijke verandering heeft veroorzaakt. De test is erg gevoelig en toont aan dat het dier inderdaad ziek is geworden door het Aleutian virus. De test is 100% betrouwbaar. Deze test is in Nederland niet aanwezig, wel in Amerika. De eerste Nederlandse monsters zijn dan ook naar Amerika verstuurd voor een duidelijke definitieve diagnose op weefsel van gestorven dieren.

De testen 1-2 tonen slechts aan dat het dier in contact is geweest met virus. Fretten kunnen jarenlang drager zijn voordat ze ziek worden, al die tijd zijn ze helaas wel een mogelijke bron van infectie voor andere fretten. Weefselonderzoek door de patholoog (van weefselbiopten of een postmortale sectie) kan een waarschijnlijkheids diagnose geven. In combinatie met een positieve CIEP test en uitsluiting van andere oorzaken van ziekte, kan dit na de dood van het dier wel een zeer sterke aanwijzing zijn voor Aleutian Disease. Testen die gebruikt worden voor het aantonen van het honden Parvovirus zijn niet betrouwbaar voor het aantonen van ADV bij fretten. Fretten met een tatoeage op de buik van Mystic Ferrets (zoals op bijgaande foto) bleken vaak het ADV virus bij zich te dragen.

'''''De behandeling'''''

Er bestaat géén behandeling voor deze ziekte. De fretten kunnen eventueel ondersteund worden met speciale voeding, ontstekingsremmers en antibiotica. De omgeving (in een huishouden) is vaak moeilijk te ontsmetten. De aanbevolen middelen (10% natronloog of parvocide desinfectantia) zijn vaak erg agressief om in een woning te gebruiken. Bij nertsenfarms is bekend dat het ADV virus langdurig in de omgeving kan overleven.

'''''Preventie'''''

Er is geen vaccin beschikbaar. Fretten die positief zijn met de CIEP test kunnen het beste geisoleerd worden. Dat wil zeggen dat ze niet in contact dienen te komen met andere fretten dan die van het huishouden waar ze in leven. Dus niet meenemen naar frettendagen. Deze dieren hoor ook niet thuis in een frettenopvang of pension vanwege het grote besmettings risico. Het lijkt niet zo zinvol om ze in het huishouden waar ze leven apart te houden van de andere fretjes. Die hebben immers al lang contact gehad met de positieve fret. Hoewel het blijkt dat fretten hun eigen Aleutian virus stammen hebben is het toch niet verstandig om fretten te huisvesten in de buurt van nertsen.

'''''Wanneer testen met de CIEP test'''''

Pups kunnen getest worden vanaf vanaf 4 maanden leeftijd. We testen vanaf die leeftijd omdat het immuunsysteem dan pas goed is ontwikkeld.
Na de Nobivac Puppy DP enting kan het beste een maand worden gewacht. Er bestaat een heel kleine kans dat de test hierdoor wordt beinvloed.
Fretten die uit het buitenland worden geimporteerd adviseer ik om zowel in het land van herkomst als in Nederland te laten testen met de CIEP test.

[[Bestand:Ontsteking in AD nier Small.jpg|400px]]

Ontstoken nier

[[Bestand:Tattoo fret.jpg|400px]]

'Mystic Ferret' fret met tatoeage

===Anaalklier problemen===

Door: Hanneke Roest, frettendierenarts.

'''De Frettenkliniek''' te Giessen.

Dat een fretje een bepaalde geur bij zich heeft, is de fretten-liefhebber wel bekend. Sommige mensen vinden dat stinken, zelf vind ik de geur wel prettig. Het schijnt dat deze geur (sterk verdund) ook wel in parfums wordt gebruikt.

'''''Functie van de anaalklieren'''''

Helaas zijn er echter ook fretjes die een wel erg penetrante geur verspreiden. Deze fretjes zijn òf nog niet gecastreerd òf ze laten hun anaalklieren lopen òf beide. Anaalklier-vocht is bedoeld om het territorium af te bakenen. Er wordt als het ware een geurvlaggetje neergezet met de bedoeling dat andere fretten weten dat dit is het terrein is van de betreffende fret. Het "sleetje rijden" dat sommige fretjes kortdurend doen nadat ze op de frettenbak zijn geweest, is bijvoorbeeld ook markering van hun terrein waarbij wat anaalkliervocht wordt achtergelaten. Dit markeren gebeurt vaker bij ongecastreerde mannetjes omdat zij door hun opspelende hormonen een behoorlijke territorium-drift kunnen ontwikkelen. Daar de fret van nature geen groepsdier is, is dit gedrag een belangrijk onderdeel in de verdeling van de leefruimte.
Het legen van de anaalklieren tengevolge van angst komt bij fretjes slechts zelden voor.

In ''Amerika'' worden de anaalklieren al op 6 weken leeftijd verwijderd tezamen met castratie of sterilisatie. Amerikanen houdenvan gemak. Er wordt een standaard huisdier verkocht dat in ieder geval niet terug gebracht hoeft te worden ivm onwelriekend ruiken. In ''Nederland'' is het verwijderen van anaalklieren wettelijk verboden tenzij er een diergeneeskundige reden voor is. Hoewel ik vind dat de Amerikanen naar mijn idee wel iets te graag het chirurgisch scalpel hanteren, zit er mogelijk wel een klein voordeel aan deze methode. Met het verwijderen van de anaalklieren ontneem je de fret een mogelijkheid tot communicatie; tot markering oftewel tot het afbakenen van zijn terrein. In (te) grote groepen zou dit mogelijk voor een vermindering van stress kunnen zorgen.

'''''Ontsteking van de anaalklieren'''''

Regelmatig wordt mij gevraagd of de hazelnoot grote ''knobbels'' naast het poepgaatje bij de fret niet veel te groot zijn en of de anaalklieren misschien zijn verstopt. De fret is echter familie van het stinkdier en behoort grote anaalklieren te hebben. De klieren liggen naast de anus op vier en op acht uur en monden met een klein kanaaltje uit op de overgang van het anusslijmvlies en de huid.

De anaalklieren van de fret kunnen net als bij de hond ontstoken raken en dan gaan lekken, dat is voor zowel u als eigenaar als de andere fretten in de kooi géén prettige gewaarwording. Het ''stinkt'' behoorlijk. Honden likken vaak aan ontstoken anaalklieren, fretjes doen dat veel minder. Het bekende ''"sleetje rijden"'' waarbij het fretje met de anus over de grond schuurt kan behalve markering na het poepen ook een teken van jeuk aan de anaalklieren zijn. Indien dit gedrag echter optreed zonder dat u regelmatig de anaalklieren ruikt hoeft zich daar over het algemeen geen zorgen over te maken. Een heel enkele keer kan een ontstoken anaalklier ook pijn geven bij het poepen en maakt het fretje een kreunend geluid. Dit moet echter niet verward worden met het persen op urine of ontlasting dat door heel andere oorzaken wordt veroorzaakt.
De oorzaak van het ontstoken raken van deze klieren is nog onbekend.

'''''De behandeling van ontstoken anaalklieren'''''

Ontstoken anaalklieren kunnen het beste worden geleegd door de dierenarts. Daar deze klieren erg groot zijn en erg stinken kan dit het beste buitenshuis gebeuren. De inhoud hoort een geelwitte kleur te hebben. Pus en ontstekingsmateriaal kunnen dezelfde kleur hebben als de normale inhoud. Hierdoor is het vaak moeilijk om aan de hand van de inhoud te bepalen hoe erg de klieren zijn ontstoken. Bij een ontsteking komt er vaak wel wat bloed mee. Indien de anaalkieren goed geleegd zijn heeft het fretje gedurende korte tijd een wat beurse anus.

Fretjes vinden het geforceerd legen van hun anaalklieren absoluut niet leuk. Indien het dus moeilijk gaat, is het wel zo (dier)vriendelijk om het fretje even te verdoven met een kortdurende ''gasnarcose''. Bij heftig verzet is het namelijk ook niet mogelijk de anaalklieren volledig leeg te maken, hetgeen wel noodzakelijk is voor een goed herstel.
Ongecastreerde mannetjes kunnen beter eerst worden gecastreerd bij anaalklierproblemen, meestal zijn bij deze jonge dieren de anaalklieren niet ontstoken maar gebruiken ze hun klieren gewoon te veel om hun territorium af te bakenen.

Na het legen van de anaalklieren is een kuur met antibiotica (bijvoorbeeld Synulox®) gedurende twee weken bij de meeste fretten voldoende om de ontsteking te genezen. Synulox® is verkrijgbaar in druppels en in tabletvorm. Synulox druppels® vinden veel fretjes niet erg lekker, ondanks dat er "smakelijke druppels" op de verpakking staat. Veel makkelijker is het om de tabletten gedurende 5 minuten op te lossen in een paar druppels water waarna dit door het "Waltham papje", Ferrettone, boter of iets anders lekkers kan worden gemengd. Het "Waltham papje" heeft als officiële naam: Royal Canin Feline Instant Convalescence Support® van de firma Waltham. Het is een hersteldieet voor zieke of geopereerde katten. Fretjes vinden het over het algemeen heerlijk en het is ideaal om er medicijnen door te mengen.

Slechts in uitzonderlijke gevallen is het ''chirurgisch verwijderen'' van de anaalkieren noodzakelijk. Daar de anaalklieren vlakbij de anale kringspier liggen is het we belangrijk dat dit op een chirurgisch correcte manier gebeurt anders kan het zijn dat het fretje na de operatie de ontlasting niet meer kan ophouden en overal zijn poepjes deponeert.

[[Bestand:Frettenreet2.jpg|300px]]

Positie van de anaalklieren bij de fret

'''''Anaalkliertumoren'''''

Anaalkliertumoren komen slechts zelden voor, dus maakt u zich niet te snel zorgen als u grote harde knobbels ontwaard naast de anus. Indien een fretje is vermagerd vallen deze extra op. Anaalkliertumoren kunnen afhankelijk van hun grootte en geaardheid soms geopereerd worden.

===Beenmergdepressie===

Door: Hanneke Roest, frettendierenarts.

'''De Frettenkliniek''' te Giessen

Een vrouwtje is loops van ongeveer maart tot augustus. Als zij niet gedekt wordt waardoor ze uit de loopsheid komt, blijft ze maandenlang onder invloed van oestrogenen (vrouwelijke hormonen). Deze oestrogenen zijn echter op de lange duur schadelijk voor de gezondheid van het vrouwtje.

Er ontstaat een depressie (onderdrukking) van het beenmerg waardoor het beenmerg onvoldoende belangrijke bloedcellen produceert voor het fretje. Hierdoor is het fretje gevoeliger voor ontstekingen, ontstaat bloedarmoede en kunnen bloedingen ontstaan. De aandoening kan ook voorkomen bij een gesteriliseerd vrouwtje waarbij een stukje eierstok is blijven zitten of bij een fretje met een bijnierprobleem.

'''''Symptomen'''''

Het opgezette vrouwelijke geslachtsorgaan is zichtbaar als een koffieboontje net onder de anus. Soms is er een vaginale uitvloeiing die kan varieren van waterig tot pure pus. Door de bloedarmoede zijn de neus en de slijmvliezen in de bek bleek van kleur. Meestal is het diertje behoorlijk wat gewicht verloren. Een symmetrische kaalheid kan zichtbaar zijn aan de staart en onder de buik maar deze kan zich ook verder over het lichaam verspreiden. In ernstige gevallen is het fretje lusteloos en wil niet meer eten. Er kunnen bloedingen optreden in de huid of in het maagdarmkanaal. Door bloedingen in het ruggenmerg of de hersenen kunnen neurologische klachten ontstaan.

Dit ziektebeeld is al mogelijk na 1 maand loopsheid maar zal zich vaker pas aan het einde van de loopsheid openbaren. Loopse vrouwtjes kunnen vanaf 2 maanden na het begin van de loopsheid ten gevolge van beenmergdepressie overlijden. Meestal duurt het wat langer voor er ernstige problemen ontstaan en sommige fretjes zijn jaar in jaar uit loops zonder al te grote problemen.

'''''Diagnose'''''

De diagnose kan gemakkelijk gesteld worden aan hand van de ziekte historie en de ziekteverschijnselen. Eventueel kan bloedonderzoek gedaan worden om de bloedarmoede en het tekort aan witte bloedcellen aan te tonen.

'''''Behandeling'''''

Als de conditie van het fretje het toelaat, is een sterilisatie de beste oplossing. Het diertje knapt dan snel weer op. Bij een erg zieke fret kan het narcoserisico te groot zijn. Dan kan eerst geprobeerd worden het fretje met behulp van medicatie uit de loopsheid te halen.

Een ondersteunende behandeling met o.a. infuus of zelfs bloedtransfusie kan dan noodzakelijk zijn. Als het fretje weer min of meer is hersteld kan het alsnog gesteriliseerd worden.

'''''Preventie'''''

Vrouwtjes waar niet mee gefokt wordt, kunnen het beste gesteriliseerd worden op 6-8 maanden leeftijd. Alternatieven zijn; het inbrengen van een implantaat, het fretje laten dekken of een antiloopsheid injectie. Een nadeel van een antiloopsheidinjectie is de kans op afwijkend gedrag en irritatie van de huid en het onderliggende weefsel op de plaats van injektie.

[[Bestand:7.jpg|400px]]

Langdurig loops fretje

===Besmettelijke luchtwegaandoeningen bij fretten===

Door: Hanneke Roest, frettendierenarts.

'''De Frettenkliniek''' te Giessen

De luchtwegen en longen van de fret lijken erg op die van de mens. Fretten staan dan ook vaak model voor humaan onderzoek naar virussen van de luchtwegen. Er zijn echter wel een aantal anatomische en fysiologische verschillen.

'''''Bijzonderheden in de anatomie van de luchtwegen'''''

De ''neusholte'' van fretten is, zoals bij alle zoogdieren behalve de primaten (waaronder de mens), gebouwd om goed te kunnen ruiken. Dit reukorgaan vereist een complexe neusholte met veel plooien om het oppervlak te vergroten. Heel belangrijk voor deze dieren die territoriaal ingesteld zijn en via geuren hun territorium markeren. Door de bouw van het strotklepje ten opzichte van het zachte verhemelte ademen fretten voornamelijk door hun neus. Slechts als ze zeer benauwd zijn of hun neus verstopt is door slijm, snot of zwelling van het neusslijmvlies, ademen ze via de bek.

De ''longen'' bestaan aan de linker zijde uit 2 grote long lobben en aan de rechterzijde uit 4 long lobben. De longen van fretten zijn erg gevoelig voor virussen en prikkelende agentia in de lucht zoals nicotine van rokende mensen of de geuren uit bijvoorbeeld luchtverfrissers.

De ''borstholte'' is makkelijk samen te drukken waardoor een fretje in een smalle doorgang (zoals een konijnengang) zich 180º om kan draaien. De totale longcapaciteit van een fret is groot. De longcapaciteit van een 600 gram wegend fretje is gelijk een die van een 4x zo zwaar konijn. Deze twee aanpassingen maken een fretje geschikt om met succes ondergronds te jagen.

De normale ''ademhalingsfrequentie'' van een fret in rust ligt rond de 30/min. Deze kan verhogen bij inspanning of aandoeningen van de luchtwegen of longen.

[[Bestand:Fret met griep.jpg|300px]]

Tranende ogen bij een fret

'''''Griepvirussen'''''

De fret is het enige huisdier dat gevoelig is voor de ''griepvirussen van de mens''. Ze worden dan ook regelmatig door hun eigenaren geïnfecteerd. En geïnfecteerde fretten kunnen op hun beurt weer mensen besmetten. Vooral afgelopen winter hebben veel fretten te lijden gehad onder de griepinfecties van hun verzorgers. De verschijnselen zijn vergelijkbaar met die van de mens. Een vochtige neusafscheiding, niezen, hoesten, tranende ogen, koorts (vaak een enkele koorts piek in het begin), slechte eetlust en algehele malaise. Sommigen fretten hebben ook een gevoelige of pijnlijke keel waardoor het eten van harde brokjes lastiger gaat. Ook kunnen ze kokhalsbewegingen laten zien. De meeste fretten zijn binnen een paar dagen weer hersteld.

De infectie kan zich in enkele gevallen uitbreiden naar de longen waardoor een ''longontsteking'' ontstaat en de dieren behoorlijk ziek kunnen worden.
Een andere complicatie, die het afgelopen jaar regelmatig voorkwam, is een secundaire ''ontsteking van de nieren''. Mogelijk dat bacteriën en/of virussen via het bloed in de gevoelige nieren van de fret kunnen aanslaan en daar ontstekingshaarden veroorzaken. Meestal is de functie van de nieren, waaronder het verwijderen van de afvalstoffen uit het lichaam, niet verstoord. De nieren zijn wel erg pijnlijk waardoor het fretje vaak “plat” gaat liggen en duidelijk minder speels is. Een dergelijke ontsteking moet behandeld worden anders is er in een later stadium wel degelijk een risico op een verminderde of falende nierfunctie.

De ''behandeling'' van een normale griepinfectie bestaat uit antihistaminica, eventueel hoestremmers en antibiotica om te voorkomen dat er een bacteriële infectie overheen komt. Tevens is het geven van zacht en zeer smakelijk voedsel zoals het “Waltham papje” (Royal Canin Instant Convalescence Support) aan te raden. Het geven van koortsverlagende/pijnstillende medicatie zoals NSAID’s (Meloxicam) is bij deze infectie niet altijd aan te raden. De koorts is juist nuttig om het virus te bestrijden.

De behandeling van complicaties van een griepinfectie zoals een longontsteking of nierontsteking, is uitgebreider en vereist soms een opname in de kliniek.
Eigenaren die de griep hebben kunnen de verzorging van hun fretten beter tijdelijk overlaten aan gezonde medebewoners, hoewel het vaak lastig is om ondanks alle voorzorgen een besmetting te voorkomen.

Fretten zijn ook erg gevoelig voor het beruchte ''Vogelgriep virus'' en de ''Mexicaanse griep''. Van deze Mexicaanse griep is bekend dat 10% van de fretten sterft ondanks behandeling. Antibiotica heeft weinig effect bij de Mexicaanse griep omdat het virus zelf grote schade aanricht in de longen. Een secundaire bacteriële infectie ontstaat namelijk pas na 7-8 dagen.

'''''Kennelhoest'''''

De afgelopen jaren was ik soms door fretten eigenaren benaderd over het verschijnsel dat hun hond kennelhoest had gehad en nu was hun fret behoorlijk aan het hoesten en niezen. Sinds kort weet ik dat de Bordetella bronchiseptica bacterie, die een rol speelt bij kennelhoest van honden, wel degelijk ook bij fretten een longontsteking kan veroorzaken. Deze Bordetella bacterie is soms lastig te behandelen. Ook hierbij geldt dat het verstandig is om fretten bij een hond met kennelhoest uit de buurt te houden.

'''''Hondenziekte virus'''''
Het hondenziekte virus is vrijwel ''altijd fataal'' voor een fret. Het virus wordt overgebracht door besmette honden of besmette fretten. De aandoening geeft in eerste instantie klachten die erg lijken op een infectie van het griepvirus. Fretten die dit eerste stadium overleven overlijden vervolgens na een paar weken in de neurologische fase. Een behandeling is niet mogelijk.

Preventie doormiddel van een enting met het “Nobivac Puppy DP” vaccin werkt uitstekend. De eerste vaccinatie altijd herhalen na 3-5 weken, daarna jaarlijks herhalen. Het veld virus bleek bij de laatste Hondenziekte uitbraak niet aan te slaan bij fretten die tot 1,5 jaar daarvoor waren geënt.

De moraal van het verhaal is dat fretten erg gevoelige luchtwegen hebben en gemakkelijk besmettelijke virussen en bacteriën van de mens, hond en andere fretten kunnen overnemen. Om dit te voorkomen kunnen hoestende, kuchende, snotterende mensen, honden en andere fretten beter tijdelijk even uit de buurt van een gezonde fret blijven.

===Bijnierproblemen===

Door: Hanneke Roest, frettendierenarts.

'''De Frettenkliniek''' te Giessen

Bijnieren zijn twee kleine orgaantjes die vlak bij de nieren liggen, maar daar verder weinig mee te maken hebben. Ze produceren hormonen die belangrijk zijn voor de stofwisseling van het dier. Bij veel fretten vanaf 3 jaar leeftijd ontaarden de bijnieren. Deze ontaarde bijnieren zullen op een gegeven moment teveel geslachtshormonen produceren (androgenen, oestrogenen en progesteron). Deze overmaat aan hormonen maken het dier ziek.

Bij de meeste fretten wordt het bijnierprobleem in het beginstadium veroorzaakt door een goedaardige ontaarding. Bij enkele fretten kan zich hieruit uiteindelijk een kwaadaardige ontaarding (tumor) ontwikkelen.

'''''Ziekteverschijnselen'''''

Bij de meeste fretten wordt het bijnierprobleem in het beginstadium veroorzaakt door een goedaardige ontaarding. Bij enkele fretten kan zich hieruit uiteindelijk een kwaadaardige ontaarding (tumor) ontwikkelen.

'''''Symptomen''''' (in volgorde van frequentie van voorkomen):

* Kaalheid wordt het meest waargenomen, meestal min of meer symmetrisch op de romp, kop of aan de poten. Fretten kunnen vrijwel helemaal kaal worden. Niet verwarren met het "kale staarten syndroom" in de zomer waarbij alleen de staart kaal wordt.

* Droge, dunne vacht.

* Jeuk, dit is een enkele keer het enige wat de eigenaar aan het fretje merkt. Veel fretten hebben regelmatig last van jeuk zonder dat er sprake is van een bijnierprobleem. Blijft de jeuk echter aanhouden of wordt deze steeds erger dan kan bij een oudere fret wel degelijk sprake zijn van een afwijkende bijnier.

* Gezwollen vrouwelijk geslachtsorgaan bij een gesteriliseerd vrouwtje.

* Sexueel gedrag bij gecastreerde of gesteriliseerde fretten. B.v. een mannetje dat weer gaat dekken of een vrouwtje dat gaat slepen met andere fretten.

* Toegenomen lichaamsgeur. Door de geslachtshormonen neemt de vetsecretie van de huid toe.

* Minder speels, meer slapen.

* Gewichtsverlies

* Moeite met plassen bij mannetjes. Door de hormonen wordt de prostaat vergroot en deze drukt het lumen van de plasbuis dicht. Dit is een levensgevaarlijke situatie. Ook dit kan soms het enige verschijnsel zijn.

Niet alle verschijnselen zijn bij elke fret waarneembaar. Het kaal worden valt wel het meeste op en is bij 60% van de fretten met een bijnierprobleem aanwezig

[[bestand:Bijnier aandoening.jpg|300px]]

'''''Diagnose'''''

De diagnose wordt gesteld aan de hand van de symptomen, een uitgebreide buikpalpatie (het betasten van de organen in de buik) en bloedonderzoek. Voor dierenartsen die minder bedreven zijn in het palperen van de buik kan een echo van de buik nodig zijn. Echter, de bijnieren zijn meestal zeer klein en kleine afwijkingen zijn niet goed zichtbaar met
de echo. Ook kan de echo niet het verschil in hardheid en stevigheid aantonen wat ontstaat bij een beginnende afwijking.

'''''Hoe komt het dat fretten last hebben van ontaarde bijnieren?'''''

Er zijn aanwijzingen dat de hersenen (hypothalamus/hypofyse) bij het ouder wordende fretje hormonen gaan produceren die de bijnieren overmatig stimuleren. Door deze stimulatie gaan de bijnieren vervolgens te veel geslachtshormonen produceren. Deze overmaat aan geslachtshormonen maken het fretje ziek door hun inwerking op bijvoorbeeld de huid, geslachtsorganen, het beenmerg en de prostaat.

Aangezien de hormonen van de hersenen op beide bijnieren effect hebben, zijn meestal beide bijnieren aangetast. Vaak geven ze pas na elkaar problemen. Hierdoor zal na het verwijderen van een enkele bijnier bijvoorbeeld pas een jaar later de andere bijnier problemen gaan geven.

De oorzaak is helaas nog niet opgehelderd, maar er wordt wel onderzoek naar gedaan. De Universiteit van Utrecht bekijkt momenteel de rol van castratie/ sterilisatie van jonge fretten met betrekking tot het ontstaan van bijniertumoren.

'''''Wat is de beste behandeling?'''''

* Een '''hormoonimplantaat''': De beste behandeling van een bijnierprobleem is de (levenslange) behandeling met
implantaten.

* 2.Chirurgie: Chirurgie van de bijnier wordt in de Frettenkliniek alleen nog maar gedaan als het implantaat onvoldoende effect heeft. Of indien de aangetaste bijnier snel groeit en duidelijk veel groter wordt.

''N.B. Het is belangrijk dat deze operatie alleen wordt uitgevoerd door hierin gespecialiseerde dierenartsen welke over de juiste kennis en speciaal instrumentarium beschikken. De rechter bijnier zit namelijk vast aan de achterste holle ader. Het verwijderen van deze bijnier is een moeilijke procedure en kan bij onvoldoende ervaring of onjuiste chirurgietechniek tot dodelijke bloedingen of onvoldoende wegname leiden.''

'''''Het voorkomen van bijnierproblemen'''''

Op dit moment loopt een onderzoek aan de Universiteit te Utrecht waar door middel van hormoonimplantaten jonge
fretten zijn gecastreerd en gesteriliseerd. Het is te verwachten dat deze fretten later minder last krijgen van bijnierproblemen. Maar er is nog niets zeker en het onderzoek zal nog enige jaren duren.

Om bijnierproblemen te voorkomen is er ook de mogelijkheid om bij gezonde gecastreerde en gesteriliseerde fretten
een implantaat te zetten vanaf de leeftijd van 5 à 6 jaar.

[[bestand:Beginnende kaalheid bijnierprobleem.jpg|300px]]

''Een beginnende kaalheid op de rug boven de staartbasis bij een fret met een bijnierprobleem''

===Doofheid bij fretten===

Door: Hanneke Roest, frettendierenarts.

'''De Frettenkliniek''' te Giessen

[[Bestand:Doof fretje.jpg|300px]]

'''''Welke fretten zijn doof:'''''

1. Doofheid komt veel voor bij fretten met bijzondere witte aftekeningen zoals:

* De Panda fret: een volledig witte kop met vrijwel geen masker.
* De Blaze fret: witte vlekken of strepen op de kop.
* De Polkadot fret: witte vlekken over het gehele lichaam.
* De DEW (Dark Eye White) fret: een grotendeels witte fret (als een albino) met donkere ogen, soms met een donkere staart of een donkere streep over de rug.

Deze doofheid is ''aangeboren en erfelijk'' bepaald. De meeste dove fretten vallen binnen deze groep.

2. Doofheid komt voor bij fretten met een ernstige chronische ''middenoorontsteking'' door aantasting van het trommelvlies en/of de hier achter liggende gehoororgaantjes. Totale doofheid beiderzijds komt hierbij zelden voor. Meestal gaat het om een verminderde gehoorfunctie.

3. Doofheid kan een enkele keer ontstaan na het gebruik van bepaalde medicijnen zoals antibiotica die behoren tot de groep van de aminoglycosiden (oa. Gentamycine). Deze medicatie kan doofheid veroorzaken of het nu via tabletten, per injektie of direkt in het oor wordt gegeven. Ook het gebruik van oor-preparaten kunnen het binnenoor beschadigen als het trommelvlies niet intact is. Wees daar dus voorzichtig mee. Gebruik alleen oorzalven of -druppels die door de dierenarts zijn voorgeschreven.

[[Bestand:Doof fretje 1.jpg|400px]]

Blaze

[[Bestand:Doof fretje 2.jpg|400px]]

Dark Eyed White

[[Bestand:Doof fretje 3.jpg|400px]]

Panda

[[Bestand:Polka dot.jpg|400px]]

Polkadot

'''''Hoe ontstaat erfelijk bepaalde aangeboren doofheid:'''''

De witte aftekeningen zijn het gevolg van een mutatie in de cellen van de neurale kammen (“neural crest disorder”). Deze cellen zijn behalve voor de pigmentatie, ook verantwoordelijk voor andere belangrijke functies van het lichaam. Vroeg of laat kunnen er dan ook meerdere gezondheidsproblemen naar voren komen bij deze dieren.

Fretten met de genoemde witte aftekeningen kunnen geheel of gedeeltelijke doof zijn door het gebrek aan pigmentcellen vanuit de neurale kammen. Deze pigmentcellen spelen een rol bij de ontwikkeling van het gehoor. Op latere leeftijd kunnen zich bij deze dieren daarnaast ook makkelijker hartproblemen en maag-darmproblemen ontwikkelen doordat deze neurale cellen ook belangrijk zijn voor oa. de ontwikkeling van het hart, de grote bloedvaten en het perifere zenuwstelsel. Aanvankelijk werd gedacht dat het hierbij om het Waardenburg-syndroom ging, tegenwoordig is men er nagenoeg zeker van dat het om een mutatie in het KIT-gen gaat.

Niet '''alle''' fretten met bovengenoemde witte aftekeningen zijn doof. Dat hangt af van de mate waarin de mutatie in het KIT-gen tot expressie komt. Echter deze fretten dragen wel '''allemaal''' het gemuteerde gen met zich mee. Fokken met deze kleurafwijkingen is dan ook niet verstandig!

'''''Wat merk je aan een dove fret:'''''

Veel eigenaren hebben niet door dat hun fret doof is. Fretten reageren immers meestal op geluid zoals kleine kinderen… ze horen wat ze willen horen. Toch zijn er genoeg fretten die je bij hun naam kunt roepen, die dan gelijk opkijken en naar je toekomen. Echter veel fretten gaan gewoon door met waar ze mee bezig zijn. Als je goed oplet, kun je aan deze dove fretten merken dat ze schrikken als je ze van achteren onverwacht benaderd. Dove fretten kunnen eventueel ook sneller bijten als ze schrikken van een aanraking.

Dove fretten maken vaak andere geluiden dan horende fretten. Als ze opgewonden of geschrokken zijn kunnen ze soms een veel heftiger en luider geluid maken dan je zou verwachten. Hissen is meestal een teken van onbehagen bij een fretje. Maar een dove fret kan dat geluid maken terwijl hij gewoon door de kamer loopt of aan het spelen is.

Hun vocale communicatie naar andere fretten wordt vaak door de andere fretten niet begrepen en zelf horen ze natuurlijk ook niet wat een andere fret hun “verteld”. Dat kan enige verwarring bij beide partijen veroorzaken. Soms leidt dit tot een meer in zichzelf terug getrokken doof fretje dat zijn eigen gang gaat binnen de groep maar het kan ook zijn dat ze zich aanpassen en goed functioneren in een groep. Een doof fretje kun je meestal goed (aan een tuigje) mee naar buiten nemen, ze schrikken niet van alle harde geluiden en lopen meestal al snuffelend gezellig met je mee.

'''''De diagnose:'''''

De dierenarts kan alleen de uitwendige gehoorgang inspecteren met een oorkijker. Het is niet mogelijk om verder dan het trommelvlies te kijken. Indien er langdurig een ernstige oormijtinfectie aanwezig is er een redelijke kans dat het diertje ook een chronische middenoorontsteking heeft. Dit kan in enkele gevallen tot gehoor beschadiging leiden. De aangeboren erfelijke doofheid komt echter veel meer voor en is te vermoeden door het uiterlijk van de fret.

In een vreemde omgeving zoals een dierenartsen praktijk zal een fret niet gemakkelijk op doofheid te testen zijn. Het diertje is zo bezig met nieuwe indrukken en geuren dat hij waarschijnlijk zelfs niet eens op harde geluiden reageert. Daarom kan een fretje het beste thuis getest worden. Let op, een fret kan ook reageren op trillingen en luchtverplaatsing zoals dat gebeurt bij op de vloer stampen of in de handen klappen. Neem een bel, een klikker, een toeter of iets dergelijks en houd het achter je rug. Op het moment dat het fretje bij je vandaan loopt laat je het geluid horen en bekijk je of het diertje op een of andere manier een reactie geeft. Wissel hoge met lage geluiden af. Het kan zijn dat het fretje wel hoge tonen maar geen lage tonen hoort.
Op internet staat een leuk filmpje over de reactie van een horende en een dove fret op het aanzetten van een stofzuiger. Zie:

{{#ev:youtube|uNpHtJW4GCA}}

De ''BAER-test'' (Brainstem Auditory Evoked Response) is een zekere manier om de functie van het gehoor te testen. Gekeken wordt of er in de hersenen reacties optreden bij het aanbieden van geluidsprikkels aan ieder oor afzonderlijk.
Het fretje wordt licht onder narcose gebracht zodat het diertje het toelaat dat er twee dunne electroden worden geplaatst bij de beide oren en eentje midden op het voorhoofd. Daarna krijgt het diertje een dopje in één oor waaruit de "clicks" komen via de computer. Door middel van de electroden wordt gekeken of de hersenen reageren op deze geluiden. Is dit het geval, dan weet men dat het signaal de weg van lucht, trommelvlies, gehoorbeentjesketen, zenuwsensors in het slakkenhuis en gehoorzenuw in ieder geval met succes heeft doorlopen.

[[Bestand:Bear test.jpg|400px]]

De BAER-test

'''''De behandeling:'''''

Er bestaat geen behandeling voor doofheid. Maar een dove fret kan een goed leven hebben mits er rekening wordt gehouden met de handicap. Benader deze fretten liefst van voren zodat ze handelingen als oppakken en aanraken aan zien komen. Om deze fretten te leren bij je te komen kun je visuele signalen gebruiken zoals het schijnen met een zaklamp. Ook kun je de trillingen van de vloer gebruiken als je erop stampt.
Op internet staan prachtige verhalen (voornamelijk in het Engels) over hoe eigenaren omgaan met een doof fretje……

===Insulinomen===

Door: Hanneke Roest, frettendierenarts.

'''De Frettenkliniek''' te Giessen

Dit is een ziekte die regelmatig voorkomt bij fretten boven de leeftijd van 3 jaar. Insulinomen zijn kleine tumortjes in de alvleesklier. In de alvleesklier wordt insuline gemaakt. Insuline is een hormoon dat nodig is om het suiker (glucose) in het bloed beschikbaar te maken voor de lichaamscellen.

Bij tumortjes van de alvleesklier (insulinomen) wordt een te grote hoeveelheid insuline geproduceerd waardoor het suikergehalte in het bloed te laag wordt. De hersenen zijn voor hun functioneren afhankelijk van het suikergehalte in het bloed en krijgen problemen met hun energievoorziening als het bloedsuiker te laag wordt. Het lichaam zal via correctiemechanismen het bloedsuikergehalte kunstmatig op niveau proberen te houden. Hierdoor kan na het optreden van de eerste verschijnselen, het soms dagen of weken duren voordat u als eigenaar opnieuw iets aan uw fretje opmerkt. De aandoening wordt vaak niet op tijd onderkend. De symptomen worden door de eigenaar nogal eens als passend bij de leeftijd beschouwd.

'''''Oorzaak'''''

De belangrijkste oorzaak voor het ontstaan van insulinomen is naar de huidige inzichten een langdurige overstimulatie van de alvleeskliercellen door een overmaat aan suikers en koolhydraten in de voeding. Kattenvoer, vooral de goedkopere soorten maar ook de meeste frettenvoeders bevatten vaak teveel koolhydraten. Rozijntjes zitten vol (natuurlijke) suikers.

'''''Symptomen'''''

De eerste verschijnselen die in periodieke aanvallen voorkomen zijn:
* Staren in de ruimte gedurende een paar seconden. Het fretje is zich even niet bewust van de omgeving.
* Zwakte van de achterhand waardoor het achterlichaam kan omvallen.
* Verminderde activiteit met veel slapen is een veel gehoorde klacht.
* Gewichtsverlies komt regelmatig voor.
* Moeilijk wakker worden na het slapen.
* Speekselen en met de pootjes aan de bek krabben kan voorkomen ten gevolge van de misselijkheid die ontstaat door het te lage bloedsuiker gehalte.

De periodes tussen de aanvallen kunnen dagen of weken duren. Echter naarmate de ziekte langer bestaat krijgen we te maken met:
* Zeer sloom zijn, wat zich uit in het wel erg veel slapen.
* Ernstige vermagering.
* Toevallen, coma en sterfte.
Plotselinge sterfte zonder veel voorafgaande symptomen is mogelijk.

'''''Diagnose'''''

Als het bloedsuiker(glucose) na 4 uur vasten onder de 4 mmol/l komt in combinatie met de hierboven beschreven ziekteverschijnselen dan is een fret sterk verdacht van de aanwezigheid van insulinomen. Door uitsluiting van andere oorzaken van een laag bloedsuikergehalte kan de dierenarts de diagnose vervolgens met vrij grote zekerheid stellen. De tumortjes zijn te klein om op een echo zichtbaar te maken of om door de dierenarts te voelen in de buik.

'''''Behandeling'''''

''Chirurgie:''

De beste behandeling bestaat uit het chirurgisch verwijderen van de kleine tumortjes in de alvleesklier (voor een goed resultaat is ervaring van de dierenarts met deze operatietechniek een vereiste). Toch is het helaas zo dat een operatie het probleem niet voor altijd oplost. De operatie vermindert de progressie van de ziekte wel degelijk, maar op andere plaatsen in de alvleesklier ontstaan in de loop van de tijd weer opnieuw kleine tumortjes. In het gunstigste geval is uw fretje 2-3 jaar klachtenvrij zonder dat er medicijnen gegeven hoeven te worden. Maar een deel van de fretten hebben al eerder weer problemen waarna een medicinale therapie gestart wordt. De dosering van de medicamenten is dan gelukkig wel lager dan zonder chirurgie.

''Medicinale behandeling:''

Corticosteroïden als prednison en dexamethason hebben het vermogen om het bloedsuikergehalte te verhogen. Proglycem (diazoxide) is een insuline-remmer en kan ook ingezet worden. Deze medicijnen doen echter niets aan de groei van de tumoren. Nadeel van deze medicamenten is dat ze slecht zijn voor het slijmvlies van het maagdarmkanaal. De overlevingsduur met alleen medicijnen is significant lager dan met chirurgie en later aanvullend medicatie.

'''''Voeding:'''''

* Frequente maaltijden zijn belangrijk.
* Het is noodzakelijk om eiwitrijk voer van goede kwaliteit te voeren.
o Prooidiervoeding bevat de juiste concentraties voedingsnutrienten. Niet elke oudere fret is echter meer geschikt voor deze voeding.

o KVV (Kompleet Vers Vleesvoeding) als Carnibest of Haaks Barf zijn goede bronnen van dierlijk eiwit. Niet elke fret oudere fret is echter meer geschikt voor deze voeding met rauw vlees.

o Totally Ferret, Orijen en/of Eukanuba of Hill's kitten brokjes zijn de betere brokvoeders.
* Daarnaast kunt u het fretje 1x daags extra smakelijk eiwit voorzetten in de vorm van Hill's A/D blikvoeding of Royal Canin Convalescence Support Instant Diet (het Waltham papje). Geef het niet koud maar smakelijk lauwwarm!
* Geef géén suiker bevattende voedingsmiddelen zoals koekjes, rozijntjes, Nutrilon Soya ed. Deze stimuleren de afgifte van insuline.

Het is bij deze patiënten belangrijker '''dat''' ze eten dan '''wat''' ze eten. Dus wees voorzichtig met het overschakelen naar een nieuwe voeding.

'''''Wat te doen als een fret plots zeer zwak wordt of een toeval krijgt:'''''

Indien een oudere fret een toeval krijgt is dat vaak ten gevolge van een "hypo". Dat betekent dat door het te lage bloedsuikergehalte een probleem ontstaat voor de hersenen. Het dier valt om en gaat “stuipen”. Voordat de dierenarts gebeld wordt is het beter eerst iets te ondernemen; druivensuiker (in poedervorm) kan met een theelepeltje in de bek worden gegeven en wordt al door het mondslijmvlies opgenomen zodat het fretje eventueel niet hoeft te slikken. Een half theelepeltje is meestal ruim voldoende en binnen een 1/2 uur en soms al na 5 minuten voelt het diertje zich een stuk beter.

Bij lichte aanvallen is Nutri-plus gel, Calo-ped of Ferretvite nog beter. Deze bevatten ook vetten waardoor het bloedsuikergehalte beter op peil blijft. Als de fret weer in staat is om te eten kan het beste smaakvol eten aangeboden worden om een tweede dip te voorkomen.

===Hartaandoeningen bij de fret===

Door: Hanneke Roest, frettendierenarts.

'''De Frettenkliniek''' te Giessen

'''Is mijn fret een hartpatiënt?'''

Deze vraag zul je jezelf in de toekomst misschien een keer gaan stellen want een deel van de fretten krijgt (net zoals de mens, hond en de kat) helaas op oudere leeftijd te maken met een minder goed functionerend hart. Hartaandoeningen en hartfalen komen regelmatig voor vanaf 4 jaar leeftijd.

'''''Welke hartaandoeningen kan een fret krijgen.'''''

De hartaandoeningen van de oudere fret zijn grofweg te verdelen in:

* 1. '''DCM = Dilatoire Cardiomyopathie.'''

Cardiomyopathie is Latijns voor hartspierziekte. Bij deze hartaandoening is de hartspier niet meer in staat om voldoende effectief te kunnen samentrekken. Het hart is als het ware uit gelubberd. De elasticiteit is eruit. Daardoor wordt het bloed niet goed genoeg rond gepompt met als gevolg dat er bloed (vocht) in de longen, rond de longen of in de buikholte kan achterblijven.

* 2. '''HCM = Hypertrofische Cardiomyopathie.'''

Hierbij is de hartspier naar binnen toe verdikt. Uiteindelijk is hierbij onvoldoende ruimte in het hart om het bloed effectief rond te pompen.

[[Bestand:Hartaandoeningen.jpg|300px]]

* 3. '''Andere hartafwijkingen waarbij ritme stoornissen ontstaan.'''

Een aritmie wordt veroorzaakt door bijvoorbeeld een afwijkende hartfrequentie, een afwijkende impulsformatie, een verstoorde impuls geleiding (bv een hartblok) of een combinatie van deze oorzaken.

* 4. '''Lekkage van de hartkleppen.'''

De hartkleppen kunnen bijvoorbeeld ontstoken zijn geraakt vanuit een ontsteking elders in het lichaam. Hierdoor sluiten ze minder goed en kunnen daardoor wat gaan lekken. Hoewel dit bij oudere fretten wel vaker voorkomt leidt dit meestal niet tot grote problemen.

'''''Wat zijn de klachten bij deze fretten.'''''

Fretten die problemen krijgen met hun hart kunnen de volgende symptomen gaan vertonen:

* Een ''verminderde activiteit'' kan een eerste symptoom zijn. Het fretje slaapt meer en is minder speels.

* Sommige fretten eten slecht en ''verliezen gewicht''.

* Een te snelle of zware ''ademhaling''. Dit is het begin van de vochtstapeling in de longen.

* '' Hoesten en/of benauwdheid'' kan ontstaan doordat zich nog meer vocht ophoopt in of rond de longen.

* Een ''dikke buik'' met daarbij een toename in gewicht kan ontstaan indien er zich vocht ophoopt in de buikholte. De buik kan hierbij soms enorm in omvang toenemen.

* ''Aanvallen van zwakte'' waarbij het diertje zwabberend loopt en af en toe door de pootjes zakt.

* '' Plotse sterfte'' is mogelijk zonder dat het dier veel symptomen liet zien. Hierbij is het dier in acuut hartfalen gekomen.

* Een acuut optredende '' verlamming'' van de achterpoten of enkele achterpoot kan ontstaan door een trombo-embolie. Bij hartpatiënten bestaat namelijk het risico op klontering van het bloed. Kleine stolsels kunnen vervolgens vastlopen in de nieren of de vertakkingen van de grote lichaamsslagader naar achteren.

Oudere fretten kunnen ''na een operatie'' plots klachten krijgen van hun hart, meestal openbaart zich dit binnen een week na de operatie. Tot de operatie kon het zieke hart het vaak nog net “rond krijgen”. Na de operatie gaat het dan mis door de extra belasting van het hart en vaatstelsel tijdens de operatie.
In de zomer, met warm weer, hebben hartpatiënten het vaak moeilijker en zijn de klachten meestal duidelijker.

'''''Hoe weet ik dat mijn fret een hartaandoening heeft.'''''

De diagnose is niet altijd gemakkelijk te stellen door de dierenarts. Het verschil met bijvoorbeeld een ernstige longontsteking of longtumor kan erg lastig zijn. Fretten hebben lang niet altijd een ''hartruis''. Vaak is wel een verhoogde hartslag aanwezig. De ''hartslag'' is verhoogd omdat het hart toch nog zo veel mogelijk bloed wil rondpompen. Om de benodigde hoeveelheid rond te pompen is het nodig dat het hart harder gaat werken en dus vaker moet pompen.
Er zal meestal een ''röntgenfoto'' van het fretje worden gemaakt . Op een röntgenfoto is het hartje bij DCM duidelijk vergroot, bij HCM heeft het hart een normale grootte. Een röntgenfoto is ook belangrijk voor het opsporen van vocht in of rond de longen of in de buikholte.

Indien er vocht rond de longen aanwezig is kan een ''punctie'' van de borstholte en onderzoek van het punctaatvocht ook een belangrijke aanwijzing zijn voor een hartprobleem. Dit kan doorslaggevend zijn om een ernstige longontsteking uit te sluiten.

Een ''hartfilmpje (ECG)'' geeft ook nadere informatie, met name bij de ritme stoornissen is dit heel belangrijk. Gelukkig laten de meest fretten het maken van een ECG goed toe.

[[Bestand:ECG.jpg|300px]]

ECG bij de fret

''Echografie'' kan belangrijk zijn indien er twijfel is over het soort hartaandoening en de daarvoor te gebruiken medicatie. Het goed interpreteren van het kleine hartje van de fret is erg moeilijk. Ik heb daarom een sterke voorkeur voor de cardiologe Nicole van Israël in België [http://www.acapulco-vet.be].

'' Bloedonderzoek'' in verband met de nierfunctie en elektrolyten huishouding wordt meestal pas in een later stadium gedaan om de effecten van de medicatie op het dier te meten.

'''''Hoe kan een fret met een hartaandoening behandeld worden?''''''

De schade aan het hart is onomkeerbaar en medicatie is dan ook levenslang. De medicatie zal echter zeker in het begin maar ook later nog bijgesteld moeten worden naar de behoeften van het dier. Ik noem dat de “fine-tuning”. Daarom is het erg belangrijk dat hartpatiënten regelmatig op controle komen om de medicatie steeds weer aan te passen aan huidige situatie. De juiste behandeling van een hartprobleem bestaat uiteindelijk altijd uit een combinatie van meerdere medicijnen.

'''''Heeft het wel zin om een hartpatiënt te behandelen?'''''

Absoluut! Er zijn heel wat fretten in Nederland die op hartmedicatie staan en een goed leven hebben. Fretten reageren namelijk over het algemeen erg goed op de behandeling met de juiste medicijnen.
Als de aandoening op tijd wordt onderkend kunnen fretten (met medicatie) nog gedurende enkele jaren een goed leven leiden Wordt een hartfalen in een laat stadium ontdekt dan kan het leven slechts voor een paar weken of hooguit een paar maanden (op een prettige manier) worden verlengd.

Ernstig benauwde fretten kunnen na medicatie weer helemaal herstellen en zelfs fretten waarbij de achterpoten niet meer functioneren hebben hier gelukkig meestal maar tijdelijk last van en lopen binnen 2 weken weer.

Natuurlijk komt er een moment dat aanpassing van de medicatie niet meer helpt en dan is het onze verantwoordelijkheid om hier op de juiste manier op te reageren. Eigenlijk is het net als bij mensen. Hartpatiënten kunnen gelukkig met de huidige medicijnen een prima leven leiden…….. maar natuurlijk heeft niemand het eeuwige leven.

===Huidaandoeningen===

'''Hotspots'''

Hotspots zijn kleine natte huidontstekingen die ronde vurige plekken op de huid geven, veelal achter op de rug. Over het algemeen zie je deze hotspots bij fretten met een bijnier probleem of een chronische maagaandoening.
Sommigen schrijven het echter toe aan een allergische huidaandoening door o.a. voedselallergie.

Het probleem ontstaat vaak in zeer korte tijd. Doordat de plek jeukt zal de fret eraan gaan krabben en bijten en ontstaat er door wondvocht in de meeste gevallen een korstje op de huid en in de vacht.
Je fret kan zich er ook ziek bij voelen en zich een paar dagen rustiger of juist wat nerveus door gedragen. Doordat zelftrauma een grote rol speelt in de ontwikkeling van hotspots worden zij ook wel pyotraumatische dermatritis genoemd.

Aan deze aandoening is niet veel te doen. Wanneer het tijdig ontdekt wordt kun je proberen te voorkomen dat het dier eraan gaat krabben of bijten. Ook kan de vacht een beetje worden weg geknipt zodat korstvorming gedeeltelijk wordt voorkomen.
Soms kan gebruik van een ontstekingsremmende crème verlichting geven.
Een hotspot verdwijnt uiteindelijk vanzelf weer, meestal na ongeveer een week. Toch komt de hotspot in de meeste gevallen ook weer terug op dezelfde plek.

[[Bestand:Hotspotplekje.jpg|300px]]

hotspot

'''Longworm'''

Onlangs is in Nederland tijdens een sectie bij een fret longworm (Aelurostrongylus Abstrusus) gevonden. Het is een haarvormige worm van ongeveer 7 tot 10 mm die voornamelijk bij de kat is aangetoond. Longwormen bij fretten zouden veel vaker kunnen voorkomen dan tot nu toe gedacht werd.

Afbeelding

Fretten kunnen zich besmetten door het eten van met longworm larven besmette slakken of door het eten van (wilde) muizen, vogels of kikkers die deze slakken hebben gegeten.
De door de fret opgegeten larven doorboren de darmwand en gaan via de bloedbaan naar de longen. Daar worden ze volwassen en beginnen na 4 weken met het produceren van eitjes. Deze eitjes komen uit in de longblaasjes waarna de larven worden opgehoest en doorgeslikt en via de ontlasting weer in de buitenwereld komen. De larfjes kunnen worden opgenomen door kikkers, slakken, kleine knaagdieren en vogels, waar ze zich verder ontwikkelen tot besmettelijke larfjes die weer door een volgende fret of kat kunnen worden opgenomen. Zes weken na een infectie kunnen bij katten de eerste larfjes dan weer in de ontlasting gevonden worden.

Verschijnselen
Waarschijnlijk verloopt een infectie met longworm meestal subklinisch. Dat wil zeggen dat de fret er geen verschijnselen van heeft. Sommige fretten kunnen wel klachten krijgen. Deze klachten passen vaak bij keelontsteking en bronchitis verschijnselen, zoals hoesten en kokhalzen. Bij lichamelijk onderzoek is de keel vaak gevoelig. Er kan veel slijm worden opgehoest.

Diagnose
Bij fretten die hoesten kunnen longfoto’s worden gemaakt maar daar veel fretten afwijkingen in de longen vertonen is dit niet bewijzend. Met onderzoek van de ontlasting is de diagnose wel met zekerheid te stellen.
Verse ontlasting wordt ingezet in een zogenaamde Baermann test. Hierbij wordt gekeken of er larfjes in de ontlasting zitten. Vals negatieven uitslagen kunnen voorkomen doordat de fret al klachten heeft voordat de volwassen wormen eitjes hebben gelegd of omdat de larven niet elke dag via de ontlasting worden uitgescheiden. Daarom is het verstandig om een aantal keren deze test te laten uitvoeren. Ook is het mogelijk om larven aan te tonen in sputum monsters die onder narcose uit de keel of luchtpijp worden verkregen.

Afbeelding

Behandeling
Longworminfecties bij de kat en fret zijn heel goed te behandelen met een ontwormmiddel. Een pipet Advocate® voor de kleine kat, kan in de nek van de fret gedruppeld worden en is voldoende. De in de longen aanwezige wormen worden hierdoor gedood. Het duurt een paar weken voor het hoesten is verdwenen. Fretten die buiten komen en (naakt)slakken eten kunnen het beste preventief 2x per jaar worden behandeld met dit middel

--------------------------------------------------------------------------------

Gesloten onderwerp

'''Huidtumoren'''

Huidtumoren komen bij fretjes van middelbare leeftijd regelmatig voor, maar soms ook op jongere leeftijd. Gelukkig zijn ze over het algemeen goedaardig. Sommige tumoren kunnen ulcereren waardoor een zwarte korst op het tumoroppervlak ontstaat. Omdat ze meestal weinig verheven zijn, lijken de plekjes soms meer op exceemplekken. Jeuk is soms aanwezig. Huidtumoren kunnen het beste chirurgisch verwijderd worden en vervolgens histologisch worden onderzocht.

Ze lijken soms te verdwijnen maar als je goed kijkt en voelt blijft er altijd een verdikking van de huid voelbaar. Weken later kan het plekje weer gaan ulcereren en een korstje vormen. Soms hebben fretjes hier jeuk aan maar lang niet altijd. Het zijn kleine mastcel tumoren. Bij honden zijn deze tumoren vaak kwaadaardig. Bij fretten meestal niet. De behandeling voor jonge, gezonde fretten is het chirurgisch verwijderen van het tumortje. Bij oudere of zieke dieren kan soms beter afgewacht worden.

===Lymfoom===

Door: Hanneke Roest, frettendierenarts.

'''De Frettenkliniek''' te Giessen

Na de endocriene tumoren is lymfoom een van de meest voorkomende tumoren bij de fret. Bij jonge fretten onder de leeftijd van 1-2 jaar heeft de ziekte vaak een snel verloop. De meest voorkomende vorm bij deze jonge dieren is “mediastinaal lymfoom” in de borstholte, waar¬bij de zwezerik snel groeit en door zijn grote volume de longen wegdrukt. Bij oudere dieren komt meestal de “multicentrische” vorm van lymfoom voor, met aantasting van uitwendige en inwendige lymfeklieren en inwendige organen. Bij oudere dieren verloopt de ziekte meer chronisch.

'''''Symptomen'''''

Bij jonge dieren met “mediastinaal lymfoom” ontstaat vaak een plotselinge benauwdheid, eventueel voorafgegaan door slecht eten, gewichtsverlies en luste-loosheid. Hoesten en het opbraken van voedsel kunnen eveneens optreden. Bij de “multicentrische” vorm van oudere dieren hangen de klachten af van de organen die betrokken zijn bij deze ziekte. Aspecifieke, vage symptomen als slecht eten, vermageren en lusteloosheid zijn vaak aanwezig. Andere mogelijke symptomen zijn chronische diarree, braken, milde benauwdheid, geelzucht, zwakte in de achterhand.

'''''Diagnose'''''

Bij jonge dieren is röntgenologisch voorin de borstholte een massa zichtbaar die zich behoorlijk naar achteren kan uitbreiden. Een weefselonderzoek van een biopt met een dunne naald uit de borstholte is bewijzend.
Bij oudere dieren kunnen vergrote uit- en inwendige lymfeklieren voelbaar zijn.
Röntgenfoto’s en een echo van de buik kunnen nadere informatie geven. Uiteindelijk geeft weefselonderzoek pas de juiste diagnose. Dunne naald aspiratiebiopten van deze vergrote lymfeklieren zijn door de patholoog niet op een goede manier te beoordelen en kunnen makkelijk verkeerd geïnterpreteerd worden. Beter is het om de lymfeklier in zijn geheel te verwijderen en op te sturen voor onderzoek.

[[Bestand:Opgezette klieren fret.jpg|300px]]

Vergrote kaak lymfeklieren

'''''Behandeling'''''

De behandeling kan bestaan uit het verstrekken van corticosteroïden of chemotherapie. Met corticosteroïden (Prednison) wordt een vaak tijdelijk goed resultaat bereikt. Chemotherapie vereist een intensieve begeleiding en is ook niet genezend. Fretten met lymfoom zijn gevoeliger voor allerlei infecties, antibiotica kan daarom ook nuttig zijn en een tijdelijk herstel geven.

'''''Prognose'''''

Bij jonge dieren is de ziekte vaak snel fataal. Oudere dieren kunnen langdurig ziek zijn met goede periodes afgewisseld door periodes waarin de fret zich ziek voelt. Uiteindelijk is de prognose slecht.

===Maagdarmaandoeningen===

Door: Hanneke Roest, frettendierenarts.

'''De Frettenkliniek''' te Giessen

De meeste fretteneigenaren hebben wel een fret meegemaakt met afwijkende ontlasting, al dan niet langdurig. Ook plotselinge sterfte bij jong volwassen fretten heeft vaak te maken met een maagdarmprobleem. Het is een van de meest behandelde aandoeningen in de “Frettenkliniek”.
De allerbelangrijkste maagdarmaandoening van de fret is de ''Helicobacter gastritis'' (= maagontsteking). Van daaruit kunnen diverse andere problemen van de spijsverteringsorganen veroorzaakt worden. Het ontstaan van haarballen, secundaire darminfecties, coccidiose bij volwassen dieren, alvleesklier-, lever- en galwegontstekingen zijn vaak te herleiden tot het primaire probleem in de ontstoken maag.

Medicijnen als prednison en alle pijnstillers geven bij langer gebruik bijna altijd problemen doordat zij het maagdarm slijmvlies beschadigen. Zij kunnen daarom beter slechts voorzichtig en in lage dosering worden gegeven. Een combinatie van deze twee medicijnen tegelijkertijd kan beter slechts in uiterste noodzaak bij de fret worden ingezet.

'''''Symptomen'''''

Lang niet alle fretten hebben dezelfde symptomen bij een bepaalde aandoening. Ook kunnen diverse symptomen ook passen bij andere aandoeningen dan die van het maagdarmkanaal. Dat maakt het soms erg lastig voor de dierenarts om de klachten van de fret goed te interpreteren.
Sommige fretten hebben een verminderde of wisselende eetlust. Vaak is de activiteit van het diertje verminderd en is het minder speels. Soms ook is het fretje echter weer erg onrustig en hyperactief. Er zijn fretten die bijterig worden naar hun eigenaar of naar andere fretten. “Plat liggen” komt regelmatig voor, de fret zakt even door de poten tijdens het lopen en heeft een wat starende blik in zijn ogen. Hij heeft even buikpijn. Even later loopt hij weer door alsof er niets aan de hand is. Fretten braken niet gemakkelijk dus als ze braken dan is er meestal iets aan de hand.

[[Bestand:Buikpijn Sanne.jpg|300px]]

Buikpijn

[[Bestand:Misselijk-maagpijn Pudding.jpg|300px]]

Misselijk/buikpijn. Let op de combinatie van platliggen en geknepen oogjes.

{{#ev:youtube|o7an7TczM0w}}

Dit fretje heeft duidelijk last van buikpijn.

Fretten met maagdarmproblemen hebben vaak afwijkende ontlasting. Deze kan breiig van consistentie zijn, te dun als koeienvlaai of zelfs waterdun. De ontlasting kan veel “zaadjes” bevatten ten gevolge van onvoldoende opname van voedingsstoffen. Soms is er slijm met eventueel rood bloed aanwezig. Vaak wordt er al dan niet tijdelijk een groene kleur gezien. Deze ontstaat als de ontlasting te snel door het darmkanaal gaat en is een teken dat de darmen “geïrriteerd” zijn. Als de ontlasting zwart, plakkerig en er als teer uitziet, betekend dat meestal een bloeding in het voorste deel van het maagdarmkanaal. Fretten die prooidier eten kunnen ook zwarte ontlasting hebben maar die is meestal meer gevormd en niet plakkerig. Als er onvoldoende gal bij de ontlasting komt kan deze een creme kleurige pasteuze vorm aannemen.

In de loop van de tijd valt het diertje langzaam maar zeker af en wordt de vacht dunner en dof. Vaak zijn er tekenen van misselijkheid. Vooral na het eten. Smakken, met de pootjes aan de bek krabben, speekselen en tandenknarsen zijn duidelijke misselijkheids tekenen. Ook aan lappen, tapijt of andere stoffen materiaal bijten kan een teken van misselijkheid zijn. Sommige fretten hebben een dikke wat opgeblazen buik meestal gecombineerd met stinkende ontlasting.

{{#ev:youtube|mJrhcLn1WYQ}}

'''''Diagnose'''''

Voor het stellen van een juiste diagnose is het verhaal van de eigenaar (de ''anamnese'') over de huisvesting, de voeding en de klachten die het diertje laat zien erg belangrijk. Sommige klachten die het diertje vertoond worden niet als afwijkend beoordeeld door de eigenaar terwijl dat wel het geval is.

Bij het ''klinisch onderzoek'' is het palperen (doorvoelen) van de buik van veel betekenis. Daarmee kunnen pijnlijke plekken in de buik opgespoord worden. Bij veel van deze fretten is de grote buiklymfeklier vergroot en pijnlijk. Soms is voor in de buik de maaglymfeklier te voelen als een harde en pijnlijke dikte. Deze klieren zijn de “opruimorganen” bij problemen in het maagdarmkanaal. Fretten met een ernstige maagontsteking of een maagzweer zijn meestal erg gevoelig voorin de buik waar de maag gelegen is. Ook als de lever ontstoken is kan dit meestal gevoeld worden doordat de lever dan groter, harder en pijnlijk is bij het palperen. Een obstructie in de darm of een tumor is meestal in de buik te voelen als een harde, vaak pijnlijke dikte in het midden en achterste deel van de buik.

Bij veel fretten is de milt vergroot. Bij weefselonderzoek blijkt het meestal om een goedaardige vergroting te gaan. De milt reageert namelijk vooral op ontstekingen in de buik en in het bijzonder op een Helicobacter infectie van de maag. Het verwijderen van een grote milt is dan ook niet heel zinvol tenzij deze milt zo groot is geworden dat hij een mechanische belemmering vormt voor het diertje.

Met ''bloedonderzoek'' kan soms een verhoging van de ontstekingscellen aangetoond worden. Bij ernstige maagdarm klachten kan het protein-loosing syndroom optreden waarbij het eiwit gehalte in het bloed verlaagd is. Ook het aantal rode bloedcellen kan verlaagd zijn ten gevolge van bloedverlies via het maag-darmkanaal of vanwege een onvoldoende aanmaak bij langer bestaande problemen. De leverenzymen kunnen verhoogd zijn bij problemen met de lever. Bij chronische patienten kan het zinvol zijn om het Vitamine B12 gehalte in het bloed te bepalen.

Ontlasting onderzoek is nuttig om coccidiose en Giardia infecties aan te tonen. Deze worden meestal alleen gezien bij jonge fretten en op plaatsen waar veel fretten bij elkaar worden gehouden. Een bacteriologisch onderzoek van de ontlasting kan een enkele keer ook nuttig zijn.

Op de ''röntgenfoto'' kunnen vreemde voorwerpen in de maag (haarballen, stukjes rubber, oordopjes!) zichtbaar gemaakt worden. Ook kan het vermoeden op een obstructie in de darm meestal bevestigd worden. Lever, nieren en blaas maar ook hart en longen kunnen goed in beeld gebracht worden. Met een ''echo'' is de inhoud van de maag wat minder goed zichtbaar te maken maar een obstructie in de darm weer wat beter dan met de rontgenfoto.

Voor een definitieve diagnose van een langdurige maagdarmprobleem zijn meestal ''maag en/of darmbiopten'' nodig. Dat is uiteraard niet zo heel makkelijk te doen dus wordt er over het algemeen uitgegaan van een waarschijnlijkheidsdiagnose en daarvoor een behandeling ingezet. Indien de problemen blijven bestaan is een “kijkoperatie” vaak zinvol en kunnen maag- en darmbiopten worden genomen. Deze biopten worden vervolgens naar een patholoog opgestuurd die onder de microscoop de stukjes weefsel kan beoordelen en informatie geeft over het aanwezig zijn van bijvoorbeeld ontsteking of tumoren.

'''''Specifieke maagdarm aandoeningen'''''

*'''Helicobacter maagontsteking'''

Met een recent onderzoek onder Nederlandse fretten bleek dat bij 80% van de fretten de Helicobacter Mustelae bacterie in de maag kon worden aangetoond. In eerder Amerikaans onderzoek was dit percentage veel hoger en werd hij aangetoond bij alle onderzochte dieren. De bacterie wordt overgedragen door besmette ontlasting. Waarschijnlijk worden pups al in het nest besmet. De bacterie kan in de maag van de fret een ''chronische maagontsteking'' (vooral bij oudere fretten) maar ook een acute maagontsteking met zelfs [u]maag- en darmzweren[/u] veroorzaken. Niet elke fret heeft veel last van deze infectie. Maar een maagzweer is een van de belangrijkste doodsoorzaken bij jonge fretten. Stress en verkeerde voeding zijn de belangrijkst predisponerende factoren.

Stress is mogelijk ten gevolge van een andere fret. Fretten zijn territoriale dieren en een andere fret kan, zonder dat de eigenaar het zich bewust is, een belangrijke stressfactor zijn. Stress kan ook ontstaan ten gevolge van andere huisvesting, een andere chronische ziekte of onvoldoende “enrichment” of afleiding. Wat betreft de voeding moeten we ons realiseren dat de fret een prooidier eter is. Een strikte vleeseter. Frettenbrokjes bevatten vooral veel plantaardige eiwitten en vezels. Daar is het maagje van de fret eigenlijk niet voor gemaakt.

*'''Vreemd voorwerp in het maagdarmkanaal'''

Jonge fretten onder de leeftijd van 1 jaar kauwen nogal eens op allerlei zacht materiaal zoals zacht rubber, zacht plastic en latex. Stukjes hiervan worden dan doorgeslikt en komen in de maag. Deze kunnen soms maanden in de maag blijven zitten. Bij oudere fretten zijn het vaak haarballen die zich in de maag vormen door het likken aan de vacht. Als de maag minder goed zijn werk doet zoals bij een chronische ontsteking, kunnen de haren te lang in de maag blijven en daar gaan klitten. De symptomen die deze fretten vertonen zijn vaak vaag. Pas als het voorwerp vastloopt in het (veel dunnere) darmkanaal is het fretje acuut ziek met hevige buikpijn en uitdroging. Vaak sterft het fretje binnen 2 dagen als er niet op tijd wordt ingegrepen. De behandeling varieert van laxeren tot direct chirurgisch ingrijpen.

[[Bestand:3. Haarbal uit maag.jpg|300px]]

Haarbal uit de maag

*'''Darmontsteking'''

Een darmontsteking kan veroorzaakt worden door diverse virussen, bacteriën, protozoen, voedsel intolerantie en oorzaken die niet altijd te achterhalen zijn. De ontlasting kan bekeken worden onder de microscoop of worden opgestuurd naar het laboratorium voor een bacteriologisch onderzoek (een kweek).

Recent is aangetoond dat in Nederland het ''Coronavirus'' op grote schaal voorkomt. Dit virus is in Amerika ook bekend en veroorzaakt daar E.C.E. (Epizootic Catarrhal Enteritis) ook wel “Groene-slijm ziekte” genoemd. Het virus is zeer besmettelijk. De besmetting gebeurt via contact met ontlasting van een ziek dier. Het verloop van de ziekte is afhankelijk van de lichaamsconditie van het fretje. Jonge gezonde fretten hebben vaak slechts een aantal dagen diarree. Fretten met al chronische maagdarmproblemen of andere aandoeningen kunnen ernstig ziek worden. Bij sommige fretten kan het virus de darmvlokken van de darmen ernstig beschadigen waardoor uiteindelijk chronische diarree ontstaat. Een enkele keer kan het virus een systemische ziekte veroorzaken met ontstekingen in diverse organen. Deze complicatie vertoont overeenkomsten met de aandoening “FIP” bij katten die geïnfecteerd zijn met het katten Corona virus. Het katten-Corona virus lijkt niet besmettelijk voor de fret. De fret heeft zijn eigen Corona virus variant. Helaas is de ziekte moeilijk met zekerheid vast te stellen bij het levende dier.

''Coccidiose'' en een ''Giardia'' infectie worden veroorzaakt door een parasiet in de darmen. Vooral jonge fretjes kunnen hier behoorlijk ziek van zijn. Oudere fretten hebben meestal geen problemen met coccidiose en kunnen met hun eigen afweer de infectie genezen. Echter fretten die al een afwijkend darmkanaal hebben door bijvoorbeeld een Coronavirus infectie kunnen wel problemen hebben om van deze infectie af te komen en kunnen beter behandeld worden. Met behulp van ontlasting onderzoek is de ziekte eenvoudig aan te tonen.

*'''Eosinofiele maag-darmontsteking'''

Fretten zijn strikte vleeseters toch geven wij in onze voeding vaak veel plantaardige eiwitten zoals granen. Bij sommige fretten reageert het maagdarmkanaal hierop met de productie van bepaalde specifieke (eosinofiele) ontstekingscellen. Deze fretten kunnen chronisch diarree met of zonder slijm en bloed vertonen in combinatie met gewichtsverlies. De diagnose is pas te stellen na een biopt van de maag of de darm. Corticosteroïden kunnen soms tijdelijk helpen maar een correctie van het voer is belangrijker.

*'''Tumoren'''

Tumoren uitgaande van het maagdarmkanaal komen niet vaak voor. Er zijn aanwijzingen dat tumoren in dit gedeelte van het lichaam vooral kunnen ontstaan vanuit chronische ontstekingen zoals bijvoorbeeld bij Helicobacter uitgroei. Lymfoom, een ontaarding va de lymfeklieren komt bij oudere fretten wel regelmatig voor. Hierbij kunnen ook de lever en darmen aangetast zijn.

'''''Behandeling van maagdarmproblemen'''''

Bij een vermoeden op een Helicobacter maagontsteking zal een ''antibiotica kuur'' tegen de Helicobacter bacterie worden ingezet. Deze kuur is dezelfde als die bij mensen wordt gebruikt. Echter fretten met ernstige ontsteking of maagzweer kunnen soms niet goed tegen het antibioticum Clarithromycine. Dit is namelijk erg irriterend voor de maag. Het is dan beter om eerst de maagwondjes wat te laten herstellen met ''maagzuurremmers'' en een ''maagwandbeschermer'' als Sucralfaat voordat dit antibioticum wordt ingezet. Aanvullend kunnen medicijnen tegen de misselijkheid en Vitamine B12 injecties worden gegeven.

Indien er sprake is van een vreemd voorwerp in de maag of bijvoorbeeld een obstructie in de darm, zal er ''geopereerd'' moeten worden. Een enkele keer kan een obstructie met laxeermiddel naar achteren worden gedreven, vooral als bekend is dat
het bijvoorbeeld gaat om een te groot stuk groente of fruit. Maar dit is altijd een risico want hoe langer je wacht met opereren hoe groter het risico dat het diertje sterft.

Bij diarree ten gevolge van bijvoorbeeld een Corona virus infectie kan een darm beschermend middel als Finidiar pasta of Sucralfaat gegeven worden voor een aantal dagen. Indien het fretje ernstig ziek is, is antibiotica en eventueel andere aanvullende medicatie nodig. Coccidiose bij jonge fretjes of zieke dieren kan behandeld worden met een medicijn tegen deze parasieten. Alle fretten dienen tegelijk behandeld te worden, ook de (wel besmette maar) niet zieke dieren.

''Tumoren'' van het maagdarmkanaal kunnen soms chirurgisch verwijderd worden door het stuk aangetaste darm te verwijderen. Dit is een moeilijke operatie maar voor een ervaren frettendierenarts goed te doen. Voor de behandeling van Lymfoom met aantasting van het maagdarmkanaal zie het hoofdstuk: Lymfoom.
Het verwijderen van een vergrote milt bij fretten met diarree is niet nodig. Deze milt is een reactie op de ontsteking in het maagdarmkanaal.

Het is belangrijk om kleine hoeveelheden ''goed verteerbaar voedsel'' te geven, bijvoorbeeld Royal Canin Convalescence Support Instant (het “Waltham papje”) of Hill’s A/D blikvoer. Voor fretten met ernstige problemen is het niet meer verstandig om rauw voedsel te geven.

Fretten met ernstige maagdarmproblemen kunnen het beste worden opgenomen in de ''kliniek'' waar zij via injecties en met infuus behandeld kunnen worden. Deze injecties belasten het maagdarmkanaal veel minder.
''Oudere fretten'' hebben vaak chronische maagdarmproblemen door de langdurige aanwezigheid van de Helicobacter bacterie in de maag. Zij hebben vaak baat bij een dagelijkse hoeveelheid van het Waltham papje in combinatie met 1-2x daags Sucralfaat.

'''''Preventie van maagdarmproblemen'''''

De Helicobacter bacterie is bij de fret waarschijnlijk niet uit te roeien. Wel kan met een kuur antibiotica het aantal bacteriën in de maag weer verminderd worden. Maar een uitgroei kan beter tegen gegaan worden door de fret ''goede voeding'' te geven en ''stress'' zoveel mogelijk te vermijden. Haarballen zijn meestal het gevolg van de verminderde maagmotiliteit ten gevolge van de maagontsteking. Die ontsteking moet dus ook behandeld worden. Daarnaast is het zinvol om tijdens de rui om de dag 1 cm ''haarbalpasta'' voor de kat te verstrekken. Haarbalpasta bevat veel suikers en is daarom erg gewild bij de fretten. Beter zou het zijn om alleen de vaseline te geven. Dit kan door het kopen van zuurvrije vaseline bij de apotheek of de drogist. Dit mag elke dag gegeven worden tijdens de rui. Het is echter minder smakelijk.

===Middenoorontsteking===

De laatste jaren hebben we steeds meer te maken met oorproblemen bij fretten; vaak een middenoorontsteking. De kan zich ontwikkelen tot een chronische aandoening.

Het middenoor is een inwendig gelegen gedeelte van het gehoorsysteem, wat net achter het trommelvlies ligt. Bij de fret op een moeilijk bereikbare plek, in het bot van de kop en schedel en is verdeeld in allerlei kleine ‘kamertjes’, lijkend op een honingraad.

Het is nog niet duidelijk wat precies de oorzaak is van de steeds frequenter voorkomende middenoorontstekingen, maar het vermoeden is dat oormijten een rol spelen. Deze kunnen schade aan de gehoorgang en het trommelvlies aanrichten, waardoor schimmels, bacteriën en virussen naar binnen kunnen dringen. Een goede bestrijding van oormijten lijkt dan ook erg belangrijk. Dit kan onder andere door middel van Stronghold pipetjes, verkrijgbaar bij de dierenarts. Zie [[verzorging#oormijten]]

Doordat het middenoor van de fret op een lastig bereikbare plek gelegen is, is het moeilijk een ontsteking goed te bestrijden. Antibiotica kan er vaak moeizaam komen en door de bouw is het eigenlijk niet mogelijk om te spoelen. Vaak is langdurige behandeling noodzakelijk met antibiotica en oordruppels. Hierdoor wordt een middenoorontsteking regelmatig een chronisch probleem.

Een ''acute middenoorontsteking'' is te herkennen aan:

* Scheef houden van de kop, met het aangetaste oor naar beneden
* Het in rondjes lopen
* Wankelen tijdens bewegen/lopen
* Soms tranende ogen
* Soms niet willen eten
* Soms koorts en algemeen ziek zijn

'''''Ga bij een van deze signalen direct naar een dierenarts met frettenervaring!'''''

Wordt dit niet juist behandeld, kan het een pijnlijke dood van je fretje betekenen.

''Een chronische middenoorontsteking ''geeft vaak minder duidelijke acute verschijnselen:

* Tranende ogen bij eten
* Slecht eten
* Veel kruimelen met brokjes
* Prooi laten staan
* Kuchen, hoesten en keelschrapen
* Soms wankelen met achterhand tijdens lopen
* Niet bij de oren geaaid willen worden
* Lastig in het nekvel te pakken
* Gespannen in nekspieren, vooral bij aanraken
* Afvallen

Een chronische middenoorontsteking is altijd sluimerend aanwezig. Regelmatig steekt het dan weer de kop op. Het is een zeer pijnlijke aandoening voor je dier. Fretten laten pijn erg lastig zien, dus elk klein signaal kan belangrijk zijn.

Een chronische oorontsteking kan desastreus verlopen voor je fretje als het niet onderkent en behandeld wordt. De ervaringen zijn dat fretten die een chronisch oorprobleem hebben erg vatbaar zijn voor nierontstekingen,(chronische) ontstekingen in de keel en aan de luchtwegen en er zijn vaak maag/darm complicaties door de vele antibiotica die de frettenmaagjes vaak slecht verdragen. Bovendien is er een risico dat de ontsteking doorbreekt naar de hersenen, wat onherroepelijk de dood betekent.

===Nierfalen bij de fret===

Door: Hanneke Roest, frettendierenarts.

'''De Frettenkliniek''' te Giessen

De nieren hebben een belangrijke functie in het constant houden van allerlei waarden in het lichaam. Ze regelen de zuurtegraad van het bloed, ze veranderen de bloeddruk naar behoefte van het lichaam en houden de mineralen in balans. Daarnaast zorgen ze ervoor dat afvalstoffen uit het lichaam verwijderd worden. Deze afvalstoffen, afbraakproducten van eiwitten (zoals ureum, BUN) worden door de nieren uit het bloed gefilterd en met de urine afgevoerd.

'''Nierfalen''' is een toestand waarbij de nieren niet meer goed kunnen functioneren; ze doen hun werk niet goed meer. Dit kan ontstaan ten gevolge van verschillende oorzaken: bacteriele, virale (bijvoorbeeld ADV) en protozoaire infecties, nierstenen, aangeboren en/of erfelijke aandoeningen, tumoren, een afwijkende bloeddruk, ziektes elders in het lichaam (zoals chronische ontstekingen), vergiftigingen (onder andere door antivries, druiven en rozijnen) en bepaalde niertoxische medicijnen (bijvoorbeeld Gentamycine). Veel oudere fretten hebben nierinfarcten.

Er kan sprake zijn van acuut nierfalen, chronisch nierfalen en een combinatie van de twee.

Bij '''''chronisch nierfalen''''' werken de nieren al langer slecht. De chronische ontsteking in de nieren heeft geleid tot vorming van littekenweefsel. Het littekenweefsel trekt samen en zorgt ervoor dat de nieren kleiner worden, dit littekenweefsel is blijvend.

Bij dieren met '''''acuut nierfalen''''' is nog geen sprake van littekenweefsel. Deze dieren kunnen acuut heel erg ziek worden, maar in principe kan er dan nog volledig herstel van de nierfunctie optreden.

Wanneer het dier al langer chronische nierproblemen heeft maar plotseling snel verslechtert ten gevolge van een acute infectie, is er sprake van een '''''combinatie.''''' Dit komt redelijk vaak voor.

[[Bestand:Nierfalen 1.jpg|300px]]

Normale nier: Deze bestaat uit ruim 1 miljoen eenheden (nefronen). Een nefron filtert het bloed en concentreert de afvalstoffen uit het lichaam. Deze worden in de urine afgegeven. De nefronen monden uit in een verzamelbuis, welke in het nierbekken uitkomt. De urine gaat via de ureter naar de blaas, alwaar die wordt opgeslagen.

[[Bestand:Nierfalen 2.jpg|300px]]

Chronisch nierfalen: Chronische ontsteking in de nieren leidt op den duur tot vorming van littekenweefsel. Dit littekenweefsel trekt samen en zorgt ervoor dat de nieren steeds kleiner worden. Dit noemen we schrompelnieren en deze schade is niet meer omkeerbaar.

'''''Symptomen'''''

Fretten met chronische nierproblemen vermageren, hebben een slechte eetlust en drinken en plassen vaak veel. Soms zijn ze slomer maar vaak valt aan het gedrag niet veel op. In sommige gevallen is er een vreemde 'maggi' geur te ruiken uit het bekje. Dit komt door de ophoping van gifstoffen in het bloed die eigenlijk door de nieren uitgescheiden zouden moeten worden. Enkele fretten hebben afwijkende ontlasting.
Dieren met acute nierproblemen zijn meestal wel slomer, gaan vaak 'plat' liggen en zijn vaak pijnlijk in de buik.

'''''Diagnose'''''

Indien er vermoed wordt dat een fretje lijdt aan nierfalen, zal er worden geadviseerd om een ''urineonderzoek'' en ''bloedonderzoek'' te laten uitvoeren. Bij het urineonderzoek wordt er bijvoorbeeld gekeken of de nieren nog voldoende concentrerend vermogen hebben en of er te veel eiwitten of bloedcellen in de urine lekken.

Bij het bloedonderzoek worden onder andere de ''nierwaarden'' beoordeeld (ureum, fosfaat). Deze waarden zullen pas verhogen als meer dan de helft van het totale nierweefsel is aangetast. (NB. Bij honden en katten is het ureum gehalte in het bloed minder belangrijk en wordt het kreatinine gehalte bepaald. Bij de fret geeft het kreatinine gehalte in het bloed geen goede indicatie voor het functioneren van de nieren).

Bij acuut nierfalen kunnen deze waarden enorm hoog zijn, maar er kan nog volledig herstel optreden. Bij chronisch nierfalen is de hoogte van de nierwaarden zeker gerelateerd aan de prognose. Soms zijn de nieren aangedaan, door bijvoorbeeld een heftige ontsteking, maar zijn de nierwaarden nog niet verhoogd, dan is er (nog) geen sprake van nierfalen maar van een nieraandoening.
Indien een aanwijsbare oorzaak van acuut nierfalen wordt vermoed of er nog getwijfeld wordt over mogelijke bijkomende problemen, zullen er nog extra onderzoeken worden voorgesteld.

Nierfalen is een gecompliceerde ziekte en de nieren kunnen bij iedere patient in een andere mate aangetast zijn. Daarom dient de behandeling goed afgestemd te worden op het individuele dier.

'''''Behandeling'''''

Bij een nieraandoening waarbij nog geen sprake is van nierfalen zal meestal worden volstaan met medicatie en controle afspraken.

Bij acuut nierfalen is een opname in de kliniek en een behandeling met infuus en medicatie over het algemeen de beste optie. Hierbij wordt in de gaten gehouden dat het dier ruim voldoende infuus krijgt maar dit wel voldoende uitplast. Een intensieve monitoring is erg belangrijk. Ace-remmers die in een later stadium wel gegeven worden, mogen nu nog NIET worden gegeven.

Bij chronisch nierfalen bestaat de behandeling vooral uit medicatie en voeding. Ace-remmers (b.v. enalapril, benazepril) bevorderen de doorbloeding van de nieren en verminderen de progressie van chronisch nierfalen. Fosfaatbinders (b.v. sucralfaat, lantharenol, chitosan en calciumcarbonaat) zijn vaak nodig om het fosfaatgehalte in het bloed te verminderen. Bacterien kunnen de oorzaak zijn een ontsteking in de nieren maar daarnaast zijn nierpatienten extra gevoelig voor bacteriele infecties van de urine wegen. Antibiotica kan daardoor soms worden voorgeschreven. Ten gevolge van het chronisch nierfalen kan er ook een te laag kalium gehalte in het bloed ontstaan. Dit veroorzaakt een slechte eetlust en sloomheid. Dit Kalium kan via medicatie (kaliumgluconaat) worden aangevuld. Daar een hoog ureum gehalte in het bloed de slijmvliezen in het maagdarmkanaal kan aantasten, is het soms nodig om hiervoor ondersteunde medicatie te geven.

Een ''nierdieet'' is bij honden en katten erg belangrijk bij de behandeling van nierfalen. Hill's K/D dieet voor de kat zou voor de fret een goede optie zijn. Dit dieet bevat veel lagere gehalten aan eiwit, zout en fosfaat vergeleken met een normaal frettenvoer. Hierdoor worden de nieren minder belast en komen er minder afvalproducten in het bloed. Probleem is echter dat veel fretten met nierproblemen een slechte eetlust hebben en het nieuwe minder smakelijke dieet niet willen eten. Het is belangrijker '''dat''' uw fret eet dan '''wat''' hij eet!

'''''Prognose'''''

De prognose van een fret met nierfalen verschilt sterk. Acuut nierfalen kan volledig herstellen en heeft in dat geval geen continue controles nodig. Chronische schade aan de nieren is onomkeerbaar en een deel van de medicatie zal dan ook levenslang noodzakelijk blijven. Medicijnen zijn erg belangrijk in de behandeling van chronisch nierfalen. Niet alleen leven de behandelde fretten significant langer maar daarnaast voelt het dier zich veel prettiger.

De medicatie zal echter zeker in het begin, maar ook later nog bijgesteld moeten worden naar de behoeften van uw fret. Daarvoor zijn regelmatige controles op de kliniek met bloedafname en urineonderzoek noodzakelijk.

===Pijnstilling bij de fret===

Door: Hanneke Roest, frettendierenarts.

'''De Frettenkliniek''' te Giessen

Van diverse ziekte aandoeningen van de fret weten we vanuit de humane geneeskunde dat het pijnlijk is. Een verwonding, een gebroken bot, een maagzweer, een acute middenoorontsteking, een acute nierontsteking. Het zijn aandoeningen waarbij we er van uit kunnen gaan dat het pijn doet, niet alleen bij de mens maar ook bij het dier. Naast de behandeling van de aandoening is het dan wenselijk om tevens pijnstilling te geven. Pijnstillers hebben daarnaast het voordeel dat ze ontstekingsremmend werken.

Wetenschappers zijn het erover eens dat dieren pijn precies zo ervaren als wij mensen, alleen tonen zij het anders. De fret, die nog dicht bij zijn voorouder de bunzing staat, zal niet makkelijk laten zien dat hij pijn heeft. Dat geeft zwakte aan en dat betekent in de natuur dat je er heel snel bent geweest. Dat een fretje pijn slecht laat zien wil niet zeggen dat hij het anders ervaart. Hij toont het alleen anders dan wij mensen. Aangezien een fretje niet kan praten, hebben wij als eigenaar en als dierenarts slechts de mogelijkheid het diertje nauwkeurig gade te slaan en te onderzoeken om zo aanwijzingen te krijgen of het diertje pijn heeft.

[[Bestand:Zieke fret.jpg|300px]]

'''''Pijnsignalen bij een fret'''''

Een fretje zal niet gaan huilen of verbaal uiting geven aan pijn¦tenzij je bijvoorbeeld op de staart gaat staan. Bij acute plotse pijn zal het dier dit aangeven door een dikke staart op te zetten, een schreeuw te geven en eventueel de anaalklieren te laten gaan. Chronische pijn is veel moeilijker te onderkennen. Onderstaande gedragingen kunnen tekenen zijn van een niet welbevinden of van pijn.

* Minder levendig.
* Weinig meer uit de slaapplaats komen.
* Knijpen met de oogjes.
* Verminderde eetlust.
* Plat gaan liggen; tijdens het spelen of rondlopen gaat het fretje plat op de buik liggen.
* Plots gaan bijten naar de eigenaar of andere fretten.
* Omkijken naar de buik of de flank.
* Lopen met een hoge opgebolde rug.
* Knarsetanden.
* Knagen aan stof (slaapzakje) of vloerbedekking.
* Kreupel lopen.
* Hissen en sissen. Dit kan ook voorkomen als het diertje zich niet veilig voelt. Bijvoorbeeld doordat het in een te grote groep is gehuisvest of met een fret waarmee het niet goed samen gaat.
* Een opgezette staart.
* Anaalklieren laten gaan.
* Veel trillen.

'''''Behandeling van pijn bij de fret.'''''

De belangrijkste behandeling van pijn is het oplossen van het probleem dat de pijn veroorzaakt! Bij een gebroken bot is dat het spalken of chirurgisch behandelen van de breuk. Bij een maagzweer is dat een medicinale behandeling van de maagzweer en het vermijden van stresssituaties welke eventueel de maagzweer hebben veroorzaakt.

Niet altijd is het mogelijk de oorzaak te bestrijden en soms heeft een behandeling even tijd nodig om aan te slaan. Dan zou pijnstilling wenselijk zijn.

De voor de hond en kat veel gebruikte pijnstillers (NSAID's) als Metacam® (meloxicam) en Rimadyl® (carprofen) geven helaas veel problemen bij de fret. NSAID's (Non-Steroidal Anti-Inflammatory Drugs) zijn medicijnen die de vorming van prostaglandines in het lichaam remmen. Prostaglandines stimuleren het pijngevoel, verhogen de lichaamstemperatuur (koorts) en zorgen ervoor dat bloedvaten open gaan staan (roodheid bij een ontsteking).

'''''De bijwerkingen van NSAID pijnmedicatie.'''''

Prostaglandines zijn betrokken bij de opbouw van het maagslijmvlies. Doordat de vorming van prostaglandines door de NSAID's wordt geremd, wordt het maagslijmvlies erg dun en kan het gemakkelijk geirriteerd raken door het maagzuur. De belangrijkste bijwerkingen van deze pijnstillers zijn dan ook slijmvliesbeschadigingen in de maag welke uiteindelijk kunnen leiden tot ernstige zweren in de maag. Hierdoor wordt het diertje misselijk, heeft een slechte eetlust en krijgt dunne of zelfs zwarte ontlasting. Zwarte teerachtige ontlasting geeft aan dat er bloed vanuit de maag in de ontlasting is gekomen, dit is het geval bij een maagbloeding. Een maagbloeding is gevaarlijk en kan tot de dood van het fretje leiden. Fretten die veel prooidieren eten hebben altijd een wat donkere tot zwarte ontlasting, maar die is meestal vast van vorm en vermengd met de restanten van het prooidier.

'''''Waarom hebben fretten zo snel last van deze bijwerkingen?'''''

1. Fretten missen, net als katten, het enzym UDP- glucuronyltransferase om geneesmiddelen uit te scheiden in de gal. Dat wil zeggen; ze kunnen nauwelijks 'glucuronideren'. Slechts 1/10 van de capaciteit van de hond. Hierdoor is de eliminatie-halfwaarde tijd van diverse geneesmiddelen, waaronder bovenstaande pijnstillers, sterk verlengd in vergelijking met de hond en ontstaan gemakkelijk bijwerkingen doordat het middel te lang en in een te hoge dosis in het lichaam aanwezig blijft.

2. Veel fretten hebben daarnaast vaak al in enige of meerdere mate last van maagproblemen doordat bij vrijwel alle fretten de ''Helicobacter Mustelae'' bacterie in de maag aanwezig is. Deze geeft bij uitgroei acute- of chronische ontstekingen in de maag. Het geven van bovenstaande pijnstillers kan dan heel gemakkelijk nog meer schade aan het maagslijmvlies berokkenen.

3. Oudere fretten (boven de leeftijd van 5 jaar) hebben regelmatig galweg-, lever- of nierproblemen waardoor de uitscheiding van deze medicijnen nog minder goed verloopt en het medicijn ook hierdoor in een te hoge concentratie in het bloed aanwezig blijft en door de relatieve overdosering extra schade kan aanrichten in de maag.

De combinatie van Prednison en pijnmedicatie als bovenstaande is een snelweg richting een maagzweer en is dan ook gecontra-indiceerd, niet alleen bij de fret maar ook bij de hond en kat. Deze combinatie nooit aan een fretje geven.

'''''Alternatieven voor NSAID's'''''

Dit alles maakt het niet gemakkelijk om voor bovenstaande pijnstillers te kiezen bij pijn bij een fretje. Een alternatief voor de NSAID pijnmedicatie is morfine injecties, maar deze mogen slechts door de dierenarts worden toegediend en werken kortdurend (8 uur). Bij opname in de Frettenkliniek is dat een goed alternatief. Het oraal (via de bek) ingeven van morfine preparaten is bij de paar fretten waar ik het bij heb geprobeerd niet goed bevallen. Als je deze medicatie oraal toedient geeft het ook maag-darmproblemen. De fretten werden er al heel snel erg misselijk van.

'''''Conclusie'''''

De beste pijnmedicatie bij de fret bestaat uit het oplossen van het probleem dat de pijn veroorzaakt. Als dat niet mogelijk is kunnen indien het echt noodzakelijk is, in lage dosis (de dosering als bij de kat) en om de dag of om de 2 dagen, NSAID's als Metacam® en Rimadyl® gegeven worden... mits het diertje geen maag, lever of nierproblemen heeft. Liefst zo kort mogelijk.

Aan oudere fretten (boven de leeftijd van 5 jaar) kunnen in verband met de mogelijke verminderde lever- en nierfunctie, deze medicijnen het beste om de 3-4 dagen gegeven worden. Indien klachten optreden als diarree, zwarte ontlasting of misselijkheid (smakken, braken, platliggen, knagen aan stof, knarsetanden) is het belangrijk om onmiddellijk te stoppen.

Ook is het belangrijk om op voorhand, dus al bij de start van deze medicatie, tevens maag-beschermende medicatie als Sucralfaat en maagzuurremmers te geven.

Mijn ervaring is dat deze pijnmedicatie met NSAID's, ondanks al deze beschermende maatregelen, toch vaak problemen geeft; ik gebruik het daarom persoonlijk vrij weinig en alleen kortdurend. Ik neem de dieren liever op in de Frettenkliniek en gebruik de morfine injecties tot ik de ziekte die de oorzaak van de pijn is, heb kunnen aanpakken, dan wel chirurgisch of met andere medicatie.

===Vergrote milt===

'''De grote milt bij de fret, niet te snel chirurgie!'''

Door:Hanneke Roest, frettendierenarts.

'''De Frettenkliniek''' te Giessen

De laatste weken bereiken mij berichten over fretten die geopereerd worden aan een vergroting van de milt. Dit verontrust mij omdat het in het merendeel van de gevallen niet nodig is om deze vergrote milt chirurgisch te verwijderen. Met andere woorden er worden fretten onnodig geopereerd.

De milt is een orgaan dat links voorin de buik aanwezig is. Hij ligt als een platte zachte dikte tegen de linker buikwand aan. Als hij vergroot is, is hij vaak zelfs door de eigenaar te voelen als een langgerekte platte schijf van soms wel 15 cm lengte en 5 cm. breedte.

De milt fungeert als opslagplaats voor alle bloedcellen en verwijderd oude bloedcellen uit de bloedbaan. Ze reguleert tevens het aantal circulerende bloedcellen in de bloedbaan. Daarnaast speelt ze een rol in de aanmaak van afweerstoffen.
Bij embryo’s is de milt tevens een orgaan waar bloedcellen aangemaakt worden maar deze functie verdwijnt meestal als het beenmerg gaat functioneren. Echter bij een sterke prikkeling tot aanmaak van bloedcellen kan deze functie weer in de milt ontstaan bij volwassen dieren. We noemen dat “extramedullaire hemopoëse”.

Een grote milt, soms wel 20x groter dan zijn normale grootte, komt regelmatig voor bij fretten vanaf middelbare leeftijd. Wordt deze chirurgisch verwijderd en wordt het weefsel opgestuurd naar de patholoog dan zal in vrijwel de meeste gevallen “extramedullaire hemopoëse” de diagnose zijn. Dit geeft alleen aan dat de milt wordt geprikkeld, meestal door een ontsteking in de buik, zoals bijvoorbeeld van het maag-darmkanaal, de galwegen of de lever. De milt is dus niet de '''oorzaak''' van een ziekte maar het '''gevolg''' van een ziekte. Het verwijderen van de milt heeft daarom meestal geen enkele zin. Wel heeft het zin om bij een zieke fret met een grote milt verder te gaan zoeken naar de oorzaak van de ziekte via bijvoorbeeld, de anamnese, buikpalpatie, bloedonderzoek, röntgenfoto of echografie.

Een heel enkele keer is het wel verstandig om de milt chirurgisch te verwijderen. Bijvoorbeeld als een milt zo groot is geworden dat deze een oncomfortabel gevoel kan geven aan het dier. Ook een onregelmatig gevormde milt met bijvoorbeeld een grote (meestal goedaardige) hyperplastische bult erop kan beter verwijderd worden. Een dergelijke uitstulping van de milt heeft namelijk een fragiele wand en kan makkelijk scheuren waardoor de milt kan gaan bloeden.

Is een fretje niet ziek maar heeft het diertje wel een vergroting van de milt dan kan dat het beste genoteerd worden in de patiënt gegevens bij de dierenarts, maar hoeft er meestal (nog) geen behandeling ingesteld te worden.
Een dergelijke vergroting van de milt is een typisch fretten probleem. Bij honden en katten daarentegen is een miltvergroting (zeker in de mate zoals dat bij de fret gebeurt) heel vaak wel een teken van kanker van de milt. Dit is dan ook de reden dat veel dierenartsen de neiging hebben om de milt chirurgisch te gaan verwijderen.

Soms knapt een fretje wel op na een (onnodige) operatie van de milt. De redenen hiervoor kunnen zijn:

* Meestal wordt antibiotica gegeven tijdens en na de operatie. Dit kan een gunstig effect hebben op met name de veel voorkomende maag- darmontstekingen.
* Een fretje wordt na een operatie vaak extra goed verzorgd en tijd is ook een belangrijke factor in een genezingsproces.
* Zowel in de humane- als in de dier-geneeskunde knapt een patient soms op ''ondanks'' wat de (dieren)arts doet.

[[Bestand:Operatie Hanneke.jpg|400px]]

Een grote uitstulpende bult op de milt, meestal goedaardig. Daar deze uitstulping echter een kwetsbare wand heeft kan de milt beter verwijderd worden om een fatale miltbloeding te voorkomen.

===Corona Virus===

Het Corona virus is een regelmatig opduikend virus, wat zelfs een soort epidemische vorm kan aannemen.
Corona virussen zijn veel voorkomend, bij veel verschillende dieren en mensen. Elke diersoort heeft zijn eigen specifieke Corona virus. Een kat kan geen mens besmetten en een varken geen fret, om een voorbeeld te noemen.
Bij mensen geven Corona virussen luchtweg problemen. Een bekend voorbeeld is de ernstige aandoening SARS.

Bij fretten geeft het Corona virus (CoV) maagdarm klachten of een systemische ziekte die veel op FIP bij katten lijkt.

Recentelijk is aangetoond dat het bij fretten om twee verschillende CoV gaat, waarbij het enteritis (maagdarm) virus meerdere types heeft.

Het FRCoV virus, die maagdarm ontstekingen kan veroorzaken is het meest voorkomend. Er zijn vele gradaties in symptomen en een enkele keer toont de fret helemaal geen verschijnselen. Na besmetting kan je fret even een mindere dag hebben met een keertje diarree of wat misselijkheid en verder niets. Door menig eigenaar wordt het niet eens opgemerkt. Je fret kan er ook ernstig ziek van worden, met heftige, stinkende diarree. Vaak groen van kleur en met veel slijm. In ernstige gevallen zelfs alleen bloederig slijm. Ander symptomen die bij een besmetting kunnen voorkomen zijn lusteloosheid, misselijkheid, braken, anorexie (niet willen eten). Over het algemeen hebben ze geen koorts.
Meestal zijn deze verschijnselen na enkele uren of dagen weer verdwenen. Je fret is dan nog wel enkele maanden besmettelijk!

Sommige fretten ontwikkelen na besmetting een chronische maagdarm aandoening, ECE of "groene slijm ziekte". Deze dieren blijven last houden van bovengenoemde verschijnselen. Hoe ernstiger en langer de duur van de aanwezige symptomen, hoe meer schade er aan het lichaam wordt aangericht. Op den duur is de darm zo ernstig aangetast, dat voedingsstoffen niet of nauwelijks meer opgenomen kunnen worden. Ook andere aan de spijsvertering gerelateerde organen kunnen gaan ontsteken, zoals galblaas, lever en alvleesklier. Deze dieren zijn daarbij ook gevoeliger voor allerlei andere besmettingen, doordat hun weerstand laag is. Bovendien worden ze vaak langdurig met medicijnen behandeld om ontstekingen te onderdrukken, wat ze nog extra vatbaar maakt.

Het FSCV veroorzaakt een systemische aandoening welke erg lijkt op FIP bij de kat. Lange tijd werd er gedacht dat deze systemische aandoening werd veroorzaakt door een mutatie van het FRCoV. Het blijkt sinds kort dat het om een apart virustype te gaan.
Over het algemeen verliezen deze dieren erg veel gewicht, hebben chronische diarree,braken, zijn lusteloos en tonen ziek, hebben een slechte vacht en kunnen meerdere ontstekingsverschijnselen hebben. Vaak zijn is er sprake van een longontsteking, vergrote lymfeklieren, vergrote milt en worden er bij palpatie verdikkingen in de buik waargenomen. Soms zijn er diverse neurologische verschijnselen, zoals verlammingen aan de achterpoten en epileptische aanvallen.

Helaas is deze vorm altijd dodelijk.
Voor dit type zijn nog geen betrouwbare testen beschikbaar. De enige manier om te bewijzen dat een fret met dit type virus besmet is geweest, is na het overlijden weefsel te laten onderzoeken.

Fretten kunnen op alle leeftijden besmet worden met het CoV. Hele jonge pups, oudere en zieke fretten zijn er het gevoeligst voor. Het is al regelmatig voorgekomen dat in een nest alle pups sterven, terwijl moeder na een dagje alweer vrolijk rondhuppelt. Ernstige besmettingen kunnen echter op alle leeftijden een dodelijke afloop hebben. Multi-fret huishoudens, fokkerijen en opvangen zijn met name broedplaatsen voor het virus.
Incubatietijd is van 18-24 uur tot 3-4 dagen en het is zeer besmettelijk. Het lijkt er op dat een fret na besmetting nog zo'n 9 maanden besmettelijk kan blijven, ondanks dat het dier zelf niet ziek (meer) is of enige symptomen (meer)heeft.

Tegenwoordig zijn er al goede mogelijkheden om ontlasting te laten testen voor de aanwezigheid van het FRCoV. Dit moet echter wel opgestuurd worden naar het buitenland. Vooralsnog zijn de testen in Nederland nog niet goed betrouwbaar.

Zoals gezegd is het Corona virus zeer besmettelijk. Het kan overgebracht worden door direct contact tussen de dieren, via lichaamsvloeistoffen, lucht, haren, schoenen en kleding.

Het is erg belangrijk om strenge hygiëne voorschriften na te leven indien er met (vermoedelijk)besmette dieren omgegaan wordt. Het beste is om besmette dieren apart te huisvesten. Bij het hanteren wordt geadviseerd om handschoenen, speciale kleding of een overall en rubber laarzen of schoenhoesjes te gebruiken. Voor elk dier kleding/schoeisel desinfecteren of vervangen indien er van wegwerpmateriaal gebruik gemaakt wordt. Dagelijkse reiniging van speelruimtes, kooien en speelmateriaal met een chloorhoudend product(bleekwater) wordt aanbevolen.
Het is duidelijk dat dit erg arbeidsintensief is en bij een grote hoeveelheid fretten een haast onmogelijke taak is. Het is dan ook zeer belangrijk om geïnfecteerde fretten, of vanuit een besmet gebied niet te mengen met gezonde dieren, om een uitbraak van dit virus zo veel mogelijk onder controle te kunnen houden.

Momenteel lijkt het in Nederland rustig te zijn, maar in Groot Brittannië is er sinds een klein jaar een enorme uitbraak aan de gang. Helaas zijn er dieren geëxporteerd die dragers van het virus waren en zodoende zijn er al andere Europese landen die momenteel met heftige uitbraken te kampen hebben, waaronder Denemarken en Spanje.

Communicatie tussen frettenhouders en dierenartsen onderling is belangrijk. Wees open en eerlijk over je besmettingen, om een (inter)nationale epidemie te voorkomen. Momenteel worden in Groot Brittannië en Denemarken alle besmettingen in kaart gebracht, met naam en toenaam. Dit om mogelijke verdere verspreiding te voorkomen. Het is inmiddels bekend dat her-besmettingen kunnen plaatsvinden. Na hoeveel tijd is nog niet helemaal duidelijk.

===Een te laag bloedsuiker… wat wil dat zeggen?===

Door: Hanneke Roest, frettendierenarts

'''De Frettenkliniek''' te Giessen

Regelmatig krijg ik bloeduitslagen onder ogen waarbij een te laag bloedsuiker bij een fretje is geconstateerd. Vaak wordt het diertje dan direct verdacht van het hebben van insulinomen, dat is echter lang niet altijd het geval.

'''''Wat zijn insulinomen'''''

Dit zijn hele kleine tumortjes in de alvleesklier die teveel insuline produceren waardoor het bloedsuiker daalt. De tumortjes zaaien slechts zelden uit en blijven vaak erg klein (speldenknop) maar door de productie van de grote hoeveelheid insuline zijn ze gevaarlijk voor het fretje. Insuline doet namelijk het bloedsuiker dalen. Bij een te laag bloedsuiker zal het fretje geleidelijk (in een aantal maanden) slomer worden, meer gaan slapen en afvallen. Er zijn kortdurende periodes van zwakte in de achterhand waardoor het fretje omvalt. Soms staart het diertje enige tijd in de ruimte alsof het even “van de wereld” is. Door de toename van maagzuur kan het diertje misselijkheids tekenen gaan vertonen. Uiteindelijk zal het fretje na enige tijd overlijden. Het is een langzame progressieve aandoening.

'''''Wat zijn andere redenen voor een te laag bloedsuiker?'''''

1. Een belangrijke reden van een laag bloedsuiker is de manier van meten. Niet elke dierenarts kan gemakkelijk (zonder narcose) een redelijke hoeveelheid bloed afnemen bij een fretje. Vaak wordt dan een humaan bloedsuikermetertje gebruikt, waar slechts een druppel bloed voor nodig is. Deze apparaatjes meten in capillair volbloed en geven daardoor een lagere bloedsuiker waarde aan dan de waarde die wordt gemeten in veneus plasma zoals dat in de grotere analyse apparatuur in de dierenkliniek of de laboratoria wordt gemeten. Deze waarde dient dan ook altijd omgerekend te worden! Niet iedere dierenarts is hiermee bekend.
In het afgenomen bloed moet het bloedsuiker direkt gemeten worden anders wordt het bloedsuiker opgenomen door de rode en witte bloedcellen en daardoor lager dan in werkelijkheid.

2. Een andere belangrijke oorzaak van een laag bloedsuiker bij fretten is een verminderde opname bij chronische maag-darmpatienten. Het bloedsuiker is dan meestal matig verlaagd maar als het bloedsuiker wordt gemeten met een humaan apparaatje kan de waarde erg laag lijken.

3. Ook patienten met een leverprobleem kunnen een laag bloedsuiker hebben. Na een maaltijd wordt bloedsuiker geabsorbeerd in de dunne darm en wordt daarna grotendeels als glycogeen opgeslagen in de lever en de spieren. Indien nodig komt bloedsuiker vrij uit dit weefsel (via glycogenolyse) om een goede bloedspiegel te houden.

4. Indien er sprake is van een sepsis (bloedvergiftiging) is het bloedsuiker vaak behoorlijk verlaagd door een toename van het gebruik in de weefsels en een verminderde aanmaak.

5. Levertumoren, tumoren van de (gladde) spieren of tumoren van de bloedvaatjes verbruiken veel bloedsuiker waardoor ook lage waarden gemeten kunnen worden.

'''''Wat zijn normale en wat zijn afwijkende bloedsuiker waarden:'''''

Normaliter is het bloedsuiker (gemeten in bloedplasma) bij een gezonde fret tussen de 5,2 mmol/L en 7,5 mmol/L. Een bloedsuiker tussen de 4 mmol/L en de 5,2 mmol/L is afwijkend er verdiend nader onderzoek. Dit kan veroorzaakt worden door diverse bovenstaande aandoeningen. Een bloedsuiker onder de 4 mmol/L gemeten bij een oudere fret, in combinatie met symptomen die overeenkomen met de ziekte insulinomen, waarbij andere oorzaken zijn uitgesloten en gemeten op de juiste wijze… is een waarde die sterk kan wijzen op de aanwezigheid van insulinomen.

'''Let op: Indien het bloed is gemeten via een druppel bloed met een humaan bloedsuikermetertje dan kan de waarde erg misleidend zijn indien deze niet wordt omgerekend. Een gemeten waarde van 2,7 mmol/L is namelijk sterk afwijkend maar omgerekend is deze 4 mmol/L en die waarde is niet dramatisch laag.'''

'''''Wat te doen bij een laag bloedsuiker:'''''

Indien een laag bloedsuiker wordt gemeten is altijd een volledig lichamelijk onderzoek op zijn plaats en vervolgens een volledig bloedonderzoek. Hiermee kunnen de diverse mogelijke oorzaken van het lage bloedsuiker worden onderzocht.
Bij een laag bloedsuiker ten gevolge van maagdarmaandoeningen is het van belang om die oorzaak eerst aan te pakken.

[[image:image.jpeg]]

Indien het lage bloedsuiker wordt veroorzaakt door insulinomen hangt de behandeling af van de waarde van het bloedsuiker, de mate waarin het fretje symptomen laat zien van het lage bloedsuiker en de leeftijd van het fretje. Indien het bloedsuiker nog boven de 4 mmol/L blijft en het fretje geen klachten heeft van een te laag bloedsuiker wordt eerst geprobeerd dit met aangepaste voeding op te vangen. Het bloedsuiker wordt dan elke 1-3 maanden gecontroleerd. Fretten onder de leeftijd van 7 jaar met een bloedsuiker lager dan 4 mmol/L, met klachten passend bij een te laag bloedsuiker maar verder gezond, zijn het meest gebaat bij een operatie waarbij de insulinomen worden verwijderd. Zie voor nadere informatie de website van de frettenkliniek. Indien geen operatie mogelijk is kan het beste gestart worden met een lage dosis Proglycem® (diazoxide). Door regelmatig elke 1-2 maanden het bloedsuiker te bepalen wordt deze dosis langzaam verhoogd en in het laatste stadium uitgebreid met een lage dosis prednison. De fretten “slijten” erg door deze medicatie en het regelmatig te lage bloedsuiker, ze worden steeds slomer en magerder en zullen uiteindelijk overlijden.

'''''Nieuw onderzoek'''''

In de Frettenkliniek starten we binnenkort met een onderzoek naar het gebruik van de frucosamine bepaling in het bloed bij fretten. Fructosamine is een verzamelnaam voor een aantal eiwitten waaraan bloedsuiker wordt gebonden. De hoeveelheid fructosamine in het bloed is een maat voor de gemiddelde bloedsuikerwaarde gedurende twee tot drie weken voorafgaand aan de meting. Hiermee kunnen we mogelijk het gebruik van medicatie bij de ziekte insulinomen beter reguleren.
De waarde van fructosamine is afhankelijk van de hoeveelheid eiwitten in het bloed, fretten hebben regelmatig een verlaagde hoeveelheid eiwitten in het bloed waardoor de interpretatie van het gemeten fructosamine zorgvuldig bestudeerd zal moeten worden.

Gezondheid en ziekte

2016-08-20T11:11:30Z

Mayke: /* Snijwonden */

==Hoe herken ik een gezonde fret?==

Om te weten of je diertje misschien iets mankeert moet je wel weten hoe een gezonde fret in elkaar steekt. Pas als je bekend bent met het gedrag en uiterlijk van een gezonde fret kun je beoordelen of het noodzakelijk is om een dierenarts in te schakelen.

De beste manier om daar achter te komen bij je eigen diertje, is veel tijd aan hem of haar besteden en hem goed te observeren. Dat klinkt heel logisch, maar vaak genoeg weten fretteneigenaren geen specifieke vragen te beantwoorden als het noodzakelijk is. Geen twee fretten zijn hetzelfde. Heb je een goede band met je dier, dan kunnen zelfs de kleinste veranderingen opvallen.

Denk er vooral aan dat fretten nog dicht bij de natuur staan en erg stoïcijns zijn. Dat betekent dat ze pijn en ongemak niet snel zullen laten zien. Zwakte in de vrije natuur staat immers gelijk aan de dood.

====Tekenen van een gezonde fret====

In de regel is een gezonde fret een vrolijk, blij en speels diertje, wat graag ondeugende streken uithaalt.
Een aantal kenmerken van de gezonde fret:

*heldere, schone en glanzende ogen

*roze en vochtig tandvlees en slijmvliezen

*schone oren

*schone neus

*volle, glanzende vacht, zonder kale plekken of huidschilfers

*zachte (roze) voetzooltjes

*onderzoekend en nieuwsgierig gedrag vertonend

*normale, stevige bruine drollen in de bak. Enigszins afhankelijk van de voeding, maar nooit dun, brijig, hard of vreemd van kleur

*schone genitaliën en anus

*normale temperatuur, hartslag en ademhaling

==Wanneer kan er iets mis zijn?==

Zoals bij alle dieren kan je fret ook iets mankeren. Sterker nog, fretten zijn erg gevoelige dieren die vrij vatbaar zijn voor allerlei aandoeningen, ziekten en niet te vergeten ongelukjes.
Een fretje zal niet zo snel laten zien dat het iets mankeert. Soms zijn het erg kleine signalen, soms overduidelijke. Over het algemeen kun je stellen dat je niet al te lang kunt wachten met een dierenartsbezoek als je dier tekenen van gezondheidsproblemen of pijn laat zien. Het zijn kleine diertjes met weinig reserves.

'''Bij twijfel altijd contact opnemen met een dierenarts met frettenervaring!'''

Een lijst met dierenartsen vind je in [[nuttige adressen|dierenartsen]]

[[Bestand:Frettenkliniek 1.jpg|400px]]

====Tekenen van een ongezonde fret ====

Er zijn veel signalen die een fretje kan afgeven als het niet lekker in zijn vel zit of iets mankeert. Hieronder alleen een lijstje met enkele algemene tekenen. Meer ziekte gerelateerde tekenen vind je in het desbetreffende medische deel.

*matte en vieze ogen. In de ogen zie je de gemoedstoestand van je dier. Als hij zich niet lekker voelt zie je dat aan de blik in de ogen

*slechte vacht (dof, dun, kale plekken)

*echt droge neus

*wit tandvlees en slijmvliezen

*afwijkende ontlasting

*uitvloeiing uit neus, oor, oog of anus

*zachte, broze of gescheurde nagels

*huidirritaties of uitslag

*vreemd gedrag

*plotseling gewichtsverlies

*koorts

*niet eten of drinken

*overdreven veel slapen

====Tekenen van een fretje in nood====

Een fret in nood laat een speciaal gedrag zien, wat in een normale toestand niet voorkomt. Vang je een of meerdere signalen op, neem deze dan serieus en handel direct om de fret uit de noodsituatie te bevrijden. Ga zo nodig direct naar de dierenarts of neem contact met je dierenarts op.

Voorbeelden van noodsignalen:

*wijd open gesperde ogen

*schreeuwen, kekkeren of heel snel achter elkaar mokken

*wegschieten naar een donker plek, meestal ergens in of onder

*heftig schokken of krampen. Dit kan gebeuren na een (hoge) val, beknelling, elektrische schok of als er op gestapt is, door een hersen of ruggenmerg beschadiging

*blazen. Normaal blaast een fret om zijn ongenoegen te tonen. Aanhoudend en luid blazen kan pijn of hoge stress aanduiden

*anaal klieren lozen

*laten lopen van urine of ontlasting

====Tekenen van een fret met pijn====

Een fret zal door zijn stoïcijnse natuur niet snel pijn laten zien. Soms is het erg moeilijk om te zien of je fret pijn ervaart. De tekenen die hieronder staan kunnen je misschien helpen met je beslissing of het verstandiger is om contact met de dierenarts op te nemen

*doffe, matte of geknepen ogen

*kreunen

*tandenknarsen

*samentrekken van de spieren bovenop de kop

*niet willen eten

*problemen met kauwen

*eten uit de mond laten vallen

*erg kruimelen met brokjes eten

*moeite met slikken

*regelmatig platliggen

*moeite met lopen; kreupelen, wankelen, ledematen niet willen belasten of omhoog houden en uit balans zijn

*zichzelf niet kunnen wassen

*overdreven likken of krabben

*doffe vacht

*niet kunnen opstaan of gaan liggen

*steeds op dezelfde kant willen liggen

*moeite hebben met uitrekken of zich opkrullen

*geluiden maken bij plassen of poepen

*wegtrekken bij aanraken

*(proberen te) bijten bij aanraking op bepaalde plek

*depressief

*inactief en sloom

*niet willen spelen, ook niet met stimulatie

*gewichtsverlies

*vreemd gedrag

'''TIP '''

Mocht het zijn dat je fret ooit een traumatische ervaring meemaakt, zorg er dan voor dat je zelf rustig en kalm blijft. Fretten voelen je stemming erg goed aan en raken nog gestresster door jouw paniek. Houd je sterk en probeer je diertje zo goed mogelijk te helpen door

*rustig en met zachte stem te praten

*het zachtjes te aaien. Al kan het verstandig zijn om uit de buurt van de kop te blijven, omdat een gestresste fret makkelijker kan bijten

*indien mogelijk de kop of het hele lijf bedekken met een doek of dekentje

*er gewoon bij blijven. Ook dieren hebben graag een vertrouwd persoon om zich heen in noodsituaties

*neem het in de nekvel als het dier in paniek is. Een fret in paniek kan zichzelf nog meer verwonden. Bovendien zal er nagekeken moeten worden wat het mankeert. In het nekvel pakken is dan de meest effectieve methode. In het nekvel pakken is normaal gesproken niet pijnlijk.

[[Bestand:11886142-ehbo-doos-met-stethoscoop-op-een-witte-achtergrond.jpg]]

==EHBO==

Er kan altijd een ongelukje gebeuren of iets aan de hand zijn, waar je als eigenaar of verzorger je fret meteen bij moet helpen.
Blijf vooral zelf rustig, praat tegen je fretje en pak het zo nodig in het nekvel. Zorg dat je rustig kunt bekijken wat er aan de hand is en hoe je het beste kunt helpen. Rustig betekent resoluut en overtuigend naar je dier toe zijn, niet alles op je gemakje doen. Zorg dat je het telefoonnummer van je dierenarts altijd bij de hand hebt, programmeer het in je telefoon!
Zorg dat eventueel andere loslopende fretjes veilig in hun kooi geplaatst worden. Dan heb je daar geen omkijken meer naar. Roep eventueel hulp in om dat te laten doen.

Het is altijd handig een klein frettenEHBOdoosje thuis te hebben. Daarin kan zitten: een schaar, een pincet, gaasjes, kleine smalle verbandrolletjes en een wat bredere verbandrol, betadine en een potje met wat maizena om een bloedend nageltje te stelpen.

Voor alle gevallen geldt dat het erg belangrijk is om een dierenarts te hebben met ruime frettenervaring. Veel dierenartsen hebben geen ervaring met fretten, of erg minimaal. Er zijn nogal wat typische frettenaandoeningen en medicijnen waar een fret erg slecht op kan reageren en die zelfs schade kunnen toebrengen! Mocht je erg grote spoed hebben en is er geen frettendierenarts in de buurt, laat dan de behandelend arts contact opnemen met een dierenarts met ruime frettenervaring.
Een lijst van dierenartsen met frettenervaring vind je hier [[nuttige adressen|dierenartsen met frettenervaring ]].

====Abces====

Een abces is een zacht, pijnlijk bultje, soms rood of geel gekleurd. Meestal het gevolg van een bijt of snijwond die gesloten is met verontreiniging binnenin (door bacterieën bijv.). Het bultje is gevuld met pus. Een enkele keer kan een graszaadje ook voor een abces zorgen.
Abcessen zijn erg pijnlijk en indien onbehandeld kan het voor een uitgebreide infectie zorgen, zelfs een bloedvergiftiging. Uiteindelijk zal je fret het met de dood moeten bekopen.
Vermoed je een abces bij je fret, ga er dan zo snel mogelijk mee naar de dierenarts, zodat deze behandeld kan worden. Vaak zal het nodig zijn om een kleine chirurgische ingreep te doen en de wond schoon te spoelen. Daarnaast zal er een antibioticum voorgeschreven worden. Niet alle antibiotica is geschikt voor fretten. Neem contact op met een dierearts met frettenervaring om zeker te zijn van de juiste behandeling.

====Aanval/Hypo ====

Wanneer de hersenen de elektrische impulsen niet meer goed kunnen herleiden ontstaat er een aanval. Dat kan enkele seconden, maar ook minuten lang duren.
De oorzaak loopt erg uiteen, het kan gaan van een laag bloedsuiker tot een ernstige oormijt-besmetting aan toe. Er zijn toevallen die heel rustig verlopen en onopgemerkt blijven, maar de meeste hebben een groot impact op de ledematen in combinatie met het verlies van controle van de blaas/darm, watertanden, en braken.
Het enige wat je kan doen als een fret een aanval heeft is hem naar een rustige, wat donkere plek brengen. Zorg dat hij zichzelf niet verwond. Houd hem weg van andere huisdieren.
Blijf zelf rustig en praat tegen de fret. Na een aanval is je fret moe en uitgeput. Probeer je fret niet tegen te houden tijdens een aanval, maar houd hem wel zo rustig mogelijk en warm. Hij zal verward zijn en door elkaar geschud zijn.
Om hem wat te stimuleren om weer tot zijn positieven te komen, doe dan wat honing of druivensuiker op zijn tandvlees. Herhaal dit elke vijf minuten, totdat hij weer een beetje bij komt. Geef hem daarna wat zacht voedsel.

====Allergische reactie====

Een allergische reactie kan ontstaan door een vaccinatie, een medicijn, voedsel of een (chemische) stof waar je dier mee in aanraking gekomen is. Houd je fret warm (bijv in een deken) en ga er meteen mee naar de dierenarts. Een heftige reactie kan snel dodelijk aflopen!
Symptomen kunnen zijn:

*zwelling in het gezicht, met name in en rond de ogen, lippen en neus

*uitslag

*kwijlen

*diarree

*bleke slijmvliezen

*toevallen en heftig trillen

*zwelling op de entplaats

De dierenarts zal met medicatie en eventueel infuus je diertje er boven op proberen te helpen.

====Beknelling====

Het kan voorkomen dat je fretje ergens tussen vast komt te zitten. Hetzij doordat het ergens zijn nieuwsgierige neus ingestoken heeft, maar er geen ruimte was voor de rest van het lijf. Hetzij doordat je per ongeluk op een pootje hebt gestapt. Bekijk altijd nauwkeurig of er zwelling gaat optreden nadat je je diertje bevrijd hebt. Heeft het pijn of bloed het ergens? Is dat het geval, neem dan contact op met je dierenarts.
Is je fretje bewegingsloos, loopt het duidelijk mank of valt het om? Ga dan met grote spoed naar de dierenarts!
Valt het mee, maar is er toch sprake van bijvoorbeeld een beetje zwelling op het pootje, probeer dan zo ver je fret het toelaat, de zwelling te koelen onder een koude kraan of met een coolpad (nooit direct op het dier leggen, maar een doek er tussen).

====Bijtwonden====

Mensen met fretten hebben vaak ook andere dieren in huis. Vaak gaat alles naar wens, mocht er van agressie onderling sprake zijn dan kan een beet van een ander dier op de loer liggen.

Als je fret wordt gebeten door een ander huisdier, spoel dan de wond direct goed uit met koud/lauw-warm water.
Als de wond erg bloed, probeer deze dan voorzichtig met een gaasje of washandje wat dicht te duwen. Ga dan onmiddellijk naar je dierenarts.
Een kattenbeet kan gevaarlijk zijn vanwege de hoeveelheid bacteriën in het speeksel, een beet van een kat vraagt vaak om een bepaald soort antibiotica.
Is je fret gebeten door een dier in het wild of een verdwaald dier, ga dan direct naar een dierenarts. Het is niet geheel onwaarschijnlijk dat je dier besmet zou zijn geraakt met rabiës(hondsdolheid). Preventief handelen is dan noodzakelijk. Let goed op eventuele veranderingen bij je fret.

====Botbreuken====

Fretten zijn zeer flexibel en veerkrachtig, maar toch kunnen er beenverwondingen ontstaan die je zonder een röntgenfoto niet kunt herkennen.
Houd je fret bij een beenbreuk zo rustig en stabiel mogelijk. Probeer niet zelf vast te stellen wat er aan scheelt, maar '''ga direct naar een dierenarts'''.
Heeft je fret een gebroken beentje of een gewonde rug, hinkt hij of vertoond hij pijn bij het lopen? Pak hem dan voorzichtig op en leg hem in zijn kooi, '''bel dan onmiddellijk de dierenarts.''' Houd je fretje goed warm.
Voor het vervoer naar je dierenarts wikkel je je fret in een doek om de ledematen zo stil en stabiel mogelijk te houden onderweg.

====Braken====

Braken kan worden veroorzaakt door verschillende oorzaken, variërend van slecht voedsel tot een blokkade (verstopping). Soms is er iets in de maag gekomen wat fout uitpakt en de fret doet braken.
Houd een brakende fret altijd goed in de gaten. Het braken heeft vaak te maken met maagproblemen of de een of andere achterliggende ziekte.
Ontstaat het braken door een blokkade, een haarbal of een ongewenst voorwerp in de maag (rubber of iets dergelijks), dan is spoedeisende hulp noodzakelijk en zal de dierenarts d.m.v. een operatie de blokkade op moeten lossen.

====Brandwonden====

Hoewel dieren door hun natuurlijke afkeer voor vuur en extreme hitte minder frequent brandwonden oplopen, is het toch nuttig te weten wat te doen als het noodlot toeslaat. Brandwonden kunnen veroorzaakt worden door vuur, straling (bijvoorbeeld zonlicht), electriciteit en chemicaliën. Let altijd goed op je fret in de buurt van open haarden, ovens en bij het roken van sigaretten.

Brandwonden kunnen worden opgedeeld in 3 graden:

* eerste-graads brandwonden, hierbij zijn slechts de oppervlakkige huidlagen aangetast, toch zijn ze pijnlijk. De huid is rood en licht gezwollen. Als je op de huid drukt wordt ze wit. Na 1 à 2 dagen laat de verbrande huid los.

*tweede-graads brandwonden, deze dringen dieper in de huidlagen door, zodat de huid blaren krijgt die gevuld raken met transparante vloeistof. Ze zijn zeer pijnlijk.

*derde-graads verbranding tast de volledige dikte van de huid aan. De huid kan wit zijn of zwart verkoold. Haren komen makkelijk los. Als ook de huidzenuwen zijn beschadigd veroorzaken ze weinig of zelfs geen pijn.

Tijdens contact met een heet voorwerp of vlam wordt een grote hoeveelheid warmte opgeslagen in het weefsel. Deze warmte wordt geleidelijk vrijgegeven aan het omgevend weefsel. De verbranding gaat dus eigenlijk nog een tijdje door nà het contact, ook al was dat slechts van korte duur.

Tijdens en na een operatie is toevoer van warmte meestal noodzakelijk, dit om de fret weer op temperatuur te krijgen of te houden. De dierenarts maakt daarvoor gebruik van een couveuse, die is daarvoor het meest geschikt. Ook kunnen warmtematjes gebruikt worden, maar wees daar voorzichtig mee. Je fret mag immers niet te warm worden, daar kunnen ze immers heel slecht tegen. Regelmatig zal ook de temperatuur van je fret gemeten moeten worden bij het gebruik van een warmtematje. Het zal niet de eerste keer zijn dat een fret door verkeerd gebruik van een warmtemat brandwonden oploopt.
Ga hier dus heel nauwkeurig mee om, neem voordat je een warmtemat gaat gebruiken altjd eerst even contact op met een ervaren frettendierenarts voor het nodige advies.

[[Bestand:Brandwonden door warmtematje.jpg|300px]]

brandwonden na het foutief gebruik van een warmtemat

'''Wat te doen bij brandwonden'''

Koel de plek met lauwwarm water gedurende minstens 10 minuten. '''Ga daarna meteen door naar een dierenarts'''.
Gebruik nooit olie, ijs, ijswater of ontsmettingsmiddelen om de huid te koelen daar deze de gekwetste huid alleen maar verder kunnen beschadigen. Een verzachtende brandwondenzalf zoals Flammazine mag wel. Prik blaren niet open.
Zie ook [http://www.frettenkliniek.nl/ziekten-en-aandoeningen/huidaandoeningen#brand]

====Diarree====

Diarree kan een symptoom zijn van vele soorten van ziekten. Inwendige parasieten kunnen de oorzaak zijn, een obstructie of het kan een teken zijn van een dodelijke ziekte zoals leverziekten. Het is zaak de fret met diarree zo snel mogelijk te laten behandelen, omdat veel kostbare vloeistoffen verloren raken omdat het lichaam het voedsel niet langer absorbeert.
Als diarree langer dan een halve dag aanhoudt, maak dan een afspraak bij je dierenarts en neem een monster van de ontlasting mee. Hij kan deze dan meteen nakijken.

====Electrische schok====

Elektrische schokken kunnen vrij hevig zijn en zo mogelijk je fretje doden. Je kan zelf vrij weinig doen, alleen '''onmiddellijk met je fret naar de dierenarts te gaan'''. Houd hem tot die tijd warm en zo rustig mogelijk, praat zachtjes tegen je fret, je stem zal hem kalmeren.
Een elektrische schok is meestal het vervolg van het kauwen op elektriciteitsdraden. De meeste problemen zullen bij een schok ontstaan in de mond, de tanden en het tandvlees.
Houd er rekening mee dat beschadigde snoeren ook brand kunnen veroorzaken. Behandel eerst je fret en bekijk pas daarna de schade aan de snoeren en vervang de aangevreten snoeren onmiddellijk. Zorg dat de fret er nooit meer bij kan.

====Homeopathie====

Gezonde dieren voelen zich fit en vitaal. Het afweersysteem is in staat om alle processen in het lichaam goed te coördineren en de invloed van ziekteverwekkers is minimaal. Wanneer er gezondheidsklachten ontstaan betekent dit, dat het herstellend vermogen ontregeld of verzwakt is. Soms heeft het lichaam hulp nodig om weer in balans te komen. Homeopathie is een geneeswijze waarbij met medicijnen op natuurlijke basis, niet alleen de klachten worden behandeld, maar ook het zelfherstellend vermogen van het dier wordt gestimuleerd.

Wanneer de fret zich "anders dan anders" gedraagt of er sprake is van een langer durend gedragsprobleem, dan zou homeopathie ook een waardevolle betekenis voor de fret kunnen zijn. Deze problemen kunnen namelijk veroorzaakt worden doordat uw fret zich niet lekker voelt.

Ook kunnen er oorzaken zijn waardoor hij emotioneel gezien uit balans is gebracht. Hierbij kun je denken aan

*ziekte
*verhuizing
*mishandeling
*overlijden van een maatje
*angsten
*etcetera

====Huiduitslag====

Merk je dat je fret uitslag, bultjes, puistjes of schilfers heeft, neem dan contact op met de dierenarts. Ga niet zelf aan de gang met zalfjes of shampoo's. Die kunnen meer kwaad dan goed doen.
Een schilferige, droge huid kan te maken hebben met slechte voeding. Zorg voor een goede voeding met hoge voedingswaarden en voldoende vet. Het kan ook een symptoom zijn van bijnieraandoeningen.
Kleine zwarte plekjes op de staart van je fret kunnen 'mee-eters' zijn. Dit als gevolg van vuil en stof wat is blijven plakken aan de vetafscheiding van de huid. '''Knijp ze nooit uit!''' Heeft je fret hier last van, was het staartje dagelijks met lauwwarm water en gebruik een wattenbolletje om hiermee over de huid te wrijven en het zacht te maken. Na enkele dagen zal er al verbetering zijn.

'''LET OP:''' huiduitslag kan duiden op een besmetting met hondenziekte of een allergische reactie. Neem direct contact op met een dierenarts als dit plotseling optreedt of verergert.

====Oogletsels====

Door het onderling spelgedrag van fretten kan heel makkelijk oogletsel ontstaan.
Ook vreemde stoffen in de ogen zijn altijd mogelijk. Als je fret een kras op het oog oploopt, spoel het oog dan met koud water. Heeft je fret een vreemde stof in het oog of een korrel zand of iets dergelijks, ga dan naar de dierenarts om verdere beschadiging te voorkomen.
Oogschade bij je fret vraagt altijd om ervaren deskundige hulp.

====Penisbotje====

Mannelijke fretten (rammen) hebben op de buik een penis ter de hoogte van de navel. In de penis zit het penisbotje dat de vorm van een J heeft met aan het einde en klein haakje. De mogelijkheid bestaat dat de voorhuid opschuift als een fretje langs gaas of tralies omhoog of omlaag klimt (of een ijzeren trapje af gaat), en aan dit haakje vast komt te zitten aan het gaas of de tralies.
Door het vast blijven zitten schrikt de fret en trekt zich los wat gepaard kan gaan met veel pijn, er kan een forse beschadiging (afscheuren van het penisbotje) of bloeduitstorting ontstaan van het omliggende weefsel. Ook kan het gebied eromheen gaan ontsteken rond het gebied dat geiïrriteerd is.
Ga direct naar een ervaren frettendierenarts als je fret dit is overkomen om na te laten kijken wat de werkelijke schade is.

====Ringworm====

Ringworm is een schimmelinfectie en erg besmettelijk, ook voor mensen. Katten kunnen dragers zijn, zonder er zelf last van te hebben.
Je kunt het herkennen aan kleine, kale en soms schilferige plekjes over het lichaam of rondom de teentjes. Deze plekjes kunnen groot en rond worden, soms met een rood en korstig oppervlak. Het geeft veel jeuk. Door de grote jeuk kunnen er secundaire huidinfecties ontstaan, vanwege het vele krabben. Ga er mee naar de dierenarts voor de juiste behandeling en behandel alle aanwezige huisdieren mee. Ook als ze nog geen tekenen van besmetting geven.
Houd aangetaste dieren apart, draag handschoenen bij het behandelen en was al het beddengoed, mandjes en dergelijke uit op minimaal 60 graden. Sop borstels, kooien en speelgoed met een 1:10 Dettol oplossing. Sporen van ringworm kunnen buiten hun gastheer tot 18 maanden overleven en voor herbesmetting zorgen. Volg de aanwijzingen van de dierenarts over het reinigen en desinfecteren van de leefomgeving.

====Shock ====

In een shock zijn komt meestal als reactie op een eerdere verwonding, ziekte of ernstige angst. Zorg dat je altijd honing, nutri-gel of druivensuiker in huis hebt om dat je fretje te kunnen geven bij problemen.
Kenmerken van een Shock zijn:

*zeer snelle ademhaling

*sloomheid

*piepen

*snelle hartslag

*bleke neus, huid, oren en (blauwachtig)tandvlees

*apathie

*diarree

Je kunt je fret helpen door hem warm en rustig te houden. Rol zijn lichaam in een handdoek, deze mag wat warm gemaakt worden in de magnetron, maar niet te warm!
Laat het hoofd van de fret altijd vrij. Praat zacht en geruststellend tegen je fretje en dim de lichten in de kamer. Soms is een beetje honing of nutri-gel op het tandvlees nuttig.
Laat hem niet eten of drinken, hij heeft het al moeilijk genoeg om te ademen, er is bijna nooit een slikreflex.
Zorg ervoor dat je auto opgewarmd is voor je vertrekt naar de dierenarts. Laat je dierenarts weten welke maatregelen je al hebt genomen en hoe hij daarop reageerde. De dierenarts zal vloeistof gaan toedienen voor een snel herstel. Is de shock ontstaan als gevolg van bloedverlies, dan krijgt hij soms een bloedtransfusie, wat levensreddend kan zijn.

====Longworm====

Onlangs is in Nederland tijdens een sectie bij een fret longworm (Aelurostrongylus Abstrusus) gevonden. Het is een haarvormige worm van ongeveer 7 tot 10 mm die voornamelijk bij de kat is aangetoond. Longwormen bij fretten zouden veel vaker kunnen voorkomen dan tot nu toe gedacht werd.

Fretten kunnen zich besmetten door het eten van met longworm larven besmette slakken of door het eten van (wilde) muizen, vogels of kikkers die deze slakken hebben gegeten.
De door de fret opgegeten larven doorboren de darmwand en gaan via de bloedbaan naar de longen. Daar worden ze volwassen en beginnen na 4 weken met het produceren van eitjes. Deze eitjes komen uit in de longblaasjes waarna de larven worden opgehoest en doorgeslikt en via de ontlasting weer in de buitenwereld komen. De larfjes kunnen worden opgenomen door kikkers, slakken, kleine knaagdieren en vogels, waar ze zich verder ontwikkelen tot besmettelijke larfjes die weer door een volgende fret of kat kunnen worden opgenomen. Zes weken na een infectie kunnen bij katten de eerste larfjes dan weer in de ontlasting gevonden worden.

Waarschijnlijk verloopt een infectie met longworm meestal subklinisch. Dat wil zeggen dat de fret er geen verschijnselen van heeft. Sommige fretten kunnen wel klachten krijgen. Deze klachten passen vaak bij keelontsteking en bronchitis verschijnselen, zoals hoesten en kokhalzen. Bij lichamelijk onderzoek is de keel vaak gevoelig. Er kan veel slijm worden opgehoest.

Bij fretten die hoesten kunnen longfoto’s worden gemaakt maar daar veel fretten afwijkingen in de longen vertonen is dit niet bewijzend. Met onderzoek van de ontlasting is de diagnose wel met zekerheid te stellen.
Verse ontlasting wordt ingezet in een zogenaamde Baermann test. Hierbij wordt gekeken of er larfjes in de ontlasting zitten. Vals negatieven uitslagen kunnen voorkomen doordat de fret al klachten heeft voordat de volwassen wormen eitjes hebben gelegd of omdat de larven niet elke dag via de ontlasting worden uitgescheiden. Daarom is het verstandig om een aantal keren deze test te laten uitvoeren. Ook is het mogelijk om larven aan te tonen in sputum monsters die onder narcose uit de keel of luchtpijp worden verkregen.

Longworminfecties bij de kat en fret zijn heel goed te behandelen met een ontwormmiddel. Een pipet Advocate® voor de kleine kat, kan in de nek van de fret gedruppeld worden en is voldoende. De in de longen aanwezige wormen worden hierdoor gedood. Het duurt een paar weken voor het hoesten is verdwenen. Fretten die buiten komen en (naakt)slakken eten kunnen het beste preventief 2x per jaar worden behandeld met dit middel.

--------------------------------------------------------------------------------

Gesloten onderwerp

====Snijwonden====

Was de snijwond voorzichtig uit met koud water, om deze vervolgens met een zachte maar stevige druk dicht te duwen. Gebruik daarbij een goed, schoon hygiënisch gaasje of schoon washandje. Als het mogelijk is, draai er dan een verbandje om, maar vooral niet te strak.
Je fret kan ook inwendige schade hebben opgelopen die je zelf niet kunt zien, dus een bezoek aan de dierenarts is hier ook wenselijk. Mogelijk is, om geen infectie op te lopen, een antibiotica kuur gewenst. Vergeet niet dat fretten niet veel bloed kunnen verliezen.

====Vergiftiging====

De behandeling van een vergiftiging hangt geheel af van hetgeen je fret heeft binnen gekregen, wat de geconsumeerde stof was.

'''Ga direct naar de dierenarts''' en neem, indien mogelijk, datgene wat je fret gegeten heeft mee zodat de dierenarts een goed beeld krijgt van wat je fret heeft binnengekregen.

Kijk ook bij [[huisvesting#giftige_planten]] en [[huisvesting#giftige_huis-tuin-en-keuken_producten]]

====Zonnesteek====

Fretten zijn zeer gevoelig voor een zonnesteek.
Een temperatuur van meer dan 26,6 Celsius kan in sommige gevallen dodelijk zijn voor je fret. Met name zieke en oudere dieren zijn erg kwetsbaar.
Tekenen van een zonnesteek zijn :

*zwaar hijgen

*slijm uit de neus of mond

*extreme sloomheid

*verlies van bewustzijn.

De belangrijkste doelstelling is om de temperatuur van je fret naar beneden te brengen, dit moet echter ''heel langzaam'' gebeuren, anders riskeer je dat je fret in een schok terecht komt.
Een directe afname in temperatuur kan ook leiden tot de dood.

''Verlaag de temperatuur van je fret op de volgende manieren:''

*haal de fret onmiddellijk uit de zon en warmte,

*geef hem wat water te drinken via een lepeltje, behalve als je fret bewusteloos is, dan ''NOOIT ''vloeistof toedienen!

*pak niet te koud water en koel de pootjes van de fret hiermee, ook in de lies en op plaatsen waar minder beharing voorkomt, zoals op de lage buik. Gebruik daarvoor een washandje.

Je kunt de fret ook onderdompelen in ''lauw water'', maar houdt zijn hoofd en de bovenkant (de helft) van zijn lichaam altijd boven water! Het water dat verdampt op de huid zal het lichaam afkoelen en de temperatuur verlagen. Dompel de fret nooit in koud water, de schok zou hem kunnen doden!
Je kunt de fret ook af laten koelen met behulp van een ventilator, deze methode is niet zo effectief, maar altijd nog beter dan niets in een noodsituatie. Ga dan onmiddellijk naar de dierenarts. Deze zal extra vloeistof toedienen en zo nodig medicatie en of andere hulp bieden.
Neem in warme maanden altijd water mee voor onderweg. Probeer de fret onderweg koel te houden door middel van plastic colaflessen, gevuld met bevroren water in zijn kooi of carrier te leggen. Wikkel de flessen altijd in een handdoek en houd ze in de kooi. Dit is een gemakkelijke manier om het je fret bij warmte zo prettig mogelijk te maken.

Wat goed werkt voor je fret om bij extreme hitte oververhitting te voorkomen is het plaatsen van een airco in de ruimte waar je fretje het meeste zit.
Helaas is niet iedereen in het bezit van een airco, er is echter wel een manier om de temperatuur in je kamer toch wat te verlagen door middel van een ventilator en bevroren ijs.
Wat je nodig hebt zijn een ventilator en 4 flessen bevroren water per ventilator.
Leg de 4 flessen water in de diepvries totdat deze volledig bevroren zijn.
Zet de ventilator aan en zet twee van de vier bevroren flessen water voor de ventilator. Als de twee flessen zijn ontdooit wissel je deze om tegen de andere twee bevroren flessen in de vriezer en leg je de ontdooide weer terug, zo blijf je steeds reserves houden.

==Ziekten en aandoeningen==

===Aleutian Disease===

Door: Hanneke Roest, frettendierenarts.

'''De Frettenkliniek''' te Giessen

In 2005 bleek dat uit Nieuw Zeeland geimporteerde fretten vrijwel allemaal besmet waren met het Aleutian Disease virus. Velen stierven op jonge leeftijd. Het virus kon zich in Nederland en de rest van Europa verspreiden doordat de dieren pas na maanden (soms jaren) ziek werden. Dankzij de samenwerking tussen de Frettenkliniek, de frettenverenigingen (met name de financiele steun van Stichting de Fret), de opvangcentra, de fokkers, het C.F.E. (Cooperatie van Fokkers van Edelpelsdieren) en dierenartsen konden we de ziekte in Nederland al na een paar jaar onder controle krijgen. Op dit moment lijken er nog slechts enkele geisoleerde fretten met deze aandoening in Nederland aanwezig.

'''''De oorzaak'''''

De ziekte wordt veroorzaakt door het Aleutian Mink Disease Virus (ADV), dit is een Parvovirus dat de nerts, fret en andere marterachtigen kan infecteren. Het virus is in de verte verwant aan het honden en katten Parvovirus maar heeft een geheel andere structuur. Er zijn vijf nertsenstammen en tenminste drie frettenstammen geisoleerd. Er wordt aangenomen dat de fretten stammen variaties (mutanten) zijn van het nertsvirus. Het lijkt er op dat de ene stam meer schade kan aanrichten dan de andere stam en dat er dus net als bij griep een verschil in virulentie kan bestaan. Diverse uitbraken van Aleutian disease zijn beschreven in Amerika, Canada, Japan en Engeland.

'''''Het verloop van de ziekte'''''

Er wordt algemeen aangenomen dat besmetting plaats vindt via direct en indirect contact met lichaamsvloeistoffen als bloed, speeksel, urine en ontlasting. Het is gebleken dat intensief contact nodig is om de ziekte te verspreiden. Het kan een aantal maanden tot wel een paar jaar duren voordat een fretje ziek kan worden na een besmetting met het Aleutian Disease virus. ADV veroorzaakt een enorme toename van antilichamen (afweer) in het bloed. Normaliter moeten deze antilichamen het virus onschadelijk maken maar om onbekende redenen doen zij dit niet. Deze antilichamen kunnen bij fretten "immuuncomplexen" vormen welke neerslaan in diverse organen ( o.a. nieren, lever, galwegen, ruggenmerg, maagdarmkanaal, bloedvaten en blaas). Hierdoor ontstaan ontstekingen in deze organen. Als er een milde ontsteking aanwezig is dan lijkt de fret redelijk normaal. Bij een ernstige ontsteking zal het fretje ziek worden en symptomen vertonen afhankelijk van welke organen zijn aangetast. Daarnaast veroorzaakt het virus een verzwakking van de afweer waardoor het fretje minder weerstand heeft tegen andere infecties.

'''''De symptomen'''''

In Nederland werden de meeste geinfecteerde fretten (CIEP test positief) ook daadwerkelijk ziek maar de symptomen konden sterk varieren. De ziekteverschijnselen zijn sterk afhankelijk van de plaatsen in het lichaam waar de immuuncomplexen een ontsteking veroorzaken. Plotselinge sterfte van dieren in een goede conditie zonder voorafgaande ziekteverschijnselen is mogelijk.

De meeste fretten zijn echter al een tijdje ziek en vertonen in hoofdlijnen een van de twee volgende ziektebeelden:

1. Chronisch progressief verlopende ziekte" waarbij het dier langzaam maar zeker steeds zieker wordt met verschijnselen als: gewichtsverlies, slechte vacht, lusteloosheid en slechte eetlust. Bloedarmoede en bloed in de ontlasting kunnen aanwezig zijn. De meeste fretten ontwikkelen uiteindelijk een slechte lever- en nierfunctie. Bij fretten met AD zijn tevens oogontsteking, longontsteking en hartproblemen mogelijk.

2. Neurologische problemen beginnend met zwakte of verlamming van de achterhand. Deze kan zich uitbreiden naar voren. Soms treedt herstel op van de neurologische symptomen.
Het is belangrijk om te beseffen dat bovenstaande symptomen ook heel goed bij andere ziekten van de fret aanwezig kunnen zijn. Het is daarom absoluut onmogelijk om op basis van louter de symptomen de diagnose te stellen!

'''''De diagnose'''''

Een definitieve diagnose is tijdens het leven niet te stellen. Er zijn wel verschillende testen beschikbaar die een sterke aanwijzing kunnen geven dat een fret is besmet met ADV:

1. ''Eiwit-elektroforese van bloed.''
Sommige fretten met Aleutian Disease vertonen een stijging van een bepaalde eiwitfractie (gammaglobulinen) in het bloed.

2. ''De CIEP (of CEP) test van bloed.''
Deze Counterimmunoelectroforese test toont antilichamen aan tegen ADV in het bloed. De test is zeer betrouwbaar en wordt reeds jarenlang gebruikt voor de diagnostiek bij nertsen en fretten over de hele wereld. Deze test bleek van veel waarde bij het aantonen en de verspreiding van de ziekte in Nederland. Dieren met een positieve CIEP test bleken voor het overgrote deel uiteindelijk allemaal ziek te worden.

3. ''DNA in situ hybridisatie test.''
Hierbij wordt het DNA aangetoond in de cellen alwaar het een ziekelijke verandering heeft veroorzaakt. De test is erg gevoelig en toont aan dat het dier inderdaad ziek is geworden door het Aleutian virus. De test is 100% betrouwbaar. Deze test is in Nederland niet aanwezig, wel in Amerika. De eerste Nederlandse monsters zijn dan ook naar Amerika verstuurd voor een duidelijke definitieve diagnose op weefsel van gestorven dieren.

De testen 1-2 tonen slechts aan dat het dier in contact is geweest met virus. Fretten kunnen jarenlang drager zijn voordat ze ziek worden, al die tijd zijn ze helaas wel een mogelijke bron van infectie voor andere fretten. Weefselonderzoek door de patholoog (van weefselbiopten of een postmortale sectie) kan een waarschijnlijkheids diagnose geven. In combinatie met een positieve CIEP test en uitsluiting van andere oorzaken van ziekte, kan dit na de dood van het dier wel een zeer sterke aanwijzing zijn voor Aleutian Disease. Testen die gebruikt worden voor het aantonen van het honden Parvovirus zijn niet betrouwbaar voor het aantonen van ADV bij fretten. Fretten met een tatoeage op de buik van Mystic Ferrets (zoals op bijgaande foto) bleken vaak het ADV virus bij zich te dragen.

'''''De behandeling'''''

Er bestaat géén behandeling voor deze ziekte. De fretten kunnen eventueel ondersteund worden met speciale voeding, ontstekingsremmers en antibiotica. De omgeving (in een huishouden) is vaak moeilijk te ontsmetten. De aanbevolen middelen (10% natronloog of parvocide desinfectantia) zijn vaak erg agressief om in een woning te gebruiken. Bij nertsenfarms is bekend dat het ADV virus langdurig in de omgeving kan overleven.

'''''Preventie'''''

Er is geen vaccin beschikbaar. Fretten die positief zijn met de CIEP test kunnen het beste geisoleerd worden. Dat wil zeggen dat ze niet in contact dienen te komen met andere fretten dan die van het huishouden waar ze in leven. Dus niet meenemen naar frettendagen. Deze dieren hoor ook niet thuis in een frettenopvang of pension vanwege het grote besmettings risico. Het lijkt niet zo zinvol om ze in het huishouden waar ze leven apart te houden van de andere fretjes. Die hebben immers al lang contact gehad met de positieve fret. Hoewel het blijkt dat fretten hun eigen Aleutian virus stammen hebben is het toch niet verstandig om fretten te huisvesten in de buurt van nertsen.

'''''Wanneer testen met de CIEP test'''''

Pups kunnen getest worden vanaf vanaf 4 maanden leeftijd. We testen vanaf die leeftijd omdat het immuunsysteem dan pas goed is ontwikkeld.
Na de Nobivac Puppy DP enting kan het beste een maand worden gewacht. Er bestaat een heel kleine kans dat de test hierdoor wordt beinvloed.
Fretten die uit het buitenland worden geimporteerd adviseer ik om zowel in het land van herkomst als in Nederland te laten testen met de CIEP test.

[[Bestand:Ontsteking in AD nier Small.jpg|400px]]

Ontstoken nier

[[Bestand:Tattoo fret.jpg|400px]]

'Mystic Ferret' fret met tatoeage

===Anaalklier problemen===

Door: Hanneke Roest, frettendierenarts.

'''De Frettenkliniek''' te Giessen.

Dat een fretje een bepaalde geur bij zich heeft, is de fretten-liefhebber wel bekend. Sommige mensen vinden dat stinken, zelf vind ik de geur wel prettig. Het schijnt dat deze geur (sterk verdund) ook wel in parfums wordt gebruikt.

'''''Functie van de anaalklieren'''''

Helaas zijn er echter ook fretjes die een wel erg penetrante geur verspreiden. Deze fretjes zijn òf nog niet gecastreerd òf ze laten hun anaalklieren lopen òf beide. Anaalklier-vocht is bedoeld om het territorium af te bakenen. Er wordt als het ware een geurvlaggetje neergezet met de bedoeling dat andere fretten weten dat dit is het terrein is van de betreffende fret. Het "sleetje rijden" dat sommige fretjes kortdurend doen nadat ze op de frettenbak zijn geweest, is bijvoorbeeld ook markering van hun terrein waarbij wat anaalkliervocht wordt achtergelaten. Dit markeren gebeurt vaker bij ongecastreerde mannetjes omdat zij door hun opspelende hormonen een behoorlijke territorium-drift kunnen ontwikkelen. Daar de fret van nature geen groepsdier is, is dit gedrag een belangrijk onderdeel in de verdeling van de leefruimte.
Het legen van de anaalklieren tengevolge van angst komt bij fretjes slechts zelden voor.

In ''Amerika'' worden de anaalklieren al op 6 weken leeftijd verwijderd tezamen met castratie of sterilisatie. Amerikanen houdenvan gemak. Er wordt een standaard huisdier verkocht dat in ieder geval niet terug gebracht hoeft te worden ivm onwelriekend ruiken. In ''Nederland'' is het verwijderen van anaalklieren wettelijk verboden tenzij er een diergeneeskundige reden voor is. Hoewel ik vind dat de Amerikanen naar mijn idee wel iets te graag het chirurgisch scalpel hanteren, zit er mogelijk wel een klein voordeel aan deze methode. Met het verwijderen van de anaalklieren ontneem je de fret een mogelijkheid tot communicatie; tot markering oftewel tot het afbakenen van zijn terrein. In (te) grote groepen zou dit mogelijk voor een vermindering van stress kunnen zorgen.

'''''Ontsteking van de anaalklieren'''''

Regelmatig wordt mij gevraagd of de hazelnoot grote ''knobbels'' naast het poepgaatje bij de fret niet veel te groot zijn en of de anaalklieren misschien zijn verstopt. De fret is echter familie van het stinkdier en behoort grote anaalklieren te hebben. De klieren liggen naast de anus op vier en op acht uur en monden met een klein kanaaltje uit op de overgang van het anusslijmvlies en de huid.

De anaalklieren van de fret kunnen net als bij de hond ontstoken raken en dan gaan lekken, dat is voor zowel u als eigenaar als de andere fretten in de kooi géén prettige gewaarwording. Het ''stinkt'' behoorlijk. Honden likken vaak aan ontstoken anaalklieren, fretjes doen dat veel minder. Het bekende ''"sleetje rijden"'' waarbij het fretje met de anus over de grond schuurt kan behalve markering na het poepen ook een teken van jeuk aan de anaalklieren zijn. Indien dit gedrag echter optreed zonder dat u regelmatig de anaalklieren ruikt hoeft zich daar over het algemeen geen zorgen over te maken. Een heel enkele keer kan een ontstoken anaalklier ook pijn geven bij het poepen en maakt het fretje een kreunend geluid. Dit moet echter niet verward worden met het persen op urine of ontlasting dat door heel andere oorzaken wordt veroorzaakt.
De oorzaak van het ontstoken raken van deze klieren is nog onbekend.

'''''De behandeling van ontstoken anaalklieren'''''

Ontstoken anaalklieren kunnen het beste worden geleegd door de dierenarts. Daar deze klieren erg groot zijn en erg stinken kan dit het beste buitenshuis gebeuren. De inhoud hoort een geelwitte kleur te hebben. Pus en ontstekingsmateriaal kunnen dezelfde kleur hebben als de normale inhoud. Hierdoor is het vaak moeilijk om aan de hand van de inhoud te bepalen hoe erg de klieren zijn ontstoken. Bij een ontsteking komt er vaak wel wat bloed mee. Indien de anaalkieren goed geleegd zijn heeft het fretje gedurende korte tijd een wat beurse anus.

Fretjes vinden het geforceerd legen van hun anaalklieren absoluut niet leuk. Indien het dus moeilijk gaat, is het wel zo (dier)vriendelijk om het fretje even te verdoven met een kortdurende ''gasnarcose''. Bij heftig verzet is het namelijk ook niet mogelijk de anaalklieren volledig leeg te maken, hetgeen wel noodzakelijk is voor een goed herstel.
Ongecastreerde mannetjes kunnen beter eerst worden gecastreerd bij anaalklierproblemen, meestal zijn bij deze jonge dieren de anaalklieren niet ontstoken maar gebruiken ze hun klieren gewoon te veel om hun territorium af te bakenen.

Na het legen van de anaalklieren is een kuur met antibiotica (bijvoorbeeld Synulox®) gedurende twee weken bij de meeste fretten voldoende om de ontsteking te genezen. Synulox® is verkrijgbaar in druppels en in tabletvorm. Synulox druppels® vinden veel fretjes niet erg lekker, ondanks dat er "smakelijke druppels" op de verpakking staat. Veel makkelijker is het om de tabletten gedurende 5 minuten op te lossen in een paar druppels water waarna dit door het "Waltham papje", Ferrettone, boter of iets anders lekkers kan worden gemengd. Het "Waltham papje" heeft als officiële naam: Royal Canin Feline Instant Convalescence Support® van de firma Waltham. Het is een hersteldieet voor zieke of geopereerde katten. Fretjes vinden het over het algemeen heerlijk en het is ideaal om er medicijnen door te mengen.

Slechts in uitzonderlijke gevallen is het ''chirurgisch verwijderen'' van de anaalkieren noodzakelijk. Daar de anaalklieren vlakbij de anale kringspier liggen is het we belangrijk dat dit op een chirurgisch correcte manier gebeurt anders kan het zijn dat het fretje na de operatie de ontlasting niet meer kan ophouden en overal zijn poepjes deponeert.

[[Bestand:Frettenreet2.jpg|300px]]

Positie van de anaalklieren bij de fret

'''''Anaalkliertumoren'''''

Anaalkliertumoren komen slechts zelden voor, dus maakt u zich niet te snel zorgen als u grote harde knobbels ontwaard naast de anus. Indien een fretje is vermagerd vallen deze extra op. Anaalkliertumoren kunnen afhankelijk van hun grootte en geaardheid soms geopereerd worden.

===Beenmergdepressie===

Door: Hanneke Roest, frettendierenarts.

'''De Frettenkliniek''' te Giessen

Een vrouwtje is loops van ongeveer maart tot augustus. Als zij niet gedekt wordt waardoor ze uit de loopsheid komt, blijft ze maandenlang onder invloed van oestrogenen (vrouwelijke hormonen). Deze oestrogenen zijn echter op de lange duur schadelijk voor de gezondheid van het vrouwtje.

Er ontstaat een depressie (onderdrukking) van het beenmerg waardoor het beenmerg onvoldoende belangrijke bloedcellen produceert voor het fretje. Hierdoor is het fretje gevoeliger voor ontstekingen, ontstaat bloedarmoede en kunnen bloedingen ontstaan. De aandoening kan ook voorkomen bij een gesteriliseerd vrouwtje waarbij een stukje eierstok is blijven zitten of bij een fretje met een bijnierprobleem.

'''''Symptomen'''''

Het opgezette vrouwelijke geslachtsorgaan is zichtbaar als een koffieboontje net onder de anus. Soms is er een vaginale uitvloeiing die kan varieren van waterig tot pure pus. Door de bloedarmoede zijn de neus en de slijmvliezen in de bek bleek van kleur. Meestal is het diertje behoorlijk wat gewicht verloren. Een symmetrische kaalheid kan zichtbaar zijn aan de staart en onder de buik maar deze kan zich ook verder over het lichaam verspreiden. In ernstige gevallen is het fretje lusteloos en wil niet meer eten. Er kunnen bloedingen optreden in de huid of in het maagdarmkanaal. Door bloedingen in het ruggenmerg of de hersenen kunnen neurologische klachten ontstaan.

Dit ziektebeeld is al mogelijk na 1 maand loopsheid maar zal zich vaker pas aan het einde van de loopsheid openbaren. Loopse vrouwtjes kunnen vanaf 2 maanden na het begin van de loopsheid ten gevolge van beenmergdepressie overlijden. Meestal duurt het wat langer voor er ernstige problemen ontstaan en sommige fretjes zijn jaar in jaar uit loops zonder al te grote problemen.

'''''Diagnose'''''

De diagnose kan gemakkelijk gesteld worden aan hand van de ziekte historie en de ziekteverschijnselen. Eventueel kan bloedonderzoek gedaan worden om de bloedarmoede en het tekort aan witte bloedcellen aan te tonen.

'''''Behandeling'''''

Als de conditie van het fretje het toelaat, is een sterilisatie de beste oplossing. Het diertje knapt dan snel weer op. Bij een erg zieke fret kan het narcoserisico te groot zijn. Dan kan eerst geprobeerd worden het fretje met behulp van medicatie uit de loopsheid te halen.

Een ondersteunende behandeling met o.a. infuus of zelfs bloedtransfusie kan dan noodzakelijk zijn. Als het fretje weer min of meer is hersteld kan het alsnog gesteriliseerd worden.

'''''Preventie'''''

Vrouwtjes waar niet mee gefokt wordt, kunnen het beste gesteriliseerd worden op 6-8 maanden leeftijd. Alternatieven zijn; het inbrengen van een implantaat, het fretje laten dekken of een antiloopsheid injectie. Een nadeel van een antiloopsheidinjectie is de kans op afwijkend gedrag en irritatie van de huid en het onderliggende weefsel op de plaats van injektie.

[[Bestand:7.jpg|400px]]

Langdurig loops fretje

===Besmettelijke luchtwegaandoeningen bij fretten===

Door: Hanneke Roest, frettendierenarts.

'''De Frettenkliniek''' te Giessen

De luchtwegen en longen van de fret lijken erg op die van de mens. Fretten staan dan ook vaak model voor humaan onderzoek naar virussen van de luchtwegen. Er zijn echter wel een aantal anatomische en fysiologische verschillen.

'''''Bijzonderheden in de anatomie van de luchtwegen'''''

De ''neusholte'' van fretten is, zoals bij alle zoogdieren behalve de primaten (waaronder de mens), gebouwd om goed te kunnen ruiken. Dit reukorgaan vereist een complexe neusholte met veel plooien om het oppervlak te vergroten. Heel belangrijk voor deze dieren die territoriaal ingesteld zijn en via geuren hun territorium markeren. Door de bouw van het strotklepje ten opzichte van het zachte verhemelte ademen fretten voornamelijk door hun neus. Slechts als ze zeer benauwd zijn of hun neus verstopt is door slijm, snot of zwelling van het neusslijmvlies, ademen ze via de bek.

De ''longen'' bestaan aan de linker zijde uit 2 grote long lobben en aan de rechterzijde uit 4 long lobben. De longen van fretten zijn erg gevoelig voor virussen en prikkelende agentia in de lucht zoals nicotine van rokende mensen of de geuren uit bijvoorbeeld luchtverfrissers.

De ''borstholte'' is makkelijk samen te drukken waardoor een fretje in een smalle doorgang (zoals een konijnengang) zich 180º om kan draaien. De totale longcapaciteit van een fret is groot. De longcapaciteit van een 600 gram wegend fretje is gelijk een die van een 4x zo zwaar konijn. Deze twee aanpassingen maken een fretje geschikt om met succes ondergronds te jagen.

De normale ''ademhalingsfrequentie'' van een fret in rust ligt rond de 30/min. Deze kan verhogen bij inspanning of aandoeningen van de luchtwegen of longen.

[[Bestand:Fret met griep.jpg|300px]]

Tranende ogen bij een fret

'''''Griepvirussen'''''

De fret is het enige huisdier dat gevoelig is voor de ''griepvirussen van de mens''. Ze worden dan ook regelmatig door hun eigenaren geïnfecteerd. En geïnfecteerde fretten kunnen op hun beurt weer mensen besmetten. Vooral afgelopen winter hebben veel fretten te lijden gehad onder de griepinfecties van hun verzorgers. De verschijnselen zijn vergelijkbaar met die van de mens. Een vochtige neusafscheiding, niezen, hoesten, tranende ogen, koorts (vaak een enkele koorts piek in het begin), slechte eetlust en algehele malaise. Sommigen fretten hebben ook een gevoelige of pijnlijke keel waardoor het eten van harde brokjes lastiger gaat. Ook kunnen ze kokhalsbewegingen laten zien. De meeste fretten zijn binnen een paar dagen weer hersteld.

De infectie kan zich in enkele gevallen uitbreiden naar de longen waardoor een ''longontsteking'' ontstaat en de dieren behoorlijk ziek kunnen worden.
Een andere complicatie, die het afgelopen jaar regelmatig voorkwam, is een secundaire ''ontsteking van de nieren''. Mogelijk dat bacteriën en/of virussen via het bloed in de gevoelige nieren van de fret kunnen aanslaan en daar ontstekingshaarden veroorzaken. Meestal is de functie van de nieren, waaronder het verwijderen van de afvalstoffen uit het lichaam, niet verstoord. De nieren zijn wel erg pijnlijk waardoor het fretje vaak “plat” gaat liggen en duidelijk minder speels is. Een dergelijke ontsteking moet behandeld worden anders is er in een later stadium wel degelijk een risico op een verminderde of falende nierfunctie.

De ''behandeling'' van een normale griepinfectie bestaat uit antihistaminica, eventueel hoestremmers en antibiotica om te voorkomen dat er een bacteriële infectie overheen komt. Tevens is het geven van zacht en zeer smakelijk voedsel zoals het “Waltham papje” (Royal Canin Instant Convalescence Support) aan te raden. Het geven van koortsverlagende/pijnstillende medicatie zoals NSAID’s (Meloxicam) is bij deze infectie niet altijd aan te raden. De koorts is juist nuttig om het virus te bestrijden.

De behandeling van complicaties van een griepinfectie zoals een longontsteking of nierontsteking, is uitgebreider en vereist soms een opname in de kliniek.
Eigenaren die de griep hebben kunnen de verzorging van hun fretten beter tijdelijk overlaten aan gezonde medebewoners, hoewel het vaak lastig is om ondanks alle voorzorgen een besmetting te voorkomen.

Fretten zijn ook erg gevoelig voor het beruchte ''Vogelgriep virus'' en de ''Mexicaanse griep''. Van deze Mexicaanse griep is bekend dat 10% van de fretten sterft ondanks behandeling. Antibiotica heeft weinig effect bij de Mexicaanse griep omdat het virus zelf grote schade aanricht in de longen. Een secundaire bacteriële infectie ontstaat namelijk pas na 7-8 dagen.

'''''Kennelhoest'''''

De afgelopen jaren was ik soms door fretten eigenaren benaderd over het verschijnsel dat hun hond kennelhoest had gehad en nu was hun fret behoorlijk aan het hoesten en niezen. Sinds kort weet ik dat de Bordetella bronchiseptica bacterie, die een rol speelt bij kennelhoest van honden, wel degelijk ook bij fretten een longontsteking kan veroorzaken. Deze Bordetella bacterie is soms lastig te behandelen. Ook hierbij geldt dat het verstandig is om fretten bij een hond met kennelhoest uit de buurt te houden.

'''''Hondenziekte virus'''''
Het hondenziekte virus is vrijwel ''altijd fataal'' voor een fret. Het virus wordt overgebracht door besmette honden of besmette fretten. De aandoening geeft in eerste instantie klachten die erg lijken op een infectie van het griepvirus. Fretten die dit eerste stadium overleven overlijden vervolgens na een paar weken in de neurologische fase. Een behandeling is niet mogelijk.

Preventie doormiddel van een enting met het “Nobivac Puppy DP” vaccin werkt uitstekend. De eerste vaccinatie altijd herhalen na 3-5 weken, daarna jaarlijks herhalen. Het veld virus bleek bij de laatste Hondenziekte uitbraak niet aan te slaan bij fretten die tot 1,5 jaar daarvoor waren geënt.

De moraal van het verhaal is dat fretten erg gevoelige luchtwegen hebben en gemakkelijk besmettelijke virussen en bacteriën van de mens, hond en andere fretten kunnen overnemen. Om dit te voorkomen kunnen hoestende, kuchende, snotterende mensen, honden en andere fretten beter tijdelijk even uit de buurt van een gezonde fret blijven.

===Bijnierproblemen===

Door: Hanneke Roest, frettendierenarts.

'''De Frettenkliniek''' te Giessen

Bijnieren zijn twee kleine orgaantjes die vlak bij de nieren liggen, maar daar verder weinig mee te maken hebben. Ze produceren hormonen die belangrijk zijn voor de stofwisseling van het dier. Bij veel fretten vanaf 3 jaar leeftijd ontaarden de bijnieren. Deze ontaarde bijnieren zullen op een gegeven moment teveel geslachtshormonen produceren (androgenen, oestrogenen en progesteron). Deze overmaat aan hormonen maken het dier ziek.

Bij de meeste fretten wordt het bijnierprobleem in het beginstadium veroorzaakt door een goedaardige ontaarding. Bij enkele fretten kan zich hieruit uiteindelijk een kwaadaardige ontaarding (tumor) ontwikkelen.

'''''Ziekteverschijnselen'''''

Bij de meeste fretten wordt het bijnierprobleem in het beginstadium veroorzaakt door een goedaardige ontaarding. Bij enkele fretten kan zich hieruit uiteindelijk een kwaadaardige ontaarding (tumor) ontwikkelen.

'''''Symptomen''''' (in volgorde van frequentie van voorkomen):

* Kaalheid wordt het meest waargenomen, meestal min of meer symmetrisch op de romp, kop of aan de poten. Fretten kunnen vrijwel helemaal kaal worden. Niet verwarren met het "kale staarten syndroom" in de zomer waarbij alleen de staart kaal wordt.

* Droge, dunne vacht.

* Jeuk, dit is een enkele keer het enige wat de eigenaar aan het fretje merkt. Veel fretten hebben regelmatig last van jeuk zonder dat er sprake is van een bijnierprobleem. Blijft de jeuk echter aanhouden of wordt deze steeds erger dan kan bij een oudere fret wel degelijk sprake zijn van een afwijkende bijnier.

* Gezwollen vrouwelijk geslachtsorgaan bij een gesteriliseerd vrouwtje.

* Sexueel gedrag bij gecastreerde of gesteriliseerde fretten. B.v. een mannetje dat weer gaat dekken of een vrouwtje dat gaat slepen met andere fretten.

* Toegenomen lichaamsgeur. Door de geslachtshormonen neemt de vetsecretie van de huid toe.

* Minder speels, meer slapen.

* Gewichtsverlies

* Moeite met plassen bij mannetjes. Door de hormonen wordt de prostaat vergroot en deze drukt het lumen van de plasbuis dicht. Dit is een levensgevaarlijke situatie. Ook dit kan soms het enige verschijnsel zijn.

Niet alle verschijnselen zijn bij elke fret waarneembaar. Het kaal worden valt wel het meeste op en is bij 60% van de fretten met een bijnierprobleem aanwezig

[[bestand:Bijnier aandoening.jpg|300px]]

'''''Diagnose'''''

De diagnose wordt gesteld aan de hand van de symptomen, een uitgebreide buikpalpatie (het betasten van de organen in de buik) en bloedonderzoek. Voor dierenartsen die minder bedreven zijn in het palperen van de buik kan een echo van de buik nodig zijn. Echter, de bijnieren zijn meestal zeer klein en kleine afwijkingen zijn niet goed zichtbaar met
de echo. Ook kan de echo niet het verschil in hardheid en stevigheid aantonen wat ontstaat bij een beginnende afwijking.

'''''Hoe komt het dat fretten last hebben van ontaarde bijnieren?'''''

Er zijn aanwijzingen dat de hersenen (hypothalamus/hypofyse) bij het ouder wordende fretje hormonen gaan produceren die de bijnieren overmatig stimuleren. Door deze stimulatie gaan de bijnieren vervolgens te veel geslachtshormonen produceren. Deze overmaat aan geslachtshormonen maken het fretje ziek door hun inwerking op bijvoorbeeld de huid, geslachtsorganen, het beenmerg en de prostaat.

Aangezien de hormonen van de hersenen op beide bijnieren effect hebben, zijn meestal beide bijnieren aangetast. Vaak geven ze pas na elkaar problemen. Hierdoor zal na het verwijderen van een enkele bijnier bijvoorbeeld pas een jaar later de andere bijnier problemen gaan geven.

De oorzaak is helaas nog niet opgehelderd, maar er wordt wel onderzoek naar gedaan. De Universiteit van Utrecht bekijkt momenteel de rol van castratie/ sterilisatie van jonge fretten met betrekking tot het ontstaan van bijniertumoren.

'''''Wat is de beste behandeling?'''''

* Een '''hormoonimplantaat''': De beste behandeling van een bijnierprobleem is de (levenslange) behandeling met
implantaten.

* 2.Chirurgie: Chirurgie van de bijnier wordt in de Frettenkliniek alleen nog maar gedaan als het implantaat onvoldoende effect heeft. Of indien de aangetaste bijnier snel groeit en duidelijk veel groter wordt.

''N.B. Het is belangrijk dat deze operatie alleen wordt uitgevoerd door hierin gespecialiseerde dierenartsen welke over de juiste kennis en speciaal instrumentarium beschikken. De rechter bijnier zit namelijk vast aan de achterste holle ader. Het verwijderen van deze bijnier is een moeilijke procedure en kan bij onvoldoende ervaring of onjuiste chirurgietechniek tot dodelijke bloedingen of onvoldoende wegname leiden.''

'''''Het voorkomen van bijnierproblemen'''''

Op dit moment loopt een onderzoek aan de Universiteit te Utrecht waar door middel van hormoonimplantaten jonge
fretten zijn gecastreerd en gesteriliseerd. Het is te verwachten dat deze fretten later minder last krijgen van bijnierproblemen. Maar er is nog niets zeker en het onderzoek zal nog enige jaren duren.

Om bijnierproblemen te voorkomen is er ook de mogelijkheid om bij gezonde gecastreerde en gesteriliseerde fretten
een implantaat te zetten vanaf de leeftijd van 5 à 6 jaar.

[[bestand:Beginnende kaalheid bijnierprobleem.jpg|300px]]

''Een beginnende kaalheid op de rug boven de staartbasis bij een fret met een bijnierprobleem''

===Doofheid bij fretten===

Door: Hanneke Roest, frettendierenarts.

'''De Frettenkliniek''' te Giessen

[[Bestand:Doof fretje.jpg|300px]]

'''''Welke fretten zijn doof:'''''

1. Doofheid komt veel voor bij fretten met bijzondere witte aftekeningen zoals:

* De Panda fret: een volledig witte kop met vrijwel geen masker.
* De Blaze fret: witte vlekken of strepen op de kop.
* De Polkadot fret: witte vlekken over het gehele lichaam.
* De DEW (Dark Eye White) fret: een grotendeels witte fret (als een albino) met donkere ogen, soms met een donkere staart of een donkere streep over de rug.

Deze doofheid is ''aangeboren en erfelijk'' bepaald. De meeste dove fretten vallen binnen deze groep.

2. Doofheid komt voor bij fretten met een ernstige chronische ''middenoorontsteking'' door aantasting van het trommelvlies en/of de hier achter liggende gehoororgaantjes. Totale doofheid beiderzijds komt hierbij zelden voor. Meestal gaat het om een verminderde gehoorfunctie.

3. Doofheid kan een enkele keer ontstaan na het gebruik van bepaalde medicijnen zoals antibiotica die behoren tot de groep van de aminoglycosiden (oa. Gentamycine). Deze medicatie kan doofheid veroorzaken of het nu via tabletten, per injektie of direkt in het oor wordt gegeven. Ook het gebruik van oor-preparaten kunnen het binnenoor beschadigen als het trommelvlies niet intact is. Wees daar dus voorzichtig mee. Gebruik alleen oorzalven of -druppels die door de dierenarts zijn voorgeschreven.

[[Bestand:Doof fretje 1.jpg|400px]]

Blaze

[[Bestand:Doof fretje 2.jpg|400px]]

Dark Eyed White

[[Bestand:Doof fretje 3.jpg|400px]]

Panda

[[Bestand:Polka dot.jpg|400px]]

Polkadot

'''''Hoe ontstaat erfelijk bepaalde aangeboren doofheid:'''''

De witte aftekeningen zijn het gevolg van een mutatie in de cellen van de neurale kammen (“neural crest disorder”). Deze cellen zijn behalve voor de pigmentatie, ook verantwoordelijk voor andere belangrijke functies van het lichaam. Vroeg of laat kunnen er dan ook meerdere gezondheidsproblemen naar voren komen bij deze dieren.

Fretten met de genoemde witte aftekeningen kunnen geheel of gedeeltelijke doof zijn door het gebrek aan pigmentcellen vanuit de neurale kammen. Deze pigmentcellen spelen een rol bij de ontwikkeling van het gehoor. Op latere leeftijd kunnen zich bij deze dieren daarnaast ook makkelijker hartproblemen en maag-darmproblemen ontwikkelen doordat deze neurale cellen ook belangrijk zijn voor oa. de ontwikkeling van het hart, de grote bloedvaten en het perifere zenuwstelsel. Aanvankelijk werd gedacht dat het hierbij om het Waardenburg-syndroom ging, tegenwoordig is men er nagenoeg zeker van dat het om een mutatie in het KIT-gen gaat.

Niet '''alle''' fretten met bovengenoemde witte aftekeningen zijn doof. Dat hangt af van de mate waarin de mutatie in het KIT-gen tot expressie komt. Echter deze fretten dragen wel '''allemaal''' het gemuteerde gen met zich mee. Fokken met deze kleurafwijkingen is dan ook niet verstandig!

'''''Wat merk je aan een dove fret:'''''

Veel eigenaren hebben niet door dat hun fret doof is. Fretten reageren immers meestal op geluid zoals kleine kinderen… ze horen wat ze willen horen. Toch zijn er genoeg fretten die je bij hun naam kunt roepen, die dan gelijk opkijken en naar je toekomen. Echter veel fretten gaan gewoon door met waar ze mee bezig zijn. Als je goed oplet, kun je aan deze dove fretten merken dat ze schrikken als je ze van achteren onverwacht benaderd. Dove fretten kunnen eventueel ook sneller bijten als ze schrikken van een aanraking.

Dove fretten maken vaak andere geluiden dan horende fretten. Als ze opgewonden of geschrokken zijn kunnen ze soms een veel heftiger en luider geluid maken dan je zou verwachten. Hissen is meestal een teken van onbehagen bij een fretje. Maar een dove fret kan dat geluid maken terwijl hij gewoon door de kamer loopt of aan het spelen is.

Hun vocale communicatie naar andere fretten wordt vaak door de andere fretten niet begrepen en zelf horen ze natuurlijk ook niet wat een andere fret hun “verteld”. Dat kan enige verwarring bij beide partijen veroorzaken. Soms leidt dit tot een meer in zichzelf terug getrokken doof fretje dat zijn eigen gang gaat binnen de groep maar het kan ook zijn dat ze zich aanpassen en goed functioneren in een groep. Een doof fretje kun je meestal goed (aan een tuigje) mee naar buiten nemen, ze schrikken niet van alle harde geluiden en lopen meestal al snuffelend gezellig met je mee.

'''''De diagnose:'''''

De dierenarts kan alleen de uitwendige gehoorgang inspecteren met een oorkijker. Het is niet mogelijk om verder dan het trommelvlies te kijken. Indien er langdurig een ernstige oormijtinfectie aanwezig is er een redelijke kans dat het diertje ook een chronische middenoorontsteking heeft. Dit kan in enkele gevallen tot gehoor beschadiging leiden. De aangeboren erfelijke doofheid komt echter veel meer voor en is te vermoeden door het uiterlijk van de fret.

In een vreemde omgeving zoals een dierenartsen praktijk zal een fret niet gemakkelijk op doofheid te testen zijn. Het diertje is zo bezig met nieuwe indrukken en geuren dat hij waarschijnlijk zelfs niet eens op harde geluiden reageert. Daarom kan een fretje het beste thuis getest worden. Let op, een fret kan ook reageren op trillingen en luchtverplaatsing zoals dat gebeurt bij op de vloer stampen of in de handen klappen. Neem een bel, een klikker, een toeter of iets dergelijks en houd het achter je rug. Op het moment dat het fretje bij je vandaan loopt laat je het geluid horen en bekijk je of het diertje op een of andere manier een reactie geeft. Wissel hoge met lage geluiden af. Het kan zijn dat het fretje wel hoge tonen maar geen lage tonen hoort.
Op internet staat een leuk filmpje over de reactie van een horende en een dove fret op het aanzetten van een stofzuiger. Zie:

{{#ev:youtube|uNpHtJW4GCA}}

De ''BAER-test'' (Brainstem Auditory Evoked Response) is een zekere manier om de functie van het gehoor te testen. Gekeken wordt of er in de hersenen reacties optreden bij het aanbieden van geluidsprikkels aan ieder oor afzonderlijk.
Het fretje wordt licht onder narcose gebracht zodat het diertje het toelaat dat er twee dunne electroden worden geplaatst bij de beide oren en eentje midden op het voorhoofd. Daarna krijgt het diertje een dopje in één oor waaruit de "clicks" komen via de computer. Door middel van de electroden wordt gekeken of de hersenen reageren op deze geluiden. Is dit het geval, dan weet men dat het signaal de weg van lucht, trommelvlies, gehoorbeentjesketen, zenuwsensors in het slakkenhuis en gehoorzenuw in ieder geval met succes heeft doorlopen.

[[Bestand:Bear test.jpg|400px]]

De BAER-test

'''''De behandeling:'''''

Er bestaat geen behandeling voor doofheid. Maar een dove fret kan een goed leven hebben mits er rekening wordt gehouden met de handicap. Benader deze fretten liefst van voren zodat ze handelingen als oppakken en aanraken aan zien komen. Om deze fretten te leren bij je te komen kun je visuele signalen gebruiken zoals het schijnen met een zaklamp. Ook kun je de trillingen van de vloer gebruiken als je erop stampt.
Op internet staan prachtige verhalen (voornamelijk in het Engels) over hoe eigenaren omgaan met een doof fretje……

===Insulinomen===

Door: Hanneke Roest, frettendierenarts.

'''De Frettenkliniek''' te Giessen

Dit is een ziekte die regelmatig voorkomt bij fretten boven de leeftijd van 3 jaar. Insulinomen zijn kleine tumortjes in de alvleesklier. In de alvleesklier wordt insuline gemaakt. Insuline is een hormoon dat nodig is om het suiker (glucose) in het bloed beschikbaar te maken voor de lichaamscellen.

Bij tumortjes van de alvleesklier (insulinomen) wordt een te grote hoeveelheid insuline geproduceerd waardoor het suikergehalte in het bloed te laag wordt. De hersenen zijn voor hun functioneren afhankelijk van het suikergehalte in het bloed en krijgen problemen met hun energievoorziening als het bloedsuiker te laag wordt. Het lichaam zal via correctiemechanismen het bloedsuikergehalte kunstmatig op niveau proberen te houden. Hierdoor kan na het optreden van de eerste verschijnselen, het soms dagen of weken duren voordat u als eigenaar opnieuw iets aan uw fretje opmerkt. De aandoening wordt vaak niet op tijd onderkend. De symptomen worden door de eigenaar nogal eens als passend bij de leeftijd beschouwd.

'''''Oorzaak'''''

De belangrijkste oorzaak voor het ontstaan van insulinomen is naar de huidige inzichten een langdurige overstimulatie van de alvleeskliercellen door een overmaat aan suikers en koolhydraten in de voeding. Kattenvoer, vooral de goedkopere soorten maar ook de meeste frettenvoeders bevatten vaak teveel koolhydraten. Rozijntjes zitten vol (natuurlijke) suikers.

'''''Symptomen'''''

De eerste verschijnselen die in periodieke aanvallen voorkomen zijn:
* Staren in de ruimte gedurende een paar seconden. Het fretje is zich even niet bewust van de omgeving.
* Zwakte van de achterhand waardoor het achterlichaam kan omvallen.
* Verminderde activiteit met veel slapen is een veel gehoorde klacht.
* Gewichtsverlies komt regelmatig voor.
* Moeilijk wakker worden na het slapen.
* Speekselen en met de pootjes aan de bek krabben kan voorkomen ten gevolge van de misselijkheid die ontstaat door het te lage bloedsuiker gehalte.

De periodes tussen de aanvallen kunnen dagen of weken duren. Echter naarmate de ziekte langer bestaat krijgen we te maken met:
* Zeer sloom zijn, wat zich uit in het wel erg veel slapen.
* Ernstige vermagering.
* Toevallen, coma en sterfte.
Plotselinge sterfte zonder veel voorafgaande symptomen is mogelijk.

'''''Diagnose'''''

Als het bloedsuiker(glucose) na 4 uur vasten onder de 4 mmol/l komt in combinatie met de hierboven beschreven ziekteverschijnselen dan is een fret sterk verdacht van de aanwezigheid van insulinomen. Door uitsluiting van andere oorzaken van een laag bloedsuikergehalte kan de dierenarts de diagnose vervolgens met vrij grote zekerheid stellen. De tumortjes zijn te klein om op een echo zichtbaar te maken of om door de dierenarts te voelen in de buik.

'''''Behandeling'''''

''Chirurgie:''

De beste behandeling bestaat uit het chirurgisch verwijderen van de kleine tumortjes in de alvleesklier (voor een goed resultaat is ervaring van de dierenarts met deze operatietechniek een vereiste). Toch is het helaas zo dat een operatie het probleem niet voor altijd oplost. De operatie vermindert de progressie van de ziekte wel degelijk, maar op andere plaatsen in de alvleesklier ontstaan in de loop van de tijd weer opnieuw kleine tumortjes. In het gunstigste geval is uw fretje 2-3 jaar klachtenvrij zonder dat er medicijnen gegeven hoeven te worden. Maar een deel van de fretten hebben al eerder weer problemen waarna een medicinale therapie gestart wordt. De dosering van de medicamenten is dan gelukkig wel lager dan zonder chirurgie.

''Medicinale behandeling:''

Corticosteroïden als prednison en dexamethason hebben het vermogen om het bloedsuikergehalte te verhogen. Proglycem (diazoxide) is een insuline-remmer en kan ook ingezet worden. Deze medicijnen doen echter niets aan de groei van de tumoren. Nadeel van deze medicamenten is dat ze slecht zijn voor het slijmvlies van het maagdarmkanaal. De overlevingsduur met alleen medicijnen is significant lager dan met chirurgie en later aanvullend medicatie.

'''''Voeding:'''''

* Frequente maaltijden zijn belangrijk.
* Het is noodzakelijk om eiwitrijk voer van goede kwaliteit te voeren.
o Prooidiervoeding bevat de juiste concentraties voedingsnutrienten. Niet elke oudere fret is echter meer geschikt voor deze voeding.

o KVV (Kompleet Vers Vleesvoeding) als Carnibest of Haaks Barf zijn goede bronnen van dierlijk eiwit. Niet elke fret oudere fret is echter meer geschikt voor deze voeding met rauw vlees.

o Totally Ferret, Orijen en/of Eukanuba of Hill's kitten brokjes zijn de betere brokvoeders.
* Daarnaast kunt u het fretje 1x daags extra smakelijk eiwit voorzetten in de vorm van Hill's A/D blikvoeding of Royal Canin Convalescence Support Instant Diet (het Waltham papje). Geef het niet koud maar smakelijk lauwwarm!
* Geef géén suiker bevattende voedingsmiddelen zoals koekjes, rozijntjes, Nutrilon Soya ed. Deze stimuleren de afgifte van insuline.

Het is bij deze patiënten belangrijker '''dat''' ze eten dan '''wat''' ze eten. Dus wees voorzichtig met het overschakelen naar een nieuwe voeding.

'''''Wat te doen als een fret plots zeer zwak wordt of een toeval krijgt:'''''

Indien een oudere fret een toeval krijgt is dat vaak ten gevolge van een "hypo". Dat betekent dat door het te lage bloedsuikergehalte een probleem ontstaat voor de hersenen. Het dier valt om en gaat “stuipen”. Voordat de dierenarts gebeld wordt is het beter eerst iets te ondernemen; druivensuiker (in poedervorm) kan met een theelepeltje in de bek worden gegeven en wordt al door het mondslijmvlies opgenomen zodat het fretje eventueel niet hoeft te slikken. Een half theelepeltje is meestal ruim voldoende en binnen een 1/2 uur en soms al na 5 minuten voelt het diertje zich een stuk beter.

Bij lichte aanvallen is Nutri-plus gel, Calo-ped of Ferretvite nog beter. Deze bevatten ook vetten waardoor het bloedsuikergehalte beter op peil blijft. Als de fret weer in staat is om te eten kan het beste smaakvol eten aangeboden worden om een tweede dip te voorkomen.

===Hartaandoeningen bij de fret===

Door: Hanneke Roest, frettendierenarts.

'''De Frettenkliniek''' te Giessen

'''Is mijn fret een hartpatiënt?'''

Deze vraag zul je jezelf in de toekomst misschien een keer gaan stellen want een deel van de fretten krijgt (net zoals de mens, hond en de kat) helaas op oudere leeftijd te maken met een minder goed functionerend hart. Hartaandoeningen en hartfalen komen regelmatig voor vanaf 4 jaar leeftijd.

'''''Welke hartaandoeningen kan een fret krijgen.'''''

De hartaandoeningen van de oudere fret zijn grofweg te verdelen in:

* 1. '''DCM = Dilatoire Cardiomyopathie.'''

Cardiomyopathie is Latijns voor hartspierziekte. Bij deze hartaandoening is de hartspier niet meer in staat om voldoende effectief te kunnen samentrekken. Het hart is als het ware uit gelubberd. De elasticiteit is eruit. Daardoor wordt het bloed niet goed genoeg rond gepompt met als gevolg dat er bloed (vocht) in de longen, rond de longen of in de buikholte kan achterblijven.

* 2. '''HCM = Hypertrofische Cardiomyopathie.'''

Hierbij is de hartspier naar binnen toe verdikt. Uiteindelijk is hierbij onvoldoende ruimte in het hart om het bloed effectief rond te pompen.

[[Bestand:Hartaandoeningen.jpg|300px]]

* 3. '''Andere hartafwijkingen waarbij ritme stoornissen ontstaan.'''

Een aritmie wordt veroorzaakt door bijvoorbeeld een afwijkende hartfrequentie, een afwijkende impulsformatie, een verstoorde impuls geleiding (bv een hartblok) of een combinatie van deze oorzaken.

* 4. '''Lekkage van de hartkleppen.'''

De hartkleppen kunnen bijvoorbeeld ontstoken zijn geraakt vanuit een ontsteking elders in het lichaam. Hierdoor sluiten ze minder goed en kunnen daardoor wat gaan lekken. Hoewel dit bij oudere fretten wel vaker voorkomt leidt dit meestal niet tot grote problemen.

'''''Wat zijn de klachten bij deze fretten.'''''

Fretten die problemen krijgen met hun hart kunnen de volgende symptomen gaan vertonen:

* Een ''verminderde activiteit'' kan een eerste symptoom zijn. Het fretje slaapt meer en is minder speels.

* Sommige fretten eten slecht en ''verliezen gewicht''.

* Een te snelle of zware ''ademhaling''. Dit is het begin van de vochtstapeling in de longen.

* '' Hoesten en/of benauwdheid'' kan ontstaan doordat zich nog meer vocht ophoopt in of rond de longen.

* Een ''dikke buik'' met daarbij een toename in gewicht kan ontstaan indien er zich vocht ophoopt in de buikholte. De buik kan hierbij soms enorm in omvang toenemen.

* ''Aanvallen van zwakte'' waarbij het diertje zwabberend loopt en af en toe door de pootjes zakt.

* '' Plotse sterfte'' is mogelijk zonder dat het dier veel symptomen liet zien. Hierbij is het dier in acuut hartfalen gekomen.

* Een acuut optredende '' verlamming'' van de achterpoten of enkele achterpoot kan ontstaan door een trombo-embolie. Bij hartpatiënten bestaat namelijk het risico op klontering van het bloed. Kleine stolsels kunnen vervolgens vastlopen in de nieren of de vertakkingen van de grote lichaamsslagader naar achteren.

Oudere fretten kunnen ''na een operatie'' plots klachten krijgen van hun hart, meestal openbaart zich dit binnen een week na de operatie. Tot de operatie kon het zieke hart het vaak nog net “rond krijgen”. Na de operatie gaat het dan mis door de extra belasting van het hart en vaatstelsel tijdens de operatie.
In de zomer, met warm weer, hebben hartpatiënten het vaak moeilijker en zijn de klachten meestal duidelijker.

'''''Hoe weet ik dat mijn fret een hartaandoening heeft.'''''

De diagnose is niet altijd gemakkelijk te stellen door de dierenarts. Het verschil met bijvoorbeeld een ernstige longontsteking of longtumor kan erg lastig zijn. Fretten hebben lang niet altijd een ''hartruis''. Vaak is wel een verhoogde hartslag aanwezig. De ''hartslag'' is verhoogd omdat het hart toch nog zo veel mogelijk bloed wil rondpompen. Om de benodigde hoeveelheid rond te pompen is het nodig dat het hart harder gaat werken en dus vaker moet pompen.
Er zal meestal een ''röntgenfoto'' van het fretje worden gemaakt . Op een röntgenfoto is het hartje bij DCM duidelijk vergroot, bij HCM heeft het hart een normale grootte. Een röntgenfoto is ook belangrijk voor het opsporen van vocht in of rond de longen of in de buikholte.

Indien er vocht rond de longen aanwezig is kan een ''punctie'' van de borstholte en onderzoek van het punctaatvocht ook een belangrijke aanwijzing zijn voor een hartprobleem. Dit kan doorslaggevend zijn om een ernstige longontsteking uit te sluiten.

Een ''hartfilmpje (ECG)'' geeft ook nadere informatie, met name bij de ritme stoornissen is dit heel belangrijk. Gelukkig laten de meest fretten het maken van een ECG goed toe.

[[Bestand:ECG.jpg|300px]]

ECG bij de fret

''Echografie'' kan belangrijk zijn indien er twijfel is over het soort hartaandoening en de daarvoor te gebruiken medicatie. Het goed interpreteren van het kleine hartje van de fret is erg moeilijk. Ik heb daarom een sterke voorkeur voor de cardiologe Nicole van Israël in België [http://www.acapulco-vet.be].

'' Bloedonderzoek'' in verband met de nierfunctie en elektrolyten huishouding wordt meestal pas in een later stadium gedaan om de effecten van de medicatie op het dier te meten.

'''''Hoe kan een fret met een hartaandoening behandeld worden?''''''

De schade aan het hart is onomkeerbaar en medicatie is dan ook levenslang. De medicatie zal echter zeker in het begin maar ook later nog bijgesteld moeten worden naar de behoeften van het dier. Ik noem dat de “fine-tuning”. Daarom is het erg belangrijk dat hartpatiënten regelmatig op controle komen om de medicatie steeds weer aan te passen aan huidige situatie. De juiste behandeling van een hartprobleem bestaat uiteindelijk altijd uit een combinatie van meerdere medicijnen.

'''''Heeft het wel zin om een hartpatiënt te behandelen?'''''

Absoluut! Er zijn heel wat fretten in Nederland die op hartmedicatie staan en een goed leven hebben. Fretten reageren namelijk over het algemeen erg goed op de behandeling met de juiste medicijnen.
Als de aandoening op tijd wordt onderkend kunnen fretten (met medicatie) nog gedurende enkele jaren een goed leven leiden Wordt een hartfalen in een laat stadium ontdekt dan kan het leven slechts voor een paar weken of hooguit een paar maanden (op een prettige manier) worden verlengd.

Ernstig benauwde fretten kunnen na medicatie weer helemaal herstellen en zelfs fretten waarbij de achterpoten niet meer functioneren hebben hier gelukkig meestal maar tijdelijk last van en lopen binnen 2 weken weer.

Natuurlijk komt er een moment dat aanpassing van de medicatie niet meer helpt en dan is het onze verantwoordelijkheid om hier op de juiste manier op te reageren. Eigenlijk is het net als bij mensen. Hartpatiënten kunnen gelukkig met de huidige medicijnen een prima leven leiden…….. maar natuurlijk heeft niemand het eeuwige leven.

===Huidaandoeningen===

'''Hotspots'''

Hotspots zijn kleine natte huidontstekingen die ronde vurige plekken op de huid geven, veelal achter op de rug. Over het algemeen zie je deze hotspots bij fretten met een bijnier probleem of een chronische maagaandoening.
Sommigen schrijven het echter toe aan een allergische huidaandoening door o.a. voedselallergie.

Het probleem ontstaat vaak in zeer korte tijd. Doordat de plek jeukt zal de fret eraan gaan krabben en bijten en ontstaat er door wondvocht in de meeste gevallen een korstje op de huid en in de vacht.
Je fret kan zich er ook ziek bij voelen en zich een paar dagen rustiger of juist wat nerveus door gedragen. Doordat zelftrauma een grote rol speelt in de ontwikkeling van hotspots worden zij ook wel pyotraumatische dermatritis genoemd.

Aan deze aandoening is niet veel te doen. Wanneer het tijdig ontdekt wordt kun je proberen te voorkomen dat het dier eraan gaat krabben of bijten. Ook kan de vacht een beetje worden weg geknipt zodat korstvorming gedeeltelijk wordt voorkomen.
Soms kan gebruik van een ontstekingsremmende crème verlichting geven.
Een hotspot verdwijnt uiteindelijk vanzelf weer, meestal na ongeveer een week. Toch komt de hotspot in de meeste gevallen ook weer terug op dezelfde plek.

[[Bestand:Hotspotplekje.jpg|300px]]

hotspot

'''Longworm'''

Onlangs is in Nederland tijdens een sectie bij een fret longworm (Aelurostrongylus Abstrusus) gevonden. Het is een haarvormige worm van ongeveer 7 tot 10 mm die voornamelijk bij de kat is aangetoond. Longwormen bij fretten zouden veel vaker kunnen voorkomen dan tot nu toe gedacht werd.

Afbeelding

Fretten kunnen zich besmetten door het eten van met longworm larven besmette slakken of door het eten van (wilde) muizen, vogels of kikkers die deze slakken hebben gegeten.
De door de fret opgegeten larven doorboren de darmwand en gaan via de bloedbaan naar de longen. Daar worden ze volwassen en beginnen na 4 weken met het produceren van eitjes. Deze eitjes komen uit in de longblaasjes waarna de larven worden opgehoest en doorgeslikt en via de ontlasting weer in de buitenwereld komen. De larfjes kunnen worden opgenomen door kikkers, slakken, kleine knaagdieren en vogels, waar ze zich verder ontwikkelen tot besmettelijke larfjes die weer door een volgende fret of kat kunnen worden opgenomen. Zes weken na een infectie kunnen bij katten de eerste larfjes dan weer in de ontlasting gevonden worden.

Verschijnselen
Waarschijnlijk verloopt een infectie met longworm meestal subklinisch. Dat wil zeggen dat de fret er geen verschijnselen van heeft. Sommige fretten kunnen wel klachten krijgen. Deze klachten passen vaak bij keelontsteking en bronchitis verschijnselen, zoals hoesten en kokhalzen. Bij lichamelijk onderzoek is de keel vaak gevoelig. Er kan veel slijm worden opgehoest.

Diagnose
Bij fretten die hoesten kunnen longfoto’s worden gemaakt maar daar veel fretten afwijkingen in de longen vertonen is dit niet bewijzend. Met onderzoek van de ontlasting is de diagnose wel met zekerheid te stellen.
Verse ontlasting wordt ingezet in een zogenaamde Baermann test. Hierbij wordt gekeken of er larfjes in de ontlasting zitten. Vals negatieven uitslagen kunnen voorkomen doordat de fret al klachten heeft voordat de volwassen wormen eitjes hebben gelegd of omdat de larven niet elke dag via de ontlasting worden uitgescheiden. Daarom is het verstandig om een aantal keren deze test te laten uitvoeren. Ook is het mogelijk om larven aan te tonen in sputum monsters die onder narcose uit de keel of luchtpijp worden verkregen.

Afbeelding

Behandeling
Longworminfecties bij de kat en fret zijn heel goed te behandelen met een ontwormmiddel. Een pipet Advocate® voor de kleine kat, kan in de nek van de fret gedruppeld worden en is voldoende. De in de longen aanwezige wormen worden hierdoor gedood. Het duurt een paar weken voor het hoesten is verdwenen. Fretten die buiten komen en (naakt)slakken eten kunnen het beste preventief 2x per jaar worden behandeld met dit middel

--------------------------------------------------------------------------------

Gesloten onderwerp

'''Huidtumoren'''

Huidtumoren komen bij fretjes van middelbare leeftijd regelmatig voor, maar soms ook op jongere leeftijd. Gelukkig zijn ze over het algemeen goedaardig. Sommige tumoren kunnen ulcereren waardoor een zwarte korst op het tumoroppervlak ontstaat. Omdat ze meestal weinig verheven zijn, lijken de plekjes soms meer op exceemplekken. Jeuk is soms aanwezig. Huidtumoren kunnen het beste chirurgisch verwijderd worden en vervolgens histologisch worden onderzocht.

Ze lijken soms te verdwijnen maar als je goed kijkt en voelt blijft er altijd een verdikking van de huid voelbaar. Weken later kan het plekje weer gaan ulcereren en een korstje vormen. Soms hebben fretjes hier jeuk aan maar lang niet altijd. Het zijn kleine mastcel tumoren. Bij honden zijn deze tumoren vaak kwaadaardig. Bij fretten meestal niet. De behandeling voor jonge, gezonde fretten is het chirurgisch verwijderen van het tumortje. Bij oudere of zieke dieren kan soms beter afgewacht worden.

===Lymfoom===

Door: Hanneke Roest, frettendierenarts.

'''De Frettenkliniek''' te Giessen

Na de endocriene tumoren is lymfoom een van de meest voorkomende tumoren bij de fret. Bij jonge fretten onder de leeftijd van 1-2 jaar heeft de ziekte vaak een snel verloop. De meest voorkomende vorm bij deze jonge dieren is “mediastinaal lymfoom” in de borstholte, waar¬bij de zwezerik snel groeit en door zijn grote volume de longen wegdrukt. Bij oudere dieren komt meestal de “multicentrische” vorm van lymfoom voor, met aantasting van uitwendige en inwendige lymfeklieren en inwendige organen. Bij oudere dieren verloopt de ziekte meer chronisch.

'''''Symptomen'''''

Bij jonge dieren met “mediastinaal lymfoom” ontstaat vaak een plotselinge benauwdheid, eventueel voorafgegaan door slecht eten, gewichtsverlies en luste-loosheid. Hoesten en het opbraken van voedsel kunnen eveneens optreden. Bij de “multicentrische” vorm van oudere dieren hangen de klachten af van de organen die betrokken zijn bij deze ziekte. Aspecifieke, vage symptomen als slecht eten, vermageren en lusteloosheid zijn vaak aanwezig. Andere mogelijke symptomen zijn chronische diarree, braken, milde benauwdheid, geelzucht, zwakte in de achterhand.

'''''Diagnose'''''

Bij jonge dieren is röntgenologisch voorin de borstholte een massa zichtbaar die zich behoorlijk naar achteren kan uitbreiden. Een weefselonderzoek van een biopt met een dunne naald uit de borstholte is bewijzend.
Bij oudere dieren kunnen vergrote uit- en inwendige lymfeklieren voelbaar zijn.
Röntgenfoto’s en een echo van de buik kunnen nadere informatie geven. Uiteindelijk geeft weefselonderzoek pas de juiste diagnose. Dunne naald aspiratiebiopten van deze vergrote lymfeklieren zijn door de patholoog niet op een goede manier te beoordelen en kunnen makkelijk verkeerd geïnterpreteerd worden. Beter is het om de lymfeklier in zijn geheel te verwijderen en op te sturen voor onderzoek.

[[Bestand:Opgezette klieren fret.jpg|300px]]

Vergrote kaak lymfeklieren

'''''Behandeling'''''

De behandeling kan bestaan uit het verstrekken van corticosteroïden of chemotherapie. Met corticosteroïden (Prednison) wordt een vaak tijdelijk goed resultaat bereikt. Chemotherapie vereist een intensieve begeleiding en is ook niet genezend. Fretten met lymfoom zijn gevoeliger voor allerlei infecties, antibiotica kan daarom ook nuttig zijn en een tijdelijk herstel geven.

'''''Prognose'''''

Bij jonge dieren is de ziekte vaak snel fataal. Oudere dieren kunnen langdurig ziek zijn met goede periodes afgewisseld door periodes waarin de fret zich ziek voelt. Uiteindelijk is de prognose slecht.

===Maagdarmaandoeningen===

Door: Hanneke Roest, frettendierenarts.

'''De Frettenkliniek''' te Giessen

De meeste fretteneigenaren hebben wel een fret meegemaakt met afwijkende ontlasting, al dan niet langdurig. Ook plotselinge sterfte bij jong volwassen fretten heeft vaak te maken met een maagdarmprobleem. Het is een van de meest behandelde aandoeningen in de “Frettenkliniek”.
De allerbelangrijkste maagdarmaandoening van de fret is de ''Helicobacter gastritis'' (= maagontsteking). Van daaruit kunnen diverse andere problemen van de spijsverteringsorganen veroorzaakt worden. Het ontstaan van haarballen, secundaire darminfecties, coccidiose bij volwassen dieren, alvleesklier-, lever- en galwegontstekingen zijn vaak te herleiden tot het primaire probleem in de ontstoken maag.

Medicijnen als prednison en alle pijnstillers geven bij langer gebruik bijna altijd problemen doordat zij het maagdarm slijmvlies beschadigen. Zij kunnen daarom beter slechts voorzichtig en in lage dosering worden gegeven. Een combinatie van deze twee medicijnen tegelijkertijd kan beter slechts in uiterste noodzaak bij de fret worden ingezet.

'''''Symptomen'''''

Lang niet alle fretten hebben dezelfde symptomen bij een bepaalde aandoening. Ook kunnen diverse symptomen ook passen bij andere aandoeningen dan die van het maagdarmkanaal. Dat maakt het soms erg lastig voor de dierenarts om de klachten van de fret goed te interpreteren.
Sommige fretten hebben een verminderde of wisselende eetlust. Vaak is de activiteit van het diertje verminderd en is het minder speels. Soms ook is het fretje echter weer erg onrustig en hyperactief. Er zijn fretten die bijterig worden naar hun eigenaar of naar andere fretten. “Plat liggen” komt regelmatig voor, de fret zakt even door de poten tijdens het lopen en heeft een wat starende blik in zijn ogen. Hij heeft even buikpijn. Even later loopt hij weer door alsof er niets aan de hand is. Fretten braken niet gemakkelijk dus als ze braken dan is er meestal iets aan de hand.

[[Bestand:Buikpijn Sanne.jpg|300px]]

Buikpijn

[[Bestand:Misselijk-maagpijn Pudding.jpg|300px]]

Misselijk/buikpijn. Let op de combinatie van platliggen en geknepen oogjes.

{{#ev:youtube|o7an7TczM0w}}

Dit fretje heeft duidelijk last van buikpijn.

Fretten met maagdarmproblemen hebben vaak afwijkende ontlasting. Deze kan breiig van consistentie zijn, te dun als koeienvlaai of zelfs waterdun. De ontlasting kan veel “zaadjes” bevatten ten gevolge van onvoldoende opname van voedingsstoffen. Soms is er slijm met eventueel rood bloed aanwezig. Vaak wordt er al dan niet tijdelijk een groene kleur gezien. Deze ontstaat als de ontlasting te snel door het darmkanaal gaat en is een teken dat de darmen “geïrriteerd” zijn. Als de ontlasting zwart, plakkerig en er als teer uitziet, betekend dat meestal een bloeding in het voorste deel van het maagdarmkanaal. Fretten die prooidier eten kunnen ook zwarte ontlasting hebben maar die is meestal meer gevormd en niet plakkerig. Als er onvoldoende gal bij de ontlasting komt kan deze een creme kleurige pasteuze vorm aannemen.

In de loop van de tijd valt het diertje langzaam maar zeker af en wordt de vacht dunner en dof. Vaak zijn er tekenen van misselijkheid. Vooral na het eten. Smakken, met de pootjes aan de bek krabben, speekselen en tandenknarsen zijn duidelijke misselijkheids tekenen. Ook aan lappen, tapijt of andere stoffen materiaal bijten kan een teken van misselijkheid zijn. Sommige fretten hebben een dikke wat opgeblazen buik meestal gecombineerd met stinkende ontlasting.

{{#ev:youtube|mJrhcLn1WYQ}}

'''''Diagnose'''''

Voor het stellen van een juiste diagnose is het verhaal van de eigenaar (de ''anamnese'') over de huisvesting, de voeding en de klachten die het diertje laat zien erg belangrijk. Sommige klachten die het diertje vertoond worden niet als afwijkend beoordeeld door de eigenaar terwijl dat wel het geval is.

Bij het ''klinisch onderzoek'' is het palperen (doorvoelen) van de buik van veel betekenis. Daarmee kunnen pijnlijke plekken in de buik opgespoord worden. Bij veel van deze fretten is de grote buiklymfeklier vergroot en pijnlijk. Soms is voor in de buik de maaglymfeklier te voelen als een harde en pijnlijke dikte. Deze klieren zijn de “opruimorganen” bij problemen in het maagdarmkanaal. Fretten met een ernstige maagontsteking of een maagzweer zijn meestal erg gevoelig voorin de buik waar de maag gelegen is. Ook als de lever ontstoken is kan dit meestal gevoeld worden doordat de lever dan groter, harder en pijnlijk is bij het palperen. Een obstructie in de darm of een tumor is meestal in de buik te voelen als een harde, vaak pijnlijke dikte in het midden en achterste deel van de buik.

Bij veel fretten is de milt vergroot. Bij weefselonderzoek blijkt het meestal om een goedaardige vergroting te gaan. De milt reageert namelijk vooral op ontstekingen in de buik en in het bijzonder op een Helicobacter infectie van de maag. Het verwijderen van een grote milt is dan ook niet heel zinvol tenzij deze milt zo groot is geworden dat hij een mechanische belemmering vormt voor het diertje.

Met ''bloedonderzoek'' kan soms een verhoging van de ontstekingscellen aangetoond worden. Bij ernstige maagdarm klachten kan het protein-loosing syndroom optreden waarbij het eiwit gehalte in het bloed verlaagd is. Ook het aantal rode bloedcellen kan verlaagd zijn ten gevolge van bloedverlies via het maag-darmkanaal of vanwege een onvoldoende aanmaak bij langer bestaande problemen. De leverenzymen kunnen verhoogd zijn bij problemen met de lever. Bij chronische patienten kan het zinvol zijn om het Vitamine B12 gehalte in het bloed te bepalen.

Ontlasting onderzoek is nuttig om coccidiose en Giardia infecties aan te tonen. Deze worden meestal alleen gezien bij jonge fretten en op plaatsen waar veel fretten bij elkaar worden gehouden. Een bacteriologisch onderzoek van de ontlasting kan een enkele keer ook nuttig zijn.

Op de ''röntgenfoto'' kunnen vreemde voorwerpen in de maag (haarballen, stukjes rubber, oordopjes!) zichtbaar gemaakt worden. Ook kan het vermoeden op een obstructie in de darm meestal bevestigd worden. Lever, nieren en blaas maar ook hart en longen kunnen goed in beeld gebracht worden. Met een ''echo'' is de inhoud van de maag wat minder goed zichtbaar te maken maar een obstructie in de darm weer wat beter dan met de rontgenfoto.

Voor een definitieve diagnose van een langdurige maagdarmprobleem zijn meestal ''maag en/of darmbiopten'' nodig. Dat is uiteraard niet zo heel makkelijk te doen dus wordt er over het algemeen uitgegaan van een waarschijnlijkheidsdiagnose en daarvoor een behandeling ingezet. Indien de problemen blijven bestaan is een “kijkoperatie” vaak zinvol en kunnen maag- en darmbiopten worden genomen. Deze biopten worden vervolgens naar een patholoog opgestuurd die onder de microscoop de stukjes weefsel kan beoordelen en informatie geeft over het aanwezig zijn van bijvoorbeeld ontsteking of tumoren.

'''''Specifieke maagdarm aandoeningen'''''

*'''Helicobacter maagontsteking'''

Met een recent onderzoek onder Nederlandse fretten bleek dat bij 80% van de fretten de Helicobacter Mustelae bacterie in de maag kon worden aangetoond. In eerder Amerikaans onderzoek was dit percentage veel hoger en werd hij aangetoond bij alle onderzochte dieren. De bacterie wordt overgedragen door besmette ontlasting. Waarschijnlijk worden pups al in het nest besmet. De bacterie kan in de maag van de fret een ''chronische maagontsteking'' (vooral bij oudere fretten) maar ook een acute maagontsteking met zelfs [u]maag- en darmzweren[/u] veroorzaken. Niet elke fret heeft veel last van deze infectie. Maar een maagzweer is een van de belangrijkste doodsoorzaken bij jonge fretten. Stress en verkeerde voeding zijn de belangrijkst predisponerende factoren.

Stress is mogelijk ten gevolge van een andere fret. Fretten zijn territoriale dieren en een andere fret kan, zonder dat de eigenaar het zich bewust is, een belangrijke stressfactor zijn. Stress kan ook ontstaan ten gevolge van andere huisvesting, een andere chronische ziekte of onvoldoende “enrichment” of afleiding. Wat betreft de voeding moeten we ons realiseren dat de fret een prooidier eter is. Een strikte vleeseter. Frettenbrokjes bevatten vooral veel plantaardige eiwitten en vezels. Daar is het maagje van de fret eigenlijk niet voor gemaakt.

*'''Vreemd voorwerp in het maagdarmkanaal'''

Jonge fretten onder de leeftijd van 1 jaar kauwen nogal eens op allerlei zacht materiaal zoals zacht rubber, zacht plastic en latex. Stukjes hiervan worden dan doorgeslikt en komen in de maag. Deze kunnen soms maanden in de maag blijven zitten. Bij oudere fretten zijn het vaak haarballen die zich in de maag vormen door het likken aan de vacht. Als de maag minder goed zijn werk doet zoals bij een chronische ontsteking, kunnen de haren te lang in de maag blijven en daar gaan klitten. De symptomen die deze fretten vertonen zijn vaak vaag. Pas als het voorwerp vastloopt in het (veel dunnere) darmkanaal is het fretje acuut ziek met hevige buikpijn en uitdroging. Vaak sterft het fretje binnen 2 dagen als er niet op tijd wordt ingegrepen. De behandeling varieert van laxeren tot direct chirurgisch ingrijpen.

[[Bestand:3. Haarbal uit maag.jpg|300px]]

Haarbal uit de maag

*'''Darmontsteking'''

Een darmontsteking kan veroorzaakt worden door diverse virussen, bacteriën, protozoen, voedsel intolerantie en oorzaken die niet altijd te achterhalen zijn. De ontlasting kan bekeken worden onder de microscoop of worden opgestuurd naar het laboratorium voor een bacteriologisch onderzoek (een kweek).

Recent is aangetoond dat in Nederland het ''Coronavirus'' op grote schaal voorkomt. Dit virus is in Amerika ook bekend en veroorzaakt daar E.C.E. (Epizootic Catarrhal Enteritis) ook wel “Groene-slijm ziekte” genoemd. Het virus is zeer besmettelijk. De besmetting gebeurt via contact met ontlasting van een ziek dier. Het verloop van de ziekte is afhankelijk van de lichaamsconditie van het fretje. Jonge gezonde fretten hebben vaak slechts een aantal dagen diarree. Fretten met al chronische maagdarmproblemen of andere aandoeningen kunnen ernstig ziek worden. Bij sommige fretten kan het virus de darmvlokken van de darmen ernstig beschadigen waardoor uiteindelijk chronische diarree ontstaat. Een enkele keer kan het virus een systemische ziekte veroorzaken met ontstekingen in diverse organen. Deze complicatie vertoont overeenkomsten met de aandoening “FIP” bij katten die geïnfecteerd zijn met het katten Corona virus. Het katten-Corona virus lijkt niet besmettelijk voor de fret. De fret heeft zijn eigen Corona virus variant. Helaas is de ziekte moeilijk met zekerheid vast te stellen bij het levende dier.

''Coccidiose'' en een ''Giardia'' infectie worden veroorzaakt door een parasiet in de darmen. Vooral jonge fretjes kunnen hier behoorlijk ziek van zijn. Oudere fretten hebben meestal geen problemen met coccidiose en kunnen met hun eigen afweer de infectie genezen. Echter fretten die al een afwijkend darmkanaal hebben door bijvoorbeeld een Coronavirus infectie kunnen wel problemen hebben om van deze infectie af te komen en kunnen beter behandeld worden. Met behulp van ontlasting onderzoek is de ziekte eenvoudig aan te tonen.

*'''Eosinofiele maag-darmontsteking'''

Fretten zijn strikte vleeseters toch geven wij in onze voeding vaak veel plantaardige eiwitten zoals granen. Bij sommige fretten reageert het maagdarmkanaal hierop met de productie van bepaalde specifieke (eosinofiele) ontstekingscellen. Deze fretten kunnen chronisch diarree met of zonder slijm en bloed vertonen in combinatie met gewichtsverlies. De diagnose is pas te stellen na een biopt van de maag of de darm. Corticosteroïden kunnen soms tijdelijk helpen maar een correctie van het voer is belangrijker.

*'''Tumoren'''

Tumoren uitgaande van het maagdarmkanaal komen niet vaak voor. Er zijn aanwijzingen dat tumoren in dit gedeelte van het lichaam vooral kunnen ontstaan vanuit chronische ontstekingen zoals bijvoorbeeld bij Helicobacter uitgroei. Lymfoom, een ontaarding va de lymfeklieren komt bij oudere fretten wel regelmatig voor. Hierbij kunnen ook de lever en darmen aangetast zijn.

'''''Behandeling van maagdarmproblemen'''''

Bij een vermoeden op een Helicobacter maagontsteking zal een ''antibiotica kuur'' tegen de Helicobacter bacterie worden ingezet. Deze kuur is dezelfde als die bij mensen wordt gebruikt. Echter fretten met ernstige ontsteking of maagzweer kunnen soms niet goed tegen het antibioticum Clarithromycine. Dit is namelijk erg irriterend voor de maag. Het is dan beter om eerst de maagwondjes wat te laten herstellen met ''maagzuurremmers'' en een ''maagwandbeschermer'' als Sucralfaat voordat dit antibioticum wordt ingezet. Aanvullend kunnen medicijnen tegen de misselijkheid en Vitamine B12 injecties worden gegeven.

Indien er sprake is van een vreemd voorwerp in de maag of bijvoorbeeld een obstructie in de darm, zal er ''geopereerd'' moeten worden. Een enkele keer kan een obstructie met laxeermiddel naar achteren worden gedreven, vooral als bekend is dat
het bijvoorbeeld gaat om een te groot stuk groente of fruit. Maar dit is altijd een risico want hoe langer je wacht met opereren hoe groter het risico dat het diertje sterft.

Bij diarree ten gevolge van bijvoorbeeld een Corona virus infectie kan een darm beschermend middel als Finidiar pasta of Sucralfaat gegeven worden voor een aantal dagen. Indien het fretje ernstig ziek is, is antibiotica en eventueel andere aanvullende medicatie nodig. Coccidiose bij jonge fretjes of zieke dieren kan behandeld worden met een medicijn tegen deze parasieten. Alle fretten dienen tegelijk behandeld te worden, ook de (wel besmette maar) niet zieke dieren.

''Tumoren'' van het maagdarmkanaal kunnen soms chirurgisch verwijderd worden door het stuk aangetaste darm te verwijderen. Dit is een moeilijke operatie maar voor een ervaren frettendierenarts goed te doen. Voor de behandeling van Lymfoom met aantasting van het maagdarmkanaal zie het hoofdstuk: Lymfoom.
Het verwijderen van een vergrote milt bij fretten met diarree is niet nodig. Deze milt is een reactie op de ontsteking in het maagdarmkanaal.

Het is belangrijk om kleine hoeveelheden ''goed verteerbaar voedsel'' te geven, bijvoorbeeld Royal Canin Convalescence Support Instant (het “Waltham papje”) of Hill’s A/D blikvoer. Voor fretten met ernstige problemen is het niet meer verstandig om rauw voedsel te geven.

Fretten met ernstige maagdarmproblemen kunnen het beste worden opgenomen in de ''kliniek'' waar zij via injecties en met infuus behandeld kunnen worden. Deze injecties belasten het maagdarmkanaal veel minder.
''Oudere fretten'' hebben vaak chronische maagdarmproblemen door de langdurige aanwezigheid van de Helicobacter bacterie in de maag. Zij hebben vaak baat bij een dagelijkse hoeveelheid van het Waltham papje in combinatie met 1-2x daags Sucralfaat.

'''''Preventie van maagdarmproblemen'''''

De Helicobacter bacterie is bij de fret waarschijnlijk niet uit te roeien. Wel kan met een kuur antibiotica het aantal bacteriën in de maag weer verminderd worden. Maar een uitgroei kan beter tegen gegaan worden door de fret ''goede voeding'' te geven en ''stress'' zoveel mogelijk te vermijden. Haarballen zijn meestal het gevolg van de verminderde maagmotiliteit ten gevolge van de maagontsteking. Die ontsteking moet dus ook behandeld worden. Daarnaast is het zinvol om tijdens de rui om de dag 1 cm ''haarbalpasta'' voor de kat te verstrekken. Haarbalpasta bevat veel suikers en is daarom erg gewild bij de fretten. Beter zou het zijn om alleen de vaseline te geven. Dit kan door het kopen van zuurvrije vaseline bij de apotheek of de drogist. Dit mag elke dag gegeven worden tijdens de rui. Het is echter minder smakelijk.

===Middenoorontsteking===

De laatste jaren hebben we steeds meer te maken met oorproblemen bij fretten; vaak een middenoorontsteking. De kan zich ontwikkelen tot een chronische aandoening.

Het middenoor is een inwendig gelegen gedeelte van het gehoorsysteem, wat net achter het trommelvlies ligt. Bij de fret op een moeilijk bereikbare plek, in het bot van de kop en schedel en is verdeeld in allerlei kleine ‘kamertjes’, lijkend op een honingraad.

Het is nog niet duidelijk wat precies de oorzaak is van de steeds frequenter voorkomende middenoorontstekingen, maar het vermoeden is dat oormijten een rol spelen. Deze kunnen schade aan de gehoorgang en het trommelvlies aanrichten, waardoor schimmels, bacteriën en virussen naar binnen kunnen dringen. Een goede bestrijding van oormijten lijkt dan ook erg belangrijk. Dit kan onder andere door middel van Stronghold pipetjes, verkrijgbaar bij de dierenarts. Zie [[verzorging#oormijten]]

Doordat het middenoor van de fret op een lastig bereikbare plek gelegen is, is het moeilijk een ontsteking goed te bestrijden. Antibiotica kan er vaak moeizaam komen en door de bouw is het eigenlijk niet mogelijk om te spoelen. Vaak is langdurige behandeling noodzakelijk met antibiotica en oordruppels. Hierdoor wordt een middenoorontsteking regelmatig een chronisch probleem.

Een ''acute middenoorontsteking'' is te herkennen aan:

* Scheef houden van de kop, met het aangetaste oor naar beneden
* Het in rondjes lopen
* Wankelen tijdens bewegen/lopen
* Soms tranende ogen
* Soms niet willen eten
* Soms koorts en algemeen ziek zijn

'''''Ga bij een van deze signalen direct naar een dierenarts met frettenervaring!'''''

Wordt dit niet juist behandeld, kan het een pijnlijke dood van je fretje betekenen.

''Een chronische middenoorontsteking ''geeft vaak minder duidelijke acute verschijnselen:

* Tranende ogen bij eten
* Slecht eten
* Veel kruimelen met brokjes
* Prooi laten staan
* Kuchen, hoesten en keelschrapen
* Soms wankelen met achterhand tijdens lopen
* Niet bij de oren geaaid willen worden
* Lastig in het nekvel te pakken
* Gespannen in nekspieren, vooral bij aanraken
* Afvallen

Een chronische middenoorontsteking is altijd sluimerend aanwezig. Regelmatig steekt het dan weer de kop op. Het is een zeer pijnlijke aandoening voor je dier. Fretten laten pijn erg lastig zien, dus elk klein signaal kan belangrijk zijn.

Een chronische oorontsteking kan desastreus verlopen voor je fretje als het niet onderkent en behandeld wordt. De ervaringen zijn dat fretten die een chronisch oorprobleem hebben erg vatbaar zijn voor nierontstekingen,(chronische) ontstekingen in de keel en aan de luchtwegen en er zijn vaak maag/darm complicaties door de vele antibiotica die de frettenmaagjes vaak slecht verdragen. Bovendien is er een risico dat de ontsteking doorbreekt naar de hersenen, wat onherroepelijk de dood betekent.

===Nierfalen bij de fret===

Door: Hanneke Roest, frettendierenarts.

'''De Frettenkliniek''' te Giessen

De nieren hebben een belangrijke functie in het constant houden van allerlei waarden in het lichaam. Ze regelen de zuurtegraad van het bloed, ze veranderen de bloeddruk naar behoefte van het lichaam en houden de mineralen in balans. Daarnaast zorgen ze ervoor dat afvalstoffen uit het lichaam verwijderd worden. Deze afvalstoffen, afbraakproducten van eiwitten (zoals ureum, BUN) worden door de nieren uit het bloed gefilterd en met de urine afgevoerd.

'''Nierfalen''' is een toestand waarbij de nieren niet meer goed kunnen functioneren; ze doen hun werk niet goed meer. Dit kan ontstaan ten gevolge van verschillende oorzaken: bacteriele, virale (bijvoorbeeld ADV) en protozoaire infecties, nierstenen, aangeboren en/of erfelijke aandoeningen, tumoren, een afwijkende bloeddruk, ziektes elders in het lichaam (zoals chronische ontstekingen), vergiftigingen (onder andere door antivries, druiven en rozijnen) en bepaalde niertoxische medicijnen (bijvoorbeeld Gentamycine). Veel oudere fretten hebben nierinfarcten.

Er kan sprake zijn van acuut nierfalen, chronisch nierfalen en een combinatie van de twee.

Bij '''''chronisch nierfalen''''' werken de nieren al langer slecht. De chronische ontsteking in de nieren heeft geleid tot vorming van littekenweefsel. Het littekenweefsel trekt samen en zorgt ervoor dat de nieren kleiner worden, dit littekenweefsel is blijvend.

Bij dieren met '''''acuut nierfalen''''' is nog geen sprake van littekenweefsel. Deze dieren kunnen acuut heel erg ziek worden, maar in principe kan er dan nog volledig herstel van de nierfunctie optreden.

Wanneer het dier al langer chronische nierproblemen heeft maar plotseling snel verslechtert ten gevolge van een acute infectie, is er sprake van een '''''combinatie.''''' Dit komt redelijk vaak voor.

[[Bestand:Nierfalen 1.jpg|300px]]

Normale nier: Deze bestaat uit ruim 1 miljoen eenheden (nefronen). Een nefron filtert het bloed en concentreert de afvalstoffen uit het lichaam. Deze worden in de urine afgegeven. De nefronen monden uit in een verzamelbuis, welke in het nierbekken uitkomt. De urine gaat via de ureter naar de blaas, alwaar die wordt opgeslagen.

[[Bestand:Nierfalen 2.jpg|300px]]

Chronisch nierfalen: Chronische ontsteking in de nieren leidt op den duur tot vorming van littekenweefsel. Dit littekenweefsel trekt samen en zorgt ervoor dat de nieren steeds kleiner worden. Dit noemen we schrompelnieren en deze schade is niet meer omkeerbaar.

'''''Symptomen'''''

Fretten met chronische nierproblemen vermageren, hebben een slechte eetlust en drinken en plassen vaak veel. Soms zijn ze slomer maar vaak valt aan het gedrag niet veel op. In sommige gevallen is er een vreemde 'maggi' geur te ruiken uit het bekje. Dit komt door de ophoping van gifstoffen in het bloed die eigenlijk door de nieren uitgescheiden zouden moeten worden. Enkele fretten hebben afwijkende ontlasting.
Dieren met acute nierproblemen zijn meestal wel slomer, gaan vaak 'plat' liggen en zijn vaak pijnlijk in de buik.

'''''Diagnose'''''

Indien er vermoed wordt dat een fretje lijdt aan nierfalen, zal er worden geadviseerd om een ''urineonderzoek'' en ''bloedonderzoek'' te laten uitvoeren. Bij het urineonderzoek wordt er bijvoorbeeld gekeken of de nieren nog voldoende concentrerend vermogen hebben en of er te veel eiwitten of bloedcellen in de urine lekken.

Bij het bloedonderzoek worden onder andere de ''nierwaarden'' beoordeeld (ureum, fosfaat). Deze waarden zullen pas verhogen als meer dan de helft van het totale nierweefsel is aangetast. (NB. Bij honden en katten is het ureum gehalte in het bloed minder belangrijk en wordt het kreatinine gehalte bepaald. Bij de fret geeft het kreatinine gehalte in het bloed geen goede indicatie voor het functioneren van de nieren).

Bij acuut nierfalen kunnen deze waarden enorm hoog zijn, maar er kan nog volledig herstel optreden. Bij chronisch nierfalen is de hoogte van de nierwaarden zeker gerelateerd aan de prognose. Soms zijn de nieren aangedaan, door bijvoorbeeld een heftige ontsteking, maar zijn de nierwaarden nog niet verhoogd, dan is er (nog) geen sprake van nierfalen maar van een nieraandoening.
Indien een aanwijsbare oorzaak van acuut nierfalen wordt vermoed of er nog getwijfeld wordt over mogelijke bijkomende problemen, zullen er nog extra onderzoeken worden voorgesteld.

Nierfalen is een gecompliceerde ziekte en de nieren kunnen bij iedere patient in een andere mate aangetast zijn. Daarom dient de behandeling goed afgestemd te worden op het individuele dier.

'''''Behandeling'''''

Bij een nieraandoening waarbij nog geen sprake is van nierfalen zal meestal worden volstaan met medicatie en controle afspraken.

Bij acuut nierfalen is een opname in de kliniek en een behandeling met infuus en medicatie over het algemeen de beste optie. Hierbij wordt in de gaten gehouden dat het dier ruim voldoende infuus krijgt maar dit wel voldoende uitplast. Een intensieve monitoring is erg belangrijk. Ace-remmers die in een later stadium wel gegeven worden, mogen nu nog NIET worden gegeven.

Bij chronisch nierfalen bestaat de behandeling vooral uit medicatie en voeding. Ace-remmers (b.v. enalapril, benazepril) bevorderen de doorbloeding van de nieren en verminderen de progressie van chronisch nierfalen. Fosfaatbinders (b.v. sucralfaat, lantharenol, chitosan en calciumcarbonaat) zijn vaak nodig om het fosfaatgehalte in het bloed te verminderen. Bacterien kunnen de oorzaak zijn een ontsteking in de nieren maar daarnaast zijn nierpatienten extra gevoelig voor bacteriele infecties van de urine wegen. Antibiotica kan daardoor soms worden voorgeschreven. Ten gevolge van het chronisch nierfalen kan er ook een te laag kalium gehalte in het bloed ontstaan. Dit veroorzaakt een slechte eetlust en sloomheid. Dit Kalium kan via medicatie (kaliumgluconaat) worden aangevuld. Daar een hoog ureum gehalte in het bloed de slijmvliezen in het maagdarmkanaal kan aantasten, is het soms nodig om hiervoor ondersteunde medicatie te geven.

Een ''nierdieet'' is bij honden en katten erg belangrijk bij de behandeling van nierfalen. Hill's K/D dieet voor de kat zou voor de fret een goede optie zijn. Dit dieet bevat veel lagere gehalten aan eiwit, zout en fosfaat vergeleken met een normaal frettenvoer. Hierdoor worden de nieren minder belast en komen er minder afvalproducten in het bloed. Probleem is echter dat veel fretten met nierproblemen een slechte eetlust hebben en het nieuwe minder smakelijke dieet niet willen eten. Het is belangrijker '''dat''' uw fret eet dan '''wat''' hij eet!

'''''Prognose'''''

De prognose van een fret met nierfalen verschilt sterk. Acuut nierfalen kan volledig herstellen en heeft in dat geval geen continue controles nodig. Chronische schade aan de nieren is onomkeerbaar en een deel van de medicatie zal dan ook levenslang noodzakelijk blijven. Medicijnen zijn erg belangrijk in de behandeling van chronisch nierfalen. Niet alleen leven de behandelde fretten significant langer maar daarnaast voelt het dier zich veel prettiger.

De medicatie zal echter zeker in het begin, maar ook later nog bijgesteld moeten worden naar de behoeften van uw fret. Daarvoor zijn regelmatige controles op de kliniek met bloedafname en urineonderzoek noodzakelijk.

===Pijnstilling bij de fret===

Door: Hanneke Roest, frettendierenarts.

'''De Frettenkliniek''' te Giessen

Van diverse ziekte aandoeningen van de fret weten we vanuit de humane geneeskunde dat het pijnlijk is. Een verwonding, een gebroken bot, een maagzweer, een acute middenoorontsteking, een acute nierontsteking. Het zijn aandoeningen waarbij we er van uit kunnen gaan dat het pijn doet, niet alleen bij de mens maar ook bij het dier. Naast de behandeling van de aandoening is het dan wenselijk om tevens pijnstilling te geven. Pijnstillers hebben daarnaast het voordeel dat ze ontstekingsremmend werken.

Wetenschappers zijn het erover eens dat dieren pijn precies zo ervaren als wij mensen, alleen tonen zij het anders. De fret, die nog dicht bij zijn voorouder de bunzing staat, zal niet makkelijk laten zien dat hij pijn heeft. Dat geeft zwakte aan en dat betekent in de natuur dat je er heel snel bent geweest. Dat een fretje pijn slecht laat zien wil niet zeggen dat hij het anders ervaart. Hij toont het alleen anders dan wij mensen. Aangezien een fretje niet kan praten, hebben wij als eigenaar en als dierenarts slechts de mogelijkheid het diertje nauwkeurig gade te slaan en te onderzoeken om zo aanwijzingen te krijgen of het diertje pijn heeft.

[[Bestand:Zieke fret.jpg|300px]]

'''''Pijnsignalen bij een fret'''''

Een fretje zal niet gaan huilen of verbaal uiting geven aan pijn¦tenzij je bijvoorbeeld op de staart gaat staan. Bij acute plotse pijn zal het dier dit aangeven door een dikke staart op te zetten, een schreeuw te geven en eventueel de anaalklieren te laten gaan. Chronische pijn is veel moeilijker te onderkennen. Onderstaande gedragingen kunnen tekenen zijn van een niet welbevinden of van pijn.

* Minder levendig.
* Weinig meer uit de slaapplaats komen.
* Knijpen met de oogjes.
* Verminderde eetlust.
* Plat gaan liggen; tijdens het spelen of rondlopen gaat het fretje plat op de buik liggen.
* Plots gaan bijten naar de eigenaar of andere fretten.
* Omkijken naar de buik of de flank.
* Lopen met een hoge opgebolde rug.
* Knarsetanden.
* Knagen aan stof (slaapzakje) of vloerbedekking.
* Kreupel lopen.
* Hissen en sissen. Dit kan ook voorkomen als het diertje zich niet veilig voelt. Bijvoorbeeld doordat het in een te grote groep is gehuisvest of met een fret waarmee het niet goed samen gaat.
* Een opgezette staart.
* Anaalklieren laten gaan.
* Veel trillen.

'''''Behandeling van pijn bij de fret.'''''

De belangrijkste behandeling van pijn is het oplossen van het probleem dat de pijn veroorzaakt! Bij een gebroken bot is dat het spalken of chirurgisch behandelen van de breuk. Bij een maagzweer is dat een medicinale behandeling van de maagzweer en het vermijden van stresssituaties welke eventueel de maagzweer hebben veroorzaakt.

Niet altijd is het mogelijk de oorzaak te bestrijden en soms heeft een behandeling even tijd nodig om aan te slaan. Dan zou pijnstilling wenselijk zijn.

De voor de hond en kat veel gebruikte pijnstillers (NSAID's) als Metacam® (meloxicam) en Rimadyl® (carprofen) geven helaas veel problemen bij de fret. NSAID's (Non-Steroidal Anti-Inflammatory Drugs) zijn medicijnen die de vorming van prostaglandines in het lichaam remmen. Prostaglandines stimuleren het pijngevoel, verhogen de lichaamstemperatuur (koorts) en zorgen ervoor dat bloedvaten open gaan staan (roodheid bij een ontsteking).

'''''De bijwerkingen van NSAID pijnmedicatie.'''''

Prostaglandines zijn betrokken bij de opbouw van het maagslijmvlies. Doordat de vorming van prostaglandines door de NSAID's wordt geremd, wordt het maagslijmvlies erg dun en kan het gemakkelijk geirriteerd raken door het maagzuur. De belangrijkste bijwerkingen van deze pijnstillers zijn dan ook slijmvliesbeschadigingen in de maag welke uiteindelijk kunnen leiden tot ernstige zweren in de maag. Hierdoor wordt het diertje misselijk, heeft een slechte eetlust en krijgt dunne of zelfs zwarte ontlasting. Zwarte teerachtige ontlasting geeft aan dat er bloed vanuit de maag in de ontlasting is gekomen, dit is het geval bij een maagbloeding. Een maagbloeding is gevaarlijk en kan tot de dood van het fretje leiden. Fretten die veel prooidieren eten hebben altijd een wat donkere tot zwarte ontlasting, maar die is meestal vast van vorm en vermengd met de restanten van het prooidier.

'''''Waarom hebben fretten zo snel last van deze bijwerkingen?'''''

1. Fretten missen, net als katten, het enzym UDP- glucuronyltransferase om geneesmiddelen uit te scheiden in de gal. Dat wil zeggen; ze kunnen nauwelijks 'glucuronideren'. Slechts 1/10 van de capaciteit van de hond. Hierdoor is de eliminatie-halfwaarde tijd van diverse geneesmiddelen, waaronder bovenstaande pijnstillers, sterk verlengd in vergelijking met de hond en ontstaan gemakkelijk bijwerkingen doordat het middel te lang en in een te hoge dosis in het lichaam aanwezig blijft.

2. Veel fretten hebben daarnaast vaak al in enige of meerdere mate last van maagproblemen doordat bij vrijwel alle fretten de ''Helicobacter Mustelae'' bacterie in de maag aanwezig is. Deze geeft bij uitgroei acute- of chronische ontstekingen in de maag. Het geven van bovenstaande pijnstillers kan dan heel gemakkelijk nog meer schade aan het maagslijmvlies berokkenen.

3. Oudere fretten (boven de leeftijd van 5 jaar) hebben regelmatig galweg-, lever- of nierproblemen waardoor de uitscheiding van deze medicijnen nog minder goed verloopt en het medicijn ook hierdoor in een te hoge concentratie in het bloed aanwezig blijft en door de relatieve overdosering extra schade kan aanrichten in de maag.

De combinatie van Prednison en pijnmedicatie als bovenstaande is een snelweg richting een maagzweer en is dan ook gecontra-indiceerd, niet alleen bij de fret maar ook bij de hond en kat. Deze combinatie nooit aan een fretje geven.

'''''Alternatieven voor NSAID's'''''

Dit alles maakt het niet gemakkelijk om voor bovenstaande pijnstillers te kiezen bij pijn bij een fretje. Een alternatief voor de NSAID pijnmedicatie is morfine injecties, maar deze mogen slechts door de dierenarts worden toegediend en werken kortdurend (8 uur). Bij opname in de Frettenkliniek is dat een goed alternatief. Het oraal (via de bek) ingeven van morfine preparaten is bij de paar fretten waar ik het bij heb geprobeerd niet goed bevallen. Als je deze medicatie oraal toedient geeft het ook maag-darmproblemen. De fretten werden er al heel snel erg misselijk van.

'''''Conclusie'''''

De beste pijnmedicatie bij de fret bestaat uit het oplossen van het probleem dat de pijn veroorzaakt. Als dat niet mogelijk is kunnen indien het echt noodzakelijk is, in lage dosis (de dosering als bij de kat) en om de dag of om de 2 dagen, NSAID's als Metacam® en Rimadyl® gegeven worden... mits het diertje geen maag, lever of nierproblemen heeft. Liefst zo kort mogelijk.

Aan oudere fretten (boven de leeftijd van 5 jaar) kunnen in verband met de mogelijke verminderde lever- en nierfunctie, deze medicijnen het beste om de 3-4 dagen gegeven worden. Indien klachten optreden als diarree, zwarte ontlasting of misselijkheid (smakken, braken, platliggen, knagen aan stof, knarsetanden) is het belangrijk om onmiddellijk te stoppen.

Ook is het belangrijk om op voorhand, dus al bij de start van deze medicatie, tevens maag-beschermende medicatie als Sucralfaat en maagzuurremmers te geven.

Mijn ervaring is dat deze pijnmedicatie met NSAID's, ondanks al deze beschermende maatregelen, toch vaak problemen geeft; ik gebruik het daarom persoonlijk vrij weinig en alleen kortdurend. Ik neem de dieren liever op in de Frettenkliniek en gebruik de morfine injecties tot ik de ziekte die de oorzaak van de pijn is, heb kunnen aanpakken, dan wel chirurgisch of met andere medicatie.

===Vergrote milt===

'''De grote milt bij de fret, niet te snel chirurgie!'''

Door:Hanneke Roest, frettendierenarts.

'''De Frettenkliniek''' te Giessen

De laatste weken bereiken mij berichten over fretten die geopereerd worden aan een vergroting van de milt. Dit verontrust mij omdat het in het merendeel van de gevallen niet nodig is om deze vergrote milt chirurgisch te verwijderen. Met andere woorden er worden fretten onnodig geopereerd.

De milt is een orgaan dat links voorin de buik aanwezig is. Hij ligt als een platte zachte dikte tegen de linker buikwand aan. Als hij vergroot is, is hij vaak zelfs door de eigenaar te voelen als een langgerekte platte schijf van soms wel 15 cm lengte en 5 cm. breedte.

De milt fungeert als opslagplaats voor alle bloedcellen en verwijderd oude bloedcellen uit de bloedbaan. Ze reguleert tevens het aantal circulerende bloedcellen in de bloedbaan. Daarnaast speelt ze een rol in de aanmaak van afweerstoffen.
Bij embryo’s is de milt tevens een orgaan waar bloedcellen aangemaakt worden maar deze functie verdwijnt meestal als het beenmerg gaat functioneren. Echter bij een sterke prikkeling tot aanmaak van bloedcellen kan deze functie weer in de milt ontstaan bij volwassen dieren. We noemen dat “extramedullaire hemopoëse”.

Een grote milt, soms wel 20x groter dan zijn normale grootte, komt regelmatig voor bij fretten vanaf middelbare leeftijd. Wordt deze chirurgisch verwijderd en wordt het weefsel opgestuurd naar de patholoog dan zal in vrijwel de meeste gevallen “extramedullaire hemopoëse” de diagnose zijn. Dit geeft alleen aan dat de milt wordt geprikkeld, meestal door een ontsteking in de buik, zoals bijvoorbeeld van het maag-darmkanaal, de galwegen of de lever. De milt is dus niet de '''oorzaak''' van een ziekte maar het '''gevolg''' van een ziekte. Het verwijderen van de milt heeft daarom meestal geen enkele zin. Wel heeft het zin om bij een zieke fret met een grote milt verder te gaan zoeken naar de oorzaak van de ziekte via bijvoorbeeld, de anamnese, buikpalpatie, bloedonderzoek, röntgenfoto of echografie.

Een heel enkele keer is het wel verstandig om de milt chirurgisch te verwijderen. Bijvoorbeeld als een milt zo groot is geworden dat deze een oncomfortabel gevoel kan geven aan het dier. Ook een onregelmatig gevormde milt met bijvoorbeeld een grote (meestal goedaardige) hyperplastische bult erop kan beter verwijderd worden. Een dergelijke uitstulping van de milt heeft namelijk een fragiele wand en kan makkelijk scheuren waardoor de milt kan gaan bloeden.

Is een fretje niet ziek maar heeft het diertje wel een vergroting van de milt dan kan dat het beste genoteerd worden in de patiënt gegevens bij de dierenarts, maar hoeft er meestal (nog) geen behandeling ingesteld te worden.
Een dergelijke vergroting van de milt is een typisch fretten probleem. Bij honden en katten daarentegen is een miltvergroting (zeker in de mate zoals dat bij de fret gebeurt) heel vaak wel een teken van kanker van de milt. Dit is dan ook de reden dat veel dierenartsen de neiging hebben om de milt chirurgisch te gaan verwijderen.

Soms knapt een fretje wel op na een (onnodige) operatie van de milt. De redenen hiervoor kunnen zijn:

* Meestal wordt antibiotica gegeven tijdens en na de operatie. Dit kan een gunstig effect hebben op met name de veel voorkomende maag- darmontstekingen.
* Een fretje wordt na een operatie vaak extra goed verzorgd en tijd is ook een belangrijke factor in een genezingsproces.
* Zowel in de humane- als in de dier-geneeskunde knapt een patient soms op ''ondanks'' wat de (dieren)arts doet.

[[Bestand:Operatie Hanneke.jpg|400px]]

Een grote uitstulpende bult op de milt, meestal goedaardig. Daar deze uitstulping echter een kwetsbare wand heeft kan de milt beter verwijderd worden om een fatale miltbloeding te voorkomen.

===Corona Virus===

Het Corona virus is een regelmatig opduikend virus, wat zelfs een soort epidemische vorm kan aannemen.
Corona virussen zijn veel voorkomend, bij veel verschillende dieren en mensen. Elke diersoort heeft zijn eigen specifieke Corona virus. Een kat kan geen mens besmetten en een varken geen fret, om een voorbeeld te noemen.
Bij mensen geven Corona virussen luchtweg problemen. Een bekend voorbeeld is de ernstige aandoening SARS.

Bij fretten geeft het Corona virus (CoV) maagdarm klachten of een systemische ziekte die veel op FIP bij katten lijkt.

Recentelijk is aangetoond dat het bij fretten om twee verschillende CoV gaat, waarbij het enteritis (maagdarm) virus meerdere types heeft.

Het FRCoV virus, die maagdarm ontstekingen kan veroorzaken is het meest voorkomend. Er zijn vele gradaties in symptomen en een enkele keer toont de fret helemaal geen verschijnselen. Na besmetting kan je fret even een mindere dag hebben met een keertje diarree of wat misselijkheid en verder niets. Door menig eigenaar wordt het niet eens opgemerkt. Je fret kan er ook ernstig ziek van worden, met heftige, stinkende diarree. Vaak groen van kleur en met veel slijm. In ernstige gevallen zelfs alleen bloederig slijm. Ander symptomen die bij een besmetting kunnen voorkomen zijn lusteloosheid, misselijkheid, braken, anorexie (niet willen eten). Over het algemeen hebben ze geen koorts.
Meestal zijn deze verschijnselen na enkele uren of dagen weer verdwenen. Je fret is dan nog wel enkele maanden besmettelijk!

Sommige fretten ontwikkelen na besmetting een chronische maagdarm aandoening, ECE of "groene slijm ziekte". Deze dieren blijven last houden van bovengenoemde verschijnselen. Hoe ernstiger en langer de duur van de aanwezige symptomen, hoe meer schade er aan het lichaam wordt aangericht. Op den duur is de darm zo ernstig aangetast, dat voedingsstoffen niet of nauwelijks meer opgenomen kunnen worden. Ook andere aan de spijsvertering gerelateerde organen kunnen gaan ontsteken, zoals galblaas, lever en alvleesklier. Deze dieren zijn daarbij ook gevoeliger voor allerlei andere besmettingen, doordat hun weerstand laag is. Bovendien worden ze vaak langdurig met medicijnen behandeld om ontstekingen te onderdrukken, wat ze nog extra vatbaar maakt.

Het FSCV veroorzaakt een systemische aandoening welke erg lijkt op FIP bij de kat. Lange tijd werd er gedacht dat deze systemische aandoening werd veroorzaakt door een mutatie van het FRCoV. Het blijkt sinds kort dat het om een apart virustype te gaan.
Over het algemeen verliezen deze dieren erg veel gewicht, hebben chronische diarree,braken, zijn lusteloos en tonen ziek, hebben een slechte vacht en kunnen meerdere ontstekingsverschijnselen hebben. Vaak zijn is er sprake van een longontsteking, vergrote lymfeklieren, vergrote milt en worden er bij palpatie verdikkingen in de buik waargenomen. Soms zijn er diverse neurologische verschijnselen, zoals verlammingen aan de achterpoten en epileptische aanvallen.

Helaas is deze vorm altijd dodelijk.
Voor dit type zijn nog geen betrouwbare testen beschikbaar. De enige manier om te bewijzen dat een fret met dit type virus besmet is geweest, is na het overlijden weefsel te laten onderzoeken.

Fretten kunnen op alle leeftijden besmet worden met het CoV. Hele jonge pups, oudere en zieke fretten zijn er het gevoeligst voor. Het is al regelmatig voorgekomen dat in een nest alle pups sterven, terwijl moeder na een dagje alweer vrolijk rondhuppelt. Ernstige besmettingen kunnen echter op alle leeftijden een dodelijke afloop hebben. Multi-fret huishoudens, fokkerijen en opvangen zijn met name broedplaatsen voor het virus.
Incubatietijd is van 18-24 uur tot 3-4 dagen en het is zeer besmettelijk. Het lijkt er op dat een fret na besmetting nog zo'n 9 maanden besmettelijk kan blijven, ondanks dat het dier zelf niet ziek (meer) is of enige symptomen (meer)heeft.

Tegenwoordig zijn er al goede mogelijkheden om ontlasting te laten testen voor de aanwezigheid van het FRCoV. Dit moet echter wel opgestuurd worden naar het buitenland. Vooralsnog zijn de testen in Nederland nog niet goed betrouwbaar.

Zoals gezegd is het Corona virus zeer besmettelijk. Het kan overgebracht worden door direct contact tussen de dieren, via lichaamsvloeistoffen, lucht, haren, schoenen en kleding.

Het is erg belangrijk om strenge hygiëne voorschriften na te leven indien er met (vermoedelijk)besmette dieren omgegaan wordt. Het beste is om besmette dieren apart te huisvesten. Bij het hanteren wordt geadviseerd om handschoenen, speciale kleding of een overall en rubber laarzen of schoenhoesjes te gebruiken. Voor elk dier kleding/schoeisel desinfecteren of vervangen indien er van wegwerpmateriaal gebruik gemaakt wordt. Dagelijkse reiniging van speelruimtes, kooien en speelmateriaal met een chloorhoudend product(bleekwater) wordt aanbevolen.
Het is duidelijk dat dit erg arbeidsintensief is en bij een grote hoeveelheid fretten een haast onmogelijke taak is. Het is dan ook zeer belangrijk om geïnfecteerde fretten, of vanuit een besmet gebied niet te mengen met gezonde dieren, om een uitbraak van dit virus zo veel mogelijk onder controle te kunnen houden.

Momenteel lijkt het in Nederland rustig te zijn, maar in Groot Brittannië is er sinds een klein jaar een enorme uitbraak aan de gang. Helaas zijn er dieren geëxporteerd die dragers van het virus waren en zodoende zijn er al andere Europese landen die momenteel met heftige uitbraken te kampen hebben, waaronder Denemarken en Spanje.

Communicatie tussen frettenhouders en dierenartsen onderling is belangrijk. Wees open en eerlijk over je besmettingen, om een (inter)nationale epidemie te voorkomen. Momenteel worden in Groot Brittannië en Denemarken alle besmettingen in kaart gebracht, met naam en toenaam. Dit om mogelijke verdere verspreiding te voorkomen. Het is inmiddels bekend dat her-besmettingen kunnen plaatsvinden. Na hoeveel tijd is nog niet helemaal duidelijk.

===Een te laag bloedsuiker… wat wil dat zeggen?===

Door: Hanneke Roest, frettendierenarts

'''De Frettenkliniek''' te Giessen

Regelmatig krijg ik bloeduitslagen onder ogen waarbij een te laag bloedsuiker bij een fretje is geconstateerd. Vaak wordt het diertje dan direct verdacht van het hebben van insulinomen, dat is echter lang niet altijd het geval.

'''''Wat zijn insulinomen'''''

Dit zijn hele kleine tumortjes in de alvleesklier die teveel insuline produceren waardoor het bloedsuiker daalt. De tumortjes zaaien slechts zelden uit en blijven vaak erg klein (speldenknop) maar door de productie van de grote hoeveelheid insuline zijn ze gevaarlijk voor het fretje. Insuline doet namelijk het bloedsuiker dalen. Bij een te laag bloedsuiker zal het fretje geleidelijk (in een aantal maanden) slomer worden, meer gaan slapen en afvallen. Er zijn kortdurende periodes van zwakte in de achterhand waardoor het fretje omvalt. Soms staart het diertje enige tijd in de ruimte alsof het even “van de wereld” is. Door de toename van maagzuur kan het diertje misselijkheids tekenen gaan vertonen. Uiteindelijk zal het fretje na enige tijd overlijden. Het is een langzame progressieve aandoening.

'''''Wat zijn andere redenen voor een te laag bloedsuiker?'''''

1. Een belangrijke reden van een laag bloedsuiker is de manier van meten. Niet elke dierenarts kan gemakkelijk (zonder narcose) een redelijke hoeveelheid bloed afnemen bij een fretje. Vaak wordt dan een humaan bloedsuikermetertje gebruikt, waar slechts een druppel bloed voor nodig is. Deze apparaatjes meten in capillair volbloed en geven daardoor een lagere bloedsuiker waarde aan dan de waarde die wordt gemeten in veneus plasma zoals dat in de grotere analyse apparatuur in de dierenkliniek of de laboratoria wordt gemeten. Deze waarde dient dan ook altijd omgerekend te worden! Niet iedere dierenarts is hiermee bekend.
In het afgenomen bloed moet het bloedsuiker direkt gemeten worden anders wordt het bloedsuiker opgenomen door de rode en witte bloedcellen en daardoor lager dan in werkelijkheid.

2. Een andere belangrijke oorzaak van een laag bloedsuiker bij fretten is een verminderde opname bij chronische maag-darmpatienten. Het bloedsuiker is dan meestal matig verlaagd maar als het bloedsuiker wordt gemeten met een humaan apparaatje kan de waarde erg laag lijken.

3. Ook patienten met een leverprobleem kunnen een laag bloedsuiker hebben. Na een maaltijd wordt bloedsuiker geabsorbeerd in de dunne darm en wordt daarna grotendeels als glycogeen opgeslagen in de lever en de spieren. Indien nodig komt bloedsuiker vrij uit dit weefsel (via glycogenolyse) om een goede bloedspiegel te houden.

4. Indien er sprake is van een sepsis (bloedvergiftiging) is het bloedsuiker vaak behoorlijk verlaagd door een toename van het gebruik in de weefsels en een verminderde aanmaak.

5. Levertumoren, tumoren van de (gladde) spieren of tumoren van de bloedvaatjes verbruiken veel bloedsuiker waardoor ook lage waarden gemeten kunnen worden.

'''''Wat zijn normale en wat zijn afwijkende bloedsuiker waarden:'''''

Normaliter is het bloedsuiker (gemeten in bloedplasma) bij een gezonde fret tussen de 5,2 mmol/L en 7,5 mmol/L. Een bloedsuiker tussen de 4 mmol/L en de 5,2 mmol/L is afwijkend er verdiend nader onderzoek. Dit kan veroorzaakt worden door diverse bovenstaande aandoeningen. Een bloedsuiker onder de 4 mmol/L gemeten bij een oudere fret, in combinatie met symptomen die overeenkomen met de ziekte insulinomen, waarbij andere oorzaken zijn uitgesloten en gemeten op de juiste wijze… is een waarde die sterk kan wijzen op de aanwezigheid van insulinomen.

'''Let op: Indien het bloed is gemeten via een druppel bloed met een humaan bloedsuikermetertje dan kan de waarde erg misleidend zijn indien deze niet wordt omgerekend. Een gemeten waarde van 2,7 mmol/L is namelijk sterk afwijkend maar omgerekend is deze 4 mmol/L en die waarde is niet dramatisch laag.'''

'''''Wat te doen bij een laag bloedsuiker:'''''

Indien een laag bloedsuiker wordt gemeten is altijd een volledig lichamelijk onderzoek op zijn plaats en vervolgens een volledig bloedonderzoek. Hiermee kunnen de diverse mogelijke oorzaken van het lage bloedsuiker worden onderzocht.
Bij een laag bloedsuiker ten gevolge van maagdarmaandoeningen is het van belang om die oorzaak eerst aan te pakken.

[[image:image.jpeg]]

Indien het lage bloedsuiker wordt veroorzaakt door insulinomen hangt de behandeling af van de waarde van het bloedsuiker, de mate waarin het fretje symptomen laat zien van het lage bloedsuiker en de leeftijd van het fretje. Indien het bloedsuiker nog boven de 4 mmol/L blijft en het fretje geen klachten heeft van een te laag bloedsuiker wordt eerst geprobeerd dit met aangepaste voeding op te vangen. Het bloedsuiker wordt dan elke 1-3 maanden gecontroleerd. Fretten onder de leeftijd van 7 jaar met een bloedsuiker lager dan 4 mmol/L, met klachten passend bij een te laag bloedsuiker maar verder gezond, zijn het meest gebaat bij een operatie waarbij de insulinomen worden verwijderd. Zie voor nadere informatie de website van de frettenkliniek. Indien geen operatie mogelijk is kan het beste gestart worden met een lage dosis Proglycem® (diazoxide). Door regelmatig elke 1-2 maanden het bloedsuiker te bepalen wordt deze dosis langzaam verhoogd en in het laatste stadium uitgebreid met een lage dosis prednison. De fretten “slijten” erg door deze medicatie en het regelmatig te lage bloedsuiker, ze worden steeds slomer en magerder en zullen uiteindelijk overlijden.

'''''Nieuw onderzoek'''''

In de Frettenkliniek starten we binnenkort met een onderzoek naar het gebruik van de frucosamine bepaling in het bloed bij fretten. Fructosamine is een verzamelnaam voor een aantal eiwitten waaraan bloedsuiker wordt gebonden. De hoeveelheid fructosamine in het bloed is een maat voor de gemiddelde bloedsuikerwaarde gedurende twee tot drie weken voorafgaand aan de meting. Hiermee kunnen we mogelijk het gebruik van medicatie bij de ziekte insulinomen beter reguleren.
De waarde van fructosamine is afhankelijk van de hoeveelheid eiwitten in het bloed, fretten hebben regelmatig een verlaagde hoeveelheid eiwitten in het bloed waardoor de interpretatie van het gemeten fructosamine zorgvuldig bestudeerd zal moeten worden.

Gezondheid en ziekte

2016-08-20T11:11:05Z

Mayke: /* Longworm */

==Hoe herken ik een gezonde fret?==

Om te weten of je diertje misschien iets mankeert moet je wel weten hoe een gezonde fret in elkaar steekt. Pas als je bekend bent met het gedrag en uiterlijk van een gezonde fret kun je beoordelen of het noodzakelijk is om een dierenarts in te schakelen.

De beste manier om daar achter te komen bij je eigen diertje, is veel tijd aan hem of haar besteden en hem goed te observeren. Dat klinkt heel logisch, maar vaak genoeg weten fretteneigenaren geen specifieke vragen te beantwoorden als het noodzakelijk is. Geen twee fretten zijn hetzelfde. Heb je een goede band met je dier, dan kunnen zelfs de kleinste veranderingen opvallen.

Denk er vooral aan dat fretten nog dicht bij de natuur staan en erg stoïcijns zijn. Dat betekent dat ze pijn en ongemak niet snel zullen laten zien. Zwakte in de vrije natuur staat immers gelijk aan de dood.

====Tekenen van een gezonde fret====

In de regel is een gezonde fret een vrolijk, blij en speels diertje, wat graag ondeugende streken uithaalt.
Een aantal kenmerken van de gezonde fret:

*heldere, schone en glanzende ogen

*roze en vochtig tandvlees en slijmvliezen

*schone oren

*schone neus

*volle, glanzende vacht, zonder kale plekken of huidschilfers

*zachte (roze) voetzooltjes

*onderzoekend en nieuwsgierig gedrag vertonend

*normale, stevige bruine drollen in de bak. Enigszins afhankelijk van de voeding, maar nooit dun, brijig, hard of vreemd van kleur

*schone genitaliën en anus

*normale temperatuur, hartslag en ademhaling

==Wanneer kan er iets mis zijn?==

Zoals bij alle dieren kan je fret ook iets mankeren. Sterker nog, fretten zijn erg gevoelige dieren die vrij vatbaar zijn voor allerlei aandoeningen, ziekten en niet te vergeten ongelukjes.
Een fretje zal niet zo snel laten zien dat het iets mankeert. Soms zijn het erg kleine signalen, soms overduidelijke. Over het algemeen kun je stellen dat je niet al te lang kunt wachten met een dierenartsbezoek als je dier tekenen van gezondheidsproblemen of pijn laat zien. Het zijn kleine diertjes met weinig reserves.

'''Bij twijfel altijd contact opnemen met een dierenarts met frettenervaring!'''

Een lijst met dierenartsen vind je in [[nuttige adressen|dierenartsen]]

[[Bestand:Frettenkliniek 1.jpg|400px]]

====Tekenen van een ongezonde fret ====

Er zijn veel signalen die een fretje kan afgeven als het niet lekker in zijn vel zit of iets mankeert. Hieronder alleen een lijstje met enkele algemene tekenen. Meer ziekte gerelateerde tekenen vind je in het desbetreffende medische deel.

*matte en vieze ogen. In de ogen zie je de gemoedstoestand van je dier. Als hij zich niet lekker voelt zie je dat aan de blik in de ogen

*slechte vacht (dof, dun, kale plekken)

*echt droge neus

*wit tandvlees en slijmvliezen

*afwijkende ontlasting

*uitvloeiing uit neus, oor, oog of anus

*zachte, broze of gescheurde nagels

*huidirritaties of uitslag

*vreemd gedrag

*plotseling gewichtsverlies

*koorts

*niet eten of drinken

*overdreven veel slapen

====Tekenen van een fretje in nood====

Een fret in nood laat een speciaal gedrag zien, wat in een normale toestand niet voorkomt. Vang je een of meerdere signalen op, neem deze dan serieus en handel direct om de fret uit de noodsituatie te bevrijden. Ga zo nodig direct naar de dierenarts of neem contact met je dierenarts op.

Voorbeelden van noodsignalen:

*wijd open gesperde ogen

*schreeuwen, kekkeren of heel snel achter elkaar mokken

*wegschieten naar een donker plek, meestal ergens in of onder

*heftig schokken of krampen. Dit kan gebeuren na een (hoge) val, beknelling, elektrische schok of als er op gestapt is, door een hersen of ruggenmerg beschadiging

*blazen. Normaal blaast een fret om zijn ongenoegen te tonen. Aanhoudend en luid blazen kan pijn of hoge stress aanduiden

*anaal klieren lozen

*laten lopen van urine of ontlasting

====Tekenen van een fret met pijn====

Een fret zal door zijn stoïcijnse natuur niet snel pijn laten zien. Soms is het erg moeilijk om te zien of je fret pijn ervaart. De tekenen die hieronder staan kunnen je misschien helpen met je beslissing of het verstandiger is om contact met de dierenarts op te nemen

*doffe, matte of geknepen ogen

*kreunen

*tandenknarsen

*samentrekken van de spieren bovenop de kop

*niet willen eten

*problemen met kauwen

*eten uit de mond laten vallen

*erg kruimelen met brokjes eten

*moeite met slikken

*regelmatig platliggen

*moeite met lopen; kreupelen, wankelen, ledematen niet willen belasten of omhoog houden en uit balans zijn

*zichzelf niet kunnen wassen

*overdreven likken of krabben

*doffe vacht

*niet kunnen opstaan of gaan liggen

*steeds op dezelfde kant willen liggen

*moeite hebben met uitrekken of zich opkrullen

*geluiden maken bij plassen of poepen

*wegtrekken bij aanraken

*(proberen te) bijten bij aanraking op bepaalde plek

*depressief

*inactief en sloom

*niet willen spelen, ook niet met stimulatie

*gewichtsverlies

*vreemd gedrag

'''TIP '''

Mocht het zijn dat je fret ooit een traumatische ervaring meemaakt, zorg er dan voor dat je zelf rustig en kalm blijft. Fretten voelen je stemming erg goed aan en raken nog gestresster door jouw paniek. Houd je sterk en probeer je diertje zo goed mogelijk te helpen door

*rustig en met zachte stem te praten

*het zachtjes te aaien. Al kan het verstandig zijn om uit de buurt van de kop te blijven, omdat een gestresste fret makkelijker kan bijten

*indien mogelijk de kop of het hele lijf bedekken met een doek of dekentje

*er gewoon bij blijven. Ook dieren hebben graag een vertrouwd persoon om zich heen in noodsituaties

*neem het in de nekvel als het dier in paniek is. Een fret in paniek kan zichzelf nog meer verwonden. Bovendien zal er nagekeken moeten worden wat het mankeert. In het nekvel pakken is dan de meest effectieve methode. In het nekvel pakken is normaal gesproken niet pijnlijk.

[[Bestand:11886142-ehbo-doos-met-stethoscoop-op-een-witte-achtergrond.jpg]]

==EHBO==

Er kan altijd een ongelukje gebeuren of iets aan de hand zijn, waar je als eigenaar of verzorger je fret meteen bij moet helpen.
Blijf vooral zelf rustig, praat tegen je fretje en pak het zo nodig in het nekvel. Zorg dat je rustig kunt bekijken wat er aan de hand is en hoe je het beste kunt helpen. Rustig betekent resoluut en overtuigend naar je dier toe zijn, niet alles op je gemakje doen. Zorg dat je het telefoonnummer van je dierenarts altijd bij de hand hebt, programmeer het in je telefoon!
Zorg dat eventueel andere loslopende fretjes veilig in hun kooi geplaatst worden. Dan heb je daar geen omkijken meer naar. Roep eventueel hulp in om dat te laten doen.

Het is altijd handig een klein frettenEHBOdoosje thuis te hebben. Daarin kan zitten: een schaar, een pincet, gaasjes, kleine smalle verbandrolletjes en een wat bredere verbandrol, betadine en een potje met wat maizena om een bloedend nageltje te stelpen.

Voor alle gevallen geldt dat het erg belangrijk is om een dierenarts te hebben met ruime frettenervaring. Veel dierenartsen hebben geen ervaring met fretten, of erg minimaal. Er zijn nogal wat typische frettenaandoeningen en medicijnen waar een fret erg slecht op kan reageren en die zelfs schade kunnen toebrengen! Mocht je erg grote spoed hebben en is er geen frettendierenarts in de buurt, laat dan de behandelend arts contact opnemen met een dierenarts met ruime frettenervaring.
Een lijst van dierenartsen met frettenervaring vind je hier [[nuttige adressen|dierenartsen met frettenervaring ]].

====Abces====

Een abces is een zacht, pijnlijk bultje, soms rood of geel gekleurd. Meestal het gevolg van een bijt of snijwond die gesloten is met verontreiniging binnenin (door bacterieën bijv.). Het bultje is gevuld met pus. Een enkele keer kan een graszaadje ook voor een abces zorgen.
Abcessen zijn erg pijnlijk en indien onbehandeld kan het voor een uitgebreide infectie zorgen, zelfs een bloedvergiftiging. Uiteindelijk zal je fret het met de dood moeten bekopen.
Vermoed je een abces bij je fret, ga er dan zo snel mogelijk mee naar de dierenarts, zodat deze behandeld kan worden. Vaak zal het nodig zijn om een kleine chirurgische ingreep te doen en de wond schoon te spoelen. Daarnaast zal er een antibioticum voorgeschreven worden. Niet alle antibiotica is geschikt voor fretten. Neem contact op met een dierearts met frettenervaring om zeker te zijn van de juiste behandeling.

====Aanval/Hypo ====

Wanneer de hersenen de elektrische impulsen niet meer goed kunnen herleiden ontstaat er een aanval. Dat kan enkele seconden, maar ook minuten lang duren.
De oorzaak loopt erg uiteen, het kan gaan van een laag bloedsuiker tot een ernstige oormijt-besmetting aan toe. Er zijn toevallen die heel rustig verlopen en onopgemerkt blijven, maar de meeste hebben een groot impact op de ledematen in combinatie met het verlies van controle van de blaas/darm, watertanden, en braken.
Het enige wat je kan doen als een fret een aanval heeft is hem naar een rustige, wat donkere plek brengen. Zorg dat hij zichzelf niet verwond. Houd hem weg van andere huisdieren.
Blijf zelf rustig en praat tegen de fret. Na een aanval is je fret moe en uitgeput. Probeer je fret niet tegen te houden tijdens een aanval, maar houd hem wel zo rustig mogelijk en warm. Hij zal verward zijn en door elkaar geschud zijn.
Om hem wat te stimuleren om weer tot zijn positieven te komen, doe dan wat honing of druivensuiker op zijn tandvlees. Herhaal dit elke vijf minuten, totdat hij weer een beetje bij komt. Geef hem daarna wat zacht voedsel.

====Allergische reactie====

Een allergische reactie kan ontstaan door een vaccinatie, een medicijn, voedsel of een (chemische) stof waar je dier mee in aanraking gekomen is. Houd je fret warm (bijv in een deken) en ga er meteen mee naar de dierenarts. Een heftige reactie kan snel dodelijk aflopen!
Symptomen kunnen zijn:

*zwelling in het gezicht, met name in en rond de ogen, lippen en neus

*uitslag

*kwijlen

*diarree

*bleke slijmvliezen

*toevallen en heftig trillen

*zwelling op de entplaats

De dierenarts zal met medicatie en eventueel infuus je diertje er boven op proberen te helpen.

====Beknelling====

Het kan voorkomen dat je fretje ergens tussen vast komt te zitten. Hetzij doordat het ergens zijn nieuwsgierige neus ingestoken heeft, maar er geen ruimte was voor de rest van het lijf. Hetzij doordat je per ongeluk op een pootje hebt gestapt. Bekijk altijd nauwkeurig of er zwelling gaat optreden nadat je je diertje bevrijd hebt. Heeft het pijn of bloed het ergens? Is dat het geval, neem dan contact op met je dierenarts.
Is je fretje bewegingsloos, loopt het duidelijk mank of valt het om? Ga dan met grote spoed naar de dierenarts!
Valt het mee, maar is er toch sprake van bijvoorbeeld een beetje zwelling op het pootje, probeer dan zo ver je fret het toelaat, de zwelling te koelen onder een koude kraan of met een coolpad (nooit direct op het dier leggen, maar een doek er tussen).

====Bijtwonden====

Mensen met fretten hebben vaak ook andere dieren in huis. Vaak gaat alles naar wens, mocht er van agressie onderling sprake zijn dan kan een beet van een ander dier op de loer liggen.

Als je fret wordt gebeten door een ander huisdier, spoel dan de wond direct goed uit met koud/lauw-warm water.
Als de wond erg bloed, probeer deze dan voorzichtig met een gaasje of washandje wat dicht te duwen. Ga dan onmiddellijk naar je dierenarts.
Een kattenbeet kan gevaarlijk zijn vanwege de hoeveelheid bacteriën in het speeksel, een beet van een kat vraagt vaak om een bepaald soort antibiotica.
Is je fret gebeten door een dier in het wild of een verdwaald dier, ga dan direct naar een dierenarts. Het is niet geheel onwaarschijnlijk dat je dier besmet zou zijn geraakt met rabiës(hondsdolheid). Preventief handelen is dan noodzakelijk. Let goed op eventuele veranderingen bij je fret.

====Botbreuken====

Fretten zijn zeer flexibel en veerkrachtig, maar toch kunnen er beenverwondingen ontstaan die je zonder een röntgenfoto niet kunt herkennen.
Houd je fret bij een beenbreuk zo rustig en stabiel mogelijk. Probeer niet zelf vast te stellen wat er aan scheelt, maar '''ga direct naar een dierenarts'''.
Heeft je fret een gebroken beentje of een gewonde rug, hinkt hij of vertoond hij pijn bij het lopen? Pak hem dan voorzichtig op en leg hem in zijn kooi, '''bel dan onmiddellijk de dierenarts.''' Houd je fretje goed warm.
Voor het vervoer naar je dierenarts wikkel je je fret in een doek om de ledematen zo stil en stabiel mogelijk te houden onderweg.

====Braken====

Braken kan worden veroorzaakt door verschillende oorzaken, variërend van slecht voedsel tot een blokkade (verstopping). Soms is er iets in de maag gekomen wat fout uitpakt en de fret doet braken.
Houd een brakende fret altijd goed in de gaten. Het braken heeft vaak te maken met maagproblemen of de een of andere achterliggende ziekte.
Ontstaat het braken door een blokkade, een haarbal of een ongewenst voorwerp in de maag (rubber of iets dergelijks), dan is spoedeisende hulp noodzakelijk en zal de dierenarts d.m.v. een operatie de blokkade op moeten lossen.

====Brandwonden====

Hoewel dieren door hun natuurlijke afkeer voor vuur en extreme hitte minder frequent brandwonden oplopen, is het toch nuttig te weten wat te doen als het noodlot toeslaat. Brandwonden kunnen veroorzaakt worden door vuur, straling (bijvoorbeeld zonlicht), electriciteit en chemicaliën. Let altijd goed op je fret in de buurt van open haarden, ovens en bij het roken van sigaretten.

Brandwonden kunnen worden opgedeeld in 3 graden:

* eerste-graads brandwonden, hierbij zijn slechts de oppervlakkige huidlagen aangetast, toch zijn ze pijnlijk. De huid is rood en licht gezwollen. Als je op de huid drukt wordt ze wit. Na 1 à 2 dagen laat de verbrande huid los.

*tweede-graads brandwonden, deze dringen dieper in de huidlagen door, zodat de huid blaren krijgt die gevuld raken met transparante vloeistof. Ze zijn zeer pijnlijk.

*derde-graads verbranding tast de volledige dikte van de huid aan. De huid kan wit zijn of zwart verkoold. Haren komen makkelijk los. Als ook de huidzenuwen zijn beschadigd veroorzaken ze weinig of zelfs geen pijn.

Tijdens contact met een heet voorwerp of vlam wordt een grote hoeveelheid warmte opgeslagen in het weefsel. Deze warmte wordt geleidelijk vrijgegeven aan het omgevend weefsel. De verbranding gaat dus eigenlijk nog een tijdje door nà het contact, ook al was dat slechts van korte duur.

Tijdens en na een operatie is toevoer van warmte meestal noodzakelijk, dit om de fret weer op temperatuur te krijgen of te houden. De dierenarts maakt daarvoor gebruik van een couveuse, die is daarvoor het meest geschikt. Ook kunnen warmtematjes gebruikt worden, maar wees daar voorzichtig mee. Je fret mag immers niet te warm worden, daar kunnen ze immers heel slecht tegen. Regelmatig zal ook de temperatuur van je fret gemeten moeten worden bij het gebruik van een warmtematje. Het zal niet de eerste keer zijn dat een fret door verkeerd gebruik van een warmtemat brandwonden oploopt.
Ga hier dus heel nauwkeurig mee om, neem voordat je een warmtemat gaat gebruiken altjd eerst even contact op met een ervaren frettendierenarts voor het nodige advies.

[[Bestand:Brandwonden door warmtematje.jpg|300px]]

brandwonden na het foutief gebruik van een warmtemat

'''Wat te doen bij brandwonden'''

Koel de plek met lauwwarm water gedurende minstens 10 minuten. '''Ga daarna meteen door naar een dierenarts'''.
Gebruik nooit olie, ijs, ijswater of ontsmettingsmiddelen om de huid te koelen daar deze de gekwetste huid alleen maar verder kunnen beschadigen. Een verzachtende brandwondenzalf zoals Flammazine mag wel. Prik blaren niet open.
Zie ook [http://www.frettenkliniek.nl/ziekten-en-aandoeningen/huidaandoeningen#brand]

====Diarree====

Diarree kan een symptoom zijn van vele soorten van ziekten. Inwendige parasieten kunnen de oorzaak zijn, een obstructie of het kan een teken zijn van een dodelijke ziekte zoals leverziekten. Het is zaak de fret met diarree zo snel mogelijk te laten behandelen, omdat veel kostbare vloeistoffen verloren raken omdat het lichaam het voedsel niet langer absorbeert.
Als diarree langer dan een halve dag aanhoudt, maak dan een afspraak bij je dierenarts en neem een monster van de ontlasting mee. Hij kan deze dan meteen nakijken.

====Electrische schok====

Elektrische schokken kunnen vrij hevig zijn en zo mogelijk je fretje doden. Je kan zelf vrij weinig doen, alleen '''onmiddellijk met je fret naar de dierenarts te gaan'''. Houd hem tot die tijd warm en zo rustig mogelijk, praat zachtjes tegen je fret, je stem zal hem kalmeren.
Een elektrische schok is meestal het vervolg van het kauwen op elektriciteitsdraden. De meeste problemen zullen bij een schok ontstaan in de mond, de tanden en het tandvlees.
Houd er rekening mee dat beschadigde snoeren ook brand kunnen veroorzaken. Behandel eerst je fret en bekijk pas daarna de schade aan de snoeren en vervang de aangevreten snoeren onmiddellijk. Zorg dat de fret er nooit meer bij kan.

====Homeopathie====

Gezonde dieren voelen zich fit en vitaal. Het afweersysteem is in staat om alle processen in het lichaam goed te coördineren en de invloed van ziekteverwekkers is minimaal. Wanneer er gezondheidsklachten ontstaan betekent dit, dat het herstellend vermogen ontregeld of verzwakt is. Soms heeft het lichaam hulp nodig om weer in balans te komen. Homeopathie is een geneeswijze waarbij met medicijnen op natuurlijke basis, niet alleen de klachten worden behandeld, maar ook het zelfherstellend vermogen van het dier wordt gestimuleerd.

Wanneer de fret zich "anders dan anders" gedraagt of er sprake is van een langer durend gedragsprobleem, dan zou homeopathie ook een waardevolle betekenis voor de fret kunnen zijn. Deze problemen kunnen namelijk veroorzaakt worden doordat uw fret zich niet lekker voelt.

Ook kunnen er oorzaken zijn waardoor hij emotioneel gezien uit balans is gebracht. Hierbij kun je denken aan

*ziekte
*verhuizing
*mishandeling
*overlijden van een maatje
*angsten
*etcetera

====Huiduitslag====

Merk je dat je fret uitslag, bultjes, puistjes of schilfers heeft, neem dan contact op met de dierenarts. Ga niet zelf aan de gang met zalfjes of shampoo's. Die kunnen meer kwaad dan goed doen.
Een schilferige, droge huid kan te maken hebben met slechte voeding. Zorg voor een goede voeding met hoge voedingswaarden en voldoende vet. Het kan ook een symptoom zijn van bijnieraandoeningen.
Kleine zwarte plekjes op de staart van je fret kunnen 'mee-eters' zijn. Dit als gevolg van vuil en stof wat is blijven plakken aan de vetafscheiding van de huid. '''Knijp ze nooit uit!''' Heeft je fret hier last van, was het staartje dagelijks met lauwwarm water en gebruik een wattenbolletje om hiermee over de huid te wrijven en het zacht te maken. Na enkele dagen zal er al verbetering zijn.

'''LET OP:''' huiduitslag kan duiden op een besmetting met hondenziekte of een allergische reactie. Neem direct contact op met een dierenarts als dit plotseling optreedt of verergert.

====Oogletsels====

Door het onderling spelgedrag van fretten kan heel makkelijk oogletsel ontstaan.
Ook vreemde stoffen in de ogen zijn altijd mogelijk. Als je fret een kras op het oog oploopt, spoel het oog dan met koud water. Heeft je fret een vreemde stof in het oog of een korrel zand of iets dergelijks, ga dan naar de dierenarts om verdere beschadiging te voorkomen.
Oogschade bij je fret vraagt altijd om ervaren deskundige hulp.

====Penisbotje====

Mannelijke fretten (rammen) hebben op de buik een penis ter de hoogte van de navel. In de penis zit het penisbotje dat de vorm van een J heeft met aan het einde en klein haakje. De mogelijkheid bestaat dat de voorhuid opschuift als een fretje langs gaas of tralies omhoog of omlaag klimt (of een ijzeren trapje af gaat), en aan dit haakje vast komt te zitten aan het gaas of de tralies.
Door het vast blijven zitten schrikt de fret en trekt zich los wat gepaard kan gaan met veel pijn, er kan een forse beschadiging (afscheuren van het penisbotje) of bloeduitstorting ontstaan van het omliggende weefsel. Ook kan het gebied eromheen gaan ontsteken rond het gebied dat geiïrriteerd is.
Ga direct naar een ervaren frettendierenarts als je fret dit is overkomen om na te laten kijken wat de werkelijke schade is.

====Ringworm====

Ringworm is een schimmelinfectie en erg besmettelijk, ook voor mensen. Katten kunnen dragers zijn, zonder er zelf last van te hebben.
Je kunt het herkennen aan kleine, kale en soms schilferige plekjes over het lichaam of rondom de teentjes. Deze plekjes kunnen groot en rond worden, soms met een rood en korstig oppervlak. Het geeft veel jeuk. Door de grote jeuk kunnen er secundaire huidinfecties ontstaan, vanwege het vele krabben. Ga er mee naar de dierenarts voor de juiste behandeling en behandel alle aanwezige huisdieren mee. Ook als ze nog geen tekenen van besmetting geven.
Houd aangetaste dieren apart, draag handschoenen bij het behandelen en was al het beddengoed, mandjes en dergelijke uit op minimaal 60 graden. Sop borstels, kooien en speelgoed met een 1:10 Dettol oplossing. Sporen van ringworm kunnen buiten hun gastheer tot 18 maanden overleven en voor herbesmetting zorgen. Volg de aanwijzingen van de dierenarts over het reinigen en desinfecteren van de leefomgeving.

====Shock ====

In een shock zijn komt meestal als reactie op een eerdere verwonding, ziekte of ernstige angst. Zorg dat je altijd honing, nutri-gel of druivensuiker in huis hebt om dat je fretje te kunnen geven bij problemen.
Kenmerken van een Shock zijn:

*zeer snelle ademhaling

*sloomheid

*piepen

*snelle hartslag

*bleke neus, huid, oren en (blauwachtig)tandvlees

*apathie

*diarree

Je kunt je fret helpen door hem warm en rustig te houden. Rol zijn lichaam in een handdoek, deze mag wat warm gemaakt worden in de magnetron, maar niet te warm!
Laat het hoofd van de fret altijd vrij. Praat zacht en geruststellend tegen je fretje en dim de lichten in de kamer. Soms is een beetje honing of nutri-gel op het tandvlees nuttig.
Laat hem niet eten of drinken, hij heeft het al moeilijk genoeg om te ademen, er is bijna nooit een slikreflex.
Zorg ervoor dat je auto opgewarmd is voor je vertrekt naar de dierenarts. Laat je dierenarts weten welke maatregelen je al hebt genomen en hoe hij daarop reageerde. De dierenarts zal vloeistof gaan toedienen voor een snel herstel. Is de shock ontstaan als gevolg van bloedverlies, dan krijgt hij soms een bloedtransfusie, wat levensreddend kan zijn.

====Longworm====

Onlangs is in Nederland tijdens een sectie bij een fret longworm (Aelurostrongylus Abstrusus) gevonden. Het is een haarvormige worm van ongeveer 7 tot 10 mm die voornamelijk bij de kat is aangetoond. Longwormen bij fretten zouden veel vaker kunnen voorkomen dan tot nu toe gedacht werd.

Fretten kunnen zich besmetten door het eten van met longworm larven besmette slakken of door het eten van (wilde) muizen, vogels of kikkers die deze slakken hebben gegeten.
De door de fret opgegeten larven doorboren de darmwand en gaan via de bloedbaan naar de longen. Daar worden ze volwassen en beginnen na 4 weken met het produceren van eitjes. Deze eitjes komen uit in de longblaasjes waarna de larven worden opgehoest en doorgeslikt en via de ontlasting weer in de buitenwereld komen. De larfjes kunnen worden opgenomen door kikkers, slakken, kleine knaagdieren en vogels, waar ze zich verder ontwikkelen tot besmettelijke larfjes die weer door een volgende fret of kat kunnen worden opgenomen. Zes weken na een infectie kunnen bij katten de eerste larfjes dan weer in de ontlasting gevonden worden.

Waarschijnlijk verloopt een infectie met longworm meestal subklinisch. Dat wil zeggen dat de fret er geen verschijnselen van heeft. Sommige fretten kunnen wel klachten krijgen. Deze klachten passen vaak bij keelontsteking en bronchitis verschijnselen, zoals hoesten en kokhalzen. Bij lichamelijk onderzoek is de keel vaak gevoelig. Er kan veel slijm worden opgehoest.

Bij fretten die hoesten kunnen longfoto’s worden gemaakt maar daar veel fretten afwijkingen in de longen vertonen is dit niet bewijzend. Met onderzoek van de ontlasting is de diagnose wel met zekerheid te stellen.
Verse ontlasting wordt ingezet in een zogenaamde Baermann test. Hierbij wordt gekeken of er larfjes in de ontlasting zitten. Vals negatieven uitslagen kunnen voorkomen doordat de fret al klachten heeft voordat de volwassen wormen eitjes hebben gelegd of omdat de larven niet elke dag via de ontlasting worden uitgescheiden. Daarom is het verstandig om een aantal keren deze test te laten uitvoeren. Ook is het mogelijk om larven aan te tonen in sputum monsters die onder narcose uit de keel of luchtpijp worden verkregen.

Longworminfecties bij de kat en fret zijn heel goed te behandelen met een ontwormmiddel. Een pipet Advocate® voor de kleine kat, kan in de nek van de fret gedruppeld worden en is voldoende. De in de longen aanwezige wormen worden hierdoor gedood. Het duurt een paar weken voor het hoesten is verdwenen. Fretten die buiten komen en (naakt)slakken eten kunnen het beste preventief 2x per jaar worden behandeld met dit middel.

--------------------------------------------------------------------------------

Gesloten onderwerp

====Snijwonden====

Was de snijwond voorzichtig uit met koud water, om deze vervolgens met een zachte maar stevige druk dicht te duwen. Gebruik daarbij een goed, schoon hygiënisch gaasje of schoon washandje. Als het mogelijk is, draai er dan een verbandje om, maar vooral niet te strak.
Je fret kan ook inwendige schade hebben opgelopen die je zelf niet kunt zien, dus een bezoek aan de dierenarts is hier ook wenselijk. Mogelijk is, om geen infectie op te lopen, een antibiotica kuur gewenst. Vergeet niet dat fretten niet veel bloed kunnen verliezen.

====Vergiftiging====

De behandeling van een vergiftiging hangt geheel af van hetgeen je fret heeft binnen gekregen, wat de geconsumeerde stof was.

'''Ga direct naar de dierenarts''' en neem, indien mogelijk, datgene wat je fret gegeten heeft mee zodat de dierenarts een goed beeld krijgt van wat je fret heeft binnengekregen.

Kijk ook bij [[huisvesting#giftige_planten]] en [[huisvesting#giftige_huis-tuin-en-keuken_producten]]

====Zonnesteek====

Fretten zijn zeer gevoelig voor een zonnesteek.
Een temperatuur van meer dan 26,6 Celsius kan in sommige gevallen dodelijk zijn voor je fret. Met name zieke en oudere dieren zijn erg kwetsbaar.
Tekenen van een zonnesteek zijn :

*zwaar hijgen

*slijm uit de neus of mond

*extreme sloomheid

*verlies van bewustzijn.

De belangrijkste doelstelling is om de temperatuur van je fret naar beneden te brengen, dit moet echter ''heel langzaam'' gebeuren, anders riskeer je dat je fret in een schok terecht komt.
Een directe afname in temperatuur kan ook leiden tot de dood.

''Verlaag de temperatuur van je fret op de volgende manieren:''

*haal de fret onmiddellijk uit de zon en warmte,

*geef hem wat water te drinken via een lepeltje, behalve als je fret bewusteloos is, dan ''NOOIT ''vloeistof toedienen!

*pak niet te koud water en koel de pootjes van de fret hiermee, ook in de lies en op plaatsen waar minder beharing voorkomt, zoals op de lage buik. Gebruik daarvoor een washandje.

Je kunt de fret ook onderdompelen in ''lauw water'', maar houdt zijn hoofd en de bovenkant (de helft) van zijn lichaam altijd boven water! Het water dat verdampt op de huid zal het lichaam afkoelen en de temperatuur verlagen. Dompel de fret nooit in koud water, de schok zou hem kunnen doden!
Je kunt de fret ook af laten koelen met behulp van een ventilator, deze methode is niet zo effectief, maar altijd nog beter dan niets in een noodsituatie. Ga dan onmiddellijk naar de dierenarts. Deze zal extra vloeistof toedienen en zo nodig medicatie en of andere hulp bieden.
Neem in warme maanden altijd water mee voor onderweg. Probeer de fret onderweg koel te houden door middel van plastic colaflessen, gevuld met bevroren water in zijn kooi of carrier te leggen. Wikkel de flessen altijd in een handdoek en houd ze in de kooi. Dit is een gemakkelijke manier om het je fret bij warmte zo prettig mogelijk te maken.

Wat goed werkt voor je fret om bij extreme hitte oververhitting te voorkomen is het plaatsen van een airco in de ruimte waar je fretje het meeste zit.
Helaas is niet iedereen in het bezit van een airco, er is echter wel een manier om de temperatuur in je kamer toch wat te verlagen door middel van een ventilator en bevroren ijs.
Wat je nodig hebt zijn een ventilator en 4 flessen bevroren water per ventilator.
Leg de 4 flessen water in de diepvries totdat deze volledig bevroren zijn.
Zet de ventilator aan en zet twee van de vier bevroren flessen water voor de ventilator. Als de twee flessen zijn ontdooit wissel je deze om tegen de andere twee bevroren flessen in de vriezer en leg je de ontdooide weer terug, zo blijf je steeds reserves houden.

==Ziekten en aandoeningen==

===Aleutian Disease===

Door: Hanneke Roest, frettendierenarts.

'''De Frettenkliniek''' te Giessen

In 2005 bleek dat uit Nieuw Zeeland geimporteerde fretten vrijwel allemaal besmet waren met het Aleutian Disease virus. Velen stierven op jonge leeftijd. Het virus kon zich in Nederland en de rest van Europa verspreiden doordat de dieren pas na maanden (soms jaren) ziek werden. Dankzij de samenwerking tussen de Frettenkliniek, de frettenverenigingen (met name de financiele steun van Stichting de Fret), de opvangcentra, de fokkers, het C.F.E. (Cooperatie van Fokkers van Edelpelsdieren) en dierenartsen konden we de ziekte in Nederland al na een paar jaar onder controle krijgen. Op dit moment lijken er nog slechts enkele geisoleerde fretten met deze aandoening in Nederland aanwezig.

'''''De oorzaak'''''

De ziekte wordt veroorzaakt door het Aleutian Mink Disease Virus (ADV), dit is een Parvovirus dat de nerts, fret en andere marterachtigen kan infecteren. Het virus is in de verte verwant aan het honden en katten Parvovirus maar heeft een geheel andere structuur. Er zijn vijf nertsenstammen en tenminste drie frettenstammen geisoleerd. Er wordt aangenomen dat de fretten stammen variaties (mutanten) zijn van het nertsvirus. Het lijkt er op dat de ene stam meer schade kan aanrichten dan de andere stam en dat er dus net als bij griep een verschil in virulentie kan bestaan. Diverse uitbraken van Aleutian disease zijn beschreven in Amerika, Canada, Japan en Engeland.

'''''Het verloop van de ziekte'''''

Er wordt algemeen aangenomen dat besmetting plaats vindt via direct en indirect contact met lichaamsvloeistoffen als bloed, speeksel, urine en ontlasting. Het is gebleken dat intensief contact nodig is om de ziekte te verspreiden. Het kan een aantal maanden tot wel een paar jaar duren voordat een fretje ziek kan worden na een besmetting met het Aleutian Disease virus. ADV veroorzaakt een enorme toename van antilichamen (afweer) in het bloed. Normaliter moeten deze antilichamen het virus onschadelijk maken maar om onbekende redenen doen zij dit niet. Deze antilichamen kunnen bij fretten "immuuncomplexen" vormen welke neerslaan in diverse organen ( o.a. nieren, lever, galwegen, ruggenmerg, maagdarmkanaal, bloedvaten en blaas). Hierdoor ontstaan ontstekingen in deze organen. Als er een milde ontsteking aanwezig is dan lijkt de fret redelijk normaal. Bij een ernstige ontsteking zal het fretje ziek worden en symptomen vertonen afhankelijk van welke organen zijn aangetast. Daarnaast veroorzaakt het virus een verzwakking van de afweer waardoor het fretje minder weerstand heeft tegen andere infecties.

'''''De symptomen'''''

In Nederland werden de meeste geinfecteerde fretten (CIEP test positief) ook daadwerkelijk ziek maar de symptomen konden sterk varieren. De ziekteverschijnselen zijn sterk afhankelijk van de plaatsen in het lichaam waar de immuuncomplexen een ontsteking veroorzaken. Plotselinge sterfte van dieren in een goede conditie zonder voorafgaande ziekteverschijnselen is mogelijk.

De meeste fretten zijn echter al een tijdje ziek en vertonen in hoofdlijnen een van de twee volgende ziektebeelden:

1. Chronisch progressief verlopende ziekte" waarbij het dier langzaam maar zeker steeds zieker wordt met verschijnselen als: gewichtsverlies, slechte vacht, lusteloosheid en slechte eetlust. Bloedarmoede en bloed in de ontlasting kunnen aanwezig zijn. De meeste fretten ontwikkelen uiteindelijk een slechte lever- en nierfunctie. Bij fretten met AD zijn tevens oogontsteking, longontsteking en hartproblemen mogelijk.

2. Neurologische problemen beginnend met zwakte of verlamming van de achterhand. Deze kan zich uitbreiden naar voren. Soms treedt herstel op van de neurologische symptomen.
Het is belangrijk om te beseffen dat bovenstaande symptomen ook heel goed bij andere ziekten van de fret aanwezig kunnen zijn. Het is daarom absoluut onmogelijk om op basis van louter de symptomen de diagnose te stellen!

'''''De diagnose'''''

Een definitieve diagnose is tijdens het leven niet te stellen. Er zijn wel verschillende testen beschikbaar die een sterke aanwijzing kunnen geven dat een fret is besmet met ADV:

1. ''Eiwit-elektroforese van bloed.''
Sommige fretten met Aleutian Disease vertonen een stijging van een bepaalde eiwitfractie (gammaglobulinen) in het bloed.

2. ''De CIEP (of CEP) test van bloed.''
Deze Counterimmunoelectroforese test toont antilichamen aan tegen ADV in het bloed. De test is zeer betrouwbaar en wordt reeds jarenlang gebruikt voor de diagnostiek bij nertsen en fretten over de hele wereld. Deze test bleek van veel waarde bij het aantonen en de verspreiding van de ziekte in Nederland. Dieren met een positieve CIEP test bleken voor het overgrote deel uiteindelijk allemaal ziek te worden.

3. ''DNA in situ hybridisatie test.''
Hierbij wordt het DNA aangetoond in de cellen alwaar het een ziekelijke verandering heeft veroorzaakt. De test is erg gevoelig en toont aan dat het dier inderdaad ziek is geworden door het Aleutian virus. De test is 100% betrouwbaar. Deze test is in Nederland niet aanwezig, wel in Amerika. De eerste Nederlandse monsters zijn dan ook naar Amerika verstuurd voor een duidelijke definitieve diagnose op weefsel van gestorven dieren.

De testen 1-2 tonen slechts aan dat het dier in contact is geweest met virus. Fretten kunnen jarenlang drager zijn voordat ze ziek worden, al die tijd zijn ze helaas wel een mogelijke bron van infectie voor andere fretten. Weefselonderzoek door de patholoog (van weefselbiopten of een postmortale sectie) kan een waarschijnlijkheids diagnose geven. In combinatie met een positieve CIEP test en uitsluiting van andere oorzaken van ziekte, kan dit na de dood van het dier wel een zeer sterke aanwijzing zijn voor Aleutian Disease. Testen die gebruikt worden voor het aantonen van het honden Parvovirus zijn niet betrouwbaar voor het aantonen van ADV bij fretten. Fretten met een tatoeage op de buik van Mystic Ferrets (zoals op bijgaande foto) bleken vaak het ADV virus bij zich te dragen.

'''''De behandeling'''''

Er bestaat géén behandeling voor deze ziekte. De fretten kunnen eventueel ondersteund worden met speciale voeding, ontstekingsremmers en antibiotica. De omgeving (in een huishouden) is vaak moeilijk te ontsmetten. De aanbevolen middelen (10% natronloog of parvocide desinfectantia) zijn vaak erg agressief om in een woning te gebruiken. Bij nertsenfarms is bekend dat het ADV virus langdurig in de omgeving kan overleven.

'''''Preventie'''''

Er is geen vaccin beschikbaar. Fretten die positief zijn met de CIEP test kunnen het beste geisoleerd worden. Dat wil zeggen dat ze niet in contact dienen te komen met andere fretten dan die van het huishouden waar ze in leven. Dus niet meenemen naar frettendagen. Deze dieren hoor ook niet thuis in een frettenopvang of pension vanwege het grote besmettings risico. Het lijkt niet zo zinvol om ze in het huishouden waar ze leven apart te houden van de andere fretjes. Die hebben immers al lang contact gehad met de positieve fret. Hoewel het blijkt dat fretten hun eigen Aleutian virus stammen hebben is het toch niet verstandig om fretten te huisvesten in de buurt van nertsen.

'''''Wanneer testen met de CIEP test'''''

Pups kunnen getest worden vanaf vanaf 4 maanden leeftijd. We testen vanaf die leeftijd omdat het immuunsysteem dan pas goed is ontwikkeld.
Na de Nobivac Puppy DP enting kan het beste een maand worden gewacht. Er bestaat een heel kleine kans dat de test hierdoor wordt beinvloed.
Fretten die uit het buitenland worden geimporteerd adviseer ik om zowel in het land van herkomst als in Nederland te laten testen met de CIEP test.

[[Bestand:Ontsteking in AD nier Small.jpg|400px]]

Ontstoken nier

[[Bestand:Tattoo fret.jpg|400px]]

'Mystic Ferret' fret met tatoeage

===Anaalklier problemen===

Door: Hanneke Roest, frettendierenarts.

'''De Frettenkliniek''' te Giessen.

Dat een fretje een bepaalde geur bij zich heeft, is de fretten-liefhebber wel bekend. Sommige mensen vinden dat stinken, zelf vind ik de geur wel prettig. Het schijnt dat deze geur (sterk verdund) ook wel in parfums wordt gebruikt.

'''''Functie van de anaalklieren'''''

Helaas zijn er echter ook fretjes die een wel erg penetrante geur verspreiden. Deze fretjes zijn òf nog niet gecastreerd òf ze laten hun anaalklieren lopen òf beide. Anaalklier-vocht is bedoeld om het territorium af te bakenen. Er wordt als het ware een geurvlaggetje neergezet met de bedoeling dat andere fretten weten dat dit is het terrein is van de betreffende fret. Het "sleetje rijden" dat sommige fretjes kortdurend doen nadat ze op de frettenbak zijn geweest, is bijvoorbeeld ook markering van hun terrein waarbij wat anaalkliervocht wordt achtergelaten. Dit markeren gebeurt vaker bij ongecastreerde mannetjes omdat zij door hun opspelende hormonen een behoorlijke territorium-drift kunnen ontwikkelen. Daar de fret van nature geen groepsdier is, is dit gedrag een belangrijk onderdeel in de verdeling van de leefruimte.
Het legen van de anaalklieren tengevolge van angst komt bij fretjes slechts zelden voor.

In ''Amerika'' worden de anaalklieren al op 6 weken leeftijd verwijderd tezamen met castratie of sterilisatie. Amerikanen houdenvan gemak. Er wordt een standaard huisdier verkocht dat in ieder geval niet terug gebracht hoeft te worden ivm onwelriekend ruiken. In ''Nederland'' is het verwijderen van anaalklieren wettelijk verboden tenzij er een diergeneeskundige reden voor is. Hoewel ik vind dat de Amerikanen naar mijn idee wel iets te graag het chirurgisch scalpel hanteren, zit er mogelijk wel een klein voordeel aan deze methode. Met het verwijderen van de anaalklieren ontneem je de fret een mogelijkheid tot communicatie; tot markering oftewel tot het afbakenen van zijn terrein. In (te) grote groepen zou dit mogelijk voor een vermindering van stress kunnen zorgen.

'''''Ontsteking van de anaalklieren'''''

Regelmatig wordt mij gevraagd of de hazelnoot grote ''knobbels'' naast het poepgaatje bij de fret niet veel te groot zijn en of de anaalklieren misschien zijn verstopt. De fret is echter familie van het stinkdier en behoort grote anaalklieren te hebben. De klieren liggen naast de anus op vier en op acht uur en monden met een klein kanaaltje uit op de overgang van het anusslijmvlies en de huid.

De anaalklieren van de fret kunnen net als bij de hond ontstoken raken en dan gaan lekken, dat is voor zowel u als eigenaar als de andere fretten in de kooi géén prettige gewaarwording. Het ''stinkt'' behoorlijk. Honden likken vaak aan ontstoken anaalklieren, fretjes doen dat veel minder. Het bekende ''"sleetje rijden"'' waarbij het fretje met de anus over de grond schuurt kan behalve markering na het poepen ook een teken van jeuk aan de anaalklieren zijn. Indien dit gedrag echter optreed zonder dat u regelmatig de anaalklieren ruikt hoeft zich daar over het algemeen geen zorgen over te maken. Een heel enkele keer kan een ontstoken anaalklier ook pijn geven bij het poepen en maakt het fretje een kreunend geluid. Dit moet echter niet verward worden met het persen op urine of ontlasting dat door heel andere oorzaken wordt veroorzaakt.
De oorzaak van het ontstoken raken van deze klieren is nog onbekend.

'''''De behandeling van ontstoken anaalklieren'''''

Ontstoken anaalklieren kunnen het beste worden geleegd door de dierenarts. Daar deze klieren erg groot zijn en erg stinken kan dit het beste buitenshuis gebeuren. De inhoud hoort een geelwitte kleur te hebben. Pus en ontstekingsmateriaal kunnen dezelfde kleur hebben als de normale inhoud. Hierdoor is het vaak moeilijk om aan de hand van de inhoud te bepalen hoe erg de klieren zijn ontstoken. Bij een ontsteking komt er vaak wel wat bloed mee. Indien de anaalkieren goed geleegd zijn heeft het fretje gedurende korte tijd een wat beurse anus.

Fretjes vinden het geforceerd legen van hun anaalklieren absoluut niet leuk. Indien het dus moeilijk gaat, is het wel zo (dier)vriendelijk om het fretje even te verdoven met een kortdurende ''gasnarcose''. Bij heftig verzet is het namelijk ook niet mogelijk de anaalklieren volledig leeg te maken, hetgeen wel noodzakelijk is voor een goed herstel.
Ongecastreerde mannetjes kunnen beter eerst worden gecastreerd bij anaalklierproblemen, meestal zijn bij deze jonge dieren de anaalklieren niet ontstoken maar gebruiken ze hun klieren gewoon te veel om hun territorium af te bakenen.

Na het legen van de anaalklieren is een kuur met antibiotica (bijvoorbeeld Synulox®) gedurende twee weken bij de meeste fretten voldoende om de ontsteking te genezen. Synulox® is verkrijgbaar in druppels en in tabletvorm. Synulox druppels® vinden veel fretjes niet erg lekker, ondanks dat er "smakelijke druppels" op de verpakking staat. Veel makkelijker is het om de tabletten gedurende 5 minuten op te lossen in een paar druppels water waarna dit door het "Waltham papje", Ferrettone, boter of iets anders lekkers kan worden gemengd. Het "Waltham papje" heeft als officiële naam: Royal Canin Feline Instant Convalescence Support® van de firma Waltham. Het is een hersteldieet voor zieke of geopereerde katten. Fretjes vinden het over het algemeen heerlijk en het is ideaal om er medicijnen door te mengen.

Slechts in uitzonderlijke gevallen is het ''chirurgisch verwijderen'' van de anaalkieren noodzakelijk. Daar de anaalklieren vlakbij de anale kringspier liggen is het we belangrijk dat dit op een chirurgisch correcte manier gebeurt anders kan het zijn dat het fretje na de operatie de ontlasting niet meer kan ophouden en overal zijn poepjes deponeert.

[[Bestand:Frettenreet2.jpg|300px]]

Positie van de anaalklieren bij de fret

'''''Anaalkliertumoren'''''

Anaalkliertumoren komen slechts zelden voor, dus maakt u zich niet te snel zorgen als u grote harde knobbels ontwaard naast de anus. Indien een fretje is vermagerd vallen deze extra op. Anaalkliertumoren kunnen afhankelijk van hun grootte en geaardheid soms geopereerd worden.

===Beenmergdepressie===

Door: Hanneke Roest, frettendierenarts.

'''De Frettenkliniek''' te Giessen

Een vrouwtje is loops van ongeveer maart tot augustus. Als zij niet gedekt wordt waardoor ze uit de loopsheid komt, blijft ze maandenlang onder invloed van oestrogenen (vrouwelijke hormonen). Deze oestrogenen zijn echter op de lange duur schadelijk voor de gezondheid van het vrouwtje.

Er ontstaat een depressie (onderdrukking) van het beenmerg waardoor het beenmerg onvoldoende belangrijke bloedcellen produceert voor het fretje. Hierdoor is het fretje gevoeliger voor ontstekingen, ontstaat bloedarmoede en kunnen bloedingen ontstaan. De aandoening kan ook voorkomen bij een gesteriliseerd vrouwtje waarbij een stukje eierstok is blijven zitten of bij een fretje met een bijnierprobleem.

'''''Symptomen'''''

Het opgezette vrouwelijke geslachtsorgaan is zichtbaar als een koffieboontje net onder de anus. Soms is er een vaginale uitvloeiing die kan varieren van waterig tot pure pus. Door de bloedarmoede zijn de neus en de slijmvliezen in de bek bleek van kleur. Meestal is het diertje behoorlijk wat gewicht verloren. Een symmetrische kaalheid kan zichtbaar zijn aan de staart en onder de buik maar deze kan zich ook verder over het lichaam verspreiden. In ernstige gevallen is het fretje lusteloos en wil niet meer eten. Er kunnen bloedingen optreden in de huid of in het maagdarmkanaal. Door bloedingen in het ruggenmerg of de hersenen kunnen neurologische klachten ontstaan.

Dit ziektebeeld is al mogelijk na 1 maand loopsheid maar zal zich vaker pas aan het einde van de loopsheid openbaren. Loopse vrouwtjes kunnen vanaf 2 maanden na het begin van de loopsheid ten gevolge van beenmergdepressie overlijden. Meestal duurt het wat langer voor er ernstige problemen ontstaan en sommige fretjes zijn jaar in jaar uit loops zonder al te grote problemen.

'''''Diagnose'''''

De diagnose kan gemakkelijk gesteld worden aan hand van de ziekte historie en de ziekteverschijnselen. Eventueel kan bloedonderzoek gedaan worden om de bloedarmoede en het tekort aan witte bloedcellen aan te tonen.

'''''Behandeling'''''

Als de conditie van het fretje het toelaat, is een sterilisatie de beste oplossing. Het diertje knapt dan snel weer op. Bij een erg zieke fret kan het narcoserisico te groot zijn. Dan kan eerst geprobeerd worden het fretje met behulp van medicatie uit de loopsheid te halen.

Een ondersteunende behandeling met o.a. infuus of zelfs bloedtransfusie kan dan noodzakelijk zijn. Als het fretje weer min of meer is hersteld kan het alsnog gesteriliseerd worden.

'''''Preventie'''''

Vrouwtjes waar niet mee gefokt wordt, kunnen het beste gesteriliseerd worden op 6-8 maanden leeftijd. Alternatieven zijn; het inbrengen van een implantaat, het fretje laten dekken of een antiloopsheid injectie. Een nadeel van een antiloopsheidinjectie is de kans op afwijkend gedrag en irritatie van de huid en het onderliggende weefsel op de plaats van injektie.

[[Bestand:7.jpg|400px]]

Langdurig loops fretje

===Besmettelijke luchtwegaandoeningen bij fretten===

Door: Hanneke Roest, frettendierenarts.

'''De Frettenkliniek''' te Giessen

De luchtwegen en longen van de fret lijken erg op die van de mens. Fretten staan dan ook vaak model voor humaan onderzoek naar virussen van de luchtwegen. Er zijn echter wel een aantal anatomische en fysiologische verschillen.

'''''Bijzonderheden in de anatomie van de luchtwegen'''''

De ''neusholte'' van fretten is, zoals bij alle zoogdieren behalve de primaten (waaronder de mens), gebouwd om goed te kunnen ruiken. Dit reukorgaan vereist een complexe neusholte met veel plooien om het oppervlak te vergroten. Heel belangrijk voor deze dieren die territoriaal ingesteld zijn en via geuren hun territorium markeren. Door de bouw van het strotklepje ten opzichte van het zachte verhemelte ademen fretten voornamelijk door hun neus. Slechts als ze zeer benauwd zijn of hun neus verstopt is door slijm, snot of zwelling van het neusslijmvlies, ademen ze via de bek.

De ''longen'' bestaan aan de linker zijde uit 2 grote long lobben en aan de rechterzijde uit 4 long lobben. De longen van fretten zijn erg gevoelig voor virussen en prikkelende agentia in de lucht zoals nicotine van rokende mensen of de geuren uit bijvoorbeeld luchtverfrissers.

De ''borstholte'' is makkelijk samen te drukken waardoor een fretje in een smalle doorgang (zoals een konijnengang) zich 180º om kan draaien. De totale longcapaciteit van een fret is groot. De longcapaciteit van een 600 gram wegend fretje is gelijk een die van een 4x zo zwaar konijn. Deze twee aanpassingen maken een fretje geschikt om met succes ondergronds te jagen.

De normale ''ademhalingsfrequentie'' van een fret in rust ligt rond de 30/min. Deze kan verhogen bij inspanning of aandoeningen van de luchtwegen of longen.

[[Bestand:Fret met griep.jpg|300px]]

Tranende ogen bij een fret

'''''Griepvirussen'''''

De fret is het enige huisdier dat gevoelig is voor de ''griepvirussen van de mens''. Ze worden dan ook regelmatig door hun eigenaren geïnfecteerd. En geïnfecteerde fretten kunnen op hun beurt weer mensen besmetten. Vooral afgelopen winter hebben veel fretten te lijden gehad onder de griepinfecties van hun verzorgers. De verschijnselen zijn vergelijkbaar met die van de mens. Een vochtige neusafscheiding, niezen, hoesten, tranende ogen, koorts (vaak een enkele koorts piek in het begin), slechte eetlust en algehele malaise. Sommigen fretten hebben ook een gevoelige of pijnlijke keel waardoor het eten van harde brokjes lastiger gaat. Ook kunnen ze kokhalsbewegingen laten zien. De meeste fretten zijn binnen een paar dagen weer hersteld.

De infectie kan zich in enkele gevallen uitbreiden naar de longen waardoor een ''longontsteking'' ontstaat en de dieren behoorlijk ziek kunnen worden.
Een andere complicatie, die het afgelopen jaar regelmatig voorkwam, is een secundaire ''ontsteking van de nieren''. Mogelijk dat bacteriën en/of virussen via het bloed in de gevoelige nieren van de fret kunnen aanslaan en daar ontstekingshaarden veroorzaken. Meestal is de functie van de nieren, waaronder het verwijderen van de afvalstoffen uit het lichaam, niet verstoord. De nieren zijn wel erg pijnlijk waardoor het fretje vaak “plat” gaat liggen en duidelijk minder speels is. Een dergelijke ontsteking moet behandeld worden anders is er in een later stadium wel degelijk een risico op een verminderde of falende nierfunctie.

De ''behandeling'' van een normale griepinfectie bestaat uit antihistaminica, eventueel hoestremmers en antibiotica om te voorkomen dat er een bacteriële infectie overheen komt. Tevens is het geven van zacht en zeer smakelijk voedsel zoals het “Waltham papje” (Royal Canin Instant Convalescence Support) aan te raden. Het geven van koortsverlagende/pijnstillende medicatie zoals NSAID’s (Meloxicam) is bij deze infectie niet altijd aan te raden. De koorts is juist nuttig om het virus te bestrijden.

De behandeling van complicaties van een griepinfectie zoals een longontsteking of nierontsteking, is uitgebreider en vereist soms een opname in de kliniek.
Eigenaren die de griep hebben kunnen de verzorging van hun fretten beter tijdelijk overlaten aan gezonde medebewoners, hoewel het vaak lastig is om ondanks alle voorzorgen een besmetting te voorkomen.

Fretten zijn ook erg gevoelig voor het beruchte ''Vogelgriep virus'' en de ''Mexicaanse griep''. Van deze Mexicaanse griep is bekend dat 10% van de fretten sterft ondanks behandeling. Antibiotica heeft weinig effect bij de Mexicaanse griep omdat het virus zelf grote schade aanricht in de longen. Een secundaire bacteriële infectie ontstaat namelijk pas na 7-8 dagen.

'''''Kennelhoest'''''

De afgelopen jaren was ik soms door fretten eigenaren benaderd over het verschijnsel dat hun hond kennelhoest had gehad en nu was hun fret behoorlijk aan het hoesten en niezen. Sinds kort weet ik dat de Bordetella bronchiseptica bacterie, die een rol speelt bij kennelhoest van honden, wel degelijk ook bij fretten een longontsteking kan veroorzaken. Deze Bordetella bacterie is soms lastig te behandelen. Ook hierbij geldt dat het verstandig is om fretten bij een hond met kennelhoest uit de buurt te houden.

'''''Hondenziekte virus'''''
Het hondenziekte virus is vrijwel ''altijd fataal'' voor een fret. Het virus wordt overgebracht door besmette honden of besmette fretten. De aandoening geeft in eerste instantie klachten die erg lijken op een infectie van het griepvirus. Fretten die dit eerste stadium overleven overlijden vervolgens na een paar weken in de neurologische fase. Een behandeling is niet mogelijk.

Preventie doormiddel van een enting met het “Nobivac Puppy DP” vaccin werkt uitstekend. De eerste vaccinatie altijd herhalen na 3-5 weken, daarna jaarlijks herhalen. Het veld virus bleek bij de laatste Hondenziekte uitbraak niet aan te slaan bij fretten die tot 1,5 jaar daarvoor waren geënt.

De moraal van het verhaal is dat fretten erg gevoelige luchtwegen hebben en gemakkelijk besmettelijke virussen en bacteriën van de mens, hond en andere fretten kunnen overnemen. Om dit te voorkomen kunnen hoestende, kuchende, snotterende mensen, honden en andere fretten beter tijdelijk even uit de buurt van een gezonde fret blijven.

===Bijnierproblemen===

Door: Hanneke Roest, frettendierenarts.

'''De Frettenkliniek''' te Giessen

Bijnieren zijn twee kleine orgaantjes die vlak bij de nieren liggen, maar daar verder weinig mee te maken hebben. Ze produceren hormonen die belangrijk zijn voor de stofwisseling van het dier. Bij veel fretten vanaf 3 jaar leeftijd ontaarden de bijnieren. Deze ontaarde bijnieren zullen op een gegeven moment teveel geslachtshormonen produceren (androgenen, oestrogenen en progesteron). Deze overmaat aan hormonen maken het dier ziek.

Bij de meeste fretten wordt het bijnierprobleem in het beginstadium veroorzaakt door een goedaardige ontaarding. Bij enkele fretten kan zich hieruit uiteindelijk een kwaadaardige ontaarding (tumor) ontwikkelen.

'''''Ziekteverschijnselen'''''

Bij de meeste fretten wordt het bijnierprobleem in het beginstadium veroorzaakt door een goedaardige ontaarding. Bij enkele fretten kan zich hieruit uiteindelijk een kwaadaardige ontaarding (tumor) ontwikkelen.

'''''Symptomen''''' (in volgorde van frequentie van voorkomen):

* Kaalheid wordt het meest waargenomen, meestal min of meer symmetrisch op de romp, kop of aan de poten. Fretten kunnen vrijwel helemaal kaal worden. Niet verwarren met het "kale staarten syndroom" in de zomer waarbij alleen de staart kaal wordt.

* Droge, dunne vacht.

* Jeuk, dit is een enkele keer het enige wat de eigenaar aan het fretje merkt. Veel fretten hebben regelmatig last van jeuk zonder dat er sprake is van een bijnierprobleem. Blijft de jeuk echter aanhouden of wordt deze steeds erger dan kan bij een oudere fret wel degelijk sprake zijn van een afwijkende bijnier.

* Gezwollen vrouwelijk geslachtsorgaan bij een gesteriliseerd vrouwtje.

* Sexueel gedrag bij gecastreerde of gesteriliseerde fretten. B.v. een mannetje dat weer gaat dekken of een vrouwtje dat gaat slepen met andere fretten.

* Toegenomen lichaamsgeur. Door de geslachtshormonen neemt de vetsecretie van de huid toe.

* Minder speels, meer slapen.

* Gewichtsverlies

* Moeite met plassen bij mannetjes. Door de hormonen wordt de prostaat vergroot en deze drukt het lumen van de plasbuis dicht. Dit is een levensgevaarlijke situatie. Ook dit kan soms het enige verschijnsel zijn.

Niet alle verschijnselen zijn bij elke fret waarneembaar. Het kaal worden valt wel het meeste op en is bij 60% van de fretten met een bijnierprobleem aanwezig

[[bestand:Bijnier aandoening.jpg|300px]]

'''''Diagnose'''''

De diagnose wordt gesteld aan de hand van de symptomen, een uitgebreide buikpalpatie (het betasten van de organen in de buik) en bloedonderzoek. Voor dierenartsen die minder bedreven zijn in het palperen van de buik kan een echo van de buik nodig zijn. Echter, de bijnieren zijn meestal zeer klein en kleine afwijkingen zijn niet goed zichtbaar met
de echo. Ook kan de echo niet het verschil in hardheid en stevigheid aantonen wat ontstaat bij een beginnende afwijking.

'''''Hoe komt het dat fretten last hebben van ontaarde bijnieren?'''''

Er zijn aanwijzingen dat de hersenen (hypothalamus/hypofyse) bij het ouder wordende fretje hormonen gaan produceren die de bijnieren overmatig stimuleren. Door deze stimulatie gaan de bijnieren vervolgens te veel geslachtshormonen produceren. Deze overmaat aan geslachtshormonen maken het fretje ziek door hun inwerking op bijvoorbeeld de huid, geslachtsorganen, het beenmerg en de prostaat.

Aangezien de hormonen van de hersenen op beide bijnieren effect hebben, zijn meestal beide bijnieren aangetast. Vaak geven ze pas na elkaar problemen. Hierdoor zal na het verwijderen van een enkele bijnier bijvoorbeeld pas een jaar later de andere bijnier problemen gaan geven.

De oorzaak is helaas nog niet opgehelderd, maar er wordt wel onderzoek naar gedaan. De Universiteit van Utrecht bekijkt momenteel de rol van castratie/ sterilisatie van jonge fretten met betrekking tot het ontstaan van bijniertumoren.

'''''Wat is de beste behandeling?'''''

* Een '''hormoonimplantaat''': De beste behandeling van een bijnierprobleem is de (levenslange) behandeling met
implantaten.

* 2.Chirurgie: Chirurgie van de bijnier wordt in de Frettenkliniek alleen nog maar gedaan als het implantaat onvoldoende effect heeft. Of indien de aangetaste bijnier snel groeit en duidelijk veel groter wordt.

''N.B. Het is belangrijk dat deze operatie alleen wordt uitgevoerd door hierin gespecialiseerde dierenartsen welke over de juiste kennis en speciaal instrumentarium beschikken. De rechter bijnier zit namelijk vast aan de achterste holle ader. Het verwijderen van deze bijnier is een moeilijke procedure en kan bij onvoldoende ervaring of onjuiste chirurgietechniek tot dodelijke bloedingen of onvoldoende wegname leiden.''

'''''Het voorkomen van bijnierproblemen'''''

Op dit moment loopt een onderzoek aan de Universiteit te Utrecht waar door middel van hormoonimplantaten jonge
fretten zijn gecastreerd en gesteriliseerd. Het is te verwachten dat deze fretten later minder last krijgen van bijnierproblemen. Maar er is nog niets zeker en het onderzoek zal nog enige jaren duren.

Om bijnierproblemen te voorkomen is er ook de mogelijkheid om bij gezonde gecastreerde en gesteriliseerde fretten
een implantaat te zetten vanaf de leeftijd van 5 à 6 jaar.

[[bestand:Beginnende kaalheid bijnierprobleem.jpg|300px]]

''Een beginnende kaalheid op de rug boven de staartbasis bij een fret met een bijnierprobleem''

===Doofheid bij fretten===

Door: Hanneke Roest, frettendierenarts.

'''De Frettenkliniek''' te Giessen

[[Bestand:Doof fretje.jpg|300px]]

'''''Welke fretten zijn doof:'''''

1. Doofheid komt veel voor bij fretten met bijzondere witte aftekeningen zoals:

* De Panda fret: een volledig witte kop met vrijwel geen masker.
* De Blaze fret: witte vlekken of strepen op de kop.
* De Polkadot fret: witte vlekken over het gehele lichaam.
* De DEW (Dark Eye White) fret: een grotendeels witte fret (als een albino) met donkere ogen, soms met een donkere staart of een donkere streep over de rug.

Deze doofheid is ''aangeboren en erfelijk'' bepaald. De meeste dove fretten vallen binnen deze groep.

2. Doofheid komt voor bij fretten met een ernstige chronische ''middenoorontsteking'' door aantasting van het trommelvlies en/of de hier achter liggende gehoororgaantjes. Totale doofheid beiderzijds komt hierbij zelden voor. Meestal gaat het om een verminderde gehoorfunctie.

3. Doofheid kan een enkele keer ontstaan na het gebruik van bepaalde medicijnen zoals antibiotica die behoren tot de groep van de aminoglycosiden (oa. Gentamycine). Deze medicatie kan doofheid veroorzaken of het nu via tabletten, per injektie of direkt in het oor wordt gegeven. Ook het gebruik van oor-preparaten kunnen het binnenoor beschadigen als het trommelvlies niet intact is. Wees daar dus voorzichtig mee. Gebruik alleen oorzalven of -druppels die door de dierenarts zijn voorgeschreven.

[[Bestand:Doof fretje 1.jpg|400px]]

Blaze

[[Bestand:Doof fretje 2.jpg|400px]]

Dark Eyed White

[[Bestand:Doof fretje 3.jpg|400px]]

Panda

[[Bestand:Polka dot.jpg|400px]]

Polkadot

'''''Hoe ontstaat erfelijk bepaalde aangeboren doofheid:'''''

De witte aftekeningen zijn het gevolg van een mutatie in de cellen van de neurale kammen (“neural crest disorder”). Deze cellen zijn behalve voor de pigmentatie, ook verantwoordelijk voor andere belangrijke functies van het lichaam. Vroeg of laat kunnen er dan ook meerdere gezondheidsproblemen naar voren komen bij deze dieren.

Fretten met de genoemde witte aftekeningen kunnen geheel of gedeeltelijke doof zijn door het gebrek aan pigmentcellen vanuit de neurale kammen. Deze pigmentcellen spelen een rol bij de ontwikkeling van het gehoor. Op latere leeftijd kunnen zich bij deze dieren daarnaast ook makkelijker hartproblemen en maag-darmproblemen ontwikkelen doordat deze neurale cellen ook belangrijk zijn voor oa. de ontwikkeling van het hart, de grote bloedvaten en het perifere zenuwstelsel. Aanvankelijk werd gedacht dat het hierbij om het Waardenburg-syndroom ging, tegenwoordig is men er nagenoeg zeker van dat het om een mutatie in het KIT-gen gaat.

Niet '''alle''' fretten met bovengenoemde witte aftekeningen zijn doof. Dat hangt af van de mate waarin de mutatie in het KIT-gen tot expressie komt. Echter deze fretten dragen wel '''allemaal''' het gemuteerde gen met zich mee. Fokken met deze kleurafwijkingen is dan ook niet verstandig!

'''''Wat merk je aan een dove fret:'''''

Veel eigenaren hebben niet door dat hun fret doof is. Fretten reageren immers meestal op geluid zoals kleine kinderen… ze horen wat ze willen horen. Toch zijn er genoeg fretten die je bij hun naam kunt roepen, die dan gelijk opkijken en naar je toekomen. Echter veel fretten gaan gewoon door met waar ze mee bezig zijn. Als je goed oplet, kun je aan deze dove fretten merken dat ze schrikken als je ze van achteren onverwacht benaderd. Dove fretten kunnen eventueel ook sneller bijten als ze schrikken van een aanraking.

Dove fretten maken vaak andere geluiden dan horende fretten. Als ze opgewonden of geschrokken zijn kunnen ze soms een veel heftiger en luider geluid maken dan je zou verwachten. Hissen is meestal een teken van onbehagen bij een fretje. Maar een dove fret kan dat geluid maken terwijl hij gewoon door de kamer loopt of aan het spelen is.

Hun vocale communicatie naar andere fretten wordt vaak door de andere fretten niet begrepen en zelf horen ze natuurlijk ook niet wat een andere fret hun “verteld”. Dat kan enige verwarring bij beide partijen veroorzaken. Soms leidt dit tot een meer in zichzelf terug getrokken doof fretje dat zijn eigen gang gaat binnen de groep maar het kan ook zijn dat ze zich aanpassen en goed functioneren in een groep. Een doof fretje kun je meestal goed (aan een tuigje) mee naar buiten nemen, ze schrikken niet van alle harde geluiden en lopen meestal al snuffelend gezellig met je mee.

'''''De diagnose:'''''

De dierenarts kan alleen de uitwendige gehoorgang inspecteren met een oorkijker. Het is niet mogelijk om verder dan het trommelvlies te kijken. Indien er langdurig een ernstige oormijtinfectie aanwezig is er een redelijke kans dat het diertje ook een chronische middenoorontsteking heeft. Dit kan in enkele gevallen tot gehoor beschadiging leiden. De aangeboren erfelijke doofheid komt echter veel meer voor en is te vermoeden door het uiterlijk van de fret.

In een vreemde omgeving zoals een dierenartsen praktijk zal een fret niet gemakkelijk op doofheid te testen zijn. Het diertje is zo bezig met nieuwe indrukken en geuren dat hij waarschijnlijk zelfs niet eens op harde geluiden reageert. Daarom kan een fretje het beste thuis getest worden. Let op, een fret kan ook reageren op trillingen en luchtverplaatsing zoals dat gebeurt bij op de vloer stampen of in de handen klappen. Neem een bel, een klikker, een toeter of iets dergelijks en houd het achter je rug. Op het moment dat het fretje bij je vandaan loopt laat je het geluid horen en bekijk je of het diertje op een of andere manier een reactie geeft. Wissel hoge met lage geluiden af. Het kan zijn dat het fretje wel hoge tonen maar geen lage tonen hoort.
Op internet staat een leuk filmpje over de reactie van een horende en een dove fret op het aanzetten van een stofzuiger. Zie:

{{#ev:youtube|uNpHtJW4GCA}}

De ''BAER-test'' (Brainstem Auditory Evoked Response) is een zekere manier om de functie van het gehoor te testen. Gekeken wordt of er in de hersenen reacties optreden bij het aanbieden van geluidsprikkels aan ieder oor afzonderlijk.
Het fretje wordt licht onder narcose gebracht zodat het diertje het toelaat dat er twee dunne electroden worden geplaatst bij de beide oren en eentje midden op het voorhoofd. Daarna krijgt het diertje een dopje in één oor waaruit de "clicks" komen via de computer. Door middel van de electroden wordt gekeken of de hersenen reageren op deze geluiden. Is dit het geval, dan weet men dat het signaal de weg van lucht, trommelvlies, gehoorbeentjesketen, zenuwsensors in het slakkenhuis en gehoorzenuw in ieder geval met succes heeft doorlopen.

[[Bestand:Bear test.jpg|400px]]

De BAER-test

'''''De behandeling:'''''

Er bestaat geen behandeling voor doofheid. Maar een dove fret kan een goed leven hebben mits er rekening wordt gehouden met de handicap. Benader deze fretten liefst van voren zodat ze handelingen als oppakken en aanraken aan zien komen. Om deze fretten te leren bij je te komen kun je visuele signalen gebruiken zoals het schijnen met een zaklamp. Ook kun je de trillingen van de vloer gebruiken als je erop stampt.
Op internet staan prachtige verhalen (voornamelijk in het Engels) over hoe eigenaren omgaan met een doof fretje……

===Insulinomen===

Door: Hanneke Roest, frettendierenarts.

'''De Frettenkliniek''' te Giessen

Dit is een ziekte die regelmatig voorkomt bij fretten boven de leeftijd van 3 jaar. Insulinomen zijn kleine tumortjes in de alvleesklier. In de alvleesklier wordt insuline gemaakt. Insuline is een hormoon dat nodig is om het suiker (glucose) in het bloed beschikbaar te maken voor de lichaamscellen.

Bij tumortjes van de alvleesklier (insulinomen) wordt een te grote hoeveelheid insuline geproduceerd waardoor het suikergehalte in het bloed te laag wordt. De hersenen zijn voor hun functioneren afhankelijk van het suikergehalte in het bloed en krijgen problemen met hun energievoorziening als het bloedsuiker te laag wordt. Het lichaam zal via correctiemechanismen het bloedsuikergehalte kunstmatig op niveau proberen te houden. Hierdoor kan na het optreden van de eerste verschijnselen, het soms dagen of weken duren voordat u als eigenaar opnieuw iets aan uw fretje opmerkt. De aandoening wordt vaak niet op tijd onderkend. De symptomen worden door de eigenaar nogal eens als passend bij de leeftijd beschouwd.

'''''Oorzaak'''''

De belangrijkste oorzaak voor het ontstaan van insulinomen is naar de huidige inzichten een langdurige overstimulatie van de alvleeskliercellen door een overmaat aan suikers en koolhydraten in de voeding. Kattenvoer, vooral de goedkopere soorten maar ook de meeste frettenvoeders bevatten vaak teveel koolhydraten. Rozijntjes zitten vol (natuurlijke) suikers.

'''''Symptomen'''''

De eerste verschijnselen die in periodieke aanvallen voorkomen zijn:
* Staren in de ruimte gedurende een paar seconden. Het fretje is zich even niet bewust van de omgeving.
* Zwakte van de achterhand waardoor het achterlichaam kan omvallen.
* Verminderde activiteit met veel slapen is een veel gehoorde klacht.
* Gewichtsverlies komt regelmatig voor.
* Moeilijk wakker worden na het slapen.
* Speekselen en met de pootjes aan de bek krabben kan voorkomen ten gevolge van de misselijkheid die ontstaat door het te lage bloedsuiker gehalte.

De periodes tussen de aanvallen kunnen dagen of weken duren. Echter naarmate de ziekte langer bestaat krijgen we te maken met:
* Zeer sloom zijn, wat zich uit in het wel erg veel slapen.
* Ernstige vermagering.
* Toevallen, coma en sterfte.
Plotselinge sterfte zonder veel voorafgaande symptomen is mogelijk.

'''''Diagnose'''''

Als het bloedsuiker(glucose) na 4 uur vasten onder de 4 mmol/l komt in combinatie met de hierboven beschreven ziekteverschijnselen dan is een fret sterk verdacht van de aanwezigheid van insulinomen. Door uitsluiting van andere oorzaken van een laag bloedsuikergehalte kan de dierenarts de diagnose vervolgens met vrij grote zekerheid stellen. De tumortjes zijn te klein om op een echo zichtbaar te maken of om door de dierenarts te voelen in de buik.

'''''Behandeling'''''

''Chirurgie:''

De beste behandeling bestaat uit het chirurgisch verwijderen van de kleine tumortjes in de alvleesklier (voor een goed resultaat is ervaring van de dierenarts met deze operatietechniek een vereiste). Toch is het helaas zo dat een operatie het probleem niet voor altijd oplost. De operatie vermindert de progressie van de ziekte wel degelijk, maar op andere plaatsen in de alvleesklier ontstaan in de loop van de tijd weer opnieuw kleine tumortjes. In het gunstigste geval is uw fretje 2-3 jaar klachtenvrij zonder dat er medicijnen gegeven hoeven te worden. Maar een deel van de fretten hebben al eerder weer problemen waarna een medicinale therapie gestart wordt. De dosering van de medicamenten is dan gelukkig wel lager dan zonder chirurgie.

''Medicinale behandeling:''

Corticosteroïden als prednison en dexamethason hebben het vermogen om het bloedsuikergehalte te verhogen. Proglycem (diazoxide) is een insuline-remmer en kan ook ingezet worden. Deze medicijnen doen echter niets aan de groei van de tumoren. Nadeel van deze medicamenten is dat ze slecht zijn voor het slijmvlies van het maagdarmkanaal. De overlevingsduur met alleen medicijnen is significant lager dan met chirurgie en later aanvullend medicatie.

'''''Voeding:'''''

* Frequente maaltijden zijn belangrijk.
* Het is noodzakelijk om eiwitrijk voer van goede kwaliteit te voeren.
o Prooidiervoeding bevat de juiste concentraties voedingsnutrienten. Niet elke oudere fret is echter meer geschikt voor deze voeding.

o KVV (Kompleet Vers Vleesvoeding) als Carnibest of Haaks Barf zijn goede bronnen van dierlijk eiwit. Niet elke fret oudere fret is echter meer geschikt voor deze voeding met rauw vlees.

o Totally Ferret, Orijen en/of Eukanuba of Hill's kitten brokjes zijn de betere brokvoeders.
* Daarnaast kunt u het fretje 1x daags extra smakelijk eiwit voorzetten in de vorm van Hill's A/D blikvoeding of Royal Canin Convalescence Support Instant Diet (het Waltham papje). Geef het niet koud maar smakelijk lauwwarm!
* Geef géén suiker bevattende voedingsmiddelen zoals koekjes, rozijntjes, Nutrilon Soya ed. Deze stimuleren de afgifte van insuline.

Het is bij deze patiënten belangrijker '''dat''' ze eten dan '''wat''' ze eten. Dus wees voorzichtig met het overschakelen naar een nieuwe voeding.

'''''Wat te doen als een fret plots zeer zwak wordt of een toeval krijgt:'''''

Indien een oudere fret een toeval krijgt is dat vaak ten gevolge van een "hypo". Dat betekent dat door het te lage bloedsuikergehalte een probleem ontstaat voor de hersenen. Het dier valt om en gaat “stuipen”. Voordat de dierenarts gebeld wordt is het beter eerst iets te ondernemen; druivensuiker (in poedervorm) kan met een theelepeltje in de bek worden gegeven en wordt al door het mondslijmvlies opgenomen zodat het fretje eventueel niet hoeft te slikken. Een half theelepeltje is meestal ruim voldoende en binnen een 1/2 uur en soms al na 5 minuten voelt het diertje zich een stuk beter.

Bij lichte aanvallen is Nutri-plus gel, Calo-ped of Ferretvite nog beter. Deze bevatten ook vetten waardoor het bloedsuikergehalte beter op peil blijft. Als de fret weer in staat is om te eten kan het beste smaakvol eten aangeboden worden om een tweede dip te voorkomen.

===Hartaandoeningen bij de fret===

Door: Hanneke Roest, frettendierenarts.

'''De Frettenkliniek''' te Giessen

'''Is mijn fret een hartpatiënt?'''

Deze vraag zul je jezelf in de toekomst misschien een keer gaan stellen want een deel van de fretten krijgt (net zoals de mens, hond en de kat) helaas op oudere leeftijd te maken met een minder goed functionerend hart. Hartaandoeningen en hartfalen komen regelmatig voor vanaf 4 jaar leeftijd.

'''''Welke hartaandoeningen kan een fret krijgen.'''''

De hartaandoeningen van de oudere fret zijn grofweg te verdelen in:

* 1. '''DCM = Dilatoire Cardiomyopathie.'''

Cardiomyopathie is Latijns voor hartspierziekte. Bij deze hartaandoening is de hartspier niet meer in staat om voldoende effectief te kunnen samentrekken. Het hart is als het ware uit gelubberd. De elasticiteit is eruit. Daardoor wordt het bloed niet goed genoeg rond gepompt met als gevolg dat er bloed (vocht) in de longen, rond de longen of in de buikholte kan achterblijven.

* 2. '''HCM = Hypertrofische Cardiomyopathie.'''

Hierbij is de hartspier naar binnen toe verdikt. Uiteindelijk is hierbij onvoldoende ruimte in het hart om het bloed effectief rond te pompen.

[[Bestand:Hartaandoeningen.jpg|300px]]

* 3. '''Andere hartafwijkingen waarbij ritme stoornissen ontstaan.'''

Een aritmie wordt veroorzaakt door bijvoorbeeld een afwijkende hartfrequentie, een afwijkende impulsformatie, een verstoorde impuls geleiding (bv een hartblok) of een combinatie van deze oorzaken.

* 4. '''Lekkage van de hartkleppen.'''

De hartkleppen kunnen bijvoorbeeld ontstoken zijn geraakt vanuit een ontsteking elders in het lichaam. Hierdoor sluiten ze minder goed en kunnen daardoor wat gaan lekken. Hoewel dit bij oudere fretten wel vaker voorkomt leidt dit meestal niet tot grote problemen.

'''''Wat zijn de klachten bij deze fretten.'''''

Fretten die problemen krijgen met hun hart kunnen de volgende symptomen gaan vertonen:

* Een ''verminderde activiteit'' kan een eerste symptoom zijn. Het fretje slaapt meer en is minder speels.

* Sommige fretten eten slecht en ''verliezen gewicht''.

* Een te snelle of zware ''ademhaling''. Dit is het begin van de vochtstapeling in de longen.

* '' Hoesten en/of benauwdheid'' kan ontstaan doordat zich nog meer vocht ophoopt in of rond de longen.

* Een ''dikke buik'' met daarbij een toename in gewicht kan ontstaan indien er zich vocht ophoopt in de buikholte. De buik kan hierbij soms enorm in omvang toenemen.

* ''Aanvallen van zwakte'' waarbij het diertje zwabberend loopt en af en toe door de pootjes zakt.

* '' Plotse sterfte'' is mogelijk zonder dat het dier veel symptomen liet zien. Hierbij is het dier in acuut hartfalen gekomen.

* Een acuut optredende '' verlamming'' van de achterpoten of enkele achterpoot kan ontstaan door een trombo-embolie. Bij hartpatiënten bestaat namelijk het risico op klontering van het bloed. Kleine stolsels kunnen vervolgens vastlopen in de nieren of de vertakkingen van de grote lichaamsslagader naar achteren.

Oudere fretten kunnen ''na een operatie'' plots klachten krijgen van hun hart, meestal openbaart zich dit binnen een week na de operatie. Tot de operatie kon het zieke hart het vaak nog net “rond krijgen”. Na de operatie gaat het dan mis door de extra belasting van het hart en vaatstelsel tijdens de operatie.
In de zomer, met warm weer, hebben hartpatiënten het vaak moeilijker en zijn de klachten meestal duidelijker.

'''''Hoe weet ik dat mijn fret een hartaandoening heeft.'''''

De diagnose is niet altijd gemakkelijk te stellen door de dierenarts. Het verschil met bijvoorbeeld een ernstige longontsteking of longtumor kan erg lastig zijn. Fretten hebben lang niet altijd een ''hartruis''. Vaak is wel een verhoogde hartslag aanwezig. De ''hartslag'' is verhoogd omdat het hart toch nog zo veel mogelijk bloed wil rondpompen. Om de benodigde hoeveelheid rond te pompen is het nodig dat het hart harder gaat werken en dus vaker moet pompen.
Er zal meestal een ''röntgenfoto'' van het fretje worden gemaakt . Op een röntgenfoto is het hartje bij DCM duidelijk vergroot, bij HCM heeft het hart een normale grootte. Een röntgenfoto is ook belangrijk voor het opsporen van vocht in of rond de longen of in de buikholte.

Indien er vocht rond de longen aanwezig is kan een ''punctie'' van de borstholte en onderzoek van het punctaatvocht ook een belangrijke aanwijzing zijn voor een hartprobleem. Dit kan doorslaggevend zijn om een ernstige longontsteking uit te sluiten.

Een ''hartfilmpje (ECG)'' geeft ook nadere informatie, met name bij de ritme stoornissen is dit heel belangrijk. Gelukkig laten de meest fretten het maken van een ECG goed toe.

[[Bestand:ECG.jpg|300px]]

ECG bij de fret

''Echografie'' kan belangrijk zijn indien er twijfel is over het soort hartaandoening en de daarvoor te gebruiken medicatie. Het goed interpreteren van het kleine hartje van de fret is erg moeilijk. Ik heb daarom een sterke voorkeur voor de cardiologe Nicole van Israël in België [http://www.acapulco-vet.be].

'' Bloedonderzoek'' in verband met de nierfunctie en elektrolyten huishouding wordt meestal pas in een later stadium gedaan om de effecten van de medicatie op het dier te meten.

'''''Hoe kan een fret met een hartaandoening behandeld worden?''''''

De schade aan het hart is onomkeerbaar en medicatie is dan ook levenslang. De medicatie zal echter zeker in het begin maar ook later nog bijgesteld moeten worden naar de behoeften van het dier. Ik noem dat de “fine-tuning”. Daarom is het erg belangrijk dat hartpatiënten regelmatig op controle komen om de medicatie steeds weer aan te passen aan huidige situatie. De juiste behandeling van een hartprobleem bestaat uiteindelijk altijd uit een combinatie van meerdere medicijnen.

'''''Heeft het wel zin om een hartpatiënt te behandelen?'''''

Absoluut! Er zijn heel wat fretten in Nederland die op hartmedicatie staan en een goed leven hebben. Fretten reageren namelijk over het algemeen erg goed op de behandeling met de juiste medicijnen.
Als de aandoening op tijd wordt onderkend kunnen fretten (met medicatie) nog gedurende enkele jaren een goed leven leiden Wordt een hartfalen in een laat stadium ontdekt dan kan het leven slechts voor een paar weken of hooguit een paar maanden (op een prettige manier) worden verlengd.

Ernstig benauwde fretten kunnen na medicatie weer helemaal herstellen en zelfs fretten waarbij de achterpoten niet meer functioneren hebben hier gelukkig meestal maar tijdelijk last van en lopen binnen 2 weken weer.

Natuurlijk komt er een moment dat aanpassing van de medicatie niet meer helpt en dan is het onze verantwoordelijkheid om hier op de juiste manier op te reageren. Eigenlijk is het net als bij mensen. Hartpatiënten kunnen gelukkig met de huidige medicijnen een prima leven leiden…….. maar natuurlijk heeft niemand het eeuwige leven.

===Huidaandoeningen===

'''Hotspots'''

Hotspots zijn kleine natte huidontstekingen die ronde vurige plekken op de huid geven, veelal achter op de rug. Over het algemeen zie je deze hotspots bij fretten met een bijnier probleem of een chronische maagaandoening.
Sommigen schrijven het echter toe aan een allergische huidaandoening door o.a. voedselallergie.

Het probleem ontstaat vaak in zeer korte tijd. Doordat de plek jeukt zal de fret eraan gaan krabben en bijten en ontstaat er door wondvocht in de meeste gevallen een korstje op de huid en in de vacht.
Je fret kan zich er ook ziek bij voelen en zich een paar dagen rustiger of juist wat nerveus door gedragen. Doordat zelftrauma een grote rol speelt in de ontwikkeling van hotspots worden zij ook wel pyotraumatische dermatritis genoemd.

Aan deze aandoening is niet veel te doen. Wanneer het tijdig ontdekt wordt kun je proberen te voorkomen dat het dier eraan gaat krabben of bijten. Ook kan de vacht een beetje worden weg geknipt zodat korstvorming gedeeltelijk wordt voorkomen.
Soms kan gebruik van een ontstekingsremmende crème verlichting geven.
Een hotspot verdwijnt uiteindelijk vanzelf weer, meestal na ongeveer een week. Toch komt de hotspot in de meeste gevallen ook weer terug op dezelfde plek.

[[Bestand:Hotspotplekje.jpg|300px]]

hotspot

'''Longworm'''

Onlangs is in Nederland tijdens een sectie bij een fret longworm (Aelurostrongylus Abstrusus) gevonden. Het is een haarvormige worm van ongeveer 7 tot 10 mm die voornamelijk bij de kat is aangetoond. Longwormen bij fretten zouden veel vaker kunnen voorkomen dan tot nu toe gedacht werd.

Afbeelding

Fretten kunnen zich besmetten door het eten van met longworm larven besmette slakken of door het eten van (wilde) muizen, vogels of kikkers die deze slakken hebben gegeten.
De door de fret opgegeten larven doorboren de darmwand en gaan via de bloedbaan naar de longen. Daar worden ze volwassen en beginnen na 4 weken met het produceren van eitjes. Deze eitjes komen uit in de longblaasjes waarna de larven worden opgehoest en doorgeslikt en via de ontlasting weer in de buitenwereld komen. De larfjes kunnen worden opgenomen door kikkers, slakken, kleine knaagdieren en vogels, waar ze zich verder ontwikkelen tot besmettelijke larfjes die weer door een volgende fret of kat kunnen worden opgenomen. Zes weken na een infectie kunnen bij katten de eerste larfjes dan weer in de ontlasting gevonden worden.

Verschijnselen
Waarschijnlijk verloopt een infectie met longworm meestal subklinisch. Dat wil zeggen dat de fret er geen verschijnselen van heeft. Sommige fretten kunnen wel klachten krijgen. Deze klachten passen vaak bij keelontsteking en bronchitis verschijnselen, zoals hoesten en kokhalzen. Bij lichamelijk onderzoek is de keel vaak gevoelig. Er kan veel slijm worden opgehoest.

Diagnose
Bij fretten die hoesten kunnen longfoto’s worden gemaakt maar daar veel fretten afwijkingen in de longen vertonen is dit niet bewijzend. Met onderzoek van de ontlasting is de diagnose wel met zekerheid te stellen.
Verse ontlasting wordt ingezet in een zogenaamde Baermann test. Hierbij wordt gekeken of er larfjes in de ontlasting zitten. Vals negatieven uitslagen kunnen voorkomen doordat de fret al klachten heeft voordat de volwassen wormen eitjes hebben gelegd of omdat de larven niet elke dag via de ontlasting worden uitgescheiden. Daarom is het verstandig om een aantal keren deze test te laten uitvoeren. Ook is het mogelijk om larven aan te tonen in sputum monsters die onder narcose uit de keel of luchtpijp worden verkregen.

Afbeelding

Behandeling
Longworminfecties bij de kat en fret zijn heel goed te behandelen met een ontwormmiddel. Een pipet Advocate® voor de kleine kat, kan in de nek van de fret gedruppeld worden en is voldoende. De in de longen aanwezige wormen worden hierdoor gedood. Het duurt een paar weken voor het hoesten is verdwenen. Fretten die buiten komen en (naakt)slakken eten kunnen het beste preventief 2x per jaar worden behandeld met dit middel

--------------------------------------------------------------------------------

Gesloten onderwerp

'''Huidtumoren'''

Huidtumoren komen bij fretjes van middelbare leeftijd regelmatig voor, maar soms ook op jongere leeftijd. Gelukkig zijn ze over het algemeen goedaardig. Sommige tumoren kunnen ulcereren waardoor een zwarte korst op het tumoroppervlak ontstaat. Omdat ze meestal weinig verheven zijn, lijken de plekjes soms meer op exceemplekken. Jeuk is soms aanwezig. Huidtumoren kunnen het beste chirurgisch verwijderd worden en vervolgens histologisch worden onderzocht.

Ze lijken soms te verdwijnen maar als je goed kijkt en voelt blijft er altijd een verdikking van de huid voelbaar. Weken later kan het plekje weer gaan ulcereren en een korstje vormen. Soms hebben fretjes hier jeuk aan maar lang niet altijd. Het zijn kleine mastcel tumoren. Bij honden zijn deze tumoren vaak kwaadaardig. Bij fretten meestal niet. De behandeling voor jonge, gezonde fretten is het chirurgisch verwijderen van het tumortje. Bij oudere of zieke dieren kan soms beter afgewacht worden.

===Lymfoom===

Door: Hanneke Roest, frettendierenarts.

'''De Frettenkliniek''' te Giessen

Na de endocriene tumoren is lymfoom een van de meest voorkomende tumoren bij de fret. Bij jonge fretten onder de leeftijd van 1-2 jaar heeft de ziekte vaak een snel verloop. De meest voorkomende vorm bij deze jonge dieren is “mediastinaal lymfoom” in de borstholte, waar¬bij de zwezerik snel groeit en door zijn grote volume de longen wegdrukt. Bij oudere dieren komt meestal de “multicentrische” vorm van lymfoom voor, met aantasting van uitwendige en inwendige lymfeklieren en inwendige organen. Bij oudere dieren verloopt de ziekte meer chronisch.

'''''Symptomen'''''

Bij jonge dieren met “mediastinaal lymfoom” ontstaat vaak een plotselinge benauwdheid, eventueel voorafgegaan door slecht eten, gewichtsverlies en luste-loosheid. Hoesten en het opbraken van voedsel kunnen eveneens optreden. Bij de “multicentrische” vorm van oudere dieren hangen de klachten af van de organen die betrokken zijn bij deze ziekte. Aspecifieke, vage symptomen als slecht eten, vermageren en lusteloosheid zijn vaak aanwezig. Andere mogelijke symptomen zijn chronische diarree, braken, milde benauwdheid, geelzucht, zwakte in de achterhand.

'''''Diagnose'''''

Bij jonge dieren is röntgenologisch voorin de borstholte een massa zichtbaar die zich behoorlijk naar achteren kan uitbreiden. Een weefselonderzoek van een biopt met een dunne naald uit de borstholte is bewijzend.
Bij oudere dieren kunnen vergrote uit- en inwendige lymfeklieren voelbaar zijn.
Röntgenfoto’s en een echo van de buik kunnen nadere informatie geven. Uiteindelijk geeft weefselonderzoek pas de juiste diagnose. Dunne naald aspiratiebiopten van deze vergrote lymfeklieren zijn door de patholoog niet op een goede manier te beoordelen en kunnen makkelijk verkeerd geïnterpreteerd worden. Beter is het om de lymfeklier in zijn geheel te verwijderen en op te sturen voor onderzoek.

[[Bestand:Opgezette klieren fret.jpg|300px]]

Vergrote kaak lymfeklieren

'''''Behandeling'''''

De behandeling kan bestaan uit het verstrekken van corticosteroïden of chemotherapie. Met corticosteroïden (Prednison) wordt een vaak tijdelijk goed resultaat bereikt. Chemotherapie vereist een intensieve begeleiding en is ook niet genezend. Fretten met lymfoom zijn gevoeliger voor allerlei infecties, antibiotica kan daarom ook nuttig zijn en een tijdelijk herstel geven.

'''''Prognose'''''

Bij jonge dieren is de ziekte vaak snel fataal. Oudere dieren kunnen langdurig ziek zijn met goede periodes afgewisseld door periodes waarin de fret zich ziek voelt. Uiteindelijk is de prognose slecht.

===Maagdarmaandoeningen===

Door: Hanneke Roest, frettendierenarts.

'''De Frettenkliniek''' te Giessen

De meeste fretteneigenaren hebben wel een fret meegemaakt met afwijkende ontlasting, al dan niet langdurig. Ook plotselinge sterfte bij jong volwassen fretten heeft vaak te maken met een maagdarmprobleem. Het is een van de meest behandelde aandoeningen in de “Frettenkliniek”.
De allerbelangrijkste maagdarmaandoening van de fret is de ''Helicobacter gastritis'' (= maagontsteking). Van daaruit kunnen diverse andere problemen van de spijsverteringsorganen veroorzaakt worden. Het ontstaan van haarballen, secundaire darminfecties, coccidiose bij volwassen dieren, alvleesklier-, lever- en galwegontstekingen zijn vaak te herleiden tot het primaire probleem in de ontstoken maag.

Medicijnen als prednison en alle pijnstillers geven bij langer gebruik bijna altijd problemen doordat zij het maagdarm slijmvlies beschadigen. Zij kunnen daarom beter slechts voorzichtig en in lage dosering worden gegeven. Een combinatie van deze twee medicijnen tegelijkertijd kan beter slechts in uiterste noodzaak bij de fret worden ingezet.

'''''Symptomen'''''

Lang niet alle fretten hebben dezelfde symptomen bij een bepaalde aandoening. Ook kunnen diverse symptomen ook passen bij andere aandoeningen dan die van het maagdarmkanaal. Dat maakt het soms erg lastig voor de dierenarts om de klachten van de fret goed te interpreteren.
Sommige fretten hebben een verminderde of wisselende eetlust. Vaak is de activiteit van het diertje verminderd en is het minder speels. Soms ook is het fretje echter weer erg onrustig en hyperactief. Er zijn fretten die bijterig worden naar hun eigenaar of naar andere fretten. “Plat liggen” komt regelmatig voor, de fret zakt even door de poten tijdens het lopen en heeft een wat starende blik in zijn ogen. Hij heeft even buikpijn. Even later loopt hij weer door alsof er niets aan de hand is. Fretten braken niet gemakkelijk dus als ze braken dan is er meestal iets aan de hand.

[[Bestand:Buikpijn Sanne.jpg|300px]]

Buikpijn

[[Bestand:Misselijk-maagpijn Pudding.jpg|300px]]

Misselijk/buikpijn. Let op de combinatie van platliggen en geknepen oogjes.

{{#ev:youtube|o7an7TczM0w}}

Dit fretje heeft duidelijk last van buikpijn.

Fretten met maagdarmproblemen hebben vaak afwijkende ontlasting. Deze kan breiig van consistentie zijn, te dun als koeienvlaai of zelfs waterdun. De ontlasting kan veel “zaadjes” bevatten ten gevolge van onvoldoende opname van voedingsstoffen. Soms is er slijm met eventueel rood bloed aanwezig. Vaak wordt er al dan niet tijdelijk een groene kleur gezien. Deze ontstaat als de ontlasting te snel door het darmkanaal gaat en is een teken dat de darmen “geïrriteerd” zijn. Als de ontlasting zwart, plakkerig en er als teer uitziet, betekend dat meestal een bloeding in het voorste deel van het maagdarmkanaal. Fretten die prooidier eten kunnen ook zwarte ontlasting hebben maar die is meestal meer gevormd en niet plakkerig. Als er onvoldoende gal bij de ontlasting komt kan deze een creme kleurige pasteuze vorm aannemen.

In de loop van de tijd valt het diertje langzaam maar zeker af en wordt de vacht dunner en dof. Vaak zijn er tekenen van misselijkheid. Vooral na het eten. Smakken, met de pootjes aan de bek krabben, speekselen en tandenknarsen zijn duidelijke misselijkheids tekenen. Ook aan lappen, tapijt of andere stoffen materiaal bijten kan een teken van misselijkheid zijn. Sommige fretten hebben een dikke wat opgeblazen buik meestal gecombineerd met stinkende ontlasting.

{{#ev:youtube|mJrhcLn1WYQ}}

'''''Diagnose'''''

Voor het stellen van een juiste diagnose is het verhaal van de eigenaar (de ''anamnese'') over de huisvesting, de voeding en de klachten die het diertje laat zien erg belangrijk. Sommige klachten die het diertje vertoond worden niet als afwijkend beoordeeld door de eigenaar terwijl dat wel het geval is.

Bij het ''klinisch onderzoek'' is het palperen (doorvoelen) van de buik van veel betekenis. Daarmee kunnen pijnlijke plekken in de buik opgespoord worden. Bij veel van deze fretten is de grote buiklymfeklier vergroot en pijnlijk. Soms is voor in de buik de maaglymfeklier te voelen als een harde en pijnlijke dikte. Deze klieren zijn de “opruimorganen” bij problemen in het maagdarmkanaal. Fretten met een ernstige maagontsteking of een maagzweer zijn meestal erg gevoelig voorin de buik waar de maag gelegen is. Ook als de lever ontstoken is kan dit meestal gevoeld worden doordat de lever dan groter, harder en pijnlijk is bij het palperen. Een obstructie in de darm of een tumor is meestal in de buik te voelen als een harde, vaak pijnlijke dikte in het midden en achterste deel van de buik.

Bij veel fretten is de milt vergroot. Bij weefselonderzoek blijkt het meestal om een goedaardige vergroting te gaan. De milt reageert namelijk vooral op ontstekingen in de buik en in het bijzonder op een Helicobacter infectie van de maag. Het verwijderen van een grote milt is dan ook niet heel zinvol tenzij deze milt zo groot is geworden dat hij een mechanische belemmering vormt voor het diertje.

Met ''bloedonderzoek'' kan soms een verhoging van de ontstekingscellen aangetoond worden. Bij ernstige maagdarm klachten kan het protein-loosing syndroom optreden waarbij het eiwit gehalte in het bloed verlaagd is. Ook het aantal rode bloedcellen kan verlaagd zijn ten gevolge van bloedverlies via het maag-darmkanaal of vanwege een onvoldoende aanmaak bij langer bestaande problemen. De leverenzymen kunnen verhoogd zijn bij problemen met de lever. Bij chronische patienten kan het zinvol zijn om het Vitamine B12 gehalte in het bloed te bepalen.

Ontlasting onderzoek is nuttig om coccidiose en Giardia infecties aan te tonen. Deze worden meestal alleen gezien bij jonge fretten en op plaatsen waar veel fretten bij elkaar worden gehouden. Een bacteriologisch onderzoek van de ontlasting kan een enkele keer ook nuttig zijn.

Op de ''röntgenfoto'' kunnen vreemde voorwerpen in de maag (haarballen, stukjes rubber, oordopjes!) zichtbaar gemaakt worden. Ook kan het vermoeden op een obstructie in de darm meestal bevestigd worden. Lever, nieren en blaas maar ook hart en longen kunnen goed in beeld gebracht worden. Met een ''echo'' is de inhoud van de maag wat minder goed zichtbaar te maken maar een obstructie in de darm weer wat beter dan met de rontgenfoto.

Voor een definitieve diagnose van een langdurige maagdarmprobleem zijn meestal ''maag en/of darmbiopten'' nodig. Dat is uiteraard niet zo heel makkelijk te doen dus wordt er over het algemeen uitgegaan van een waarschijnlijkheidsdiagnose en daarvoor een behandeling ingezet. Indien de problemen blijven bestaan is een “kijkoperatie” vaak zinvol en kunnen maag- en darmbiopten worden genomen. Deze biopten worden vervolgens naar een patholoog opgestuurd die onder de microscoop de stukjes weefsel kan beoordelen en informatie geeft over het aanwezig zijn van bijvoorbeeld ontsteking of tumoren.

'''''Specifieke maagdarm aandoeningen'''''

*'''Helicobacter maagontsteking'''

Met een recent onderzoek onder Nederlandse fretten bleek dat bij 80% van de fretten de Helicobacter Mustelae bacterie in de maag kon worden aangetoond. In eerder Amerikaans onderzoek was dit percentage veel hoger en werd hij aangetoond bij alle onderzochte dieren. De bacterie wordt overgedragen door besmette ontlasting. Waarschijnlijk worden pups al in het nest besmet. De bacterie kan in de maag van de fret een ''chronische maagontsteking'' (vooral bij oudere fretten) maar ook een acute maagontsteking met zelfs [u]maag- en darmzweren[/u] veroorzaken. Niet elke fret heeft veel last van deze infectie. Maar een maagzweer is een van de belangrijkste doodsoorzaken bij jonge fretten. Stress en verkeerde voeding zijn de belangrijkst predisponerende factoren.

Stress is mogelijk ten gevolge van een andere fret. Fretten zijn territoriale dieren en een andere fret kan, zonder dat de eigenaar het zich bewust is, een belangrijke stressfactor zijn. Stress kan ook ontstaan ten gevolge van andere huisvesting, een andere chronische ziekte of onvoldoende “enrichment” of afleiding. Wat betreft de voeding moeten we ons realiseren dat de fret een prooidier eter is. Een strikte vleeseter. Frettenbrokjes bevatten vooral veel plantaardige eiwitten en vezels. Daar is het maagje van de fret eigenlijk niet voor gemaakt.

*'''Vreemd voorwerp in het maagdarmkanaal'''

Jonge fretten onder de leeftijd van 1 jaar kauwen nogal eens op allerlei zacht materiaal zoals zacht rubber, zacht plastic en latex. Stukjes hiervan worden dan doorgeslikt en komen in de maag. Deze kunnen soms maanden in de maag blijven zitten. Bij oudere fretten zijn het vaak haarballen die zich in de maag vormen door het likken aan de vacht. Als de maag minder goed zijn werk doet zoals bij een chronische ontsteking, kunnen de haren te lang in de maag blijven en daar gaan klitten. De symptomen die deze fretten vertonen zijn vaak vaag. Pas als het voorwerp vastloopt in het (veel dunnere) darmkanaal is het fretje acuut ziek met hevige buikpijn en uitdroging. Vaak sterft het fretje binnen 2 dagen als er niet op tijd wordt ingegrepen. De behandeling varieert van laxeren tot direct chirurgisch ingrijpen.

[[Bestand:3. Haarbal uit maag.jpg|300px]]

Haarbal uit de maag

*'''Darmontsteking'''

Een darmontsteking kan veroorzaakt worden door diverse virussen, bacteriën, protozoen, voedsel intolerantie en oorzaken die niet altijd te achterhalen zijn. De ontlasting kan bekeken worden onder de microscoop of worden opgestuurd naar het laboratorium voor een bacteriologisch onderzoek (een kweek).

Recent is aangetoond dat in Nederland het ''Coronavirus'' op grote schaal voorkomt. Dit virus is in Amerika ook bekend en veroorzaakt daar E.C.E. (Epizootic Catarrhal Enteritis) ook wel “Groene-slijm ziekte” genoemd. Het virus is zeer besmettelijk. De besmetting gebeurt via contact met ontlasting van een ziek dier. Het verloop van de ziekte is afhankelijk van de lichaamsconditie van het fretje. Jonge gezonde fretten hebben vaak slechts een aantal dagen diarree. Fretten met al chronische maagdarmproblemen of andere aandoeningen kunnen ernstig ziek worden. Bij sommige fretten kan het virus de darmvlokken van de darmen ernstig beschadigen waardoor uiteindelijk chronische diarree ontstaat. Een enkele keer kan het virus een systemische ziekte veroorzaken met ontstekingen in diverse organen. Deze complicatie vertoont overeenkomsten met de aandoening “FIP” bij katten die geïnfecteerd zijn met het katten Corona virus. Het katten-Corona virus lijkt niet besmettelijk voor de fret. De fret heeft zijn eigen Corona virus variant. Helaas is de ziekte moeilijk met zekerheid vast te stellen bij het levende dier.

''Coccidiose'' en een ''Giardia'' infectie worden veroorzaakt door een parasiet in de darmen. Vooral jonge fretjes kunnen hier behoorlijk ziek van zijn. Oudere fretten hebben meestal geen problemen met coccidiose en kunnen met hun eigen afweer de infectie genezen. Echter fretten die al een afwijkend darmkanaal hebben door bijvoorbeeld een Coronavirus infectie kunnen wel problemen hebben om van deze infectie af te komen en kunnen beter behandeld worden. Met behulp van ontlasting onderzoek is de ziekte eenvoudig aan te tonen.

*'''Eosinofiele maag-darmontsteking'''

Fretten zijn strikte vleeseters toch geven wij in onze voeding vaak veel plantaardige eiwitten zoals granen. Bij sommige fretten reageert het maagdarmkanaal hierop met de productie van bepaalde specifieke (eosinofiele) ontstekingscellen. Deze fretten kunnen chronisch diarree met of zonder slijm en bloed vertonen in combinatie met gewichtsverlies. De diagnose is pas te stellen na een biopt van de maag of de darm. Corticosteroïden kunnen soms tijdelijk helpen maar een correctie van het voer is belangrijker.

*'''Tumoren'''

Tumoren uitgaande van het maagdarmkanaal komen niet vaak voor. Er zijn aanwijzingen dat tumoren in dit gedeelte van het lichaam vooral kunnen ontstaan vanuit chronische ontstekingen zoals bijvoorbeeld bij Helicobacter uitgroei. Lymfoom, een ontaarding va de lymfeklieren komt bij oudere fretten wel regelmatig voor. Hierbij kunnen ook de lever en darmen aangetast zijn.

'''''Behandeling van maagdarmproblemen'''''

Bij een vermoeden op een Helicobacter maagontsteking zal een ''antibiotica kuur'' tegen de Helicobacter bacterie worden ingezet. Deze kuur is dezelfde als die bij mensen wordt gebruikt. Echter fretten met ernstige ontsteking of maagzweer kunnen soms niet goed tegen het antibioticum Clarithromycine. Dit is namelijk erg irriterend voor de maag. Het is dan beter om eerst de maagwondjes wat te laten herstellen met ''maagzuurremmers'' en een ''maagwandbeschermer'' als Sucralfaat voordat dit antibioticum wordt ingezet. Aanvullend kunnen medicijnen tegen de misselijkheid en Vitamine B12 injecties worden gegeven.

Indien er sprake is van een vreemd voorwerp in de maag of bijvoorbeeld een obstructie in de darm, zal er ''geopereerd'' moeten worden. Een enkele keer kan een obstructie met laxeermiddel naar achteren worden gedreven, vooral als bekend is dat
het bijvoorbeeld gaat om een te groot stuk groente of fruit. Maar dit is altijd een risico want hoe langer je wacht met opereren hoe groter het risico dat het diertje sterft.

Bij diarree ten gevolge van bijvoorbeeld een Corona virus infectie kan een darm beschermend middel als Finidiar pasta of Sucralfaat gegeven worden voor een aantal dagen. Indien het fretje ernstig ziek is, is antibiotica en eventueel andere aanvullende medicatie nodig. Coccidiose bij jonge fretjes of zieke dieren kan behandeld worden met een medicijn tegen deze parasieten. Alle fretten dienen tegelijk behandeld te worden, ook de (wel besmette maar) niet zieke dieren.

''Tumoren'' van het maagdarmkanaal kunnen soms chirurgisch verwijderd worden door het stuk aangetaste darm te verwijderen. Dit is een moeilijke operatie maar voor een ervaren frettendierenarts goed te doen. Voor de behandeling van Lymfoom met aantasting van het maagdarmkanaal zie het hoofdstuk: Lymfoom.
Het verwijderen van een vergrote milt bij fretten met diarree is niet nodig. Deze milt is een reactie op de ontsteking in het maagdarmkanaal.

Het is belangrijk om kleine hoeveelheden ''goed verteerbaar voedsel'' te geven, bijvoorbeeld Royal Canin Convalescence Support Instant (het “Waltham papje”) of Hill’s A/D blikvoer. Voor fretten met ernstige problemen is het niet meer verstandig om rauw voedsel te geven.

Fretten met ernstige maagdarmproblemen kunnen het beste worden opgenomen in de ''kliniek'' waar zij via injecties en met infuus behandeld kunnen worden. Deze injecties belasten het maagdarmkanaal veel minder.
''Oudere fretten'' hebben vaak chronische maagdarmproblemen door de langdurige aanwezigheid van de Helicobacter bacterie in de maag. Zij hebben vaak baat bij een dagelijkse hoeveelheid van het Waltham papje in combinatie met 1-2x daags Sucralfaat.

'''''Preventie van maagdarmproblemen'''''

De Helicobacter bacterie is bij de fret waarschijnlijk niet uit te roeien. Wel kan met een kuur antibiotica het aantal bacteriën in de maag weer verminderd worden. Maar een uitgroei kan beter tegen gegaan worden door de fret ''goede voeding'' te geven en ''stress'' zoveel mogelijk te vermijden. Haarballen zijn meestal het gevolg van de verminderde maagmotiliteit ten gevolge van de maagontsteking. Die ontsteking moet dus ook behandeld worden. Daarnaast is het zinvol om tijdens de rui om de dag 1 cm ''haarbalpasta'' voor de kat te verstrekken. Haarbalpasta bevat veel suikers en is daarom erg gewild bij de fretten. Beter zou het zijn om alleen de vaseline te geven. Dit kan door het kopen van zuurvrije vaseline bij de apotheek of de drogist. Dit mag elke dag gegeven worden tijdens de rui. Het is echter minder smakelijk.

===Middenoorontsteking===

De laatste jaren hebben we steeds meer te maken met oorproblemen bij fretten; vaak een middenoorontsteking. De kan zich ontwikkelen tot een chronische aandoening.

Het middenoor is een inwendig gelegen gedeelte van het gehoorsysteem, wat net achter het trommelvlies ligt. Bij de fret op een moeilijk bereikbare plek, in het bot van de kop en schedel en is verdeeld in allerlei kleine ‘kamertjes’, lijkend op een honingraad.

Het is nog niet duidelijk wat precies de oorzaak is van de steeds frequenter voorkomende middenoorontstekingen, maar het vermoeden is dat oormijten een rol spelen. Deze kunnen schade aan de gehoorgang en het trommelvlies aanrichten, waardoor schimmels, bacteriën en virussen naar binnen kunnen dringen. Een goede bestrijding van oormijten lijkt dan ook erg belangrijk. Dit kan onder andere door middel van Stronghold pipetjes, verkrijgbaar bij de dierenarts. Zie [[verzorging#oormijten]]

Doordat het middenoor van de fret op een lastig bereikbare plek gelegen is, is het moeilijk een ontsteking goed te bestrijden. Antibiotica kan er vaak moeizaam komen en door de bouw is het eigenlijk niet mogelijk om te spoelen. Vaak is langdurige behandeling noodzakelijk met antibiotica en oordruppels. Hierdoor wordt een middenoorontsteking regelmatig een chronisch probleem.

Een ''acute middenoorontsteking'' is te herkennen aan:

* Scheef houden van de kop, met het aangetaste oor naar beneden
* Het in rondjes lopen
* Wankelen tijdens bewegen/lopen
* Soms tranende ogen
* Soms niet willen eten
* Soms koorts en algemeen ziek zijn

'''''Ga bij een van deze signalen direct naar een dierenarts met frettenervaring!'''''

Wordt dit niet juist behandeld, kan het een pijnlijke dood van je fretje betekenen.

''Een chronische middenoorontsteking ''geeft vaak minder duidelijke acute verschijnselen:

* Tranende ogen bij eten
* Slecht eten
* Veel kruimelen met brokjes
* Prooi laten staan
* Kuchen, hoesten en keelschrapen
* Soms wankelen met achterhand tijdens lopen
* Niet bij de oren geaaid willen worden
* Lastig in het nekvel te pakken
* Gespannen in nekspieren, vooral bij aanraken
* Afvallen

Een chronische middenoorontsteking is altijd sluimerend aanwezig. Regelmatig steekt het dan weer de kop op. Het is een zeer pijnlijke aandoening voor je dier. Fretten laten pijn erg lastig zien, dus elk klein signaal kan belangrijk zijn.

Een chronische oorontsteking kan desastreus verlopen voor je fretje als het niet onderkent en behandeld wordt. De ervaringen zijn dat fretten die een chronisch oorprobleem hebben erg vatbaar zijn voor nierontstekingen,(chronische) ontstekingen in de keel en aan de luchtwegen en er zijn vaak maag/darm complicaties door de vele antibiotica die de frettenmaagjes vaak slecht verdragen. Bovendien is er een risico dat de ontsteking doorbreekt naar de hersenen, wat onherroepelijk de dood betekent.

===Nierfalen bij de fret===

Door: Hanneke Roest, frettendierenarts.

'''De Frettenkliniek''' te Giessen

De nieren hebben een belangrijke functie in het constant houden van allerlei waarden in het lichaam. Ze regelen de zuurtegraad van het bloed, ze veranderen de bloeddruk naar behoefte van het lichaam en houden de mineralen in balans. Daarnaast zorgen ze ervoor dat afvalstoffen uit het lichaam verwijderd worden. Deze afvalstoffen, afbraakproducten van eiwitten (zoals ureum, BUN) worden door de nieren uit het bloed gefilterd en met de urine afgevoerd.

'''Nierfalen''' is een toestand waarbij de nieren niet meer goed kunnen functioneren; ze doen hun werk niet goed meer. Dit kan ontstaan ten gevolge van verschillende oorzaken: bacteriele, virale (bijvoorbeeld ADV) en protozoaire infecties, nierstenen, aangeboren en/of erfelijke aandoeningen, tumoren, een afwijkende bloeddruk, ziektes elders in het lichaam (zoals chronische ontstekingen), vergiftigingen (onder andere door antivries, druiven en rozijnen) en bepaalde niertoxische medicijnen (bijvoorbeeld Gentamycine). Veel oudere fretten hebben nierinfarcten.

Er kan sprake zijn van acuut nierfalen, chronisch nierfalen en een combinatie van de twee.

Bij '''''chronisch nierfalen''''' werken de nieren al langer slecht. De chronische ontsteking in de nieren heeft geleid tot vorming van littekenweefsel. Het littekenweefsel trekt samen en zorgt ervoor dat de nieren kleiner worden, dit littekenweefsel is blijvend.

Bij dieren met '''''acuut nierfalen''''' is nog geen sprake van littekenweefsel. Deze dieren kunnen acuut heel erg ziek worden, maar in principe kan er dan nog volledig herstel van de nierfunctie optreden.

Wanneer het dier al langer chronische nierproblemen heeft maar plotseling snel verslechtert ten gevolge van een acute infectie, is er sprake van een '''''combinatie.''''' Dit komt redelijk vaak voor.

[[Bestand:Nierfalen 1.jpg|300px]]

Normale nier: Deze bestaat uit ruim 1 miljoen eenheden (nefronen). Een nefron filtert het bloed en concentreert de afvalstoffen uit het lichaam. Deze worden in de urine afgegeven. De nefronen monden uit in een verzamelbuis, welke in het nierbekken uitkomt. De urine gaat via de ureter naar de blaas, alwaar die wordt opgeslagen.

[[Bestand:Nierfalen 2.jpg|300px]]

Chronisch nierfalen: Chronische ontsteking in de nieren leidt op den duur tot vorming van littekenweefsel. Dit littekenweefsel trekt samen en zorgt ervoor dat de nieren steeds kleiner worden. Dit noemen we schrompelnieren en deze schade is niet meer omkeerbaar.

'''''Symptomen'''''

Fretten met chronische nierproblemen vermageren, hebben een slechte eetlust en drinken en plassen vaak veel. Soms zijn ze slomer maar vaak valt aan het gedrag niet veel op. In sommige gevallen is er een vreemde 'maggi' geur te ruiken uit het bekje. Dit komt door de ophoping van gifstoffen in het bloed die eigenlijk door de nieren uitgescheiden zouden moeten worden. Enkele fretten hebben afwijkende ontlasting.
Dieren met acute nierproblemen zijn meestal wel slomer, gaan vaak 'plat' liggen en zijn vaak pijnlijk in de buik.

'''''Diagnose'''''

Indien er vermoed wordt dat een fretje lijdt aan nierfalen, zal er worden geadviseerd om een ''urineonderzoek'' en ''bloedonderzoek'' te laten uitvoeren. Bij het urineonderzoek wordt er bijvoorbeeld gekeken of de nieren nog voldoende concentrerend vermogen hebben en of er te veel eiwitten of bloedcellen in de urine lekken.

Bij het bloedonderzoek worden onder andere de ''nierwaarden'' beoordeeld (ureum, fosfaat). Deze waarden zullen pas verhogen als meer dan de helft van het totale nierweefsel is aangetast. (NB. Bij honden en katten is het ureum gehalte in het bloed minder belangrijk en wordt het kreatinine gehalte bepaald. Bij de fret geeft het kreatinine gehalte in het bloed geen goede indicatie voor het functioneren van de nieren).

Bij acuut nierfalen kunnen deze waarden enorm hoog zijn, maar er kan nog volledig herstel optreden. Bij chronisch nierfalen is de hoogte van de nierwaarden zeker gerelateerd aan de prognose. Soms zijn de nieren aangedaan, door bijvoorbeeld een heftige ontsteking, maar zijn de nierwaarden nog niet verhoogd, dan is er (nog) geen sprake van nierfalen maar van een nieraandoening.
Indien een aanwijsbare oorzaak van acuut nierfalen wordt vermoed of er nog getwijfeld wordt over mogelijke bijkomende problemen, zullen er nog extra onderzoeken worden voorgesteld.

Nierfalen is een gecompliceerde ziekte en de nieren kunnen bij iedere patient in een andere mate aangetast zijn. Daarom dient de behandeling goed afgestemd te worden op het individuele dier.

'''''Behandeling'''''

Bij een nieraandoening waarbij nog geen sprake is van nierfalen zal meestal worden volstaan met medicatie en controle afspraken.

Bij acuut nierfalen is een opname in de kliniek en een behandeling met infuus en medicatie over het algemeen de beste optie. Hierbij wordt in de gaten gehouden dat het dier ruim voldoende infuus krijgt maar dit wel voldoende uitplast. Een intensieve monitoring is erg belangrijk. Ace-remmers die in een later stadium wel gegeven worden, mogen nu nog NIET worden gegeven.

Bij chronisch nierfalen bestaat de behandeling vooral uit medicatie en voeding. Ace-remmers (b.v. enalapril, benazepril) bevorderen de doorbloeding van de nieren en verminderen de progressie van chronisch nierfalen. Fosfaatbinders (b.v. sucralfaat, lantharenol, chitosan en calciumcarbonaat) zijn vaak nodig om het fosfaatgehalte in het bloed te verminderen. Bacterien kunnen de oorzaak zijn een ontsteking in de nieren maar daarnaast zijn nierpatienten extra gevoelig voor bacteriele infecties van de urine wegen. Antibiotica kan daardoor soms worden voorgeschreven. Ten gevolge van het chronisch nierfalen kan er ook een te laag kalium gehalte in het bloed ontstaan. Dit veroorzaakt een slechte eetlust en sloomheid. Dit Kalium kan via medicatie (kaliumgluconaat) worden aangevuld. Daar een hoog ureum gehalte in het bloed de slijmvliezen in het maagdarmkanaal kan aantasten, is het soms nodig om hiervoor ondersteunde medicatie te geven.

Een ''nierdieet'' is bij honden en katten erg belangrijk bij de behandeling van nierfalen. Hill's K/D dieet voor de kat zou voor de fret een goede optie zijn. Dit dieet bevat veel lagere gehalten aan eiwit, zout en fosfaat vergeleken met een normaal frettenvoer. Hierdoor worden de nieren minder belast en komen er minder afvalproducten in het bloed. Probleem is echter dat veel fretten met nierproblemen een slechte eetlust hebben en het nieuwe minder smakelijke dieet niet willen eten. Het is belangrijker '''dat''' uw fret eet dan '''wat''' hij eet!

'''''Prognose'''''

De prognose van een fret met nierfalen verschilt sterk. Acuut nierfalen kan volledig herstellen en heeft in dat geval geen continue controles nodig. Chronische schade aan de nieren is onomkeerbaar en een deel van de medicatie zal dan ook levenslang noodzakelijk blijven. Medicijnen zijn erg belangrijk in de behandeling van chronisch nierfalen. Niet alleen leven de behandelde fretten significant langer maar daarnaast voelt het dier zich veel prettiger.

De medicatie zal echter zeker in het begin, maar ook later nog bijgesteld moeten worden naar de behoeften van uw fret. Daarvoor zijn regelmatige controles op de kliniek met bloedafname en urineonderzoek noodzakelijk.

===Pijnstilling bij de fret===

Door: Hanneke Roest, frettendierenarts.

'''De Frettenkliniek''' te Giessen

Van diverse ziekte aandoeningen van de fret weten we vanuit de humane geneeskunde dat het pijnlijk is. Een verwonding, een gebroken bot, een maagzweer, een acute middenoorontsteking, een acute nierontsteking. Het zijn aandoeningen waarbij we er van uit kunnen gaan dat het pijn doet, niet alleen bij de mens maar ook bij het dier. Naast de behandeling van de aandoening is het dan wenselijk om tevens pijnstilling te geven. Pijnstillers hebben daarnaast het voordeel dat ze ontstekingsremmend werken.

Wetenschappers zijn het erover eens dat dieren pijn precies zo ervaren als wij mensen, alleen tonen zij het anders. De fret, die nog dicht bij zijn voorouder de bunzing staat, zal niet makkelijk laten zien dat hij pijn heeft. Dat geeft zwakte aan en dat betekent in de natuur dat je er heel snel bent geweest. Dat een fretje pijn slecht laat zien wil niet zeggen dat hij het anders ervaart. Hij toont het alleen anders dan wij mensen. Aangezien een fretje niet kan praten, hebben wij als eigenaar en als dierenarts slechts de mogelijkheid het diertje nauwkeurig gade te slaan en te onderzoeken om zo aanwijzingen te krijgen of het diertje pijn heeft.

[[Bestand:Zieke fret.jpg|300px]]

'''''Pijnsignalen bij een fret'''''

Een fretje zal niet gaan huilen of verbaal uiting geven aan pijn¦tenzij je bijvoorbeeld op de staart gaat staan. Bij acute plotse pijn zal het dier dit aangeven door een dikke staart op te zetten, een schreeuw te geven en eventueel de anaalklieren te laten gaan. Chronische pijn is veel moeilijker te onderkennen. Onderstaande gedragingen kunnen tekenen zijn van een niet welbevinden of van pijn.

* Minder levendig.
* Weinig meer uit de slaapplaats komen.
* Knijpen met de oogjes.
* Verminderde eetlust.
* Plat gaan liggen; tijdens het spelen of rondlopen gaat het fretje plat op de buik liggen.
* Plots gaan bijten naar de eigenaar of andere fretten.
* Omkijken naar de buik of de flank.
* Lopen met een hoge opgebolde rug.
* Knarsetanden.
* Knagen aan stof (slaapzakje) of vloerbedekking.
* Kreupel lopen.
* Hissen en sissen. Dit kan ook voorkomen als het diertje zich niet veilig voelt. Bijvoorbeeld doordat het in een te grote groep is gehuisvest of met een fret waarmee het niet goed samen gaat.
* Een opgezette staart.
* Anaalklieren laten gaan.
* Veel trillen.

'''''Behandeling van pijn bij de fret.'''''

De belangrijkste behandeling van pijn is het oplossen van het probleem dat de pijn veroorzaakt! Bij een gebroken bot is dat het spalken of chirurgisch behandelen van de breuk. Bij een maagzweer is dat een medicinale behandeling van de maagzweer en het vermijden van stresssituaties welke eventueel de maagzweer hebben veroorzaakt.

Niet altijd is het mogelijk de oorzaak te bestrijden en soms heeft een behandeling even tijd nodig om aan te slaan. Dan zou pijnstilling wenselijk zijn.

De voor de hond en kat veel gebruikte pijnstillers (NSAID's) als Metacam® (meloxicam) en Rimadyl® (carprofen) geven helaas veel problemen bij de fret. NSAID's (Non-Steroidal Anti-Inflammatory Drugs) zijn medicijnen die de vorming van prostaglandines in het lichaam remmen. Prostaglandines stimuleren het pijngevoel, verhogen de lichaamstemperatuur (koorts) en zorgen ervoor dat bloedvaten open gaan staan (roodheid bij een ontsteking).

'''''De bijwerkingen van NSAID pijnmedicatie.'''''

Prostaglandines zijn betrokken bij de opbouw van het maagslijmvlies. Doordat de vorming van prostaglandines door de NSAID's wordt geremd, wordt het maagslijmvlies erg dun en kan het gemakkelijk geirriteerd raken door het maagzuur. De belangrijkste bijwerkingen van deze pijnstillers zijn dan ook slijmvliesbeschadigingen in de maag welke uiteindelijk kunnen leiden tot ernstige zweren in de maag. Hierdoor wordt het diertje misselijk, heeft een slechte eetlust en krijgt dunne of zelfs zwarte ontlasting. Zwarte teerachtige ontlasting geeft aan dat er bloed vanuit de maag in de ontlasting is gekomen, dit is het geval bij een maagbloeding. Een maagbloeding is gevaarlijk en kan tot de dood van het fretje leiden. Fretten die veel prooidieren eten hebben altijd een wat donkere tot zwarte ontlasting, maar die is meestal vast van vorm en vermengd met de restanten van het prooidier.

'''''Waarom hebben fretten zo snel last van deze bijwerkingen?'''''

1. Fretten missen, net als katten, het enzym UDP- glucuronyltransferase om geneesmiddelen uit te scheiden in de gal. Dat wil zeggen; ze kunnen nauwelijks 'glucuronideren'. Slechts 1/10 van de capaciteit van de hond. Hierdoor is de eliminatie-halfwaarde tijd van diverse geneesmiddelen, waaronder bovenstaande pijnstillers, sterk verlengd in vergelijking met de hond en ontstaan gemakkelijk bijwerkingen doordat het middel te lang en in een te hoge dosis in het lichaam aanwezig blijft.

2. Veel fretten hebben daarnaast vaak al in enige of meerdere mate last van maagproblemen doordat bij vrijwel alle fretten de ''Helicobacter Mustelae'' bacterie in de maag aanwezig is. Deze geeft bij uitgroei acute- of chronische ontstekingen in de maag. Het geven van bovenstaande pijnstillers kan dan heel gemakkelijk nog meer schade aan het maagslijmvlies berokkenen.

3. Oudere fretten (boven de leeftijd van 5 jaar) hebben regelmatig galweg-, lever- of nierproblemen waardoor de uitscheiding van deze medicijnen nog minder goed verloopt en het medicijn ook hierdoor in een te hoge concentratie in het bloed aanwezig blijft en door de relatieve overdosering extra schade kan aanrichten in de maag.

De combinatie van Prednison en pijnmedicatie als bovenstaande is een snelweg richting een maagzweer en is dan ook gecontra-indiceerd, niet alleen bij de fret maar ook bij de hond en kat. Deze combinatie nooit aan een fretje geven.

'''''Alternatieven voor NSAID's'''''

Dit alles maakt het niet gemakkelijk om voor bovenstaande pijnstillers te kiezen bij pijn bij een fretje. Een alternatief voor de NSAID pijnmedicatie is morfine injecties, maar deze mogen slechts door de dierenarts worden toegediend en werken kortdurend (8 uur). Bij opname in de Frettenkliniek is dat een goed alternatief. Het oraal (via de bek) ingeven van morfine preparaten is bij de paar fretten waar ik het bij heb geprobeerd niet goed bevallen. Als je deze medicatie oraal toedient geeft het ook maag-darmproblemen. De fretten werden er al heel snel erg misselijk van.

'''''Conclusie'''''

De beste pijnmedicatie bij de fret bestaat uit het oplossen van het probleem dat de pijn veroorzaakt. Als dat niet mogelijk is kunnen indien het echt noodzakelijk is, in lage dosis (de dosering als bij de kat) en om de dag of om de 2 dagen, NSAID's als Metacam® en Rimadyl® gegeven worden... mits het diertje geen maag, lever of nierproblemen heeft. Liefst zo kort mogelijk.

Aan oudere fretten (boven de leeftijd van 5 jaar) kunnen in verband met de mogelijke verminderde lever- en nierfunctie, deze medicijnen het beste om de 3-4 dagen gegeven worden. Indien klachten optreden als diarree, zwarte ontlasting of misselijkheid (smakken, braken, platliggen, knagen aan stof, knarsetanden) is het belangrijk om onmiddellijk te stoppen.

Ook is het belangrijk om op voorhand, dus al bij de start van deze medicatie, tevens maag-beschermende medicatie als Sucralfaat en maagzuurremmers te geven.

Mijn ervaring is dat deze pijnmedicatie met NSAID's, ondanks al deze beschermende maatregelen, toch vaak problemen geeft; ik gebruik het daarom persoonlijk vrij weinig en alleen kortdurend. Ik neem de dieren liever op in de Frettenkliniek en gebruik de morfine injecties tot ik de ziekte die de oorzaak van de pijn is, heb kunnen aanpakken, dan wel chirurgisch of met andere medicatie.

===Vergrote milt===

'''De grote milt bij de fret, niet te snel chirurgie!'''

Door:Hanneke Roest, frettendierenarts.

'''De Frettenkliniek''' te Giessen

De laatste weken bereiken mij berichten over fretten die geopereerd worden aan een vergroting van de milt. Dit verontrust mij omdat het in het merendeel van de gevallen niet nodig is om deze vergrote milt chirurgisch te verwijderen. Met andere woorden er worden fretten onnodig geopereerd.

De milt is een orgaan dat links voorin de buik aanwezig is. Hij ligt als een platte zachte dikte tegen de linker buikwand aan. Als hij vergroot is, is hij vaak zelfs door de eigenaar te voelen als een langgerekte platte schijf van soms wel 15 cm lengte en 5 cm. breedte.

De milt fungeert als opslagplaats voor alle bloedcellen en verwijderd oude bloedcellen uit de bloedbaan. Ze reguleert tevens het aantal circulerende bloedcellen in de bloedbaan. Daarnaast speelt ze een rol in de aanmaak van afweerstoffen.
Bij embryo’s is de milt tevens een orgaan waar bloedcellen aangemaakt worden maar deze functie verdwijnt meestal als het beenmerg gaat functioneren. Echter bij een sterke prikkeling tot aanmaak van bloedcellen kan deze functie weer in de milt ontstaan bij volwassen dieren. We noemen dat “extramedullaire hemopoëse”.

Een grote milt, soms wel 20x groter dan zijn normale grootte, komt regelmatig voor bij fretten vanaf middelbare leeftijd. Wordt deze chirurgisch verwijderd en wordt het weefsel opgestuurd naar de patholoog dan zal in vrijwel de meeste gevallen “extramedullaire hemopoëse” de diagnose zijn. Dit geeft alleen aan dat de milt wordt geprikkeld, meestal door een ontsteking in de buik, zoals bijvoorbeeld van het maag-darmkanaal, de galwegen of de lever. De milt is dus niet de '''oorzaak''' van een ziekte maar het '''gevolg''' van een ziekte. Het verwijderen van de milt heeft daarom meestal geen enkele zin. Wel heeft het zin om bij een zieke fret met een grote milt verder te gaan zoeken naar de oorzaak van de ziekte via bijvoorbeeld, de anamnese, buikpalpatie, bloedonderzoek, röntgenfoto of echografie.

Een heel enkele keer is het wel verstandig om de milt chirurgisch te verwijderen. Bijvoorbeeld als een milt zo groot is geworden dat deze een oncomfortabel gevoel kan geven aan het dier. Ook een onregelmatig gevormde milt met bijvoorbeeld een grote (meestal goedaardige) hyperplastische bult erop kan beter verwijderd worden. Een dergelijke uitstulping van de milt heeft namelijk een fragiele wand en kan makkelijk scheuren waardoor de milt kan gaan bloeden.

Is een fretje niet ziek maar heeft het diertje wel een vergroting van de milt dan kan dat het beste genoteerd worden in de patiënt gegevens bij de dierenarts, maar hoeft er meestal (nog) geen behandeling ingesteld te worden.
Een dergelijke vergroting van de milt is een typisch fretten probleem. Bij honden en katten daarentegen is een miltvergroting (zeker in de mate zoals dat bij de fret gebeurt) heel vaak wel een teken van kanker van de milt. Dit is dan ook de reden dat veel dierenartsen de neiging hebben om de milt chirurgisch te gaan verwijderen.

Soms knapt een fretje wel op na een (onnodige) operatie van de milt. De redenen hiervoor kunnen zijn:

* Meestal wordt antibiotica gegeven tijdens en na de operatie. Dit kan een gunstig effect hebben op met name de veel voorkomende maag- darmontstekingen.
* Een fretje wordt na een operatie vaak extra goed verzorgd en tijd is ook een belangrijke factor in een genezingsproces.
* Zowel in de humane- als in de dier-geneeskunde knapt een patient soms op ''ondanks'' wat de (dieren)arts doet.

[[Bestand:Operatie Hanneke.jpg|400px]]

Een grote uitstulpende bult op de milt, meestal goedaardig. Daar deze uitstulping echter een kwetsbare wand heeft kan de milt beter verwijderd worden om een fatale miltbloeding te voorkomen.

===Corona Virus===

Het Corona virus is een regelmatig opduikend virus, wat zelfs een soort epidemische vorm kan aannemen.
Corona virussen zijn veel voorkomend, bij veel verschillende dieren en mensen. Elke diersoort heeft zijn eigen specifieke Corona virus. Een kat kan geen mens besmetten en een varken geen fret, om een voorbeeld te noemen.
Bij mensen geven Corona virussen luchtweg problemen. Een bekend voorbeeld is de ernstige aandoening SARS.

Bij fretten geeft het Corona virus (CoV) maagdarm klachten of een systemische ziekte die veel op FIP bij katten lijkt.

Recentelijk is aangetoond dat het bij fretten om twee verschillende CoV gaat, waarbij het enteritis (maagdarm) virus meerdere types heeft.

Het FRCoV virus, die maagdarm ontstekingen kan veroorzaken is het meest voorkomend. Er zijn vele gradaties in symptomen en een enkele keer toont de fret helemaal geen verschijnselen. Na besmetting kan je fret even een mindere dag hebben met een keertje diarree of wat misselijkheid en verder niets. Door menig eigenaar wordt het niet eens opgemerkt. Je fret kan er ook ernstig ziek van worden, met heftige, stinkende diarree. Vaak groen van kleur en met veel slijm. In ernstige gevallen zelfs alleen bloederig slijm. Ander symptomen die bij een besmetting kunnen voorkomen zijn lusteloosheid, misselijkheid, braken, anorexie (niet willen eten). Over het algemeen hebben ze geen koorts.
Meestal zijn deze verschijnselen na enkele uren of dagen weer verdwenen. Je fret is dan nog wel enkele maanden besmettelijk!

Sommige fretten ontwikkelen na besmetting een chronische maagdarm aandoening, ECE of "groene slijm ziekte". Deze dieren blijven last houden van bovengenoemde verschijnselen. Hoe ernstiger en langer de duur van de aanwezige symptomen, hoe meer schade er aan het lichaam wordt aangericht. Op den duur is de darm zo ernstig aangetast, dat voedingsstoffen niet of nauwelijks meer opgenomen kunnen worden. Ook andere aan de spijsvertering gerelateerde organen kunnen gaan ontsteken, zoals galblaas, lever en alvleesklier. Deze dieren zijn daarbij ook gevoeliger voor allerlei andere besmettingen, doordat hun weerstand laag is. Bovendien worden ze vaak langdurig met medicijnen behandeld om ontstekingen te onderdrukken, wat ze nog extra vatbaar maakt.

Het FSCV veroorzaakt een systemische aandoening welke erg lijkt op FIP bij de kat. Lange tijd werd er gedacht dat deze systemische aandoening werd veroorzaakt door een mutatie van het FRCoV. Het blijkt sinds kort dat het om een apart virustype te gaan.
Over het algemeen verliezen deze dieren erg veel gewicht, hebben chronische diarree,braken, zijn lusteloos en tonen ziek, hebben een slechte vacht en kunnen meerdere ontstekingsverschijnselen hebben. Vaak zijn is er sprake van een longontsteking, vergrote lymfeklieren, vergrote milt en worden er bij palpatie verdikkingen in de buik waargenomen. Soms zijn er diverse neurologische verschijnselen, zoals verlammingen aan de achterpoten en epileptische aanvallen.

Helaas is deze vorm altijd dodelijk.
Voor dit type zijn nog geen betrouwbare testen beschikbaar. De enige manier om te bewijzen dat een fret met dit type virus besmet is geweest, is na het overlijden weefsel te laten onderzoeken.

Fretten kunnen op alle leeftijden besmet worden met het CoV. Hele jonge pups, oudere en zieke fretten zijn er het gevoeligst voor. Het is al regelmatig voorgekomen dat in een nest alle pups sterven, terwijl moeder na een dagje alweer vrolijk rondhuppelt. Ernstige besmettingen kunnen echter op alle leeftijden een dodelijke afloop hebben. Multi-fret huishoudens, fokkerijen en opvangen zijn met name broedplaatsen voor het virus.
Incubatietijd is van 18-24 uur tot 3-4 dagen en het is zeer besmettelijk. Het lijkt er op dat een fret na besmetting nog zo'n 9 maanden besmettelijk kan blijven, ondanks dat het dier zelf niet ziek (meer) is of enige symptomen (meer)heeft.

Tegenwoordig zijn er al goede mogelijkheden om ontlasting te laten testen voor de aanwezigheid van het FRCoV. Dit moet echter wel opgestuurd worden naar het buitenland. Vooralsnog zijn de testen in Nederland nog niet goed betrouwbaar.

Zoals gezegd is het Corona virus zeer besmettelijk. Het kan overgebracht worden door direct contact tussen de dieren, via lichaamsvloeistoffen, lucht, haren, schoenen en kleding.

Het is erg belangrijk om strenge hygiëne voorschriften na te leven indien er met (vermoedelijk)besmette dieren omgegaan wordt. Het beste is om besmette dieren apart te huisvesten. Bij het hanteren wordt geadviseerd om handschoenen, speciale kleding of een overall en rubber laarzen of schoenhoesjes te gebruiken. Voor elk dier kleding/schoeisel desinfecteren of vervangen indien er van wegwerpmateriaal gebruik gemaakt wordt. Dagelijkse reiniging van speelruimtes, kooien en speelmateriaal met een chloorhoudend product(bleekwater) wordt aanbevolen.
Het is duidelijk dat dit erg arbeidsintensief is en bij een grote hoeveelheid fretten een haast onmogelijke taak is. Het is dan ook zeer belangrijk om geïnfecteerde fretten, of vanuit een besmet gebied niet te mengen met gezonde dieren, om een uitbraak van dit virus zo veel mogelijk onder controle te kunnen houden.

Momenteel lijkt het in Nederland rustig te zijn, maar in Groot Brittannië is er sinds een klein jaar een enorme uitbraak aan de gang. Helaas zijn er dieren geëxporteerd die dragers van het virus waren en zodoende zijn er al andere Europese landen die momenteel met heftige uitbraken te kampen hebben, waaronder Denemarken en Spanje.

Communicatie tussen frettenhouders en dierenartsen onderling is belangrijk. Wees open en eerlijk over je besmettingen, om een (inter)nationale epidemie te voorkomen. Momenteel worden in Groot Brittannië en Denemarken alle besmettingen in kaart gebracht, met naam en toenaam. Dit om mogelijke verdere verspreiding te voorkomen. Het is inmiddels bekend dat her-besmettingen kunnen plaatsvinden. Na hoeveel tijd is nog niet helemaal duidelijk.

===Een te laag bloedsuiker… wat wil dat zeggen?===

Door: Hanneke Roest, frettendierenarts

'''De Frettenkliniek''' te Giessen

Regelmatig krijg ik bloeduitslagen onder ogen waarbij een te laag bloedsuiker bij een fretje is geconstateerd. Vaak wordt het diertje dan direct verdacht van het hebben van insulinomen, dat is echter lang niet altijd het geval.

'''''Wat zijn insulinomen'''''

Dit zijn hele kleine tumortjes in de alvleesklier die teveel insuline produceren waardoor het bloedsuiker daalt. De tumortjes zaaien slechts zelden uit en blijven vaak erg klein (speldenknop) maar door de productie van de grote hoeveelheid insuline zijn ze gevaarlijk voor het fretje. Insuline doet namelijk het bloedsuiker dalen. Bij een te laag bloedsuiker zal het fretje geleidelijk (in een aantal maanden) slomer worden, meer gaan slapen en afvallen. Er zijn kortdurende periodes van zwakte in de achterhand waardoor het fretje omvalt. Soms staart het diertje enige tijd in de ruimte alsof het even “van de wereld” is. Door de toename van maagzuur kan het diertje misselijkheids tekenen gaan vertonen. Uiteindelijk zal het fretje na enige tijd overlijden. Het is een langzame progressieve aandoening.

'''''Wat zijn andere redenen voor een te laag bloedsuiker?'''''

1. Een belangrijke reden van een laag bloedsuiker is de manier van meten. Niet elke dierenarts kan gemakkelijk (zonder narcose) een redelijke hoeveelheid bloed afnemen bij een fretje. Vaak wordt dan een humaan bloedsuikermetertje gebruikt, waar slechts een druppel bloed voor nodig is. Deze apparaatjes meten in capillair volbloed en geven daardoor een lagere bloedsuiker waarde aan dan de waarde die wordt gemeten in veneus plasma zoals dat in de grotere analyse apparatuur in de dierenkliniek of de laboratoria wordt gemeten. Deze waarde dient dan ook altijd omgerekend te worden! Niet iedere dierenarts is hiermee bekend.
In het afgenomen bloed moet het bloedsuiker direkt gemeten worden anders wordt het bloedsuiker opgenomen door de rode en witte bloedcellen en daardoor lager dan in werkelijkheid.

2. Een andere belangrijke oorzaak van een laag bloedsuiker bij fretten is een verminderde opname bij chronische maag-darmpatienten. Het bloedsuiker is dan meestal matig verlaagd maar als het bloedsuiker wordt gemeten met een humaan apparaatje kan de waarde erg laag lijken.

3. Ook patienten met een leverprobleem kunnen een laag bloedsuiker hebben. Na een maaltijd wordt bloedsuiker geabsorbeerd in de dunne darm en wordt daarna grotendeels als glycogeen opgeslagen in de lever en de spieren. Indien nodig komt bloedsuiker vrij uit dit weefsel (via glycogenolyse) om een goede bloedspiegel te houden.

4. Indien er sprake is van een sepsis (bloedvergiftiging) is het bloedsuiker vaak behoorlijk verlaagd door een toename van het gebruik in de weefsels en een verminderde aanmaak.

5. Levertumoren, tumoren van de (gladde) spieren of tumoren van de bloedvaatjes verbruiken veel bloedsuiker waardoor ook lage waarden gemeten kunnen worden.

'''''Wat zijn normale en wat zijn afwijkende bloedsuiker waarden:'''''

Normaliter is het bloedsuiker (gemeten in bloedplasma) bij een gezonde fret tussen de 5,2 mmol/L en 7,5 mmol/L. Een bloedsuiker tussen de 4 mmol/L en de 5,2 mmol/L is afwijkend er verdiend nader onderzoek. Dit kan veroorzaakt worden door diverse bovenstaande aandoeningen. Een bloedsuiker onder de 4 mmol/L gemeten bij een oudere fret, in combinatie met symptomen die overeenkomen met de ziekte insulinomen, waarbij andere oorzaken zijn uitgesloten en gemeten op de juiste wijze… is een waarde die sterk kan wijzen op de aanwezigheid van insulinomen.

'''Let op: Indien het bloed is gemeten via een druppel bloed met een humaan bloedsuikermetertje dan kan de waarde erg misleidend zijn indien deze niet wordt omgerekend. Een gemeten waarde van 2,7 mmol/L is namelijk sterk afwijkend maar omgerekend is deze 4 mmol/L en die waarde is niet dramatisch laag.'''

'''''Wat te doen bij een laag bloedsuiker:'''''

Indien een laag bloedsuiker wordt gemeten is altijd een volledig lichamelijk onderzoek op zijn plaats en vervolgens een volledig bloedonderzoek. Hiermee kunnen de diverse mogelijke oorzaken van het lage bloedsuiker worden onderzocht.
Bij een laag bloedsuiker ten gevolge van maagdarmaandoeningen is het van belang om die oorzaak eerst aan te pakken.

[[image:image.jpeg]]

Indien het lage bloedsuiker wordt veroorzaakt door insulinomen hangt de behandeling af van de waarde van het bloedsuiker, de mate waarin het fretje symptomen laat zien van het lage bloedsuiker en de leeftijd van het fretje. Indien het bloedsuiker nog boven de 4 mmol/L blijft en het fretje geen klachten heeft van een te laag bloedsuiker wordt eerst geprobeerd dit met aangepaste voeding op te vangen. Het bloedsuiker wordt dan elke 1-3 maanden gecontroleerd. Fretten onder de leeftijd van 7 jaar met een bloedsuiker lager dan 4 mmol/L, met klachten passend bij een te laag bloedsuiker maar verder gezond, zijn het meest gebaat bij een operatie waarbij de insulinomen worden verwijderd. Zie voor nadere informatie de website van de frettenkliniek. Indien geen operatie mogelijk is kan het beste gestart worden met een lage dosis Proglycem® (diazoxide). Door regelmatig elke 1-2 maanden het bloedsuiker te bepalen wordt deze dosis langzaam verhoogd en in het laatste stadium uitgebreid met een lage dosis prednison. De fretten “slijten” erg door deze medicatie en het regelmatig te lage bloedsuiker, ze worden steeds slomer en magerder en zullen uiteindelijk overlijden.

'''''Nieuw onderzoek'''''

In de Frettenkliniek starten we binnenkort met een onderzoek naar het gebruik van de frucosamine bepaling in het bloed bij fretten. Fructosamine is een verzamelnaam voor een aantal eiwitten waaraan bloedsuiker wordt gebonden. De hoeveelheid fructosamine in het bloed is een maat voor de gemiddelde bloedsuikerwaarde gedurende twee tot drie weken voorafgaand aan de meting. Hiermee kunnen we mogelijk het gebruik van medicatie bij de ziekte insulinomen beter reguleren.
De waarde van fructosamine is afhankelijk van de hoeveelheid eiwitten in het bloed, fretten hebben regelmatig een verlaagde hoeveelheid eiwitten in het bloed waardoor de interpretatie van het gemeten fructosamine zorgvuldig bestudeerd zal moeten worden.

Gezondheid en ziekte

2016-08-20T11:09:40Z

Mayke: /* Shock */

==Hoe herken ik een gezonde fret?==

Om te weten of je diertje misschien iets mankeert moet je wel weten hoe een gezonde fret in elkaar steekt. Pas als je bekend bent met het gedrag en uiterlijk van een gezonde fret kun je beoordelen of het noodzakelijk is om een dierenarts in te schakelen.

De beste manier om daar achter te komen bij je eigen diertje, is veel tijd aan hem of haar besteden en hem goed te observeren. Dat klinkt heel logisch, maar vaak genoeg weten fretteneigenaren geen specifieke vragen te beantwoorden als het noodzakelijk is. Geen twee fretten zijn hetzelfde. Heb je een goede band met je dier, dan kunnen zelfs de kleinste veranderingen opvallen.

Denk er vooral aan dat fretten nog dicht bij de natuur staan en erg stoïcijns zijn. Dat betekent dat ze pijn en ongemak niet snel zullen laten zien. Zwakte in de vrije natuur staat immers gelijk aan de dood.

====Tekenen van een gezonde fret====

In de regel is een gezonde fret een vrolijk, blij en speels diertje, wat graag ondeugende streken uithaalt.
Een aantal kenmerken van de gezonde fret:

*heldere, schone en glanzende ogen

*roze en vochtig tandvlees en slijmvliezen

*schone oren

*schone neus

*volle, glanzende vacht, zonder kale plekken of huidschilfers

*zachte (roze) voetzooltjes

*onderzoekend en nieuwsgierig gedrag vertonend

*normale, stevige bruine drollen in de bak. Enigszins afhankelijk van de voeding, maar nooit dun, brijig, hard of vreemd van kleur

*schone genitaliën en anus

*normale temperatuur, hartslag en ademhaling

==Wanneer kan er iets mis zijn?==

Zoals bij alle dieren kan je fret ook iets mankeren. Sterker nog, fretten zijn erg gevoelige dieren die vrij vatbaar zijn voor allerlei aandoeningen, ziekten en niet te vergeten ongelukjes.
Een fretje zal niet zo snel laten zien dat het iets mankeert. Soms zijn het erg kleine signalen, soms overduidelijke. Over het algemeen kun je stellen dat je niet al te lang kunt wachten met een dierenartsbezoek als je dier tekenen van gezondheidsproblemen of pijn laat zien. Het zijn kleine diertjes met weinig reserves.

'''Bij twijfel altijd contact opnemen met een dierenarts met frettenervaring!'''

Een lijst met dierenartsen vind je in [[nuttige adressen|dierenartsen]]

[[Bestand:Frettenkliniek 1.jpg|400px]]

====Tekenen van een ongezonde fret ====

Er zijn veel signalen die een fretje kan afgeven als het niet lekker in zijn vel zit of iets mankeert. Hieronder alleen een lijstje met enkele algemene tekenen. Meer ziekte gerelateerde tekenen vind je in het desbetreffende medische deel.

*matte en vieze ogen. In de ogen zie je de gemoedstoestand van je dier. Als hij zich niet lekker voelt zie je dat aan de blik in de ogen

*slechte vacht (dof, dun, kale plekken)

*echt droge neus

*wit tandvlees en slijmvliezen

*afwijkende ontlasting

*uitvloeiing uit neus, oor, oog of anus

*zachte, broze of gescheurde nagels

*huidirritaties of uitslag

*vreemd gedrag

*plotseling gewichtsverlies

*koorts

*niet eten of drinken

*overdreven veel slapen

====Tekenen van een fretje in nood====

Een fret in nood laat een speciaal gedrag zien, wat in een normale toestand niet voorkomt. Vang je een of meerdere signalen op, neem deze dan serieus en handel direct om de fret uit de noodsituatie te bevrijden. Ga zo nodig direct naar de dierenarts of neem contact met je dierenarts op.

Voorbeelden van noodsignalen:

*wijd open gesperde ogen

*schreeuwen, kekkeren of heel snel achter elkaar mokken

*wegschieten naar een donker plek, meestal ergens in of onder

*heftig schokken of krampen. Dit kan gebeuren na een (hoge) val, beknelling, elektrische schok of als er op gestapt is, door een hersen of ruggenmerg beschadiging

*blazen. Normaal blaast een fret om zijn ongenoegen te tonen. Aanhoudend en luid blazen kan pijn of hoge stress aanduiden

*anaal klieren lozen

*laten lopen van urine of ontlasting

====Tekenen van een fret met pijn====

Een fret zal door zijn stoïcijnse natuur niet snel pijn laten zien. Soms is het erg moeilijk om te zien of je fret pijn ervaart. De tekenen die hieronder staan kunnen je misschien helpen met je beslissing of het verstandiger is om contact met de dierenarts op te nemen

*doffe, matte of geknepen ogen

*kreunen

*tandenknarsen

*samentrekken van de spieren bovenop de kop

*niet willen eten

*problemen met kauwen

*eten uit de mond laten vallen

*erg kruimelen met brokjes eten

*moeite met slikken

*regelmatig platliggen

*moeite met lopen; kreupelen, wankelen, ledematen niet willen belasten of omhoog houden en uit balans zijn

*zichzelf niet kunnen wassen

*overdreven likken of krabben

*doffe vacht

*niet kunnen opstaan of gaan liggen

*steeds op dezelfde kant willen liggen

*moeite hebben met uitrekken of zich opkrullen

*geluiden maken bij plassen of poepen

*wegtrekken bij aanraken

*(proberen te) bijten bij aanraking op bepaalde plek

*depressief

*inactief en sloom

*niet willen spelen, ook niet met stimulatie

*gewichtsverlies

*vreemd gedrag

'''TIP '''

Mocht het zijn dat je fret ooit een traumatische ervaring meemaakt, zorg er dan voor dat je zelf rustig en kalm blijft. Fretten voelen je stemming erg goed aan en raken nog gestresster door jouw paniek. Houd je sterk en probeer je diertje zo goed mogelijk te helpen door

*rustig en met zachte stem te praten

*het zachtjes te aaien. Al kan het verstandig zijn om uit de buurt van de kop te blijven, omdat een gestresste fret makkelijker kan bijten

*indien mogelijk de kop of het hele lijf bedekken met een doek of dekentje

*er gewoon bij blijven. Ook dieren hebben graag een vertrouwd persoon om zich heen in noodsituaties

*neem het in de nekvel als het dier in paniek is. Een fret in paniek kan zichzelf nog meer verwonden. Bovendien zal er nagekeken moeten worden wat het mankeert. In het nekvel pakken is dan de meest effectieve methode. In het nekvel pakken is normaal gesproken niet pijnlijk.

[[Bestand:11886142-ehbo-doos-met-stethoscoop-op-een-witte-achtergrond.jpg]]

==EHBO==

Er kan altijd een ongelukje gebeuren of iets aan de hand zijn, waar je als eigenaar of verzorger je fret meteen bij moet helpen.
Blijf vooral zelf rustig, praat tegen je fretje en pak het zo nodig in het nekvel. Zorg dat je rustig kunt bekijken wat er aan de hand is en hoe je het beste kunt helpen. Rustig betekent resoluut en overtuigend naar je dier toe zijn, niet alles op je gemakje doen. Zorg dat je het telefoonnummer van je dierenarts altijd bij de hand hebt, programmeer het in je telefoon!
Zorg dat eventueel andere loslopende fretjes veilig in hun kooi geplaatst worden. Dan heb je daar geen omkijken meer naar. Roep eventueel hulp in om dat te laten doen.

Het is altijd handig een klein frettenEHBOdoosje thuis te hebben. Daarin kan zitten: een schaar, een pincet, gaasjes, kleine smalle verbandrolletjes en een wat bredere verbandrol, betadine en een potje met wat maizena om een bloedend nageltje te stelpen.

Voor alle gevallen geldt dat het erg belangrijk is om een dierenarts te hebben met ruime frettenervaring. Veel dierenartsen hebben geen ervaring met fretten, of erg minimaal. Er zijn nogal wat typische frettenaandoeningen en medicijnen waar een fret erg slecht op kan reageren en die zelfs schade kunnen toebrengen! Mocht je erg grote spoed hebben en is er geen frettendierenarts in de buurt, laat dan de behandelend arts contact opnemen met een dierenarts met ruime frettenervaring.
Een lijst van dierenartsen met frettenervaring vind je hier [[nuttige adressen|dierenartsen met frettenervaring ]].

====Abces====

Een abces is een zacht, pijnlijk bultje, soms rood of geel gekleurd. Meestal het gevolg van een bijt of snijwond die gesloten is met verontreiniging binnenin (door bacterieën bijv.). Het bultje is gevuld met pus. Een enkele keer kan een graszaadje ook voor een abces zorgen.
Abcessen zijn erg pijnlijk en indien onbehandeld kan het voor een uitgebreide infectie zorgen, zelfs een bloedvergiftiging. Uiteindelijk zal je fret het met de dood moeten bekopen.
Vermoed je een abces bij je fret, ga er dan zo snel mogelijk mee naar de dierenarts, zodat deze behandeld kan worden. Vaak zal het nodig zijn om een kleine chirurgische ingreep te doen en de wond schoon te spoelen. Daarnaast zal er een antibioticum voorgeschreven worden. Niet alle antibiotica is geschikt voor fretten. Neem contact op met een dierearts met frettenervaring om zeker te zijn van de juiste behandeling.

====Aanval/Hypo ====

Wanneer de hersenen de elektrische impulsen niet meer goed kunnen herleiden ontstaat er een aanval. Dat kan enkele seconden, maar ook minuten lang duren.
De oorzaak loopt erg uiteen, het kan gaan van een laag bloedsuiker tot een ernstige oormijt-besmetting aan toe. Er zijn toevallen die heel rustig verlopen en onopgemerkt blijven, maar de meeste hebben een groot impact op de ledematen in combinatie met het verlies van controle van de blaas/darm, watertanden, en braken.
Het enige wat je kan doen als een fret een aanval heeft is hem naar een rustige, wat donkere plek brengen. Zorg dat hij zichzelf niet verwond. Houd hem weg van andere huisdieren.
Blijf zelf rustig en praat tegen de fret. Na een aanval is je fret moe en uitgeput. Probeer je fret niet tegen te houden tijdens een aanval, maar houd hem wel zo rustig mogelijk en warm. Hij zal verward zijn en door elkaar geschud zijn.
Om hem wat te stimuleren om weer tot zijn positieven te komen, doe dan wat honing of druivensuiker op zijn tandvlees. Herhaal dit elke vijf minuten, totdat hij weer een beetje bij komt. Geef hem daarna wat zacht voedsel.

====Allergische reactie====

Een allergische reactie kan ontstaan door een vaccinatie, een medicijn, voedsel of een (chemische) stof waar je dier mee in aanraking gekomen is. Houd je fret warm (bijv in een deken) en ga er meteen mee naar de dierenarts. Een heftige reactie kan snel dodelijk aflopen!
Symptomen kunnen zijn:

*zwelling in het gezicht, met name in en rond de ogen, lippen en neus

*uitslag

*kwijlen

*diarree

*bleke slijmvliezen

*toevallen en heftig trillen

*zwelling op de entplaats

De dierenarts zal met medicatie en eventueel infuus je diertje er boven op proberen te helpen.

====Beknelling====

Het kan voorkomen dat je fretje ergens tussen vast komt te zitten. Hetzij doordat het ergens zijn nieuwsgierige neus ingestoken heeft, maar er geen ruimte was voor de rest van het lijf. Hetzij doordat je per ongeluk op een pootje hebt gestapt. Bekijk altijd nauwkeurig of er zwelling gaat optreden nadat je je diertje bevrijd hebt. Heeft het pijn of bloed het ergens? Is dat het geval, neem dan contact op met je dierenarts.
Is je fretje bewegingsloos, loopt het duidelijk mank of valt het om? Ga dan met grote spoed naar de dierenarts!
Valt het mee, maar is er toch sprake van bijvoorbeeld een beetje zwelling op het pootje, probeer dan zo ver je fret het toelaat, de zwelling te koelen onder een koude kraan of met een coolpad (nooit direct op het dier leggen, maar een doek er tussen).

====Bijtwonden====

Mensen met fretten hebben vaak ook andere dieren in huis. Vaak gaat alles naar wens, mocht er van agressie onderling sprake zijn dan kan een beet van een ander dier op de loer liggen.

Als je fret wordt gebeten door een ander huisdier, spoel dan de wond direct goed uit met koud/lauw-warm water.
Als de wond erg bloed, probeer deze dan voorzichtig met een gaasje of washandje wat dicht te duwen. Ga dan onmiddellijk naar je dierenarts.
Een kattenbeet kan gevaarlijk zijn vanwege de hoeveelheid bacteriën in het speeksel, een beet van een kat vraagt vaak om een bepaald soort antibiotica.
Is je fret gebeten door een dier in het wild of een verdwaald dier, ga dan direct naar een dierenarts. Het is niet geheel onwaarschijnlijk dat je dier besmet zou zijn geraakt met rabiës(hondsdolheid). Preventief handelen is dan noodzakelijk. Let goed op eventuele veranderingen bij je fret.

====Botbreuken====

Fretten zijn zeer flexibel en veerkrachtig, maar toch kunnen er beenverwondingen ontstaan die je zonder een röntgenfoto niet kunt herkennen.
Houd je fret bij een beenbreuk zo rustig en stabiel mogelijk. Probeer niet zelf vast te stellen wat er aan scheelt, maar '''ga direct naar een dierenarts'''.
Heeft je fret een gebroken beentje of een gewonde rug, hinkt hij of vertoond hij pijn bij het lopen? Pak hem dan voorzichtig op en leg hem in zijn kooi, '''bel dan onmiddellijk de dierenarts.''' Houd je fretje goed warm.
Voor het vervoer naar je dierenarts wikkel je je fret in een doek om de ledematen zo stil en stabiel mogelijk te houden onderweg.

====Braken====

Braken kan worden veroorzaakt door verschillende oorzaken, variërend van slecht voedsel tot een blokkade (verstopping). Soms is er iets in de maag gekomen wat fout uitpakt en de fret doet braken.
Houd een brakende fret altijd goed in de gaten. Het braken heeft vaak te maken met maagproblemen of de een of andere achterliggende ziekte.
Ontstaat het braken door een blokkade, een haarbal of een ongewenst voorwerp in de maag (rubber of iets dergelijks), dan is spoedeisende hulp noodzakelijk en zal de dierenarts d.m.v. een operatie de blokkade op moeten lossen.

====Brandwonden====

Hoewel dieren door hun natuurlijke afkeer voor vuur en extreme hitte minder frequent brandwonden oplopen, is het toch nuttig te weten wat te doen als het noodlot toeslaat. Brandwonden kunnen veroorzaakt worden door vuur, straling (bijvoorbeeld zonlicht), electriciteit en chemicaliën. Let altijd goed op je fret in de buurt van open haarden, ovens en bij het roken van sigaretten.

Brandwonden kunnen worden opgedeeld in 3 graden:

* eerste-graads brandwonden, hierbij zijn slechts de oppervlakkige huidlagen aangetast, toch zijn ze pijnlijk. De huid is rood en licht gezwollen. Als je op de huid drukt wordt ze wit. Na 1 à 2 dagen laat de verbrande huid los.

*tweede-graads brandwonden, deze dringen dieper in de huidlagen door, zodat de huid blaren krijgt die gevuld raken met transparante vloeistof. Ze zijn zeer pijnlijk.

*derde-graads verbranding tast de volledige dikte van de huid aan. De huid kan wit zijn of zwart verkoold. Haren komen makkelijk los. Als ook de huidzenuwen zijn beschadigd veroorzaken ze weinig of zelfs geen pijn.

Tijdens contact met een heet voorwerp of vlam wordt een grote hoeveelheid warmte opgeslagen in het weefsel. Deze warmte wordt geleidelijk vrijgegeven aan het omgevend weefsel. De verbranding gaat dus eigenlijk nog een tijdje door nà het contact, ook al was dat slechts van korte duur.

Tijdens en na een operatie is toevoer van warmte meestal noodzakelijk, dit om de fret weer op temperatuur te krijgen of te houden. De dierenarts maakt daarvoor gebruik van een couveuse, die is daarvoor het meest geschikt. Ook kunnen warmtematjes gebruikt worden, maar wees daar voorzichtig mee. Je fret mag immers niet te warm worden, daar kunnen ze immers heel slecht tegen. Regelmatig zal ook de temperatuur van je fret gemeten moeten worden bij het gebruik van een warmtematje. Het zal niet de eerste keer zijn dat een fret door verkeerd gebruik van een warmtemat brandwonden oploopt.
Ga hier dus heel nauwkeurig mee om, neem voordat je een warmtemat gaat gebruiken altjd eerst even contact op met een ervaren frettendierenarts voor het nodige advies.

[[Bestand:Brandwonden door warmtematje.jpg|300px]]

brandwonden na het foutief gebruik van een warmtemat

'''Wat te doen bij brandwonden'''

Koel de plek met lauwwarm water gedurende minstens 10 minuten. '''Ga daarna meteen door naar een dierenarts'''.
Gebruik nooit olie, ijs, ijswater of ontsmettingsmiddelen om de huid te koelen daar deze de gekwetste huid alleen maar verder kunnen beschadigen. Een verzachtende brandwondenzalf zoals Flammazine mag wel. Prik blaren niet open.
Zie ook [http://www.frettenkliniek.nl/ziekten-en-aandoeningen/huidaandoeningen#brand]

====Diarree====

Diarree kan een symptoom zijn van vele soorten van ziekten. Inwendige parasieten kunnen de oorzaak zijn, een obstructie of het kan een teken zijn van een dodelijke ziekte zoals leverziekten. Het is zaak de fret met diarree zo snel mogelijk te laten behandelen, omdat veel kostbare vloeistoffen verloren raken omdat het lichaam het voedsel niet langer absorbeert.
Als diarree langer dan een halve dag aanhoudt, maak dan een afspraak bij je dierenarts en neem een monster van de ontlasting mee. Hij kan deze dan meteen nakijken.

====Electrische schok====

Elektrische schokken kunnen vrij hevig zijn en zo mogelijk je fretje doden. Je kan zelf vrij weinig doen, alleen '''onmiddellijk met je fret naar de dierenarts te gaan'''. Houd hem tot die tijd warm en zo rustig mogelijk, praat zachtjes tegen je fret, je stem zal hem kalmeren.
Een elektrische schok is meestal het vervolg van het kauwen op elektriciteitsdraden. De meeste problemen zullen bij een schok ontstaan in de mond, de tanden en het tandvlees.
Houd er rekening mee dat beschadigde snoeren ook brand kunnen veroorzaken. Behandel eerst je fret en bekijk pas daarna de schade aan de snoeren en vervang de aangevreten snoeren onmiddellijk. Zorg dat de fret er nooit meer bij kan.

====Homeopathie====

Gezonde dieren voelen zich fit en vitaal. Het afweersysteem is in staat om alle processen in het lichaam goed te coördineren en de invloed van ziekteverwekkers is minimaal. Wanneer er gezondheidsklachten ontstaan betekent dit, dat het herstellend vermogen ontregeld of verzwakt is. Soms heeft het lichaam hulp nodig om weer in balans te komen. Homeopathie is een geneeswijze waarbij met medicijnen op natuurlijke basis, niet alleen de klachten worden behandeld, maar ook het zelfherstellend vermogen van het dier wordt gestimuleerd.

Wanneer de fret zich "anders dan anders" gedraagt of er sprake is van een langer durend gedragsprobleem, dan zou homeopathie ook een waardevolle betekenis voor de fret kunnen zijn. Deze problemen kunnen namelijk veroorzaakt worden doordat uw fret zich niet lekker voelt.

Ook kunnen er oorzaken zijn waardoor hij emotioneel gezien uit balans is gebracht. Hierbij kun je denken aan

*ziekte
*verhuizing
*mishandeling
*overlijden van een maatje
*angsten
*etcetera

====Huiduitslag====

Merk je dat je fret uitslag, bultjes, puistjes of schilfers heeft, neem dan contact op met de dierenarts. Ga niet zelf aan de gang met zalfjes of shampoo's. Die kunnen meer kwaad dan goed doen.
Een schilferige, droge huid kan te maken hebben met slechte voeding. Zorg voor een goede voeding met hoge voedingswaarden en voldoende vet. Het kan ook een symptoom zijn van bijnieraandoeningen.
Kleine zwarte plekjes op de staart van je fret kunnen 'mee-eters' zijn. Dit als gevolg van vuil en stof wat is blijven plakken aan de vetafscheiding van de huid. '''Knijp ze nooit uit!''' Heeft je fret hier last van, was het staartje dagelijks met lauwwarm water en gebruik een wattenbolletje om hiermee over de huid te wrijven en het zacht te maken. Na enkele dagen zal er al verbetering zijn.

'''LET OP:''' huiduitslag kan duiden op een besmetting met hondenziekte of een allergische reactie. Neem direct contact op met een dierenarts als dit plotseling optreedt of verergert.

====Oogletsels====

Door het onderling spelgedrag van fretten kan heel makkelijk oogletsel ontstaan.
Ook vreemde stoffen in de ogen zijn altijd mogelijk. Als je fret een kras op het oog oploopt, spoel het oog dan met koud water. Heeft je fret een vreemde stof in het oog of een korrel zand of iets dergelijks, ga dan naar de dierenarts om verdere beschadiging te voorkomen.
Oogschade bij je fret vraagt altijd om ervaren deskundige hulp.

====Penisbotje====

Mannelijke fretten (rammen) hebben op de buik een penis ter de hoogte van de navel. In de penis zit het penisbotje dat de vorm van een J heeft met aan het einde en klein haakje. De mogelijkheid bestaat dat de voorhuid opschuift als een fretje langs gaas of tralies omhoog of omlaag klimt (of een ijzeren trapje af gaat), en aan dit haakje vast komt te zitten aan het gaas of de tralies.
Door het vast blijven zitten schrikt de fret en trekt zich los wat gepaard kan gaan met veel pijn, er kan een forse beschadiging (afscheuren van het penisbotje) of bloeduitstorting ontstaan van het omliggende weefsel. Ook kan het gebied eromheen gaan ontsteken rond het gebied dat geiïrriteerd is.
Ga direct naar een ervaren frettendierenarts als je fret dit is overkomen om na te laten kijken wat de werkelijke schade is.

====Ringworm====

Ringworm is een schimmelinfectie en erg besmettelijk, ook voor mensen. Katten kunnen dragers zijn, zonder er zelf last van te hebben.
Je kunt het herkennen aan kleine, kale en soms schilferige plekjes over het lichaam of rondom de teentjes. Deze plekjes kunnen groot en rond worden, soms met een rood en korstig oppervlak. Het geeft veel jeuk. Door de grote jeuk kunnen er secundaire huidinfecties ontstaan, vanwege het vele krabben. Ga er mee naar de dierenarts voor de juiste behandeling en behandel alle aanwezige huisdieren mee. Ook als ze nog geen tekenen van besmetting geven.
Houd aangetaste dieren apart, draag handschoenen bij het behandelen en was al het beddengoed, mandjes en dergelijke uit op minimaal 60 graden. Sop borstels, kooien en speelgoed met een 1:10 Dettol oplossing. Sporen van ringworm kunnen buiten hun gastheer tot 18 maanden overleven en voor herbesmetting zorgen. Volg de aanwijzingen van de dierenarts over het reinigen en desinfecteren van de leefomgeving.

====Shock ====

In een shock zijn komt meestal als reactie op een eerdere verwonding, ziekte of ernstige angst. Zorg dat je altijd honing, nutri-gel of druivensuiker in huis hebt om dat je fretje te kunnen geven bij problemen.
Kenmerken van een Shock zijn:

*zeer snelle ademhaling

*sloomheid

*piepen

*snelle hartslag

*bleke neus, huid, oren en (blauwachtig)tandvlees

*apathie

*diarree

Je kunt je fret helpen door hem warm en rustig te houden. Rol zijn lichaam in een handdoek, deze mag wat warm gemaakt worden in de magnetron, maar niet te warm!
Laat het hoofd van de fret altijd vrij. Praat zacht en geruststellend tegen je fretje en dim de lichten in de kamer. Soms is een beetje honing of nutri-gel op het tandvlees nuttig.
Laat hem niet eten of drinken, hij heeft het al moeilijk genoeg om te ademen, er is bijna nooit een slikreflex.
Zorg ervoor dat je auto opgewarmd is voor je vertrekt naar de dierenarts. Laat je dierenarts weten welke maatregelen je al hebt genomen en hoe hij daarop reageerde. De dierenarts zal vloeistof gaan toedienen voor een snel herstel. Is de shock ontstaan als gevolg van bloedverlies, dan krijgt hij soms een bloedtransfusie, wat levensreddend kan zijn.

====Longworm====

Onlangs is in Nederland tijdens een sectie bij een fret longworm (Aelurostrongylus Abstrusus) gevonden. Het is een haarvormige worm van ongeveer 7 tot 10 mm die voornamelijk bij de kat is aangetoond. Longwormen bij fretten zouden veel vaker kunnen voorkomen dan tot nu toe gedacht werd.

Fretten kunnen zich besmetten door het eten van met longworm larven besmette slakken of door het eten van (wilde) muizen, vogels of kikkers die deze slakken hebben gegeten.
De door de fret opgegeten larven doorboren de darmwand en gaan via de bloedbaan naar de longen. Daar worden ze volwassen en beginnen na 4 weken met het produceren van eitjes. Deze eitjes komen uit in de longblaasjes waarna de larven worden opgehoest en doorgeslikt en via de ontlasting weer in de buitenwereld komen. De larfjes kunnen worden opgenomen door kikkers, slakken, kleine knaagdieren en vogels, waar ze zich verder ontwikkelen tot besmettelijke larfjes die weer door een volgende fret of kat kunnen worden opgenomen. Zes weken na een infectie kunnen bij katten de eerste larfjes dan weer in de ontlasting gevonden worden.

Verschijnselen
Waarschijnlijk verloopt een infectie met longworm meestal subklinisch. Dat wil zeggen dat de fret er geen verschijnselen van heeft. Sommige fretten kunnen wel klachten krijgen. Deze klachten passen vaak bij keelontsteking en bronchitis verschijnselen, zoals hoesten en kokhalzen. Bij lichamelijk onderzoek is de keel vaak gevoelig. Er kan veel slijm worden opgehoest.

Diagnose
Bij fretten die hoesten kunnen longfoto’s worden gemaakt maar daar veel fretten afwijkingen in de longen vertonen is dit niet bewijzend. Met onderzoek van de ontlasting is de diagnose wel met zekerheid te stellen.
Verse ontlasting wordt ingezet in een zogenaamde Baermann test. Hierbij wordt gekeken of er larfjes in de ontlasting zitten. Vals negatieven uitslagen kunnen voorkomen doordat de fret al klachten heeft voordat de volwassen wormen eitjes hebben gelegd of omdat de larven niet elke dag via de ontlasting worden uitgescheiden. Daarom is het verstandig om een aantal keren deze test te laten uitvoeren. Ook is het mogelijk om larven aan te tonen in sputum monsters die onder narcose uit de keel of luchtpijp worden verkregen.

Afbeelding

Behandeling
Longworminfecties bij de kat en fret zijn heel goed te behandelen met een ontwormmiddel. Een pipet Advocate® voor de kleine kat, kan in de nek van de fret gedruppeld worden en is voldoende. De in de longen aanwezige wormen worden hierdoor gedood. Het duurt een paar weken voor het hoesten is verdwenen. Fretten die buiten komen en (naakt)slakken eten kunnen het beste preventief 2x per jaar worden behandeld met dit middel.

--------------------------------------------------------------------------------

Gesloten onderwerp

====Snijwonden====

Was de snijwond voorzichtig uit met koud water, om deze vervolgens met een zachte maar stevige druk dicht te duwen. Gebruik daarbij een goed, schoon hygiënisch gaasje of schoon washandje. Als het mogelijk is, draai er dan een verbandje om, maar vooral niet te strak.
Je fret kan ook inwendige schade hebben opgelopen die je zelf niet kunt zien, dus een bezoek aan de dierenarts is hier ook wenselijk. Mogelijk is, om geen infectie op te lopen, een antibiotica kuur gewenst. Vergeet niet dat fretten niet veel bloed kunnen verliezen.

====Vergiftiging====

De behandeling van een vergiftiging hangt geheel af van hetgeen je fret heeft binnen gekregen, wat de geconsumeerde stof was.

'''Ga direct naar de dierenarts''' en neem, indien mogelijk, datgene wat je fret gegeten heeft mee zodat de dierenarts een goed beeld krijgt van wat je fret heeft binnengekregen.

Kijk ook bij [[huisvesting#giftige_planten]] en [[huisvesting#giftige_huis-tuin-en-keuken_producten]]

====Zonnesteek====

Fretten zijn zeer gevoelig voor een zonnesteek.
Een temperatuur van meer dan 26,6 Celsius kan in sommige gevallen dodelijk zijn voor je fret. Met name zieke en oudere dieren zijn erg kwetsbaar.
Tekenen van een zonnesteek zijn :

*zwaar hijgen

*slijm uit de neus of mond

*extreme sloomheid

*verlies van bewustzijn.

De belangrijkste doelstelling is om de temperatuur van je fret naar beneden te brengen, dit moet echter ''heel langzaam'' gebeuren, anders riskeer je dat je fret in een schok terecht komt.
Een directe afname in temperatuur kan ook leiden tot de dood.

''Verlaag de temperatuur van je fret op de volgende manieren:''

*haal de fret onmiddellijk uit de zon en warmte,

*geef hem wat water te drinken via een lepeltje, behalve als je fret bewusteloos is, dan ''NOOIT ''vloeistof toedienen!

*pak niet te koud water en koel de pootjes van de fret hiermee, ook in de lies en op plaatsen waar minder beharing voorkomt, zoals op de lage buik. Gebruik daarvoor een washandje.

Je kunt de fret ook onderdompelen in ''lauw water'', maar houdt zijn hoofd en de bovenkant (de helft) van zijn lichaam altijd boven water! Het water dat verdampt op de huid zal het lichaam afkoelen en de temperatuur verlagen. Dompel de fret nooit in koud water, de schok zou hem kunnen doden!
Je kunt de fret ook af laten koelen met behulp van een ventilator, deze methode is niet zo effectief, maar altijd nog beter dan niets in een noodsituatie. Ga dan onmiddellijk naar de dierenarts. Deze zal extra vloeistof toedienen en zo nodig medicatie en of andere hulp bieden.
Neem in warme maanden altijd water mee voor onderweg. Probeer de fret onderweg koel te houden door middel van plastic colaflessen, gevuld met bevroren water in zijn kooi of carrier te leggen. Wikkel de flessen altijd in een handdoek en houd ze in de kooi. Dit is een gemakkelijke manier om het je fret bij warmte zo prettig mogelijk te maken.

Wat goed werkt voor je fret om bij extreme hitte oververhitting te voorkomen is het plaatsen van een airco in de ruimte waar je fretje het meeste zit.
Helaas is niet iedereen in het bezit van een airco, er is echter wel een manier om de temperatuur in je kamer toch wat te verlagen door middel van een ventilator en bevroren ijs.
Wat je nodig hebt zijn een ventilator en 4 flessen bevroren water per ventilator.
Leg de 4 flessen water in de diepvries totdat deze volledig bevroren zijn.
Zet de ventilator aan en zet twee van de vier bevroren flessen water voor de ventilator. Als de twee flessen zijn ontdooit wissel je deze om tegen de andere twee bevroren flessen in de vriezer en leg je de ontdooide weer terug, zo blijf je steeds reserves houden.

==Ziekten en aandoeningen==

===Aleutian Disease===

Door: Hanneke Roest, frettendierenarts.

'''De Frettenkliniek''' te Giessen

In 2005 bleek dat uit Nieuw Zeeland geimporteerde fretten vrijwel allemaal besmet waren met het Aleutian Disease virus. Velen stierven op jonge leeftijd. Het virus kon zich in Nederland en de rest van Europa verspreiden doordat de dieren pas na maanden (soms jaren) ziek werden. Dankzij de samenwerking tussen de Frettenkliniek, de frettenverenigingen (met name de financiele steun van Stichting de Fret), de opvangcentra, de fokkers, het C.F.E. (Cooperatie van Fokkers van Edelpelsdieren) en dierenartsen konden we de ziekte in Nederland al na een paar jaar onder controle krijgen. Op dit moment lijken er nog slechts enkele geisoleerde fretten met deze aandoening in Nederland aanwezig.

'''''De oorzaak'''''

De ziekte wordt veroorzaakt door het Aleutian Mink Disease Virus (ADV), dit is een Parvovirus dat de nerts, fret en andere marterachtigen kan infecteren. Het virus is in de verte verwant aan het honden en katten Parvovirus maar heeft een geheel andere structuur. Er zijn vijf nertsenstammen en tenminste drie frettenstammen geisoleerd. Er wordt aangenomen dat de fretten stammen variaties (mutanten) zijn van het nertsvirus. Het lijkt er op dat de ene stam meer schade kan aanrichten dan de andere stam en dat er dus net als bij griep een verschil in virulentie kan bestaan. Diverse uitbraken van Aleutian disease zijn beschreven in Amerika, Canada, Japan en Engeland.

'''''Het verloop van de ziekte'''''

Er wordt algemeen aangenomen dat besmetting plaats vindt via direct en indirect contact met lichaamsvloeistoffen als bloed, speeksel, urine en ontlasting. Het is gebleken dat intensief contact nodig is om de ziekte te verspreiden. Het kan een aantal maanden tot wel een paar jaar duren voordat een fretje ziek kan worden na een besmetting met het Aleutian Disease virus. ADV veroorzaakt een enorme toename van antilichamen (afweer) in het bloed. Normaliter moeten deze antilichamen het virus onschadelijk maken maar om onbekende redenen doen zij dit niet. Deze antilichamen kunnen bij fretten "immuuncomplexen" vormen welke neerslaan in diverse organen ( o.a. nieren, lever, galwegen, ruggenmerg, maagdarmkanaal, bloedvaten en blaas). Hierdoor ontstaan ontstekingen in deze organen. Als er een milde ontsteking aanwezig is dan lijkt de fret redelijk normaal. Bij een ernstige ontsteking zal het fretje ziek worden en symptomen vertonen afhankelijk van welke organen zijn aangetast. Daarnaast veroorzaakt het virus een verzwakking van de afweer waardoor het fretje minder weerstand heeft tegen andere infecties.

'''''De symptomen'''''

In Nederland werden de meeste geinfecteerde fretten (CIEP test positief) ook daadwerkelijk ziek maar de symptomen konden sterk varieren. De ziekteverschijnselen zijn sterk afhankelijk van de plaatsen in het lichaam waar de immuuncomplexen een ontsteking veroorzaken. Plotselinge sterfte van dieren in een goede conditie zonder voorafgaande ziekteverschijnselen is mogelijk.

De meeste fretten zijn echter al een tijdje ziek en vertonen in hoofdlijnen een van de twee volgende ziektebeelden:

1. Chronisch progressief verlopende ziekte" waarbij het dier langzaam maar zeker steeds zieker wordt met verschijnselen als: gewichtsverlies, slechte vacht, lusteloosheid en slechte eetlust. Bloedarmoede en bloed in de ontlasting kunnen aanwezig zijn. De meeste fretten ontwikkelen uiteindelijk een slechte lever- en nierfunctie. Bij fretten met AD zijn tevens oogontsteking, longontsteking en hartproblemen mogelijk.

2. Neurologische problemen beginnend met zwakte of verlamming van de achterhand. Deze kan zich uitbreiden naar voren. Soms treedt herstel op van de neurologische symptomen.
Het is belangrijk om te beseffen dat bovenstaande symptomen ook heel goed bij andere ziekten van de fret aanwezig kunnen zijn. Het is daarom absoluut onmogelijk om op basis van louter de symptomen de diagnose te stellen!

'''''De diagnose'''''

Een definitieve diagnose is tijdens het leven niet te stellen. Er zijn wel verschillende testen beschikbaar die een sterke aanwijzing kunnen geven dat een fret is besmet met ADV:

1. ''Eiwit-elektroforese van bloed.''
Sommige fretten met Aleutian Disease vertonen een stijging van een bepaalde eiwitfractie (gammaglobulinen) in het bloed.

2. ''De CIEP (of CEP) test van bloed.''
Deze Counterimmunoelectroforese test toont antilichamen aan tegen ADV in het bloed. De test is zeer betrouwbaar en wordt reeds jarenlang gebruikt voor de diagnostiek bij nertsen en fretten over de hele wereld. Deze test bleek van veel waarde bij het aantonen en de verspreiding van de ziekte in Nederland. Dieren met een positieve CIEP test bleken voor het overgrote deel uiteindelijk allemaal ziek te worden.

3. ''DNA in situ hybridisatie test.''
Hierbij wordt het DNA aangetoond in de cellen alwaar het een ziekelijke verandering heeft veroorzaakt. De test is erg gevoelig en toont aan dat het dier inderdaad ziek is geworden door het Aleutian virus. De test is 100% betrouwbaar. Deze test is in Nederland niet aanwezig, wel in Amerika. De eerste Nederlandse monsters zijn dan ook naar Amerika verstuurd voor een duidelijke definitieve diagnose op weefsel van gestorven dieren.

De testen 1-2 tonen slechts aan dat het dier in contact is geweest met virus. Fretten kunnen jarenlang drager zijn voordat ze ziek worden, al die tijd zijn ze helaas wel een mogelijke bron van infectie voor andere fretten. Weefselonderzoek door de patholoog (van weefselbiopten of een postmortale sectie) kan een waarschijnlijkheids diagnose geven. In combinatie met een positieve CIEP test en uitsluiting van andere oorzaken van ziekte, kan dit na de dood van het dier wel een zeer sterke aanwijzing zijn voor Aleutian Disease. Testen die gebruikt worden voor het aantonen van het honden Parvovirus zijn niet betrouwbaar voor het aantonen van ADV bij fretten. Fretten met een tatoeage op de buik van Mystic Ferrets (zoals op bijgaande foto) bleken vaak het ADV virus bij zich te dragen.

'''''De behandeling'''''

Er bestaat géén behandeling voor deze ziekte. De fretten kunnen eventueel ondersteund worden met speciale voeding, ontstekingsremmers en antibiotica. De omgeving (in een huishouden) is vaak moeilijk te ontsmetten. De aanbevolen middelen (10% natronloog of parvocide desinfectantia) zijn vaak erg agressief om in een woning te gebruiken. Bij nertsenfarms is bekend dat het ADV virus langdurig in de omgeving kan overleven.

'''''Preventie'''''

Er is geen vaccin beschikbaar. Fretten die positief zijn met de CIEP test kunnen het beste geisoleerd worden. Dat wil zeggen dat ze niet in contact dienen te komen met andere fretten dan die van het huishouden waar ze in leven. Dus niet meenemen naar frettendagen. Deze dieren hoor ook niet thuis in een frettenopvang of pension vanwege het grote besmettings risico. Het lijkt niet zo zinvol om ze in het huishouden waar ze leven apart te houden van de andere fretjes. Die hebben immers al lang contact gehad met de positieve fret. Hoewel het blijkt dat fretten hun eigen Aleutian virus stammen hebben is het toch niet verstandig om fretten te huisvesten in de buurt van nertsen.

'''''Wanneer testen met de CIEP test'''''

Pups kunnen getest worden vanaf vanaf 4 maanden leeftijd. We testen vanaf die leeftijd omdat het immuunsysteem dan pas goed is ontwikkeld.
Na de Nobivac Puppy DP enting kan het beste een maand worden gewacht. Er bestaat een heel kleine kans dat de test hierdoor wordt beinvloed.
Fretten die uit het buitenland worden geimporteerd adviseer ik om zowel in het land van herkomst als in Nederland te laten testen met de CIEP test.

[[Bestand:Ontsteking in AD nier Small.jpg|400px]]

Ontstoken nier

[[Bestand:Tattoo fret.jpg|400px]]

'Mystic Ferret' fret met tatoeage

===Anaalklier problemen===

Door: Hanneke Roest, frettendierenarts.

'''De Frettenkliniek''' te Giessen.

Dat een fretje een bepaalde geur bij zich heeft, is de fretten-liefhebber wel bekend. Sommige mensen vinden dat stinken, zelf vind ik de geur wel prettig. Het schijnt dat deze geur (sterk verdund) ook wel in parfums wordt gebruikt.

'''''Functie van de anaalklieren'''''

Helaas zijn er echter ook fretjes die een wel erg penetrante geur verspreiden. Deze fretjes zijn òf nog niet gecastreerd òf ze laten hun anaalklieren lopen òf beide. Anaalklier-vocht is bedoeld om het territorium af te bakenen. Er wordt als het ware een geurvlaggetje neergezet met de bedoeling dat andere fretten weten dat dit is het terrein is van de betreffende fret. Het "sleetje rijden" dat sommige fretjes kortdurend doen nadat ze op de frettenbak zijn geweest, is bijvoorbeeld ook markering van hun terrein waarbij wat anaalkliervocht wordt achtergelaten. Dit markeren gebeurt vaker bij ongecastreerde mannetjes omdat zij door hun opspelende hormonen een behoorlijke territorium-drift kunnen ontwikkelen. Daar de fret van nature geen groepsdier is, is dit gedrag een belangrijk onderdeel in de verdeling van de leefruimte.
Het legen van de anaalklieren tengevolge van angst komt bij fretjes slechts zelden voor.

In ''Amerika'' worden de anaalklieren al op 6 weken leeftijd verwijderd tezamen met castratie of sterilisatie. Amerikanen houdenvan gemak. Er wordt een standaard huisdier verkocht dat in ieder geval niet terug gebracht hoeft te worden ivm onwelriekend ruiken. In ''Nederland'' is het verwijderen van anaalklieren wettelijk verboden tenzij er een diergeneeskundige reden voor is. Hoewel ik vind dat de Amerikanen naar mijn idee wel iets te graag het chirurgisch scalpel hanteren, zit er mogelijk wel een klein voordeel aan deze methode. Met het verwijderen van de anaalklieren ontneem je de fret een mogelijkheid tot communicatie; tot markering oftewel tot het afbakenen van zijn terrein. In (te) grote groepen zou dit mogelijk voor een vermindering van stress kunnen zorgen.

'''''Ontsteking van de anaalklieren'''''

Regelmatig wordt mij gevraagd of de hazelnoot grote ''knobbels'' naast het poepgaatje bij de fret niet veel te groot zijn en of de anaalklieren misschien zijn verstopt. De fret is echter familie van het stinkdier en behoort grote anaalklieren te hebben. De klieren liggen naast de anus op vier en op acht uur en monden met een klein kanaaltje uit op de overgang van het anusslijmvlies en de huid.

De anaalklieren van de fret kunnen net als bij de hond ontstoken raken en dan gaan lekken, dat is voor zowel u als eigenaar als de andere fretten in de kooi géén prettige gewaarwording. Het ''stinkt'' behoorlijk. Honden likken vaak aan ontstoken anaalklieren, fretjes doen dat veel minder. Het bekende ''"sleetje rijden"'' waarbij het fretje met de anus over de grond schuurt kan behalve markering na het poepen ook een teken van jeuk aan de anaalklieren zijn. Indien dit gedrag echter optreed zonder dat u regelmatig de anaalklieren ruikt hoeft zich daar over het algemeen geen zorgen over te maken. Een heel enkele keer kan een ontstoken anaalklier ook pijn geven bij het poepen en maakt het fretje een kreunend geluid. Dit moet echter niet verward worden met het persen op urine of ontlasting dat door heel andere oorzaken wordt veroorzaakt.
De oorzaak van het ontstoken raken van deze klieren is nog onbekend.

'''''De behandeling van ontstoken anaalklieren'''''

Ontstoken anaalklieren kunnen het beste worden geleegd door de dierenarts. Daar deze klieren erg groot zijn en erg stinken kan dit het beste buitenshuis gebeuren. De inhoud hoort een geelwitte kleur te hebben. Pus en ontstekingsmateriaal kunnen dezelfde kleur hebben als de normale inhoud. Hierdoor is het vaak moeilijk om aan de hand van de inhoud te bepalen hoe erg de klieren zijn ontstoken. Bij een ontsteking komt er vaak wel wat bloed mee. Indien de anaalkieren goed geleegd zijn heeft het fretje gedurende korte tijd een wat beurse anus.

Fretjes vinden het geforceerd legen van hun anaalklieren absoluut niet leuk. Indien het dus moeilijk gaat, is het wel zo (dier)vriendelijk om het fretje even te verdoven met een kortdurende ''gasnarcose''. Bij heftig verzet is het namelijk ook niet mogelijk de anaalklieren volledig leeg te maken, hetgeen wel noodzakelijk is voor een goed herstel.
Ongecastreerde mannetjes kunnen beter eerst worden gecastreerd bij anaalklierproblemen, meestal zijn bij deze jonge dieren de anaalklieren niet ontstoken maar gebruiken ze hun klieren gewoon te veel om hun territorium af te bakenen.

Na het legen van de anaalklieren is een kuur met antibiotica (bijvoorbeeld Synulox®) gedurende twee weken bij de meeste fretten voldoende om de ontsteking te genezen. Synulox® is verkrijgbaar in druppels en in tabletvorm. Synulox druppels® vinden veel fretjes niet erg lekker, ondanks dat er "smakelijke druppels" op de verpakking staat. Veel makkelijker is het om de tabletten gedurende 5 minuten op te lossen in een paar druppels water waarna dit door het "Waltham papje", Ferrettone, boter of iets anders lekkers kan worden gemengd. Het "Waltham papje" heeft als officiële naam: Royal Canin Feline Instant Convalescence Support® van de firma Waltham. Het is een hersteldieet voor zieke of geopereerde katten. Fretjes vinden het over het algemeen heerlijk en het is ideaal om er medicijnen door te mengen.

Slechts in uitzonderlijke gevallen is het ''chirurgisch verwijderen'' van de anaalkieren noodzakelijk. Daar de anaalklieren vlakbij de anale kringspier liggen is het we belangrijk dat dit op een chirurgisch correcte manier gebeurt anders kan het zijn dat het fretje na de operatie de ontlasting niet meer kan ophouden en overal zijn poepjes deponeert.

[[Bestand:Frettenreet2.jpg|300px]]

Positie van de anaalklieren bij de fret

'''''Anaalkliertumoren'''''

Anaalkliertumoren komen slechts zelden voor, dus maakt u zich niet te snel zorgen als u grote harde knobbels ontwaard naast de anus. Indien een fretje is vermagerd vallen deze extra op. Anaalkliertumoren kunnen afhankelijk van hun grootte en geaardheid soms geopereerd worden.

===Beenmergdepressie===

Door: Hanneke Roest, frettendierenarts.

'''De Frettenkliniek''' te Giessen

Een vrouwtje is loops van ongeveer maart tot augustus. Als zij niet gedekt wordt waardoor ze uit de loopsheid komt, blijft ze maandenlang onder invloed van oestrogenen (vrouwelijke hormonen). Deze oestrogenen zijn echter op de lange duur schadelijk voor de gezondheid van het vrouwtje.

Er ontstaat een depressie (onderdrukking) van het beenmerg waardoor het beenmerg onvoldoende belangrijke bloedcellen produceert voor het fretje. Hierdoor is het fretje gevoeliger voor ontstekingen, ontstaat bloedarmoede en kunnen bloedingen ontstaan. De aandoening kan ook voorkomen bij een gesteriliseerd vrouwtje waarbij een stukje eierstok is blijven zitten of bij een fretje met een bijnierprobleem.

'''''Symptomen'''''

Het opgezette vrouwelijke geslachtsorgaan is zichtbaar als een koffieboontje net onder de anus. Soms is er een vaginale uitvloeiing die kan varieren van waterig tot pure pus. Door de bloedarmoede zijn de neus en de slijmvliezen in de bek bleek van kleur. Meestal is het diertje behoorlijk wat gewicht verloren. Een symmetrische kaalheid kan zichtbaar zijn aan de staart en onder de buik maar deze kan zich ook verder over het lichaam verspreiden. In ernstige gevallen is het fretje lusteloos en wil niet meer eten. Er kunnen bloedingen optreden in de huid of in het maagdarmkanaal. Door bloedingen in het ruggenmerg of de hersenen kunnen neurologische klachten ontstaan.

Dit ziektebeeld is al mogelijk na 1 maand loopsheid maar zal zich vaker pas aan het einde van de loopsheid openbaren. Loopse vrouwtjes kunnen vanaf 2 maanden na het begin van de loopsheid ten gevolge van beenmergdepressie overlijden. Meestal duurt het wat langer voor er ernstige problemen ontstaan en sommige fretjes zijn jaar in jaar uit loops zonder al te grote problemen.

'''''Diagnose'''''

De diagnose kan gemakkelijk gesteld worden aan hand van de ziekte historie en de ziekteverschijnselen. Eventueel kan bloedonderzoek gedaan worden om de bloedarmoede en het tekort aan witte bloedcellen aan te tonen.

'''''Behandeling'''''

Als de conditie van het fretje het toelaat, is een sterilisatie de beste oplossing. Het diertje knapt dan snel weer op. Bij een erg zieke fret kan het narcoserisico te groot zijn. Dan kan eerst geprobeerd worden het fretje met behulp van medicatie uit de loopsheid te halen.

Een ondersteunende behandeling met o.a. infuus of zelfs bloedtransfusie kan dan noodzakelijk zijn. Als het fretje weer min of meer is hersteld kan het alsnog gesteriliseerd worden.

'''''Preventie'''''

Vrouwtjes waar niet mee gefokt wordt, kunnen het beste gesteriliseerd worden op 6-8 maanden leeftijd. Alternatieven zijn; het inbrengen van een implantaat, het fretje laten dekken of een antiloopsheid injectie. Een nadeel van een antiloopsheidinjectie is de kans op afwijkend gedrag en irritatie van de huid en het onderliggende weefsel op de plaats van injektie.

[[Bestand:7.jpg|400px]]

Langdurig loops fretje

===Besmettelijke luchtwegaandoeningen bij fretten===

Door: Hanneke Roest, frettendierenarts.

'''De Frettenkliniek''' te Giessen

De luchtwegen en longen van de fret lijken erg op die van de mens. Fretten staan dan ook vaak model voor humaan onderzoek naar virussen van de luchtwegen. Er zijn echter wel een aantal anatomische en fysiologische verschillen.

'''''Bijzonderheden in de anatomie van de luchtwegen'''''

De ''neusholte'' van fretten is, zoals bij alle zoogdieren behalve de primaten (waaronder de mens), gebouwd om goed te kunnen ruiken. Dit reukorgaan vereist een complexe neusholte met veel plooien om het oppervlak te vergroten. Heel belangrijk voor deze dieren die territoriaal ingesteld zijn en via geuren hun territorium markeren. Door de bouw van het strotklepje ten opzichte van het zachte verhemelte ademen fretten voornamelijk door hun neus. Slechts als ze zeer benauwd zijn of hun neus verstopt is door slijm, snot of zwelling van het neusslijmvlies, ademen ze via de bek.

De ''longen'' bestaan aan de linker zijde uit 2 grote long lobben en aan de rechterzijde uit 4 long lobben. De longen van fretten zijn erg gevoelig voor virussen en prikkelende agentia in de lucht zoals nicotine van rokende mensen of de geuren uit bijvoorbeeld luchtverfrissers.

De ''borstholte'' is makkelijk samen te drukken waardoor een fretje in een smalle doorgang (zoals een konijnengang) zich 180º om kan draaien. De totale longcapaciteit van een fret is groot. De longcapaciteit van een 600 gram wegend fretje is gelijk een die van een 4x zo zwaar konijn. Deze twee aanpassingen maken een fretje geschikt om met succes ondergronds te jagen.

De normale ''ademhalingsfrequentie'' van een fret in rust ligt rond de 30/min. Deze kan verhogen bij inspanning of aandoeningen van de luchtwegen of longen.

[[Bestand:Fret met griep.jpg|300px]]

Tranende ogen bij een fret

'''''Griepvirussen'''''

De fret is het enige huisdier dat gevoelig is voor de ''griepvirussen van de mens''. Ze worden dan ook regelmatig door hun eigenaren geïnfecteerd. En geïnfecteerde fretten kunnen op hun beurt weer mensen besmetten. Vooral afgelopen winter hebben veel fretten te lijden gehad onder de griepinfecties van hun verzorgers. De verschijnselen zijn vergelijkbaar met die van de mens. Een vochtige neusafscheiding, niezen, hoesten, tranende ogen, koorts (vaak een enkele koorts piek in het begin), slechte eetlust en algehele malaise. Sommigen fretten hebben ook een gevoelige of pijnlijke keel waardoor het eten van harde brokjes lastiger gaat. Ook kunnen ze kokhalsbewegingen laten zien. De meeste fretten zijn binnen een paar dagen weer hersteld.

De infectie kan zich in enkele gevallen uitbreiden naar de longen waardoor een ''longontsteking'' ontstaat en de dieren behoorlijk ziek kunnen worden.
Een andere complicatie, die het afgelopen jaar regelmatig voorkwam, is een secundaire ''ontsteking van de nieren''. Mogelijk dat bacteriën en/of virussen via het bloed in de gevoelige nieren van de fret kunnen aanslaan en daar ontstekingshaarden veroorzaken. Meestal is de functie van de nieren, waaronder het verwijderen van de afvalstoffen uit het lichaam, niet verstoord. De nieren zijn wel erg pijnlijk waardoor het fretje vaak “plat” gaat liggen en duidelijk minder speels is. Een dergelijke ontsteking moet behandeld worden anders is er in een later stadium wel degelijk een risico op een verminderde of falende nierfunctie.

De ''behandeling'' van een normale griepinfectie bestaat uit antihistaminica, eventueel hoestremmers en antibiotica om te voorkomen dat er een bacteriële infectie overheen komt. Tevens is het geven van zacht en zeer smakelijk voedsel zoals het “Waltham papje” (Royal Canin Instant Convalescence Support) aan te raden. Het geven van koortsverlagende/pijnstillende medicatie zoals NSAID’s (Meloxicam) is bij deze infectie niet altijd aan te raden. De koorts is juist nuttig om het virus te bestrijden.

De behandeling van complicaties van een griepinfectie zoals een longontsteking of nierontsteking, is uitgebreider en vereist soms een opname in de kliniek.
Eigenaren die de griep hebben kunnen de verzorging van hun fretten beter tijdelijk overlaten aan gezonde medebewoners, hoewel het vaak lastig is om ondanks alle voorzorgen een besmetting te voorkomen.

Fretten zijn ook erg gevoelig voor het beruchte ''Vogelgriep virus'' en de ''Mexicaanse griep''. Van deze Mexicaanse griep is bekend dat 10% van de fretten sterft ondanks behandeling. Antibiotica heeft weinig effect bij de Mexicaanse griep omdat het virus zelf grote schade aanricht in de longen. Een secundaire bacteriële infectie ontstaat namelijk pas na 7-8 dagen.

'''''Kennelhoest'''''

De afgelopen jaren was ik soms door fretten eigenaren benaderd over het verschijnsel dat hun hond kennelhoest had gehad en nu was hun fret behoorlijk aan het hoesten en niezen. Sinds kort weet ik dat de Bordetella bronchiseptica bacterie, die een rol speelt bij kennelhoest van honden, wel degelijk ook bij fretten een longontsteking kan veroorzaken. Deze Bordetella bacterie is soms lastig te behandelen. Ook hierbij geldt dat het verstandig is om fretten bij een hond met kennelhoest uit de buurt te houden.

'''''Hondenziekte virus'''''
Het hondenziekte virus is vrijwel ''altijd fataal'' voor een fret. Het virus wordt overgebracht door besmette honden of besmette fretten. De aandoening geeft in eerste instantie klachten die erg lijken op een infectie van het griepvirus. Fretten die dit eerste stadium overleven overlijden vervolgens na een paar weken in de neurologische fase. Een behandeling is niet mogelijk.

Preventie doormiddel van een enting met het “Nobivac Puppy DP” vaccin werkt uitstekend. De eerste vaccinatie altijd herhalen na 3-5 weken, daarna jaarlijks herhalen. Het veld virus bleek bij de laatste Hondenziekte uitbraak niet aan te slaan bij fretten die tot 1,5 jaar daarvoor waren geënt.

De moraal van het verhaal is dat fretten erg gevoelige luchtwegen hebben en gemakkelijk besmettelijke virussen en bacteriën van de mens, hond en andere fretten kunnen overnemen. Om dit te voorkomen kunnen hoestende, kuchende, snotterende mensen, honden en andere fretten beter tijdelijk even uit de buurt van een gezonde fret blijven.

===Bijnierproblemen===

Door: Hanneke Roest, frettendierenarts.

'''De Frettenkliniek''' te Giessen

Bijnieren zijn twee kleine orgaantjes die vlak bij de nieren liggen, maar daar verder weinig mee te maken hebben. Ze produceren hormonen die belangrijk zijn voor de stofwisseling van het dier. Bij veel fretten vanaf 3 jaar leeftijd ontaarden de bijnieren. Deze ontaarde bijnieren zullen op een gegeven moment teveel geslachtshormonen produceren (androgenen, oestrogenen en progesteron). Deze overmaat aan hormonen maken het dier ziek.

Bij de meeste fretten wordt het bijnierprobleem in het beginstadium veroorzaakt door een goedaardige ontaarding. Bij enkele fretten kan zich hieruit uiteindelijk een kwaadaardige ontaarding (tumor) ontwikkelen.

'''''Ziekteverschijnselen'''''

Bij de meeste fretten wordt het bijnierprobleem in het beginstadium veroorzaakt door een goedaardige ontaarding. Bij enkele fretten kan zich hieruit uiteindelijk een kwaadaardige ontaarding (tumor) ontwikkelen.

'''''Symptomen''''' (in volgorde van frequentie van voorkomen):

* Kaalheid wordt het meest waargenomen, meestal min of meer symmetrisch op de romp, kop of aan de poten. Fretten kunnen vrijwel helemaal kaal worden. Niet verwarren met het "kale staarten syndroom" in de zomer waarbij alleen de staart kaal wordt.

* Droge, dunne vacht.

* Jeuk, dit is een enkele keer het enige wat de eigenaar aan het fretje merkt. Veel fretten hebben regelmatig last van jeuk zonder dat er sprake is van een bijnierprobleem. Blijft de jeuk echter aanhouden of wordt deze steeds erger dan kan bij een oudere fret wel degelijk sprake zijn van een afwijkende bijnier.

* Gezwollen vrouwelijk geslachtsorgaan bij een gesteriliseerd vrouwtje.

* Sexueel gedrag bij gecastreerde of gesteriliseerde fretten. B.v. een mannetje dat weer gaat dekken of een vrouwtje dat gaat slepen met andere fretten.

* Toegenomen lichaamsgeur. Door de geslachtshormonen neemt de vetsecretie van de huid toe.

* Minder speels, meer slapen.

* Gewichtsverlies

* Moeite met plassen bij mannetjes. Door de hormonen wordt de prostaat vergroot en deze drukt het lumen van de plasbuis dicht. Dit is een levensgevaarlijke situatie. Ook dit kan soms het enige verschijnsel zijn.

Niet alle verschijnselen zijn bij elke fret waarneembaar. Het kaal worden valt wel het meeste op en is bij 60% van de fretten met een bijnierprobleem aanwezig

[[bestand:Bijnier aandoening.jpg|300px]]

'''''Diagnose'''''

De diagnose wordt gesteld aan de hand van de symptomen, een uitgebreide buikpalpatie (het betasten van de organen in de buik) en bloedonderzoek. Voor dierenartsen die minder bedreven zijn in het palperen van de buik kan een echo van de buik nodig zijn. Echter, de bijnieren zijn meestal zeer klein en kleine afwijkingen zijn niet goed zichtbaar met
de echo. Ook kan de echo niet het verschil in hardheid en stevigheid aantonen wat ontstaat bij een beginnende afwijking.

'''''Hoe komt het dat fretten last hebben van ontaarde bijnieren?'''''

Er zijn aanwijzingen dat de hersenen (hypothalamus/hypofyse) bij het ouder wordende fretje hormonen gaan produceren die de bijnieren overmatig stimuleren. Door deze stimulatie gaan de bijnieren vervolgens te veel geslachtshormonen produceren. Deze overmaat aan geslachtshormonen maken het fretje ziek door hun inwerking op bijvoorbeeld de huid, geslachtsorganen, het beenmerg en de prostaat.

Aangezien de hormonen van de hersenen op beide bijnieren effect hebben, zijn meestal beide bijnieren aangetast. Vaak geven ze pas na elkaar problemen. Hierdoor zal na het verwijderen van een enkele bijnier bijvoorbeeld pas een jaar later de andere bijnier problemen gaan geven.

De oorzaak is helaas nog niet opgehelderd, maar er wordt wel onderzoek naar gedaan. De Universiteit van Utrecht bekijkt momenteel de rol van castratie/ sterilisatie van jonge fretten met betrekking tot het ontstaan van bijniertumoren.

'''''Wat is de beste behandeling?'''''

* Een '''hormoonimplantaat''': De beste behandeling van een bijnierprobleem is de (levenslange) behandeling met
implantaten.

* 2.Chirurgie: Chirurgie van de bijnier wordt in de Frettenkliniek alleen nog maar gedaan als het implantaat onvoldoende effect heeft. Of indien de aangetaste bijnier snel groeit en duidelijk veel groter wordt.

''N.B. Het is belangrijk dat deze operatie alleen wordt uitgevoerd door hierin gespecialiseerde dierenartsen welke over de juiste kennis en speciaal instrumentarium beschikken. De rechter bijnier zit namelijk vast aan de achterste holle ader. Het verwijderen van deze bijnier is een moeilijke procedure en kan bij onvoldoende ervaring of onjuiste chirurgietechniek tot dodelijke bloedingen of onvoldoende wegname leiden.''

'''''Het voorkomen van bijnierproblemen'''''

Op dit moment loopt een onderzoek aan de Universiteit te Utrecht waar door middel van hormoonimplantaten jonge
fretten zijn gecastreerd en gesteriliseerd. Het is te verwachten dat deze fretten later minder last krijgen van bijnierproblemen. Maar er is nog niets zeker en het onderzoek zal nog enige jaren duren.

Om bijnierproblemen te voorkomen is er ook de mogelijkheid om bij gezonde gecastreerde en gesteriliseerde fretten
een implantaat te zetten vanaf de leeftijd van 5 à 6 jaar.

[[bestand:Beginnende kaalheid bijnierprobleem.jpg|300px]]

''Een beginnende kaalheid op de rug boven de staartbasis bij een fret met een bijnierprobleem''

===Doofheid bij fretten===

Door: Hanneke Roest, frettendierenarts.

'''De Frettenkliniek''' te Giessen

[[Bestand:Doof fretje.jpg|300px]]

'''''Welke fretten zijn doof:'''''

1. Doofheid komt veel voor bij fretten met bijzondere witte aftekeningen zoals:

* De Panda fret: een volledig witte kop met vrijwel geen masker.
* De Blaze fret: witte vlekken of strepen op de kop.
* De Polkadot fret: witte vlekken over het gehele lichaam.
* De DEW (Dark Eye White) fret: een grotendeels witte fret (als een albino) met donkere ogen, soms met een donkere staart of een donkere streep over de rug.

Deze doofheid is ''aangeboren en erfelijk'' bepaald. De meeste dove fretten vallen binnen deze groep.

2. Doofheid komt voor bij fretten met een ernstige chronische ''middenoorontsteking'' door aantasting van het trommelvlies en/of de hier achter liggende gehoororgaantjes. Totale doofheid beiderzijds komt hierbij zelden voor. Meestal gaat het om een verminderde gehoorfunctie.

3. Doofheid kan een enkele keer ontstaan na het gebruik van bepaalde medicijnen zoals antibiotica die behoren tot de groep van de aminoglycosiden (oa. Gentamycine). Deze medicatie kan doofheid veroorzaken of het nu via tabletten, per injektie of direkt in het oor wordt gegeven. Ook het gebruik van oor-preparaten kunnen het binnenoor beschadigen als het trommelvlies niet intact is. Wees daar dus voorzichtig mee. Gebruik alleen oorzalven of -druppels die door de dierenarts zijn voorgeschreven.

[[Bestand:Doof fretje 1.jpg|400px]]

Blaze

[[Bestand:Doof fretje 2.jpg|400px]]

Dark Eyed White

[[Bestand:Doof fretje 3.jpg|400px]]

Panda

[[Bestand:Polka dot.jpg|400px]]

Polkadot

'''''Hoe ontstaat erfelijk bepaalde aangeboren doofheid:'''''

De witte aftekeningen zijn het gevolg van een mutatie in de cellen van de neurale kammen (“neural crest disorder”). Deze cellen zijn behalve voor de pigmentatie, ook verantwoordelijk voor andere belangrijke functies van het lichaam. Vroeg of laat kunnen er dan ook meerdere gezondheidsproblemen naar voren komen bij deze dieren.

Fretten met de genoemde witte aftekeningen kunnen geheel of gedeeltelijke doof zijn door het gebrek aan pigmentcellen vanuit de neurale kammen. Deze pigmentcellen spelen een rol bij de ontwikkeling van het gehoor. Op latere leeftijd kunnen zich bij deze dieren daarnaast ook makkelijker hartproblemen en maag-darmproblemen ontwikkelen doordat deze neurale cellen ook belangrijk zijn voor oa. de ontwikkeling van het hart, de grote bloedvaten en het perifere zenuwstelsel. Aanvankelijk werd gedacht dat het hierbij om het Waardenburg-syndroom ging, tegenwoordig is men er nagenoeg zeker van dat het om een mutatie in het KIT-gen gaat.

Niet '''alle''' fretten met bovengenoemde witte aftekeningen zijn doof. Dat hangt af van de mate waarin de mutatie in het KIT-gen tot expressie komt. Echter deze fretten dragen wel '''allemaal''' het gemuteerde gen met zich mee. Fokken met deze kleurafwijkingen is dan ook niet verstandig!

'''''Wat merk je aan een dove fret:'''''

Veel eigenaren hebben niet door dat hun fret doof is. Fretten reageren immers meestal op geluid zoals kleine kinderen… ze horen wat ze willen horen. Toch zijn er genoeg fretten die je bij hun naam kunt roepen, die dan gelijk opkijken en naar je toekomen. Echter veel fretten gaan gewoon door met waar ze mee bezig zijn. Als je goed oplet, kun je aan deze dove fretten merken dat ze schrikken als je ze van achteren onverwacht benaderd. Dove fretten kunnen eventueel ook sneller bijten als ze schrikken van een aanraking.

Dove fretten maken vaak andere geluiden dan horende fretten. Als ze opgewonden of geschrokken zijn kunnen ze soms een veel heftiger en luider geluid maken dan je zou verwachten. Hissen is meestal een teken van onbehagen bij een fretje. Maar een dove fret kan dat geluid maken terwijl hij gewoon door de kamer loopt of aan het spelen is.

Hun vocale communicatie naar andere fretten wordt vaak door de andere fretten niet begrepen en zelf horen ze natuurlijk ook niet wat een andere fret hun “verteld”. Dat kan enige verwarring bij beide partijen veroorzaken. Soms leidt dit tot een meer in zichzelf terug getrokken doof fretje dat zijn eigen gang gaat binnen de groep maar het kan ook zijn dat ze zich aanpassen en goed functioneren in een groep. Een doof fretje kun je meestal goed (aan een tuigje) mee naar buiten nemen, ze schrikken niet van alle harde geluiden en lopen meestal al snuffelend gezellig met je mee.

'''''De diagnose:'''''

De dierenarts kan alleen de uitwendige gehoorgang inspecteren met een oorkijker. Het is niet mogelijk om verder dan het trommelvlies te kijken. Indien er langdurig een ernstige oormijtinfectie aanwezig is er een redelijke kans dat het diertje ook een chronische middenoorontsteking heeft. Dit kan in enkele gevallen tot gehoor beschadiging leiden. De aangeboren erfelijke doofheid komt echter veel meer voor en is te vermoeden door het uiterlijk van de fret.

In een vreemde omgeving zoals een dierenartsen praktijk zal een fret niet gemakkelijk op doofheid te testen zijn. Het diertje is zo bezig met nieuwe indrukken en geuren dat hij waarschijnlijk zelfs niet eens op harde geluiden reageert. Daarom kan een fretje het beste thuis getest worden. Let op, een fret kan ook reageren op trillingen en luchtverplaatsing zoals dat gebeurt bij op de vloer stampen of in de handen klappen. Neem een bel, een klikker, een toeter of iets dergelijks en houd het achter je rug. Op het moment dat het fretje bij je vandaan loopt laat je het geluid horen en bekijk je of het diertje op een of andere manier een reactie geeft. Wissel hoge met lage geluiden af. Het kan zijn dat het fretje wel hoge tonen maar geen lage tonen hoort.
Op internet staat een leuk filmpje over de reactie van een horende en een dove fret op het aanzetten van een stofzuiger. Zie:

{{#ev:youtube|uNpHtJW4GCA}}

De ''BAER-test'' (Brainstem Auditory Evoked Response) is een zekere manier om de functie van het gehoor te testen. Gekeken wordt of er in de hersenen reacties optreden bij het aanbieden van geluidsprikkels aan ieder oor afzonderlijk.
Het fretje wordt licht onder narcose gebracht zodat het diertje het toelaat dat er twee dunne electroden worden geplaatst bij de beide oren en eentje midden op het voorhoofd. Daarna krijgt het diertje een dopje in één oor waaruit de "clicks" komen via de computer. Door middel van de electroden wordt gekeken of de hersenen reageren op deze geluiden. Is dit het geval, dan weet men dat het signaal de weg van lucht, trommelvlies, gehoorbeentjesketen, zenuwsensors in het slakkenhuis en gehoorzenuw in ieder geval met succes heeft doorlopen.

[[Bestand:Bear test.jpg|400px]]

De BAER-test

'''''De behandeling:'''''

Er bestaat geen behandeling voor doofheid. Maar een dove fret kan een goed leven hebben mits er rekening wordt gehouden met de handicap. Benader deze fretten liefst van voren zodat ze handelingen als oppakken en aanraken aan zien komen. Om deze fretten te leren bij je te komen kun je visuele signalen gebruiken zoals het schijnen met een zaklamp. Ook kun je de trillingen van de vloer gebruiken als je erop stampt.
Op internet staan prachtige verhalen (voornamelijk in het Engels) over hoe eigenaren omgaan met een doof fretje……

===Insulinomen===

Door: Hanneke Roest, frettendierenarts.

'''De Frettenkliniek''' te Giessen

Dit is een ziekte die regelmatig voorkomt bij fretten boven de leeftijd van 3 jaar. Insulinomen zijn kleine tumortjes in de alvleesklier. In de alvleesklier wordt insuline gemaakt. Insuline is een hormoon dat nodig is om het suiker (glucose) in het bloed beschikbaar te maken voor de lichaamscellen.

Bij tumortjes van de alvleesklier (insulinomen) wordt een te grote hoeveelheid insuline geproduceerd waardoor het suikergehalte in het bloed te laag wordt. De hersenen zijn voor hun functioneren afhankelijk van het suikergehalte in het bloed en krijgen problemen met hun energievoorziening als het bloedsuiker te laag wordt. Het lichaam zal via correctiemechanismen het bloedsuikergehalte kunstmatig op niveau proberen te houden. Hierdoor kan na het optreden van de eerste verschijnselen, het soms dagen of weken duren voordat u als eigenaar opnieuw iets aan uw fretje opmerkt. De aandoening wordt vaak niet op tijd onderkend. De symptomen worden door de eigenaar nogal eens als passend bij de leeftijd beschouwd.

'''''Oorzaak'''''

De belangrijkste oorzaak voor het ontstaan van insulinomen is naar de huidige inzichten een langdurige overstimulatie van de alvleeskliercellen door een overmaat aan suikers en koolhydraten in de voeding. Kattenvoer, vooral de goedkopere soorten maar ook de meeste frettenvoeders bevatten vaak teveel koolhydraten. Rozijntjes zitten vol (natuurlijke) suikers.

'''''Symptomen'''''

De eerste verschijnselen die in periodieke aanvallen voorkomen zijn:
* Staren in de ruimte gedurende een paar seconden. Het fretje is zich even niet bewust van de omgeving.
* Zwakte van de achterhand waardoor het achterlichaam kan omvallen.
* Verminderde activiteit met veel slapen is een veel gehoorde klacht.
* Gewichtsverlies komt regelmatig voor.
* Moeilijk wakker worden na het slapen.
* Speekselen en met de pootjes aan de bek krabben kan voorkomen ten gevolge van de misselijkheid die ontstaat door het te lage bloedsuiker gehalte.

De periodes tussen de aanvallen kunnen dagen of weken duren. Echter naarmate de ziekte langer bestaat krijgen we te maken met:
* Zeer sloom zijn, wat zich uit in het wel erg veel slapen.
* Ernstige vermagering.
* Toevallen, coma en sterfte.
Plotselinge sterfte zonder veel voorafgaande symptomen is mogelijk.

'''''Diagnose'''''

Als het bloedsuiker(glucose) na 4 uur vasten onder de 4 mmol/l komt in combinatie met de hierboven beschreven ziekteverschijnselen dan is een fret sterk verdacht van de aanwezigheid van insulinomen. Door uitsluiting van andere oorzaken van een laag bloedsuikergehalte kan de dierenarts de diagnose vervolgens met vrij grote zekerheid stellen. De tumortjes zijn te klein om op een echo zichtbaar te maken of om door de dierenarts te voelen in de buik.

'''''Behandeling'''''

''Chirurgie:''

De beste behandeling bestaat uit het chirurgisch verwijderen van de kleine tumortjes in de alvleesklier (voor een goed resultaat is ervaring van de dierenarts met deze operatietechniek een vereiste). Toch is het helaas zo dat een operatie het probleem niet voor altijd oplost. De operatie vermindert de progressie van de ziekte wel degelijk, maar op andere plaatsen in de alvleesklier ontstaan in de loop van de tijd weer opnieuw kleine tumortjes. In het gunstigste geval is uw fretje 2-3 jaar klachtenvrij zonder dat er medicijnen gegeven hoeven te worden. Maar een deel van de fretten hebben al eerder weer problemen waarna een medicinale therapie gestart wordt. De dosering van de medicamenten is dan gelukkig wel lager dan zonder chirurgie.

''Medicinale behandeling:''

Corticosteroïden als prednison en dexamethason hebben het vermogen om het bloedsuikergehalte te verhogen. Proglycem (diazoxide) is een insuline-remmer en kan ook ingezet worden. Deze medicijnen doen echter niets aan de groei van de tumoren. Nadeel van deze medicamenten is dat ze slecht zijn voor het slijmvlies van het maagdarmkanaal. De overlevingsduur met alleen medicijnen is significant lager dan met chirurgie en later aanvullend medicatie.

'''''Voeding:'''''

* Frequente maaltijden zijn belangrijk.
* Het is noodzakelijk om eiwitrijk voer van goede kwaliteit te voeren.
o Prooidiervoeding bevat de juiste concentraties voedingsnutrienten. Niet elke oudere fret is echter meer geschikt voor deze voeding.

o KVV (Kompleet Vers Vleesvoeding) als Carnibest of Haaks Barf zijn goede bronnen van dierlijk eiwit. Niet elke fret oudere fret is echter meer geschikt voor deze voeding met rauw vlees.

o Totally Ferret, Orijen en/of Eukanuba of Hill's kitten brokjes zijn de betere brokvoeders.
* Daarnaast kunt u het fretje 1x daags extra smakelijk eiwit voorzetten in de vorm van Hill's A/D blikvoeding of Royal Canin Convalescence Support Instant Diet (het Waltham papje). Geef het niet koud maar smakelijk lauwwarm!
* Geef géén suiker bevattende voedingsmiddelen zoals koekjes, rozijntjes, Nutrilon Soya ed. Deze stimuleren de afgifte van insuline.

Het is bij deze patiënten belangrijker '''dat''' ze eten dan '''wat''' ze eten. Dus wees voorzichtig met het overschakelen naar een nieuwe voeding.

'''''Wat te doen als een fret plots zeer zwak wordt of een toeval krijgt:'''''

Indien een oudere fret een toeval krijgt is dat vaak ten gevolge van een "hypo". Dat betekent dat door het te lage bloedsuikergehalte een probleem ontstaat voor de hersenen. Het dier valt om en gaat “stuipen”. Voordat de dierenarts gebeld wordt is het beter eerst iets te ondernemen; druivensuiker (in poedervorm) kan met een theelepeltje in de bek worden gegeven en wordt al door het mondslijmvlies opgenomen zodat het fretje eventueel niet hoeft te slikken. Een half theelepeltje is meestal ruim voldoende en binnen een 1/2 uur en soms al na 5 minuten voelt het diertje zich een stuk beter.

Bij lichte aanvallen is Nutri-plus gel, Calo-ped of Ferretvite nog beter. Deze bevatten ook vetten waardoor het bloedsuikergehalte beter op peil blijft. Als de fret weer in staat is om te eten kan het beste smaakvol eten aangeboden worden om een tweede dip te voorkomen.

===Hartaandoeningen bij de fret===

Door: Hanneke Roest, frettendierenarts.

'''De Frettenkliniek''' te Giessen

'''Is mijn fret een hartpatiënt?'''

Deze vraag zul je jezelf in de toekomst misschien een keer gaan stellen want een deel van de fretten krijgt (net zoals de mens, hond en de kat) helaas op oudere leeftijd te maken met een minder goed functionerend hart. Hartaandoeningen en hartfalen komen regelmatig voor vanaf 4 jaar leeftijd.

'''''Welke hartaandoeningen kan een fret krijgen.'''''

De hartaandoeningen van de oudere fret zijn grofweg te verdelen in:

* 1. '''DCM = Dilatoire Cardiomyopathie.'''

Cardiomyopathie is Latijns voor hartspierziekte. Bij deze hartaandoening is de hartspier niet meer in staat om voldoende effectief te kunnen samentrekken. Het hart is als het ware uit gelubberd. De elasticiteit is eruit. Daardoor wordt het bloed niet goed genoeg rond gepompt met als gevolg dat er bloed (vocht) in de longen, rond de longen of in de buikholte kan achterblijven.

* 2. '''HCM = Hypertrofische Cardiomyopathie.'''

Hierbij is de hartspier naar binnen toe verdikt. Uiteindelijk is hierbij onvoldoende ruimte in het hart om het bloed effectief rond te pompen.

[[Bestand:Hartaandoeningen.jpg|300px]]

* 3. '''Andere hartafwijkingen waarbij ritme stoornissen ontstaan.'''

Een aritmie wordt veroorzaakt door bijvoorbeeld een afwijkende hartfrequentie, een afwijkende impulsformatie, een verstoorde impuls geleiding (bv een hartblok) of een combinatie van deze oorzaken.

* 4. '''Lekkage van de hartkleppen.'''

De hartkleppen kunnen bijvoorbeeld ontstoken zijn geraakt vanuit een ontsteking elders in het lichaam. Hierdoor sluiten ze minder goed en kunnen daardoor wat gaan lekken. Hoewel dit bij oudere fretten wel vaker voorkomt leidt dit meestal niet tot grote problemen.

'''''Wat zijn de klachten bij deze fretten.'''''

Fretten die problemen krijgen met hun hart kunnen de volgende symptomen gaan vertonen:

* Een ''verminderde activiteit'' kan een eerste symptoom zijn. Het fretje slaapt meer en is minder speels.

* Sommige fretten eten slecht en ''verliezen gewicht''.

* Een te snelle of zware ''ademhaling''. Dit is het begin van de vochtstapeling in de longen.

* '' Hoesten en/of benauwdheid'' kan ontstaan doordat zich nog meer vocht ophoopt in of rond de longen.

* Een ''dikke buik'' met daarbij een toename in gewicht kan ontstaan indien er zich vocht ophoopt in de buikholte. De buik kan hierbij soms enorm in omvang toenemen.

* ''Aanvallen van zwakte'' waarbij het diertje zwabberend loopt en af en toe door de pootjes zakt.

* '' Plotse sterfte'' is mogelijk zonder dat het dier veel symptomen liet zien. Hierbij is het dier in acuut hartfalen gekomen.

* Een acuut optredende '' verlamming'' van de achterpoten of enkele achterpoot kan ontstaan door een trombo-embolie. Bij hartpatiënten bestaat namelijk het risico op klontering van het bloed. Kleine stolsels kunnen vervolgens vastlopen in de nieren of de vertakkingen van de grote lichaamsslagader naar achteren.

Oudere fretten kunnen ''na een operatie'' plots klachten krijgen van hun hart, meestal openbaart zich dit binnen een week na de operatie. Tot de operatie kon het zieke hart het vaak nog net “rond krijgen”. Na de operatie gaat het dan mis door de extra belasting van het hart en vaatstelsel tijdens de operatie.
In de zomer, met warm weer, hebben hartpatiënten het vaak moeilijker en zijn de klachten meestal duidelijker.

'''''Hoe weet ik dat mijn fret een hartaandoening heeft.'''''

De diagnose is niet altijd gemakkelijk te stellen door de dierenarts. Het verschil met bijvoorbeeld een ernstige longontsteking of longtumor kan erg lastig zijn. Fretten hebben lang niet altijd een ''hartruis''. Vaak is wel een verhoogde hartslag aanwezig. De ''hartslag'' is verhoogd omdat het hart toch nog zo veel mogelijk bloed wil rondpompen. Om de benodigde hoeveelheid rond te pompen is het nodig dat het hart harder gaat werken en dus vaker moet pompen.
Er zal meestal een ''röntgenfoto'' van het fretje worden gemaakt . Op een röntgenfoto is het hartje bij DCM duidelijk vergroot, bij HCM heeft het hart een normale grootte. Een röntgenfoto is ook belangrijk voor het opsporen van vocht in of rond de longen of in de buikholte.

Indien er vocht rond de longen aanwezig is kan een ''punctie'' van de borstholte en onderzoek van het punctaatvocht ook een belangrijke aanwijzing zijn voor een hartprobleem. Dit kan doorslaggevend zijn om een ernstige longontsteking uit te sluiten.

Een ''hartfilmpje (ECG)'' geeft ook nadere informatie, met name bij de ritme stoornissen is dit heel belangrijk. Gelukkig laten de meest fretten het maken van een ECG goed toe.

[[Bestand:ECG.jpg|300px]]

ECG bij de fret

''Echografie'' kan belangrijk zijn indien er twijfel is over het soort hartaandoening en de daarvoor te gebruiken medicatie. Het goed interpreteren van het kleine hartje van de fret is erg moeilijk. Ik heb daarom een sterke voorkeur voor de cardiologe Nicole van Israël in België [http://www.acapulco-vet.be].

'' Bloedonderzoek'' in verband met de nierfunctie en elektrolyten huishouding wordt meestal pas in een later stadium gedaan om de effecten van de medicatie op het dier te meten.

'''''Hoe kan een fret met een hartaandoening behandeld worden?''''''

De schade aan het hart is onomkeerbaar en medicatie is dan ook levenslang. De medicatie zal echter zeker in het begin maar ook later nog bijgesteld moeten worden naar de behoeften van het dier. Ik noem dat de “fine-tuning”. Daarom is het erg belangrijk dat hartpatiënten regelmatig op controle komen om de medicatie steeds weer aan te passen aan huidige situatie. De juiste behandeling van een hartprobleem bestaat uiteindelijk altijd uit een combinatie van meerdere medicijnen.

'''''Heeft het wel zin om een hartpatiënt te behandelen?'''''

Absoluut! Er zijn heel wat fretten in Nederland die op hartmedicatie staan en een goed leven hebben. Fretten reageren namelijk over het algemeen erg goed op de behandeling met de juiste medicijnen.
Als de aandoening op tijd wordt onderkend kunnen fretten (met medicatie) nog gedurende enkele jaren een goed leven leiden Wordt een hartfalen in een laat stadium ontdekt dan kan het leven slechts voor een paar weken of hooguit een paar maanden (op een prettige manier) worden verlengd.

Ernstig benauwde fretten kunnen na medicatie weer helemaal herstellen en zelfs fretten waarbij de achterpoten niet meer functioneren hebben hier gelukkig meestal maar tijdelijk last van en lopen binnen 2 weken weer.

Natuurlijk komt er een moment dat aanpassing van de medicatie niet meer helpt en dan is het onze verantwoordelijkheid om hier op de juiste manier op te reageren. Eigenlijk is het net als bij mensen. Hartpatiënten kunnen gelukkig met de huidige medicijnen een prima leven leiden…….. maar natuurlijk heeft niemand het eeuwige leven.

===Huidaandoeningen===

'''Hotspots'''

Hotspots zijn kleine natte huidontstekingen die ronde vurige plekken op de huid geven, veelal achter op de rug. Over het algemeen zie je deze hotspots bij fretten met een bijnier probleem of een chronische maagaandoening.
Sommigen schrijven het echter toe aan een allergische huidaandoening door o.a. voedselallergie.

Het probleem ontstaat vaak in zeer korte tijd. Doordat de plek jeukt zal de fret eraan gaan krabben en bijten en ontstaat er door wondvocht in de meeste gevallen een korstje op de huid en in de vacht.
Je fret kan zich er ook ziek bij voelen en zich een paar dagen rustiger of juist wat nerveus door gedragen. Doordat zelftrauma een grote rol speelt in de ontwikkeling van hotspots worden zij ook wel pyotraumatische dermatritis genoemd.

Aan deze aandoening is niet veel te doen. Wanneer het tijdig ontdekt wordt kun je proberen te voorkomen dat het dier eraan gaat krabben of bijten. Ook kan de vacht een beetje worden weg geknipt zodat korstvorming gedeeltelijk wordt voorkomen.
Soms kan gebruik van een ontstekingsremmende crème verlichting geven.
Een hotspot verdwijnt uiteindelijk vanzelf weer, meestal na ongeveer een week. Toch komt de hotspot in de meeste gevallen ook weer terug op dezelfde plek.

[[Bestand:Hotspotplekje.jpg|300px]]

hotspot

'''Longworm'''

Onlangs is in Nederland tijdens een sectie bij een fret longworm (Aelurostrongylus Abstrusus) gevonden. Het is een haarvormige worm van ongeveer 7 tot 10 mm die voornamelijk bij de kat is aangetoond. Longwormen bij fretten zouden veel vaker kunnen voorkomen dan tot nu toe gedacht werd.

Afbeelding

Fretten kunnen zich besmetten door het eten van met longworm larven besmette slakken of door het eten van (wilde) muizen, vogels of kikkers die deze slakken hebben gegeten.
De door de fret opgegeten larven doorboren de darmwand en gaan via de bloedbaan naar de longen. Daar worden ze volwassen en beginnen na 4 weken met het produceren van eitjes. Deze eitjes komen uit in de longblaasjes waarna de larven worden opgehoest en doorgeslikt en via de ontlasting weer in de buitenwereld komen. De larfjes kunnen worden opgenomen door kikkers, slakken, kleine knaagdieren en vogels, waar ze zich verder ontwikkelen tot besmettelijke larfjes die weer door een volgende fret of kat kunnen worden opgenomen. Zes weken na een infectie kunnen bij katten de eerste larfjes dan weer in de ontlasting gevonden worden.

Verschijnselen
Waarschijnlijk verloopt een infectie met longworm meestal subklinisch. Dat wil zeggen dat de fret er geen verschijnselen van heeft. Sommige fretten kunnen wel klachten krijgen. Deze klachten passen vaak bij keelontsteking en bronchitis verschijnselen, zoals hoesten en kokhalzen. Bij lichamelijk onderzoek is de keel vaak gevoelig. Er kan veel slijm worden opgehoest.

Diagnose
Bij fretten die hoesten kunnen longfoto’s worden gemaakt maar daar veel fretten afwijkingen in de longen vertonen is dit niet bewijzend. Met onderzoek van de ontlasting is de diagnose wel met zekerheid te stellen.
Verse ontlasting wordt ingezet in een zogenaamde Baermann test. Hierbij wordt gekeken of er larfjes in de ontlasting zitten. Vals negatieven uitslagen kunnen voorkomen doordat de fret al klachten heeft voordat de volwassen wormen eitjes hebben gelegd of omdat de larven niet elke dag via de ontlasting worden uitgescheiden. Daarom is het verstandig om een aantal keren deze test te laten uitvoeren. Ook is het mogelijk om larven aan te tonen in sputum monsters die onder narcose uit de keel of luchtpijp worden verkregen.

Afbeelding

Behandeling
Longworminfecties bij de kat en fret zijn heel goed te behandelen met een ontwormmiddel. Een pipet Advocate® voor de kleine kat, kan in de nek van de fret gedruppeld worden en is voldoende. De in de longen aanwezige wormen worden hierdoor gedood. Het duurt een paar weken voor het hoesten is verdwenen. Fretten die buiten komen en (naakt)slakken eten kunnen het beste preventief 2x per jaar worden behandeld met dit middel

--------------------------------------------------------------------------------

Gesloten onderwerp

'''Huidtumoren'''

Huidtumoren komen bij fretjes van middelbare leeftijd regelmatig voor, maar soms ook op jongere leeftijd. Gelukkig zijn ze over het algemeen goedaardig. Sommige tumoren kunnen ulcereren waardoor een zwarte korst op het tumoroppervlak ontstaat. Omdat ze meestal weinig verheven zijn, lijken de plekjes soms meer op exceemplekken. Jeuk is soms aanwezig. Huidtumoren kunnen het beste chirurgisch verwijderd worden en vervolgens histologisch worden onderzocht.

Ze lijken soms te verdwijnen maar als je goed kijkt en voelt blijft er altijd een verdikking van de huid voelbaar. Weken later kan het plekje weer gaan ulcereren en een korstje vormen. Soms hebben fretjes hier jeuk aan maar lang niet altijd. Het zijn kleine mastcel tumoren. Bij honden zijn deze tumoren vaak kwaadaardig. Bij fretten meestal niet. De behandeling voor jonge, gezonde fretten is het chirurgisch verwijderen van het tumortje. Bij oudere of zieke dieren kan soms beter afgewacht worden.

===Lymfoom===

Door: Hanneke Roest, frettendierenarts.

'''De Frettenkliniek''' te Giessen

Na de endocriene tumoren is lymfoom een van de meest voorkomende tumoren bij de fret. Bij jonge fretten onder de leeftijd van 1-2 jaar heeft de ziekte vaak een snel verloop. De meest voorkomende vorm bij deze jonge dieren is “mediastinaal lymfoom” in de borstholte, waar¬bij de zwezerik snel groeit en door zijn grote volume de longen wegdrukt. Bij oudere dieren komt meestal de “multicentrische” vorm van lymfoom voor, met aantasting van uitwendige en inwendige lymfeklieren en inwendige organen. Bij oudere dieren verloopt de ziekte meer chronisch.

'''''Symptomen'''''

Bij jonge dieren met “mediastinaal lymfoom” ontstaat vaak een plotselinge benauwdheid, eventueel voorafgegaan door slecht eten, gewichtsverlies en luste-loosheid. Hoesten en het opbraken van voedsel kunnen eveneens optreden. Bij de “multicentrische” vorm van oudere dieren hangen de klachten af van de organen die betrokken zijn bij deze ziekte. Aspecifieke, vage symptomen als slecht eten, vermageren en lusteloosheid zijn vaak aanwezig. Andere mogelijke symptomen zijn chronische diarree, braken, milde benauwdheid, geelzucht, zwakte in de achterhand.

'''''Diagnose'''''

Bij jonge dieren is röntgenologisch voorin de borstholte een massa zichtbaar die zich behoorlijk naar achteren kan uitbreiden. Een weefselonderzoek van een biopt met een dunne naald uit de borstholte is bewijzend.
Bij oudere dieren kunnen vergrote uit- en inwendige lymfeklieren voelbaar zijn.
Röntgenfoto’s en een echo van de buik kunnen nadere informatie geven. Uiteindelijk geeft weefselonderzoek pas de juiste diagnose. Dunne naald aspiratiebiopten van deze vergrote lymfeklieren zijn door de patholoog niet op een goede manier te beoordelen en kunnen makkelijk verkeerd geïnterpreteerd worden. Beter is het om de lymfeklier in zijn geheel te verwijderen en op te sturen voor onderzoek.

[[Bestand:Opgezette klieren fret.jpg|300px]]

Vergrote kaak lymfeklieren

'''''Behandeling'''''

De behandeling kan bestaan uit het verstrekken van corticosteroïden of chemotherapie. Met corticosteroïden (Prednison) wordt een vaak tijdelijk goed resultaat bereikt. Chemotherapie vereist een intensieve begeleiding en is ook niet genezend. Fretten met lymfoom zijn gevoeliger voor allerlei infecties, antibiotica kan daarom ook nuttig zijn en een tijdelijk herstel geven.

'''''Prognose'''''

Bij jonge dieren is de ziekte vaak snel fataal. Oudere dieren kunnen langdurig ziek zijn met goede periodes afgewisseld door periodes waarin de fret zich ziek voelt. Uiteindelijk is de prognose slecht.

===Maagdarmaandoeningen===

Door: Hanneke Roest, frettendierenarts.

'''De Frettenkliniek''' te Giessen

De meeste fretteneigenaren hebben wel een fret meegemaakt met afwijkende ontlasting, al dan niet langdurig. Ook plotselinge sterfte bij jong volwassen fretten heeft vaak te maken met een maagdarmprobleem. Het is een van de meest behandelde aandoeningen in de “Frettenkliniek”.
De allerbelangrijkste maagdarmaandoening van de fret is de ''Helicobacter gastritis'' (= maagontsteking). Van daaruit kunnen diverse andere problemen van de spijsverteringsorganen veroorzaakt worden. Het ontstaan van haarballen, secundaire darminfecties, coccidiose bij volwassen dieren, alvleesklier-, lever- en galwegontstekingen zijn vaak te herleiden tot het primaire probleem in de ontstoken maag.

Medicijnen als prednison en alle pijnstillers geven bij langer gebruik bijna altijd problemen doordat zij het maagdarm slijmvlies beschadigen. Zij kunnen daarom beter slechts voorzichtig en in lage dosering worden gegeven. Een combinatie van deze twee medicijnen tegelijkertijd kan beter slechts in uiterste noodzaak bij de fret worden ingezet.

'''''Symptomen'''''

Lang niet alle fretten hebben dezelfde symptomen bij een bepaalde aandoening. Ook kunnen diverse symptomen ook passen bij andere aandoeningen dan die van het maagdarmkanaal. Dat maakt het soms erg lastig voor de dierenarts om de klachten van de fret goed te interpreteren.
Sommige fretten hebben een verminderde of wisselende eetlust. Vaak is de activiteit van het diertje verminderd en is het minder speels. Soms ook is het fretje echter weer erg onrustig en hyperactief. Er zijn fretten die bijterig worden naar hun eigenaar of naar andere fretten. “Plat liggen” komt regelmatig voor, de fret zakt even door de poten tijdens het lopen en heeft een wat starende blik in zijn ogen. Hij heeft even buikpijn. Even later loopt hij weer door alsof er niets aan de hand is. Fretten braken niet gemakkelijk dus als ze braken dan is er meestal iets aan de hand.

[[Bestand:Buikpijn Sanne.jpg|300px]]

Buikpijn

[[Bestand:Misselijk-maagpijn Pudding.jpg|300px]]

Misselijk/buikpijn. Let op de combinatie van platliggen en geknepen oogjes.

{{#ev:youtube|o7an7TczM0w}}

Dit fretje heeft duidelijk last van buikpijn.

Fretten met maagdarmproblemen hebben vaak afwijkende ontlasting. Deze kan breiig van consistentie zijn, te dun als koeienvlaai of zelfs waterdun. De ontlasting kan veel “zaadjes” bevatten ten gevolge van onvoldoende opname van voedingsstoffen. Soms is er slijm met eventueel rood bloed aanwezig. Vaak wordt er al dan niet tijdelijk een groene kleur gezien. Deze ontstaat als de ontlasting te snel door het darmkanaal gaat en is een teken dat de darmen “geïrriteerd” zijn. Als de ontlasting zwart, plakkerig en er als teer uitziet, betekend dat meestal een bloeding in het voorste deel van het maagdarmkanaal. Fretten die prooidier eten kunnen ook zwarte ontlasting hebben maar die is meestal meer gevormd en niet plakkerig. Als er onvoldoende gal bij de ontlasting komt kan deze een creme kleurige pasteuze vorm aannemen.

In de loop van de tijd valt het diertje langzaam maar zeker af en wordt de vacht dunner en dof. Vaak zijn er tekenen van misselijkheid. Vooral na het eten. Smakken, met de pootjes aan de bek krabben, speekselen en tandenknarsen zijn duidelijke misselijkheids tekenen. Ook aan lappen, tapijt of andere stoffen materiaal bijten kan een teken van misselijkheid zijn. Sommige fretten hebben een dikke wat opgeblazen buik meestal gecombineerd met stinkende ontlasting.

{{#ev:youtube|mJrhcLn1WYQ}}

'''''Diagnose'''''

Voor het stellen van een juiste diagnose is het verhaal van de eigenaar (de ''anamnese'') over de huisvesting, de voeding en de klachten die het diertje laat zien erg belangrijk. Sommige klachten die het diertje vertoond worden niet als afwijkend beoordeeld door de eigenaar terwijl dat wel het geval is.

Bij het ''klinisch onderzoek'' is het palperen (doorvoelen) van de buik van veel betekenis. Daarmee kunnen pijnlijke plekken in de buik opgespoord worden. Bij veel van deze fretten is de grote buiklymfeklier vergroot en pijnlijk. Soms is voor in de buik de maaglymfeklier te voelen als een harde en pijnlijke dikte. Deze klieren zijn de “opruimorganen” bij problemen in het maagdarmkanaal. Fretten met een ernstige maagontsteking of een maagzweer zijn meestal erg gevoelig voorin de buik waar de maag gelegen is. Ook als de lever ontstoken is kan dit meestal gevoeld worden doordat de lever dan groter, harder en pijnlijk is bij het palperen. Een obstructie in de darm of een tumor is meestal in de buik te voelen als een harde, vaak pijnlijke dikte in het midden en achterste deel van de buik.

Bij veel fretten is de milt vergroot. Bij weefselonderzoek blijkt het meestal om een goedaardige vergroting te gaan. De milt reageert namelijk vooral op ontstekingen in de buik en in het bijzonder op een Helicobacter infectie van de maag. Het verwijderen van een grote milt is dan ook niet heel zinvol tenzij deze milt zo groot is geworden dat hij een mechanische belemmering vormt voor het diertje.

Met ''bloedonderzoek'' kan soms een verhoging van de ontstekingscellen aangetoond worden. Bij ernstige maagdarm klachten kan het protein-loosing syndroom optreden waarbij het eiwit gehalte in het bloed verlaagd is. Ook het aantal rode bloedcellen kan verlaagd zijn ten gevolge van bloedverlies via het maag-darmkanaal of vanwege een onvoldoende aanmaak bij langer bestaande problemen. De leverenzymen kunnen verhoogd zijn bij problemen met de lever. Bij chronische patienten kan het zinvol zijn om het Vitamine B12 gehalte in het bloed te bepalen.

Ontlasting onderzoek is nuttig om coccidiose en Giardia infecties aan te tonen. Deze worden meestal alleen gezien bij jonge fretten en op plaatsen waar veel fretten bij elkaar worden gehouden. Een bacteriologisch onderzoek van de ontlasting kan een enkele keer ook nuttig zijn.

Op de ''röntgenfoto'' kunnen vreemde voorwerpen in de maag (haarballen, stukjes rubber, oordopjes!) zichtbaar gemaakt worden. Ook kan het vermoeden op een obstructie in de darm meestal bevestigd worden. Lever, nieren en blaas maar ook hart en longen kunnen goed in beeld gebracht worden. Met een ''echo'' is de inhoud van de maag wat minder goed zichtbaar te maken maar een obstructie in de darm weer wat beter dan met de rontgenfoto.

Voor een definitieve diagnose van een langdurige maagdarmprobleem zijn meestal ''maag en/of darmbiopten'' nodig. Dat is uiteraard niet zo heel makkelijk te doen dus wordt er over het algemeen uitgegaan van een waarschijnlijkheidsdiagnose en daarvoor een behandeling ingezet. Indien de problemen blijven bestaan is een “kijkoperatie” vaak zinvol en kunnen maag- en darmbiopten worden genomen. Deze biopten worden vervolgens naar een patholoog opgestuurd die onder de microscoop de stukjes weefsel kan beoordelen en informatie geeft over het aanwezig zijn van bijvoorbeeld ontsteking of tumoren.

'''''Specifieke maagdarm aandoeningen'''''

*'''Helicobacter maagontsteking'''

Met een recent onderzoek onder Nederlandse fretten bleek dat bij 80% van de fretten de Helicobacter Mustelae bacterie in de maag kon worden aangetoond. In eerder Amerikaans onderzoek was dit percentage veel hoger en werd hij aangetoond bij alle onderzochte dieren. De bacterie wordt overgedragen door besmette ontlasting. Waarschijnlijk worden pups al in het nest besmet. De bacterie kan in de maag van de fret een ''chronische maagontsteking'' (vooral bij oudere fretten) maar ook een acute maagontsteking met zelfs [u]maag- en darmzweren[/u] veroorzaken. Niet elke fret heeft veel last van deze infectie. Maar een maagzweer is een van de belangrijkste doodsoorzaken bij jonge fretten. Stress en verkeerde voeding zijn de belangrijkst predisponerende factoren.

Stress is mogelijk ten gevolge van een andere fret. Fretten zijn territoriale dieren en een andere fret kan, zonder dat de eigenaar het zich bewust is, een belangrijke stressfactor zijn. Stress kan ook ontstaan ten gevolge van andere huisvesting, een andere chronische ziekte of onvoldoende “enrichment” of afleiding. Wat betreft de voeding moeten we ons realiseren dat de fret een prooidier eter is. Een strikte vleeseter. Frettenbrokjes bevatten vooral veel plantaardige eiwitten en vezels. Daar is het maagje van de fret eigenlijk niet voor gemaakt.

*'''Vreemd voorwerp in het maagdarmkanaal'''

Jonge fretten onder de leeftijd van 1 jaar kauwen nogal eens op allerlei zacht materiaal zoals zacht rubber, zacht plastic en latex. Stukjes hiervan worden dan doorgeslikt en komen in de maag. Deze kunnen soms maanden in de maag blijven zitten. Bij oudere fretten zijn het vaak haarballen die zich in de maag vormen door het likken aan de vacht. Als de maag minder goed zijn werk doet zoals bij een chronische ontsteking, kunnen de haren te lang in de maag blijven en daar gaan klitten. De symptomen die deze fretten vertonen zijn vaak vaag. Pas als het voorwerp vastloopt in het (veel dunnere) darmkanaal is het fretje acuut ziek met hevige buikpijn en uitdroging. Vaak sterft het fretje binnen 2 dagen als er niet op tijd wordt ingegrepen. De behandeling varieert van laxeren tot direct chirurgisch ingrijpen.

[[Bestand:3. Haarbal uit maag.jpg|300px]]

Haarbal uit de maag

*'''Darmontsteking'''

Een darmontsteking kan veroorzaakt worden door diverse virussen, bacteriën, protozoen, voedsel intolerantie en oorzaken die niet altijd te achterhalen zijn. De ontlasting kan bekeken worden onder de microscoop of worden opgestuurd naar het laboratorium voor een bacteriologisch onderzoek (een kweek).

Recent is aangetoond dat in Nederland het ''Coronavirus'' op grote schaal voorkomt. Dit virus is in Amerika ook bekend en veroorzaakt daar E.C.E. (Epizootic Catarrhal Enteritis) ook wel “Groene-slijm ziekte” genoemd. Het virus is zeer besmettelijk. De besmetting gebeurt via contact met ontlasting van een ziek dier. Het verloop van de ziekte is afhankelijk van de lichaamsconditie van het fretje. Jonge gezonde fretten hebben vaak slechts een aantal dagen diarree. Fretten met al chronische maagdarmproblemen of andere aandoeningen kunnen ernstig ziek worden. Bij sommige fretten kan het virus de darmvlokken van de darmen ernstig beschadigen waardoor uiteindelijk chronische diarree ontstaat. Een enkele keer kan het virus een systemische ziekte veroorzaken met ontstekingen in diverse organen. Deze complicatie vertoont overeenkomsten met de aandoening “FIP” bij katten die geïnfecteerd zijn met het katten Corona virus. Het katten-Corona virus lijkt niet besmettelijk voor de fret. De fret heeft zijn eigen Corona virus variant. Helaas is de ziekte moeilijk met zekerheid vast te stellen bij het levende dier.

''Coccidiose'' en een ''Giardia'' infectie worden veroorzaakt door een parasiet in de darmen. Vooral jonge fretjes kunnen hier behoorlijk ziek van zijn. Oudere fretten hebben meestal geen problemen met coccidiose en kunnen met hun eigen afweer de infectie genezen. Echter fretten die al een afwijkend darmkanaal hebben door bijvoorbeeld een Coronavirus infectie kunnen wel problemen hebben om van deze infectie af te komen en kunnen beter behandeld worden. Met behulp van ontlasting onderzoek is de ziekte eenvoudig aan te tonen.

*'''Eosinofiele maag-darmontsteking'''

Fretten zijn strikte vleeseters toch geven wij in onze voeding vaak veel plantaardige eiwitten zoals granen. Bij sommige fretten reageert het maagdarmkanaal hierop met de productie van bepaalde specifieke (eosinofiele) ontstekingscellen. Deze fretten kunnen chronisch diarree met of zonder slijm en bloed vertonen in combinatie met gewichtsverlies. De diagnose is pas te stellen na een biopt van de maag of de darm. Corticosteroïden kunnen soms tijdelijk helpen maar een correctie van het voer is belangrijker.

*'''Tumoren'''

Tumoren uitgaande van het maagdarmkanaal komen niet vaak voor. Er zijn aanwijzingen dat tumoren in dit gedeelte van het lichaam vooral kunnen ontstaan vanuit chronische ontstekingen zoals bijvoorbeeld bij Helicobacter uitgroei. Lymfoom, een ontaarding va de lymfeklieren komt bij oudere fretten wel regelmatig voor. Hierbij kunnen ook de lever en darmen aangetast zijn.

'''''Behandeling van maagdarmproblemen'''''

Bij een vermoeden op een Helicobacter maagontsteking zal een ''antibiotica kuur'' tegen de Helicobacter bacterie worden ingezet. Deze kuur is dezelfde als die bij mensen wordt gebruikt. Echter fretten met ernstige ontsteking of maagzweer kunnen soms niet goed tegen het antibioticum Clarithromycine. Dit is namelijk erg irriterend voor de maag. Het is dan beter om eerst de maagwondjes wat te laten herstellen met ''maagzuurremmers'' en een ''maagwandbeschermer'' als Sucralfaat voordat dit antibioticum wordt ingezet. Aanvullend kunnen medicijnen tegen de misselijkheid en Vitamine B12 injecties worden gegeven.

Indien er sprake is van een vreemd voorwerp in de maag of bijvoorbeeld een obstructie in de darm, zal er ''geopereerd'' moeten worden. Een enkele keer kan een obstructie met laxeermiddel naar achteren worden gedreven, vooral als bekend is dat
het bijvoorbeeld gaat om een te groot stuk groente of fruit. Maar dit is altijd een risico want hoe langer je wacht met opereren hoe groter het risico dat het diertje sterft.

Bij diarree ten gevolge van bijvoorbeeld een Corona virus infectie kan een darm beschermend middel als Finidiar pasta of Sucralfaat gegeven worden voor een aantal dagen. Indien het fretje ernstig ziek is, is antibiotica en eventueel andere aanvullende medicatie nodig. Coccidiose bij jonge fretjes of zieke dieren kan behandeld worden met een medicijn tegen deze parasieten. Alle fretten dienen tegelijk behandeld te worden, ook de (wel besmette maar) niet zieke dieren.

''Tumoren'' van het maagdarmkanaal kunnen soms chirurgisch verwijderd worden door het stuk aangetaste darm te verwijderen. Dit is een moeilijke operatie maar voor een ervaren frettendierenarts goed te doen. Voor de behandeling van Lymfoom met aantasting van het maagdarmkanaal zie het hoofdstuk: Lymfoom.
Het verwijderen van een vergrote milt bij fretten met diarree is niet nodig. Deze milt is een reactie op de ontsteking in het maagdarmkanaal.

Het is belangrijk om kleine hoeveelheden ''goed verteerbaar voedsel'' te geven, bijvoorbeeld Royal Canin Convalescence Support Instant (het “Waltham papje”) of Hill’s A/D blikvoer. Voor fretten met ernstige problemen is het niet meer verstandig om rauw voedsel te geven.

Fretten met ernstige maagdarmproblemen kunnen het beste worden opgenomen in de ''kliniek'' waar zij via injecties en met infuus behandeld kunnen worden. Deze injecties belasten het maagdarmkanaal veel minder.
''Oudere fretten'' hebben vaak chronische maagdarmproblemen door de langdurige aanwezigheid van de Helicobacter bacterie in de maag. Zij hebben vaak baat bij een dagelijkse hoeveelheid van het Waltham papje in combinatie met 1-2x daags Sucralfaat.

'''''Preventie van maagdarmproblemen'''''

De Helicobacter bacterie is bij de fret waarschijnlijk niet uit te roeien. Wel kan met een kuur antibiotica het aantal bacteriën in de maag weer verminderd worden. Maar een uitgroei kan beter tegen gegaan worden door de fret ''goede voeding'' te geven en ''stress'' zoveel mogelijk te vermijden. Haarballen zijn meestal het gevolg van de verminderde maagmotiliteit ten gevolge van de maagontsteking. Die ontsteking moet dus ook behandeld worden. Daarnaast is het zinvol om tijdens de rui om de dag 1 cm ''haarbalpasta'' voor de kat te verstrekken. Haarbalpasta bevat veel suikers en is daarom erg gewild bij de fretten. Beter zou het zijn om alleen de vaseline te geven. Dit kan door het kopen van zuurvrije vaseline bij de apotheek of de drogist. Dit mag elke dag gegeven worden tijdens de rui. Het is echter minder smakelijk.

===Middenoorontsteking===

De laatste jaren hebben we steeds meer te maken met oorproblemen bij fretten; vaak een middenoorontsteking. De kan zich ontwikkelen tot een chronische aandoening.

Het middenoor is een inwendig gelegen gedeelte van het gehoorsysteem, wat net achter het trommelvlies ligt. Bij de fret op een moeilijk bereikbare plek, in het bot van de kop en schedel en is verdeeld in allerlei kleine ‘kamertjes’, lijkend op een honingraad.

Het is nog niet duidelijk wat precies de oorzaak is van de steeds frequenter voorkomende middenoorontstekingen, maar het vermoeden is dat oormijten een rol spelen. Deze kunnen schade aan de gehoorgang en het trommelvlies aanrichten, waardoor schimmels, bacteriën en virussen naar binnen kunnen dringen. Een goede bestrijding van oormijten lijkt dan ook erg belangrijk. Dit kan onder andere door middel van Stronghold pipetjes, verkrijgbaar bij de dierenarts. Zie [[verzorging#oormijten]]

Doordat het middenoor van de fret op een lastig bereikbare plek gelegen is, is het moeilijk een ontsteking goed te bestrijden. Antibiotica kan er vaak moeizaam komen en door de bouw is het eigenlijk niet mogelijk om te spoelen. Vaak is langdurige behandeling noodzakelijk met antibiotica en oordruppels. Hierdoor wordt een middenoorontsteking regelmatig een chronisch probleem.

Een ''acute middenoorontsteking'' is te herkennen aan:

* Scheef houden van de kop, met het aangetaste oor naar beneden
* Het in rondjes lopen
* Wankelen tijdens bewegen/lopen
* Soms tranende ogen
* Soms niet willen eten
* Soms koorts en algemeen ziek zijn

'''''Ga bij een van deze signalen direct naar een dierenarts met frettenervaring!'''''

Wordt dit niet juist behandeld, kan het een pijnlijke dood van je fretje betekenen.

''Een chronische middenoorontsteking ''geeft vaak minder duidelijke acute verschijnselen:

* Tranende ogen bij eten
* Slecht eten
* Veel kruimelen met brokjes
* Prooi laten staan
* Kuchen, hoesten en keelschrapen
* Soms wankelen met achterhand tijdens lopen
* Niet bij de oren geaaid willen worden
* Lastig in het nekvel te pakken
* Gespannen in nekspieren, vooral bij aanraken
* Afvallen

Een chronische middenoorontsteking is altijd sluimerend aanwezig. Regelmatig steekt het dan weer de kop op. Het is een zeer pijnlijke aandoening voor je dier. Fretten laten pijn erg lastig zien, dus elk klein signaal kan belangrijk zijn.

Een chronische oorontsteking kan desastreus verlopen voor je fretje als het niet onderkent en behandeld wordt. De ervaringen zijn dat fretten die een chronisch oorprobleem hebben erg vatbaar zijn voor nierontstekingen,(chronische) ontstekingen in de keel en aan de luchtwegen en er zijn vaak maag/darm complicaties door de vele antibiotica die de frettenmaagjes vaak slecht verdragen. Bovendien is er een risico dat de ontsteking doorbreekt naar de hersenen, wat onherroepelijk de dood betekent.

===Nierfalen bij de fret===

Door: Hanneke Roest, frettendierenarts.

'''De Frettenkliniek''' te Giessen

De nieren hebben een belangrijke functie in het constant houden van allerlei waarden in het lichaam. Ze regelen de zuurtegraad van het bloed, ze veranderen de bloeddruk naar behoefte van het lichaam en houden de mineralen in balans. Daarnaast zorgen ze ervoor dat afvalstoffen uit het lichaam verwijderd worden. Deze afvalstoffen, afbraakproducten van eiwitten (zoals ureum, BUN) worden door de nieren uit het bloed gefilterd en met de urine afgevoerd.

'''Nierfalen''' is een toestand waarbij de nieren niet meer goed kunnen functioneren; ze doen hun werk niet goed meer. Dit kan ontstaan ten gevolge van verschillende oorzaken: bacteriele, virale (bijvoorbeeld ADV) en protozoaire infecties, nierstenen, aangeboren en/of erfelijke aandoeningen, tumoren, een afwijkende bloeddruk, ziektes elders in het lichaam (zoals chronische ontstekingen), vergiftigingen (onder andere door antivries, druiven en rozijnen) en bepaalde niertoxische medicijnen (bijvoorbeeld Gentamycine). Veel oudere fretten hebben nierinfarcten.

Er kan sprake zijn van acuut nierfalen, chronisch nierfalen en een combinatie van de twee.

Bij '''''chronisch nierfalen''''' werken de nieren al langer slecht. De chronische ontsteking in de nieren heeft geleid tot vorming van littekenweefsel. Het littekenweefsel trekt samen en zorgt ervoor dat de nieren kleiner worden, dit littekenweefsel is blijvend.

Bij dieren met '''''acuut nierfalen''''' is nog geen sprake van littekenweefsel. Deze dieren kunnen acuut heel erg ziek worden, maar in principe kan er dan nog volledig herstel van de nierfunctie optreden.

Wanneer het dier al langer chronische nierproblemen heeft maar plotseling snel verslechtert ten gevolge van een acute infectie, is er sprake van een '''''combinatie.''''' Dit komt redelijk vaak voor.

[[Bestand:Nierfalen 1.jpg|300px]]

Normale nier: Deze bestaat uit ruim 1 miljoen eenheden (nefronen). Een nefron filtert het bloed en concentreert de afvalstoffen uit het lichaam. Deze worden in de urine afgegeven. De nefronen monden uit in een verzamelbuis, welke in het nierbekken uitkomt. De urine gaat via de ureter naar de blaas, alwaar die wordt opgeslagen.

[[Bestand:Nierfalen 2.jpg|300px]]

Chronisch nierfalen: Chronische ontsteking in de nieren leidt op den duur tot vorming van littekenweefsel. Dit littekenweefsel trekt samen en zorgt ervoor dat de nieren steeds kleiner worden. Dit noemen we schrompelnieren en deze schade is niet meer omkeerbaar.

'''''Symptomen'''''

Fretten met chronische nierproblemen vermageren, hebben een slechte eetlust en drinken en plassen vaak veel. Soms zijn ze slomer maar vaak valt aan het gedrag niet veel op. In sommige gevallen is er een vreemde 'maggi' geur te ruiken uit het bekje. Dit komt door de ophoping van gifstoffen in het bloed die eigenlijk door de nieren uitgescheiden zouden moeten worden. Enkele fretten hebben afwijkende ontlasting.
Dieren met acute nierproblemen zijn meestal wel slomer, gaan vaak 'plat' liggen en zijn vaak pijnlijk in de buik.

'''''Diagnose'''''

Indien er vermoed wordt dat een fretje lijdt aan nierfalen, zal er worden geadviseerd om een ''urineonderzoek'' en ''bloedonderzoek'' te laten uitvoeren. Bij het urineonderzoek wordt er bijvoorbeeld gekeken of de nieren nog voldoende concentrerend vermogen hebben en of er te veel eiwitten of bloedcellen in de urine lekken.

Bij het bloedonderzoek worden onder andere de ''nierwaarden'' beoordeeld (ureum, fosfaat). Deze waarden zullen pas verhogen als meer dan de helft van het totale nierweefsel is aangetast. (NB. Bij honden en katten is het ureum gehalte in het bloed minder belangrijk en wordt het kreatinine gehalte bepaald. Bij de fret geeft het kreatinine gehalte in het bloed geen goede indicatie voor het functioneren van de nieren).

Bij acuut nierfalen kunnen deze waarden enorm hoog zijn, maar er kan nog volledig herstel optreden. Bij chronisch nierfalen is de hoogte van de nierwaarden zeker gerelateerd aan de prognose. Soms zijn de nieren aangedaan, door bijvoorbeeld een heftige ontsteking, maar zijn de nierwaarden nog niet verhoogd, dan is er (nog) geen sprake van nierfalen maar van een nieraandoening.
Indien een aanwijsbare oorzaak van acuut nierfalen wordt vermoed of er nog getwijfeld wordt over mogelijke bijkomende problemen, zullen er nog extra onderzoeken worden voorgesteld.

Nierfalen is een gecompliceerde ziekte en de nieren kunnen bij iedere patient in een andere mate aangetast zijn. Daarom dient de behandeling goed afgestemd te worden op het individuele dier.

'''''Behandeling'''''

Bij een nieraandoening waarbij nog geen sprake is van nierfalen zal meestal worden volstaan met medicatie en controle afspraken.

Bij acuut nierfalen is een opname in de kliniek en een behandeling met infuus en medicatie over het algemeen de beste optie. Hierbij wordt in de gaten gehouden dat het dier ruim voldoende infuus krijgt maar dit wel voldoende uitplast. Een intensieve monitoring is erg belangrijk. Ace-remmers die in een later stadium wel gegeven worden, mogen nu nog NIET worden gegeven.

Bij chronisch nierfalen bestaat de behandeling vooral uit medicatie en voeding. Ace-remmers (b.v. enalapril, benazepril) bevorderen de doorbloeding van de nieren en verminderen de progressie van chronisch nierfalen. Fosfaatbinders (b.v. sucralfaat, lantharenol, chitosan en calciumcarbonaat) zijn vaak nodig om het fosfaatgehalte in het bloed te verminderen. Bacterien kunnen de oorzaak zijn een ontsteking in de nieren maar daarnaast zijn nierpatienten extra gevoelig voor bacteriele infecties van de urine wegen. Antibiotica kan daardoor soms worden voorgeschreven. Ten gevolge van het chronisch nierfalen kan er ook een te laag kalium gehalte in het bloed ontstaan. Dit veroorzaakt een slechte eetlust en sloomheid. Dit Kalium kan via medicatie (kaliumgluconaat) worden aangevuld. Daar een hoog ureum gehalte in het bloed de slijmvliezen in het maagdarmkanaal kan aantasten, is het soms nodig om hiervoor ondersteunde medicatie te geven.

Een ''nierdieet'' is bij honden en katten erg belangrijk bij de behandeling van nierfalen. Hill's K/D dieet voor de kat zou voor de fret een goede optie zijn. Dit dieet bevat veel lagere gehalten aan eiwit, zout en fosfaat vergeleken met een normaal frettenvoer. Hierdoor worden de nieren minder belast en komen er minder afvalproducten in het bloed. Probleem is echter dat veel fretten met nierproblemen een slechte eetlust hebben en het nieuwe minder smakelijke dieet niet willen eten. Het is belangrijker '''dat''' uw fret eet dan '''wat''' hij eet!

'''''Prognose'''''

De prognose van een fret met nierfalen verschilt sterk. Acuut nierfalen kan volledig herstellen en heeft in dat geval geen continue controles nodig. Chronische schade aan de nieren is onomkeerbaar en een deel van de medicatie zal dan ook levenslang noodzakelijk blijven. Medicijnen zijn erg belangrijk in de behandeling van chronisch nierfalen. Niet alleen leven de behandelde fretten significant langer maar daarnaast voelt het dier zich veel prettiger.

De medicatie zal echter zeker in het begin, maar ook later nog bijgesteld moeten worden naar de behoeften van uw fret. Daarvoor zijn regelmatige controles op de kliniek met bloedafname en urineonderzoek noodzakelijk.

===Pijnstilling bij de fret===

Door: Hanneke Roest, frettendierenarts.

'''De Frettenkliniek''' te Giessen

Van diverse ziekte aandoeningen van de fret weten we vanuit de humane geneeskunde dat het pijnlijk is. Een verwonding, een gebroken bot, een maagzweer, een acute middenoorontsteking, een acute nierontsteking. Het zijn aandoeningen waarbij we er van uit kunnen gaan dat het pijn doet, niet alleen bij de mens maar ook bij het dier. Naast de behandeling van de aandoening is het dan wenselijk om tevens pijnstilling te geven. Pijnstillers hebben daarnaast het voordeel dat ze ontstekingsremmend werken.

Wetenschappers zijn het erover eens dat dieren pijn precies zo ervaren als wij mensen, alleen tonen zij het anders. De fret, die nog dicht bij zijn voorouder de bunzing staat, zal niet makkelijk laten zien dat hij pijn heeft. Dat geeft zwakte aan en dat betekent in de natuur dat je er heel snel bent geweest. Dat een fretje pijn slecht laat zien wil niet zeggen dat hij het anders ervaart. Hij toont het alleen anders dan wij mensen. Aangezien een fretje niet kan praten, hebben wij als eigenaar en als dierenarts slechts de mogelijkheid het diertje nauwkeurig gade te slaan en te onderzoeken om zo aanwijzingen te krijgen of het diertje pijn heeft.

[[Bestand:Zieke fret.jpg|300px]]

'''''Pijnsignalen bij een fret'''''

Een fretje zal niet gaan huilen of verbaal uiting geven aan pijn¦tenzij je bijvoorbeeld op de staart gaat staan. Bij acute plotse pijn zal het dier dit aangeven door een dikke staart op te zetten, een schreeuw te geven en eventueel de anaalklieren te laten gaan. Chronische pijn is veel moeilijker te onderkennen. Onderstaande gedragingen kunnen tekenen zijn van een niet welbevinden of van pijn.

* Minder levendig.
* Weinig meer uit de slaapplaats komen.
* Knijpen met de oogjes.
* Verminderde eetlust.
* Plat gaan liggen; tijdens het spelen of rondlopen gaat het fretje plat op de buik liggen.
* Plots gaan bijten naar de eigenaar of andere fretten.
* Omkijken naar de buik of de flank.
* Lopen met een hoge opgebolde rug.
* Knarsetanden.
* Knagen aan stof (slaapzakje) of vloerbedekking.
* Kreupel lopen.
* Hissen en sissen. Dit kan ook voorkomen als het diertje zich niet veilig voelt. Bijvoorbeeld doordat het in een te grote groep is gehuisvest of met een fret waarmee het niet goed samen gaat.
* Een opgezette staart.
* Anaalklieren laten gaan.
* Veel trillen.

'''''Behandeling van pijn bij de fret.'''''

De belangrijkste behandeling van pijn is het oplossen van het probleem dat de pijn veroorzaakt! Bij een gebroken bot is dat het spalken of chirurgisch behandelen van de breuk. Bij een maagzweer is dat een medicinale behandeling van de maagzweer en het vermijden van stresssituaties welke eventueel de maagzweer hebben veroorzaakt.

Niet altijd is het mogelijk de oorzaak te bestrijden en soms heeft een behandeling even tijd nodig om aan te slaan. Dan zou pijnstilling wenselijk zijn.

De voor de hond en kat veel gebruikte pijnstillers (NSAID's) als Metacam® (meloxicam) en Rimadyl® (carprofen) geven helaas veel problemen bij de fret. NSAID's (Non-Steroidal Anti-Inflammatory Drugs) zijn medicijnen die de vorming van prostaglandines in het lichaam remmen. Prostaglandines stimuleren het pijngevoel, verhogen de lichaamstemperatuur (koorts) en zorgen ervoor dat bloedvaten open gaan staan (roodheid bij een ontsteking).

'''''De bijwerkingen van NSAID pijnmedicatie.'''''

Prostaglandines zijn betrokken bij de opbouw van het maagslijmvlies. Doordat de vorming van prostaglandines door de NSAID's wordt geremd, wordt het maagslijmvlies erg dun en kan het gemakkelijk geirriteerd raken door het maagzuur. De belangrijkste bijwerkingen van deze pijnstillers zijn dan ook slijmvliesbeschadigingen in de maag welke uiteindelijk kunnen leiden tot ernstige zweren in de maag. Hierdoor wordt het diertje misselijk, heeft een slechte eetlust en krijgt dunne of zelfs zwarte ontlasting. Zwarte teerachtige ontlasting geeft aan dat er bloed vanuit de maag in de ontlasting is gekomen, dit is het geval bij een maagbloeding. Een maagbloeding is gevaarlijk en kan tot de dood van het fretje leiden. Fretten die veel prooidieren eten hebben altijd een wat donkere tot zwarte ontlasting, maar die is meestal vast van vorm en vermengd met de restanten van het prooidier.

'''''Waarom hebben fretten zo snel last van deze bijwerkingen?'''''

1. Fretten missen, net als katten, het enzym UDP- glucuronyltransferase om geneesmiddelen uit te scheiden in de gal. Dat wil zeggen; ze kunnen nauwelijks 'glucuronideren'. Slechts 1/10 van de capaciteit van de hond. Hierdoor is de eliminatie-halfwaarde tijd van diverse geneesmiddelen, waaronder bovenstaande pijnstillers, sterk verlengd in vergelijking met de hond en ontstaan gemakkelijk bijwerkingen doordat het middel te lang en in een te hoge dosis in het lichaam aanwezig blijft.

2. Veel fretten hebben daarnaast vaak al in enige of meerdere mate last van maagproblemen doordat bij vrijwel alle fretten de ''Helicobacter Mustelae'' bacterie in de maag aanwezig is. Deze geeft bij uitgroei acute- of chronische ontstekingen in de maag. Het geven van bovenstaande pijnstillers kan dan heel gemakkelijk nog meer schade aan het maagslijmvlies berokkenen.

3. Oudere fretten (boven de leeftijd van 5 jaar) hebben regelmatig galweg-, lever- of nierproblemen waardoor de uitscheiding van deze medicijnen nog minder goed verloopt en het medicijn ook hierdoor in een te hoge concentratie in het bloed aanwezig blijft en door de relatieve overdosering extra schade kan aanrichten in de maag.

De combinatie van Prednison en pijnmedicatie als bovenstaande is een snelweg richting een maagzweer en is dan ook gecontra-indiceerd, niet alleen bij de fret maar ook bij de hond en kat. Deze combinatie nooit aan een fretje geven.

'''''Alternatieven voor NSAID's'''''

Dit alles maakt het niet gemakkelijk om voor bovenstaande pijnstillers te kiezen bij pijn bij een fretje. Een alternatief voor de NSAID pijnmedicatie is morfine injecties, maar deze mogen slechts door de dierenarts worden toegediend en werken kortdurend (8 uur). Bij opname in de Frettenkliniek is dat een goed alternatief. Het oraal (via de bek) ingeven van morfine preparaten is bij de paar fretten waar ik het bij heb geprobeerd niet goed bevallen. Als je deze medicatie oraal toedient geeft het ook maag-darmproblemen. De fretten werden er al heel snel erg misselijk van.

'''''Conclusie'''''

De beste pijnmedicatie bij de fret bestaat uit het oplossen van het probleem dat de pijn veroorzaakt. Als dat niet mogelijk is kunnen indien het echt noodzakelijk is, in lage dosis (de dosering als bij de kat) en om de dag of om de 2 dagen, NSAID's als Metacam® en Rimadyl® gegeven worden... mits het diertje geen maag, lever of nierproblemen heeft. Liefst zo kort mogelijk.

Aan oudere fretten (boven de leeftijd van 5 jaar) kunnen in verband met de mogelijke verminderde lever- en nierfunctie, deze medicijnen het beste om de 3-4 dagen gegeven worden. Indien klachten optreden als diarree, zwarte ontlasting of misselijkheid (smakken, braken, platliggen, knagen aan stof, knarsetanden) is het belangrijk om onmiddellijk te stoppen.

Ook is het belangrijk om op voorhand, dus al bij de start van deze medicatie, tevens maag-beschermende medicatie als Sucralfaat en maagzuurremmers te geven.

Mijn ervaring is dat deze pijnmedicatie met NSAID's, ondanks al deze beschermende maatregelen, toch vaak problemen geeft; ik gebruik het daarom persoonlijk vrij weinig en alleen kortdurend. Ik neem de dieren liever op in de Frettenkliniek en gebruik de morfine injecties tot ik de ziekte die de oorzaak van de pijn is, heb kunnen aanpakken, dan wel chirurgisch of met andere medicatie.

===Vergrote milt===

'''De grote milt bij de fret, niet te snel chirurgie!'''

Door:Hanneke Roest, frettendierenarts.

'''De Frettenkliniek''' te Giessen

De laatste weken bereiken mij berichten over fretten die geopereerd worden aan een vergroting van de milt. Dit verontrust mij omdat het in het merendeel van de gevallen niet nodig is om deze vergrote milt chirurgisch te verwijderen. Met andere woorden er worden fretten onnodig geopereerd.

De milt is een orgaan dat links voorin de buik aanwezig is. Hij ligt als een platte zachte dikte tegen de linker buikwand aan. Als hij vergroot is, is hij vaak zelfs door de eigenaar te voelen als een langgerekte platte schijf van soms wel 15 cm lengte en 5 cm. breedte.

De milt fungeert als opslagplaats voor alle bloedcellen en verwijderd oude bloedcellen uit de bloedbaan. Ze reguleert tevens het aantal circulerende bloedcellen in de bloedbaan. Daarnaast speelt ze een rol in de aanmaak van afweerstoffen.
Bij embryo’s is de milt tevens een orgaan waar bloedcellen aangemaakt worden maar deze functie verdwijnt meestal als het beenmerg gaat functioneren. Echter bij een sterke prikkeling tot aanmaak van bloedcellen kan deze functie weer in de milt ontstaan bij volwassen dieren. We noemen dat “extramedullaire hemopoëse”.

Een grote milt, soms wel 20x groter dan zijn normale grootte, komt regelmatig voor bij fretten vanaf middelbare leeftijd. Wordt deze chirurgisch verwijderd en wordt het weefsel opgestuurd naar de patholoog dan zal in vrijwel de meeste gevallen “extramedullaire hemopoëse” de diagnose zijn. Dit geeft alleen aan dat de milt wordt geprikkeld, meestal door een ontsteking in de buik, zoals bijvoorbeeld van het maag-darmkanaal, de galwegen of de lever. De milt is dus niet de '''oorzaak''' van een ziekte maar het '''gevolg''' van een ziekte. Het verwijderen van de milt heeft daarom meestal geen enkele zin. Wel heeft het zin om bij een zieke fret met een grote milt verder te gaan zoeken naar de oorzaak van de ziekte via bijvoorbeeld, de anamnese, buikpalpatie, bloedonderzoek, röntgenfoto of echografie.

Een heel enkele keer is het wel verstandig om de milt chirurgisch te verwijderen. Bijvoorbeeld als een milt zo groot is geworden dat deze een oncomfortabel gevoel kan geven aan het dier. Ook een onregelmatig gevormde milt met bijvoorbeeld een grote (meestal goedaardige) hyperplastische bult erop kan beter verwijderd worden. Een dergelijke uitstulping van de milt heeft namelijk een fragiele wand en kan makkelijk scheuren waardoor de milt kan gaan bloeden.

Is een fretje niet ziek maar heeft het diertje wel een vergroting van de milt dan kan dat het beste genoteerd worden in de patiënt gegevens bij de dierenarts, maar hoeft er meestal (nog) geen behandeling ingesteld te worden.
Een dergelijke vergroting van de milt is een typisch fretten probleem. Bij honden en katten daarentegen is een miltvergroting (zeker in de mate zoals dat bij de fret gebeurt) heel vaak wel een teken van kanker van de milt. Dit is dan ook de reden dat veel dierenartsen de neiging hebben om de milt chirurgisch te gaan verwijderen.

Soms knapt een fretje wel op na een (onnodige) operatie van de milt. De redenen hiervoor kunnen zijn:

* Meestal wordt antibiotica gegeven tijdens en na de operatie. Dit kan een gunstig effect hebben op met name de veel voorkomende maag- darmontstekingen.
* Een fretje wordt na een operatie vaak extra goed verzorgd en tijd is ook een belangrijke factor in een genezingsproces.
* Zowel in de humane- als in de dier-geneeskunde knapt een patient soms op ''ondanks'' wat de (dieren)arts doet.

[[Bestand:Operatie Hanneke.jpg|400px]]

Een grote uitstulpende bult op de milt, meestal goedaardig. Daar deze uitstulping echter een kwetsbare wand heeft kan de milt beter verwijderd worden om een fatale miltbloeding te voorkomen.

===Corona Virus===

Het Corona virus is een regelmatig opduikend virus, wat zelfs een soort epidemische vorm kan aannemen.
Corona virussen zijn veel voorkomend, bij veel verschillende dieren en mensen. Elke diersoort heeft zijn eigen specifieke Corona virus. Een kat kan geen mens besmetten en een varken geen fret, om een voorbeeld te noemen.
Bij mensen geven Corona virussen luchtweg problemen. Een bekend voorbeeld is de ernstige aandoening SARS.

Bij fretten geeft het Corona virus (CoV) maagdarm klachten of een systemische ziekte die veel op FIP bij katten lijkt.

Recentelijk is aangetoond dat het bij fretten om twee verschillende CoV gaat, waarbij het enteritis (maagdarm) virus meerdere types heeft.

Het FRCoV virus, die maagdarm ontstekingen kan veroorzaken is het meest voorkomend. Er zijn vele gradaties in symptomen en een enkele keer toont de fret helemaal geen verschijnselen. Na besmetting kan je fret even een mindere dag hebben met een keertje diarree of wat misselijkheid en verder niets. Door menig eigenaar wordt het niet eens opgemerkt. Je fret kan er ook ernstig ziek van worden, met heftige, stinkende diarree. Vaak groen van kleur en met veel slijm. In ernstige gevallen zelfs alleen bloederig slijm. Ander symptomen die bij een besmetting kunnen voorkomen zijn lusteloosheid, misselijkheid, braken, anorexie (niet willen eten). Over het algemeen hebben ze geen koorts.
Meestal zijn deze verschijnselen na enkele uren of dagen weer verdwenen. Je fret is dan nog wel enkele maanden besmettelijk!

Sommige fretten ontwikkelen na besmetting een chronische maagdarm aandoening, ECE of "groene slijm ziekte". Deze dieren blijven last houden van bovengenoemde verschijnselen. Hoe ernstiger en langer de duur van de aanwezige symptomen, hoe meer schade er aan het lichaam wordt aangericht. Op den duur is de darm zo ernstig aangetast, dat voedingsstoffen niet of nauwelijks meer opgenomen kunnen worden. Ook andere aan de spijsvertering gerelateerde organen kunnen gaan ontsteken, zoals galblaas, lever en alvleesklier. Deze dieren zijn daarbij ook gevoeliger voor allerlei andere besmettingen, doordat hun weerstand laag is. Bovendien worden ze vaak langdurig met medicijnen behandeld om ontstekingen te onderdrukken, wat ze nog extra vatbaar maakt.

Het FSCV veroorzaakt een systemische aandoening welke erg lijkt op FIP bij de kat. Lange tijd werd er gedacht dat deze systemische aandoening werd veroorzaakt door een mutatie van het FRCoV. Het blijkt sinds kort dat het om een apart virustype te gaan.
Over het algemeen verliezen deze dieren erg veel gewicht, hebben chronische diarree,braken, zijn lusteloos en tonen ziek, hebben een slechte vacht en kunnen meerdere ontstekingsverschijnselen hebben. Vaak zijn is er sprake van een longontsteking, vergrote lymfeklieren, vergrote milt en worden er bij palpatie verdikkingen in de buik waargenomen. Soms zijn er diverse neurologische verschijnselen, zoals verlammingen aan de achterpoten en epileptische aanvallen.

Helaas is deze vorm altijd dodelijk.
Voor dit type zijn nog geen betrouwbare testen beschikbaar. De enige manier om te bewijzen dat een fret met dit type virus besmet is geweest, is na het overlijden weefsel te laten onderzoeken.

Fretten kunnen op alle leeftijden besmet worden met het CoV. Hele jonge pups, oudere en zieke fretten zijn er het gevoeligst voor. Het is al regelmatig voorgekomen dat in een nest alle pups sterven, terwijl moeder na een dagje alweer vrolijk rondhuppelt. Ernstige besmettingen kunnen echter op alle leeftijden een dodelijke afloop hebben. Multi-fret huishoudens, fokkerijen en opvangen zijn met name broedplaatsen voor het virus.
Incubatietijd is van 18-24 uur tot 3-4 dagen en het is zeer besmettelijk. Het lijkt er op dat een fret na besmetting nog zo'n 9 maanden besmettelijk kan blijven, ondanks dat het dier zelf niet ziek (meer) is of enige symptomen (meer)heeft.

Tegenwoordig zijn er al goede mogelijkheden om ontlasting te laten testen voor de aanwezigheid van het FRCoV. Dit moet echter wel opgestuurd worden naar het buitenland. Vooralsnog zijn de testen in Nederland nog niet goed betrouwbaar.

Zoals gezegd is het Corona virus zeer besmettelijk. Het kan overgebracht worden door direct contact tussen de dieren, via lichaamsvloeistoffen, lucht, haren, schoenen en kleding.

Het is erg belangrijk om strenge hygiëne voorschriften na te leven indien er met (vermoedelijk)besmette dieren omgegaan wordt. Het beste is om besmette dieren apart te huisvesten. Bij het hanteren wordt geadviseerd om handschoenen, speciale kleding of een overall en rubber laarzen of schoenhoesjes te gebruiken. Voor elk dier kleding/schoeisel desinfecteren of vervangen indien er van wegwerpmateriaal gebruik gemaakt wordt. Dagelijkse reiniging van speelruimtes, kooien en speelmateriaal met een chloorhoudend product(bleekwater) wordt aanbevolen.
Het is duidelijk dat dit erg arbeidsintensief is en bij een grote hoeveelheid fretten een haast onmogelijke taak is. Het is dan ook zeer belangrijk om geïnfecteerde fretten, of vanuit een besmet gebied niet te mengen met gezonde dieren, om een uitbraak van dit virus zo veel mogelijk onder controle te kunnen houden.

Momenteel lijkt het in Nederland rustig te zijn, maar in Groot Brittannië is er sinds een klein jaar een enorme uitbraak aan de gang. Helaas zijn er dieren geëxporteerd die dragers van het virus waren en zodoende zijn er al andere Europese landen die momenteel met heftige uitbraken te kampen hebben, waaronder Denemarken en Spanje.

Communicatie tussen frettenhouders en dierenartsen onderling is belangrijk. Wees open en eerlijk over je besmettingen, om een (inter)nationale epidemie te voorkomen. Momenteel worden in Groot Brittannië en Denemarken alle besmettingen in kaart gebracht, met naam en toenaam. Dit om mogelijke verdere verspreiding te voorkomen. Het is inmiddels bekend dat her-besmettingen kunnen plaatsvinden. Na hoeveel tijd is nog niet helemaal duidelijk.

===Een te laag bloedsuiker… wat wil dat zeggen?===

Door: Hanneke Roest, frettendierenarts

'''De Frettenkliniek''' te Giessen

Regelmatig krijg ik bloeduitslagen onder ogen waarbij een te laag bloedsuiker bij een fretje is geconstateerd. Vaak wordt het diertje dan direct verdacht van het hebben van insulinomen, dat is echter lang niet altijd het geval.

'''''Wat zijn insulinomen'''''

Dit zijn hele kleine tumortjes in de alvleesklier die teveel insuline produceren waardoor het bloedsuiker daalt. De tumortjes zaaien slechts zelden uit en blijven vaak erg klein (speldenknop) maar door de productie van de grote hoeveelheid insuline zijn ze gevaarlijk voor het fretje. Insuline doet namelijk het bloedsuiker dalen. Bij een te laag bloedsuiker zal het fretje geleidelijk (in een aantal maanden) slomer worden, meer gaan slapen en afvallen. Er zijn kortdurende periodes van zwakte in de achterhand waardoor het fretje omvalt. Soms staart het diertje enige tijd in de ruimte alsof het even “van de wereld” is. Door de toename van maagzuur kan het diertje misselijkheids tekenen gaan vertonen. Uiteindelijk zal het fretje na enige tijd overlijden. Het is een langzame progressieve aandoening.

'''''Wat zijn andere redenen voor een te laag bloedsuiker?'''''

1. Een belangrijke reden van een laag bloedsuiker is de manier van meten. Niet elke dierenarts kan gemakkelijk (zonder narcose) een redelijke hoeveelheid bloed afnemen bij een fretje. Vaak wordt dan een humaan bloedsuikermetertje gebruikt, waar slechts een druppel bloed voor nodig is. Deze apparaatjes meten in capillair volbloed en geven daardoor een lagere bloedsuiker waarde aan dan de waarde die wordt gemeten in veneus plasma zoals dat in de grotere analyse apparatuur in de dierenkliniek of de laboratoria wordt gemeten. Deze waarde dient dan ook altijd omgerekend te worden! Niet iedere dierenarts is hiermee bekend.
In het afgenomen bloed moet het bloedsuiker direkt gemeten worden anders wordt het bloedsuiker opgenomen door de rode en witte bloedcellen en daardoor lager dan in werkelijkheid.

2. Een andere belangrijke oorzaak van een laag bloedsuiker bij fretten is een verminderde opname bij chronische maag-darmpatienten. Het bloedsuiker is dan meestal matig verlaagd maar als het bloedsuiker wordt gemeten met een humaan apparaatje kan de waarde erg laag lijken.

3. Ook patienten met een leverprobleem kunnen een laag bloedsuiker hebben. Na een maaltijd wordt bloedsuiker geabsorbeerd in de dunne darm en wordt daarna grotendeels als glycogeen opgeslagen in de lever en de spieren. Indien nodig komt bloedsuiker vrij uit dit weefsel (via glycogenolyse) om een goede bloedspiegel te houden.

4. Indien er sprake is van een sepsis (bloedvergiftiging) is het bloedsuiker vaak behoorlijk verlaagd door een toename van het gebruik in de weefsels en een verminderde aanmaak.

5. Levertumoren, tumoren van de (gladde) spieren of tumoren van de bloedvaatjes verbruiken veel bloedsuiker waardoor ook lage waarden gemeten kunnen worden.

'''''Wat zijn normale en wat zijn afwijkende bloedsuiker waarden:'''''

Normaliter is het bloedsuiker (gemeten in bloedplasma) bij een gezonde fret tussen de 5,2 mmol/L en 7,5 mmol/L. Een bloedsuiker tussen de 4 mmol/L en de 5,2 mmol/L is afwijkend er verdiend nader onderzoek. Dit kan veroorzaakt worden door diverse bovenstaande aandoeningen. Een bloedsuiker onder de 4 mmol/L gemeten bij een oudere fret, in combinatie met symptomen die overeenkomen met de ziekte insulinomen, waarbij andere oorzaken zijn uitgesloten en gemeten op de juiste wijze… is een waarde die sterk kan wijzen op de aanwezigheid van insulinomen.

'''Let op: Indien het bloed is gemeten via een druppel bloed met een humaan bloedsuikermetertje dan kan de waarde erg misleidend zijn indien deze niet wordt omgerekend. Een gemeten waarde van 2,7 mmol/L is namelijk sterk afwijkend maar omgerekend is deze 4 mmol/L en die waarde is niet dramatisch laag.'''

'''''Wat te doen bij een laag bloedsuiker:'''''

Indien een laag bloedsuiker wordt gemeten is altijd een volledig lichamelijk onderzoek op zijn plaats en vervolgens een volledig bloedonderzoek. Hiermee kunnen de diverse mogelijke oorzaken van het lage bloedsuiker worden onderzocht.
Bij een laag bloedsuiker ten gevolge van maagdarmaandoeningen is het van belang om die oorzaak eerst aan te pakken.

[[image:image.jpeg]]

Indien het lage bloedsuiker wordt veroorzaakt door insulinomen hangt de behandeling af van de waarde van het bloedsuiker, de mate waarin het fretje symptomen laat zien van het lage bloedsuiker en de leeftijd van het fretje. Indien het bloedsuiker nog boven de 4 mmol/L blijft en het fretje geen klachten heeft van een te laag bloedsuiker wordt eerst geprobeerd dit met aangepaste voeding op te vangen. Het bloedsuiker wordt dan elke 1-3 maanden gecontroleerd. Fretten onder de leeftijd van 7 jaar met een bloedsuiker lager dan 4 mmol/L, met klachten passend bij een te laag bloedsuiker maar verder gezond, zijn het meest gebaat bij een operatie waarbij de insulinomen worden verwijderd. Zie voor nadere informatie de website van de frettenkliniek. Indien geen operatie mogelijk is kan het beste gestart worden met een lage dosis Proglycem® (diazoxide). Door regelmatig elke 1-2 maanden het bloedsuiker te bepalen wordt deze dosis langzaam verhoogd en in het laatste stadium uitgebreid met een lage dosis prednison. De fretten “slijten” erg door deze medicatie en het regelmatig te lage bloedsuiker, ze worden steeds slomer en magerder en zullen uiteindelijk overlijden.

'''''Nieuw onderzoek'''''

In de Frettenkliniek starten we binnenkort met een onderzoek naar het gebruik van de frucosamine bepaling in het bloed bij fretten. Fructosamine is een verzamelnaam voor een aantal eiwitten waaraan bloedsuiker wordt gebonden. De hoeveelheid fructosamine in het bloed is een maat voor de gemiddelde bloedsuikerwaarde gedurende twee tot drie weken voorafgaand aan de meting. Hiermee kunnen we mogelijk het gebruik van medicatie bij de ziekte insulinomen beter reguleren.
De waarde van fructosamine is afhankelijk van de hoeveelheid eiwitten in het bloed, fretten hebben regelmatig een verlaagde hoeveelheid eiwitten in het bloed waardoor de interpretatie van het gemeten fructosamine zorgvuldig bestudeerd zal moeten worden.

Gezondheid en ziekte

2016-08-20T11:05:27Z

Mayke: /* Huidaandoeningen */

==Hoe herken ik een gezonde fret?==

Om te weten of je diertje misschien iets mankeert moet je wel weten hoe een gezonde fret in elkaar steekt. Pas als je bekend bent met het gedrag en uiterlijk van een gezonde fret kun je beoordelen of het noodzakelijk is om een dierenarts in te schakelen.

De beste manier om daar achter te komen bij je eigen diertje, is veel tijd aan hem of haar besteden en hem goed te observeren. Dat klinkt heel logisch, maar vaak genoeg weten fretteneigenaren geen specifieke vragen te beantwoorden als het noodzakelijk is. Geen twee fretten zijn hetzelfde. Heb je een goede band met je dier, dan kunnen zelfs de kleinste veranderingen opvallen.

Denk er vooral aan dat fretten nog dicht bij de natuur staan en erg stoïcijns zijn. Dat betekent dat ze pijn en ongemak niet snel zullen laten zien. Zwakte in de vrije natuur staat immers gelijk aan de dood.

====Tekenen van een gezonde fret====

In de regel is een gezonde fret een vrolijk, blij en speels diertje, wat graag ondeugende streken uithaalt.
Een aantal kenmerken van de gezonde fret:

*heldere, schone en glanzende ogen

*roze en vochtig tandvlees en slijmvliezen

*schone oren

*schone neus

*volle, glanzende vacht, zonder kale plekken of huidschilfers

*zachte (roze) voetzooltjes

*onderzoekend en nieuwsgierig gedrag vertonend

*normale, stevige bruine drollen in de bak. Enigszins afhankelijk van de voeding, maar nooit dun, brijig, hard of vreemd van kleur

*schone genitaliën en anus

*normale temperatuur, hartslag en ademhaling

==Wanneer kan er iets mis zijn?==

Zoals bij alle dieren kan je fret ook iets mankeren. Sterker nog, fretten zijn erg gevoelige dieren die vrij vatbaar zijn voor allerlei aandoeningen, ziekten en niet te vergeten ongelukjes.
Een fretje zal niet zo snel laten zien dat het iets mankeert. Soms zijn het erg kleine signalen, soms overduidelijke. Over het algemeen kun je stellen dat je niet al te lang kunt wachten met een dierenartsbezoek als je dier tekenen van gezondheidsproblemen of pijn laat zien. Het zijn kleine diertjes met weinig reserves.

'''Bij twijfel altijd contact opnemen met een dierenarts met frettenervaring!'''

Een lijst met dierenartsen vind je in [[nuttige adressen|dierenartsen]]

[[Bestand:Frettenkliniek 1.jpg|400px]]

====Tekenen van een ongezonde fret ====

Er zijn veel signalen die een fretje kan afgeven als het niet lekker in zijn vel zit of iets mankeert. Hieronder alleen een lijstje met enkele algemene tekenen. Meer ziekte gerelateerde tekenen vind je in het desbetreffende medische deel.

*matte en vieze ogen. In de ogen zie je de gemoedstoestand van je dier. Als hij zich niet lekker voelt zie je dat aan de blik in de ogen

*slechte vacht (dof, dun, kale plekken)

*echt droge neus

*wit tandvlees en slijmvliezen

*afwijkende ontlasting

*uitvloeiing uit neus, oor, oog of anus

*zachte, broze of gescheurde nagels

*huidirritaties of uitslag

*vreemd gedrag

*plotseling gewichtsverlies

*koorts

*niet eten of drinken

*overdreven veel slapen

====Tekenen van een fretje in nood====

Een fret in nood laat een speciaal gedrag zien, wat in een normale toestand niet voorkomt. Vang je een of meerdere signalen op, neem deze dan serieus en handel direct om de fret uit de noodsituatie te bevrijden. Ga zo nodig direct naar de dierenarts of neem contact met je dierenarts op.

Voorbeelden van noodsignalen:

*wijd open gesperde ogen

*schreeuwen, kekkeren of heel snel achter elkaar mokken

*wegschieten naar een donker plek, meestal ergens in of onder

*heftig schokken of krampen. Dit kan gebeuren na een (hoge) val, beknelling, elektrische schok of als er op gestapt is, door een hersen of ruggenmerg beschadiging

*blazen. Normaal blaast een fret om zijn ongenoegen te tonen. Aanhoudend en luid blazen kan pijn of hoge stress aanduiden

*anaal klieren lozen

*laten lopen van urine of ontlasting

====Tekenen van een fret met pijn====

Een fret zal door zijn stoïcijnse natuur niet snel pijn laten zien. Soms is het erg moeilijk om te zien of je fret pijn ervaart. De tekenen die hieronder staan kunnen je misschien helpen met je beslissing of het verstandiger is om contact met de dierenarts op te nemen

*doffe, matte of geknepen ogen

*kreunen

*tandenknarsen

*samentrekken van de spieren bovenop de kop

*niet willen eten

*problemen met kauwen

*eten uit de mond laten vallen

*erg kruimelen met brokjes eten

*moeite met slikken

*regelmatig platliggen

*moeite met lopen; kreupelen, wankelen, ledematen niet willen belasten of omhoog houden en uit balans zijn

*zichzelf niet kunnen wassen

*overdreven likken of krabben

*doffe vacht

*niet kunnen opstaan of gaan liggen

*steeds op dezelfde kant willen liggen

*moeite hebben met uitrekken of zich opkrullen

*geluiden maken bij plassen of poepen

*wegtrekken bij aanraken

*(proberen te) bijten bij aanraking op bepaalde plek

*depressief

*inactief en sloom

*niet willen spelen, ook niet met stimulatie

*gewichtsverlies

*vreemd gedrag

'''TIP '''

Mocht het zijn dat je fret ooit een traumatische ervaring meemaakt, zorg er dan voor dat je zelf rustig en kalm blijft. Fretten voelen je stemming erg goed aan en raken nog gestresster door jouw paniek. Houd je sterk en probeer je diertje zo goed mogelijk te helpen door

*rustig en met zachte stem te praten

*het zachtjes te aaien. Al kan het verstandig zijn om uit de buurt van de kop te blijven, omdat een gestresste fret makkelijker kan bijten

*indien mogelijk de kop of het hele lijf bedekken met een doek of dekentje

*er gewoon bij blijven. Ook dieren hebben graag een vertrouwd persoon om zich heen in noodsituaties

*neem het in de nekvel als het dier in paniek is. Een fret in paniek kan zichzelf nog meer verwonden. Bovendien zal er nagekeken moeten worden wat het mankeert. In het nekvel pakken is dan de meest effectieve methode. In het nekvel pakken is normaal gesproken niet pijnlijk.

[[Bestand:11886142-ehbo-doos-met-stethoscoop-op-een-witte-achtergrond.jpg]]

==EHBO==

Er kan altijd een ongelukje gebeuren of iets aan de hand zijn, waar je als eigenaar of verzorger je fret meteen bij moet helpen.
Blijf vooral zelf rustig, praat tegen je fretje en pak het zo nodig in het nekvel. Zorg dat je rustig kunt bekijken wat er aan de hand is en hoe je het beste kunt helpen. Rustig betekent resoluut en overtuigend naar je dier toe zijn, niet alles op je gemakje doen. Zorg dat je het telefoonnummer van je dierenarts altijd bij de hand hebt, programmeer het in je telefoon!
Zorg dat eventueel andere loslopende fretjes veilig in hun kooi geplaatst worden. Dan heb je daar geen omkijken meer naar. Roep eventueel hulp in om dat te laten doen.

Het is altijd handig een klein frettenEHBOdoosje thuis te hebben. Daarin kan zitten: een schaar, een pincet, gaasjes, kleine smalle verbandrolletjes en een wat bredere verbandrol, betadine en een potje met wat maizena om een bloedend nageltje te stelpen.

Voor alle gevallen geldt dat het erg belangrijk is om een dierenarts te hebben met ruime frettenervaring. Veel dierenartsen hebben geen ervaring met fretten, of erg minimaal. Er zijn nogal wat typische frettenaandoeningen en medicijnen waar een fret erg slecht op kan reageren en die zelfs schade kunnen toebrengen! Mocht je erg grote spoed hebben en is er geen frettendierenarts in de buurt, laat dan de behandelend arts contact opnemen met een dierenarts met ruime frettenervaring.
Een lijst van dierenartsen met frettenervaring vind je hier [[nuttige adressen|dierenartsen met frettenervaring ]].

====Abces====

Een abces is een zacht, pijnlijk bultje, soms rood of geel gekleurd. Meestal het gevolg van een bijt of snijwond die gesloten is met verontreiniging binnenin (door bacterieën bijv.). Het bultje is gevuld met pus. Een enkele keer kan een graszaadje ook voor een abces zorgen.
Abcessen zijn erg pijnlijk en indien onbehandeld kan het voor een uitgebreide infectie zorgen, zelfs een bloedvergiftiging. Uiteindelijk zal je fret het met de dood moeten bekopen.
Vermoed je een abces bij je fret, ga er dan zo snel mogelijk mee naar de dierenarts, zodat deze behandeld kan worden. Vaak zal het nodig zijn om een kleine chirurgische ingreep te doen en de wond schoon te spoelen. Daarnaast zal er een antibioticum voorgeschreven worden. Niet alle antibiotica is geschikt voor fretten. Neem contact op met een dierearts met frettenervaring om zeker te zijn van de juiste behandeling.

====Aanval/Hypo ====

Wanneer de hersenen de elektrische impulsen niet meer goed kunnen herleiden ontstaat er een aanval. Dat kan enkele seconden, maar ook minuten lang duren.
De oorzaak loopt erg uiteen, het kan gaan van een laag bloedsuiker tot een ernstige oormijt-besmetting aan toe. Er zijn toevallen die heel rustig verlopen en onopgemerkt blijven, maar de meeste hebben een groot impact op de ledematen in combinatie met het verlies van controle van de blaas/darm, watertanden, en braken.
Het enige wat je kan doen als een fret een aanval heeft is hem naar een rustige, wat donkere plek brengen. Zorg dat hij zichzelf niet verwond. Houd hem weg van andere huisdieren.
Blijf zelf rustig en praat tegen de fret. Na een aanval is je fret moe en uitgeput. Probeer je fret niet tegen te houden tijdens een aanval, maar houd hem wel zo rustig mogelijk en warm. Hij zal verward zijn en door elkaar geschud zijn.
Om hem wat te stimuleren om weer tot zijn positieven te komen, doe dan wat honing of druivensuiker op zijn tandvlees. Herhaal dit elke vijf minuten, totdat hij weer een beetje bij komt. Geef hem daarna wat zacht voedsel.

====Allergische reactie====

Een allergische reactie kan ontstaan door een vaccinatie, een medicijn, voedsel of een (chemische) stof waar je dier mee in aanraking gekomen is. Houd je fret warm (bijv in een deken) en ga er meteen mee naar de dierenarts. Een heftige reactie kan snel dodelijk aflopen!
Symptomen kunnen zijn:

*zwelling in het gezicht, met name in en rond de ogen, lippen en neus

*uitslag

*kwijlen

*diarree

*bleke slijmvliezen

*toevallen en heftig trillen

*zwelling op de entplaats

De dierenarts zal met medicatie en eventueel infuus je diertje er boven op proberen te helpen.

====Beknelling====

Het kan voorkomen dat je fretje ergens tussen vast komt te zitten. Hetzij doordat het ergens zijn nieuwsgierige neus ingestoken heeft, maar er geen ruimte was voor de rest van het lijf. Hetzij doordat je per ongeluk op een pootje hebt gestapt. Bekijk altijd nauwkeurig of er zwelling gaat optreden nadat je je diertje bevrijd hebt. Heeft het pijn of bloed het ergens? Is dat het geval, neem dan contact op met je dierenarts.
Is je fretje bewegingsloos, loopt het duidelijk mank of valt het om? Ga dan met grote spoed naar de dierenarts!
Valt het mee, maar is er toch sprake van bijvoorbeeld een beetje zwelling op het pootje, probeer dan zo ver je fret het toelaat, de zwelling te koelen onder een koude kraan of met een coolpad (nooit direct op het dier leggen, maar een doek er tussen).

====Bijtwonden====

Mensen met fretten hebben vaak ook andere dieren in huis. Vaak gaat alles naar wens, mocht er van agressie onderling sprake zijn dan kan een beet van een ander dier op de loer liggen.

Als je fret wordt gebeten door een ander huisdier, spoel dan de wond direct goed uit met koud/lauw-warm water.
Als de wond erg bloed, probeer deze dan voorzichtig met een gaasje of washandje wat dicht te duwen. Ga dan onmiddellijk naar je dierenarts.
Een kattenbeet kan gevaarlijk zijn vanwege de hoeveelheid bacteriën in het speeksel, een beet van een kat vraagt vaak om een bepaald soort antibiotica.
Is je fret gebeten door een dier in het wild of een verdwaald dier, ga dan direct naar een dierenarts. Het is niet geheel onwaarschijnlijk dat je dier besmet zou zijn geraakt met rabiës(hondsdolheid). Preventief handelen is dan noodzakelijk. Let goed op eventuele veranderingen bij je fret.

====Botbreuken====

Fretten zijn zeer flexibel en veerkrachtig, maar toch kunnen er beenverwondingen ontstaan die je zonder een röntgenfoto niet kunt herkennen.
Houd je fret bij een beenbreuk zo rustig en stabiel mogelijk. Probeer niet zelf vast te stellen wat er aan scheelt, maar '''ga direct naar een dierenarts'''.
Heeft je fret een gebroken beentje of een gewonde rug, hinkt hij of vertoond hij pijn bij het lopen? Pak hem dan voorzichtig op en leg hem in zijn kooi, '''bel dan onmiddellijk de dierenarts.''' Houd je fretje goed warm.
Voor het vervoer naar je dierenarts wikkel je je fret in een doek om de ledematen zo stil en stabiel mogelijk te houden onderweg.

====Braken====

Braken kan worden veroorzaakt door verschillende oorzaken, variërend van slecht voedsel tot een blokkade (verstopping). Soms is er iets in de maag gekomen wat fout uitpakt en de fret doet braken.
Houd een brakende fret altijd goed in de gaten. Het braken heeft vaak te maken met maagproblemen of de een of andere achterliggende ziekte.
Ontstaat het braken door een blokkade, een haarbal of een ongewenst voorwerp in de maag (rubber of iets dergelijks), dan is spoedeisende hulp noodzakelijk en zal de dierenarts d.m.v. een operatie de blokkade op moeten lossen.

====Brandwonden====

Hoewel dieren door hun natuurlijke afkeer voor vuur en extreme hitte minder frequent brandwonden oplopen, is het toch nuttig te weten wat te doen als het noodlot toeslaat. Brandwonden kunnen veroorzaakt worden door vuur, straling (bijvoorbeeld zonlicht), electriciteit en chemicaliën. Let altijd goed op je fret in de buurt van open haarden, ovens en bij het roken van sigaretten.

Brandwonden kunnen worden opgedeeld in 3 graden:

* eerste-graads brandwonden, hierbij zijn slechts de oppervlakkige huidlagen aangetast, toch zijn ze pijnlijk. De huid is rood en licht gezwollen. Als je op de huid drukt wordt ze wit. Na 1 à 2 dagen laat de verbrande huid los.

*tweede-graads brandwonden, deze dringen dieper in de huidlagen door, zodat de huid blaren krijgt die gevuld raken met transparante vloeistof. Ze zijn zeer pijnlijk.

*derde-graads verbranding tast de volledige dikte van de huid aan. De huid kan wit zijn of zwart verkoold. Haren komen makkelijk los. Als ook de huidzenuwen zijn beschadigd veroorzaken ze weinig of zelfs geen pijn.

Tijdens contact met een heet voorwerp of vlam wordt een grote hoeveelheid warmte opgeslagen in het weefsel. Deze warmte wordt geleidelijk vrijgegeven aan het omgevend weefsel. De verbranding gaat dus eigenlijk nog een tijdje door nà het contact, ook al was dat slechts van korte duur.

Tijdens en na een operatie is toevoer van warmte meestal noodzakelijk, dit om de fret weer op temperatuur te krijgen of te houden. De dierenarts maakt daarvoor gebruik van een couveuse, die is daarvoor het meest geschikt. Ook kunnen warmtematjes gebruikt worden, maar wees daar voorzichtig mee. Je fret mag immers niet te warm worden, daar kunnen ze immers heel slecht tegen. Regelmatig zal ook de temperatuur van je fret gemeten moeten worden bij het gebruik van een warmtematje. Het zal niet de eerste keer zijn dat een fret door verkeerd gebruik van een warmtemat brandwonden oploopt.
Ga hier dus heel nauwkeurig mee om, neem voordat je een warmtemat gaat gebruiken altjd eerst even contact op met een ervaren frettendierenarts voor het nodige advies.

[[Bestand:Brandwonden door warmtematje.jpg|300px]]

brandwonden na het foutief gebruik van een warmtemat

'''Wat te doen bij brandwonden'''

Koel de plek met lauwwarm water gedurende minstens 10 minuten. '''Ga daarna meteen door naar een dierenarts'''.
Gebruik nooit olie, ijs, ijswater of ontsmettingsmiddelen om de huid te koelen daar deze de gekwetste huid alleen maar verder kunnen beschadigen. Een verzachtende brandwondenzalf zoals Flammazine mag wel. Prik blaren niet open.
Zie ook [http://www.frettenkliniek.nl/ziekten-en-aandoeningen/huidaandoeningen#brand]

====Diarree====

Diarree kan een symptoom zijn van vele soorten van ziekten. Inwendige parasieten kunnen de oorzaak zijn, een obstructie of het kan een teken zijn van een dodelijke ziekte zoals leverziekten. Het is zaak de fret met diarree zo snel mogelijk te laten behandelen, omdat veel kostbare vloeistoffen verloren raken omdat het lichaam het voedsel niet langer absorbeert.
Als diarree langer dan een halve dag aanhoudt, maak dan een afspraak bij je dierenarts en neem een monster van de ontlasting mee. Hij kan deze dan meteen nakijken.

====Electrische schok====

Elektrische schokken kunnen vrij hevig zijn en zo mogelijk je fretje doden. Je kan zelf vrij weinig doen, alleen '''onmiddellijk met je fret naar de dierenarts te gaan'''. Houd hem tot die tijd warm en zo rustig mogelijk, praat zachtjes tegen je fret, je stem zal hem kalmeren.
Een elektrische schok is meestal het vervolg van het kauwen op elektriciteitsdraden. De meeste problemen zullen bij een schok ontstaan in de mond, de tanden en het tandvlees.
Houd er rekening mee dat beschadigde snoeren ook brand kunnen veroorzaken. Behandel eerst je fret en bekijk pas daarna de schade aan de snoeren en vervang de aangevreten snoeren onmiddellijk. Zorg dat de fret er nooit meer bij kan.

====Homeopathie====

Gezonde dieren voelen zich fit en vitaal. Het afweersysteem is in staat om alle processen in het lichaam goed te coördineren en de invloed van ziekteverwekkers is minimaal. Wanneer er gezondheidsklachten ontstaan betekent dit, dat het herstellend vermogen ontregeld of verzwakt is. Soms heeft het lichaam hulp nodig om weer in balans te komen. Homeopathie is een geneeswijze waarbij met medicijnen op natuurlijke basis, niet alleen de klachten worden behandeld, maar ook het zelfherstellend vermogen van het dier wordt gestimuleerd.

Wanneer de fret zich "anders dan anders" gedraagt of er sprake is van een langer durend gedragsprobleem, dan zou homeopathie ook een waardevolle betekenis voor de fret kunnen zijn. Deze problemen kunnen namelijk veroorzaakt worden doordat uw fret zich niet lekker voelt.

Ook kunnen er oorzaken zijn waardoor hij emotioneel gezien uit balans is gebracht. Hierbij kun je denken aan

*ziekte
*verhuizing
*mishandeling
*overlijden van een maatje
*angsten
*etcetera

====Huiduitslag====

Merk je dat je fret uitslag, bultjes, puistjes of schilfers heeft, neem dan contact op met de dierenarts. Ga niet zelf aan de gang met zalfjes of shampoo's. Die kunnen meer kwaad dan goed doen.
Een schilferige, droge huid kan te maken hebben met slechte voeding. Zorg voor een goede voeding met hoge voedingswaarden en voldoende vet. Het kan ook een symptoom zijn van bijnieraandoeningen.
Kleine zwarte plekjes op de staart van je fret kunnen 'mee-eters' zijn. Dit als gevolg van vuil en stof wat is blijven plakken aan de vetafscheiding van de huid. '''Knijp ze nooit uit!''' Heeft je fret hier last van, was het staartje dagelijks met lauwwarm water en gebruik een wattenbolletje om hiermee over de huid te wrijven en het zacht te maken. Na enkele dagen zal er al verbetering zijn.

'''LET OP:''' huiduitslag kan duiden op een besmetting met hondenziekte of een allergische reactie. Neem direct contact op met een dierenarts als dit plotseling optreedt of verergert.

====Oogletsels====

Door het onderling spelgedrag van fretten kan heel makkelijk oogletsel ontstaan.
Ook vreemde stoffen in de ogen zijn altijd mogelijk. Als je fret een kras op het oog oploopt, spoel het oog dan met koud water. Heeft je fret een vreemde stof in het oog of een korrel zand of iets dergelijks, ga dan naar de dierenarts om verdere beschadiging te voorkomen.
Oogschade bij je fret vraagt altijd om ervaren deskundige hulp.

====Penisbotje====

Mannelijke fretten (rammen) hebben op de buik een penis ter de hoogte van de navel. In de penis zit het penisbotje dat de vorm van een J heeft met aan het einde en klein haakje. De mogelijkheid bestaat dat de voorhuid opschuift als een fretje langs gaas of tralies omhoog of omlaag klimt (of een ijzeren trapje af gaat), en aan dit haakje vast komt te zitten aan het gaas of de tralies.
Door het vast blijven zitten schrikt de fret en trekt zich los wat gepaard kan gaan met veel pijn, er kan een forse beschadiging (afscheuren van het penisbotje) of bloeduitstorting ontstaan van het omliggende weefsel. Ook kan het gebied eromheen gaan ontsteken rond het gebied dat geiïrriteerd is.
Ga direct naar een ervaren frettendierenarts als je fret dit is overkomen om na te laten kijken wat de werkelijke schade is.

====Ringworm====

Ringworm is een schimmelinfectie en erg besmettelijk, ook voor mensen. Katten kunnen dragers zijn, zonder er zelf last van te hebben.
Je kunt het herkennen aan kleine, kale en soms schilferige plekjes over het lichaam of rondom de teentjes. Deze plekjes kunnen groot en rond worden, soms met een rood en korstig oppervlak. Het geeft veel jeuk. Door de grote jeuk kunnen er secundaire huidinfecties ontstaan, vanwege het vele krabben. Ga er mee naar de dierenarts voor de juiste behandeling en behandel alle aanwezige huisdieren mee. Ook als ze nog geen tekenen van besmetting geven.
Houd aangetaste dieren apart, draag handschoenen bij het behandelen en was al het beddengoed, mandjes en dergelijke uit op minimaal 60 graden. Sop borstels, kooien en speelgoed met een 1:10 Dettol oplossing. Sporen van ringworm kunnen buiten hun gastheer tot 18 maanden overleven en voor herbesmetting zorgen. Volg de aanwijzingen van de dierenarts over het reinigen en desinfecteren van de leefomgeving.

====Shock ====

In een shock zijn komt meestal als reactie op een eerdere verwonding, ziekte of ernstige angst. Zorg dat je altijd honing, nutri-gel of druivensuiker in huis hebt om dat je fretje te kunnen geven bij problemen.
Kenmerken van een Shock zijn:

*zeer snelle ademhaling

*sloomheid

*piepen

*snelle hartslag

*bleke neus, huid, oren en (blauwachtig)tandvlees

*apathie

*diarree

Je kunt je fret helpen door hem warm en rustig te houden. Rol zijn lichaam in een handdoek, deze mag wat warm gemaakt worden in de magnetron, maar niet te warm!
Laat het hoofd van de fret altijd vrij. Praat zacht en geruststellend tegen je fretje en dim de lichten in de kamer. Soms is een beetje honing of nutri-gel op het tandvlees nuttig.
Laat hem niet eten of drinken, hij heeft het al moeilijk genoeg om te ademen, er is bijna nooit een slikreflex.
Zorg ervoor dat je auto opgewarmd is voor je vertrekt naar de dierenarts. Laat je dierenarts weten welke maatregelen je al hebt genomen en hoe hij daarop reageerde. De dierenarts zal vloeistof gaan toedienen voor een snel herstel. Is de shock ontstaan als gevolg van bloedverlies, dan krijgt hij soms een bloedtransfusie, wat levensreddend kan zijn.

====Snijwonden====

Was de snijwond voorzichtig uit met koud water, om deze vervolgens met een zachte maar stevige druk dicht te duwen. Gebruik daarbij een goed, schoon hygiënisch gaasje of schoon washandje. Als het mogelijk is, draai er dan een verbandje om, maar vooral niet te strak.
Je fret kan ook inwendige schade hebben opgelopen die je zelf niet kunt zien, dus een bezoek aan de dierenarts is hier ook wenselijk. Mogelijk is, om geen infectie op te lopen, een antibiotica kuur gewenst. Vergeet niet dat fretten niet veel bloed kunnen verliezen.

====Vergiftiging====

De behandeling van een vergiftiging hangt geheel af van hetgeen je fret heeft binnen gekregen, wat de geconsumeerde stof was.

'''Ga direct naar de dierenarts''' en neem, indien mogelijk, datgene wat je fret gegeten heeft mee zodat de dierenarts een goed beeld krijgt van wat je fret heeft binnengekregen.

Kijk ook bij [[huisvesting#giftige_planten]] en [[huisvesting#giftige_huis-tuin-en-keuken_producten]]

====Zonnesteek====

Fretten zijn zeer gevoelig voor een zonnesteek.
Een temperatuur van meer dan 26,6 Celsius kan in sommige gevallen dodelijk zijn voor je fret. Met name zieke en oudere dieren zijn erg kwetsbaar.
Tekenen van een zonnesteek zijn :

*zwaar hijgen

*slijm uit de neus of mond

*extreme sloomheid

*verlies van bewustzijn.

De belangrijkste doelstelling is om de temperatuur van je fret naar beneden te brengen, dit moet echter ''heel langzaam'' gebeuren, anders riskeer je dat je fret in een schok terecht komt.
Een directe afname in temperatuur kan ook leiden tot de dood.

''Verlaag de temperatuur van je fret op de volgende manieren:''

*haal de fret onmiddellijk uit de zon en warmte,

*geef hem wat water te drinken via een lepeltje, behalve als je fret bewusteloos is, dan ''NOOIT ''vloeistof toedienen!

*pak niet te koud water en koel de pootjes van de fret hiermee, ook in de lies en op plaatsen waar minder beharing voorkomt, zoals op de lage buik. Gebruik daarvoor een washandje.

Je kunt de fret ook onderdompelen in ''lauw water'', maar houdt zijn hoofd en de bovenkant (de helft) van zijn lichaam altijd boven water! Het water dat verdampt op de huid zal het lichaam afkoelen en de temperatuur verlagen. Dompel de fret nooit in koud water, de schok zou hem kunnen doden!
Je kunt de fret ook af laten koelen met behulp van een ventilator, deze methode is niet zo effectief, maar altijd nog beter dan niets in een noodsituatie. Ga dan onmiddellijk naar de dierenarts. Deze zal extra vloeistof toedienen en zo nodig medicatie en of andere hulp bieden.
Neem in warme maanden altijd water mee voor onderweg. Probeer de fret onderweg koel te houden door middel van plastic colaflessen, gevuld met bevroren water in zijn kooi of carrier te leggen. Wikkel de flessen altijd in een handdoek en houd ze in de kooi. Dit is een gemakkelijke manier om het je fret bij warmte zo prettig mogelijk te maken.

Wat goed werkt voor je fret om bij extreme hitte oververhitting te voorkomen is het plaatsen van een airco in de ruimte waar je fretje het meeste zit.
Helaas is niet iedereen in het bezit van een airco, er is echter wel een manier om de temperatuur in je kamer toch wat te verlagen door middel van een ventilator en bevroren ijs.
Wat je nodig hebt zijn een ventilator en 4 flessen bevroren water per ventilator.
Leg de 4 flessen water in de diepvries totdat deze volledig bevroren zijn.
Zet de ventilator aan en zet twee van de vier bevroren flessen water voor de ventilator. Als de twee flessen zijn ontdooit wissel je deze om tegen de andere twee bevroren flessen in de vriezer en leg je de ontdooide weer terug, zo blijf je steeds reserves houden.

==Ziekten en aandoeningen==

===Aleutian Disease===

Door: Hanneke Roest, frettendierenarts.

'''De Frettenkliniek''' te Giessen

In 2005 bleek dat uit Nieuw Zeeland geimporteerde fretten vrijwel allemaal besmet waren met het Aleutian Disease virus. Velen stierven op jonge leeftijd. Het virus kon zich in Nederland en de rest van Europa verspreiden doordat de dieren pas na maanden (soms jaren) ziek werden. Dankzij de samenwerking tussen de Frettenkliniek, de frettenverenigingen (met name de financiele steun van Stichting de Fret), de opvangcentra, de fokkers, het C.F.E. (Cooperatie van Fokkers van Edelpelsdieren) en dierenartsen konden we de ziekte in Nederland al na een paar jaar onder controle krijgen. Op dit moment lijken er nog slechts enkele geisoleerde fretten met deze aandoening in Nederland aanwezig.

'''''De oorzaak'''''

De ziekte wordt veroorzaakt door het Aleutian Mink Disease Virus (ADV), dit is een Parvovirus dat de nerts, fret en andere marterachtigen kan infecteren. Het virus is in de verte verwant aan het honden en katten Parvovirus maar heeft een geheel andere structuur. Er zijn vijf nertsenstammen en tenminste drie frettenstammen geisoleerd. Er wordt aangenomen dat de fretten stammen variaties (mutanten) zijn van het nertsvirus. Het lijkt er op dat de ene stam meer schade kan aanrichten dan de andere stam en dat er dus net als bij griep een verschil in virulentie kan bestaan. Diverse uitbraken van Aleutian disease zijn beschreven in Amerika, Canada, Japan en Engeland.

'''''Het verloop van de ziekte'''''

Er wordt algemeen aangenomen dat besmetting plaats vindt via direct en indirect contact met lichaamsvloeistoffen als bloed, speeksel, urine en ontlasting. Het is gebleken dat intensief contact nodig is om de ziekte te verspreiden. Het kan een aantal maanden tot wel een paar jaar duren voordat een fretje ziek kan worden na een besmetting met het Aleutian Disease virus. ADV veroorzaakt een enorme toename van antilichamen (afweer) in het bloed. Normaliter moeten deze antilichamen het virus onschadelijk maken maar om onbekende redenen doen zij dit niet. Deze antilichamen kunnen bij fretten "immuuncomplexen" vormen welke neerslaan in diverse organen ( o.a. nieren, lever, galwegen, ruggenmerg, maagdarmkanaal, bloedvaten en blaas). Hierdoor ontstaan ontstekingen in deze organen. Als er een milde ontsteking aanwezig is dan lijkt de fret redelijk normaal. Bij een ernstige ontsteking zal het fretje ziek worden en symptomen vertonen afhankelijk van welke organen zijn aangetast. Daarnaast veroorzaakt het virus een verzwakking van de afweer waardoor het fretje minder weerstand heeft tegen andere infecties.

'''''De symptomen'''''

In Nederland werden de meeste geinfecteerde fretten (CIEP test positief) ook daadwerkelijk ziek maar de symptomen konden sterk varieren. De ziekteverschijnselen zijn sterk afhankelijk van de plaatsen in het lichaam waar de immuuncomplexen een ontsteking veroorzaken. Plotselinge sterfte van dieren in een goede conditie zonder voorafgaande ziekteverschijnselen is mogelijk.

De meeste fretten zijn echter al een tijdje ziek en vertonen in hoofdlijnen een van de twee volgende ziektebeelden:

1. Chronisch progressief verlopende ziekte" waarbij het dier langzaam maar zeker steeds zieker wordt met verschijnselen als: gewichtsverlies, slechte vacht, lusteloosheid en slechte eetlust. Bloedarmoede en bloed in de ontlasting kunnen aanwezig zijn. De meeste fretten ontwikkelen uiteindelijk een slechte lever- en nierfunctie. Bij fretten met AD zijn tevens oogontsteking, longontsteking en hartproblemen mogelijk.

2. Neurologische problemen beginnend met zwakte of verlamming van de achterhand. Deze kan zich uitbreiden naar voren. Soms treedt herstel op van de neurologische symptomen.
Het is belangrijk om te beseffen dat bovenstaande symptomen ook heel goed bij andere ziekten van de fret aanwezig kunnen zijn. Het is daarom absoluut onmogelijk om op basis van louter de symptomen de diagnose te stellen!

'''''De diagnose'''''

Een definitieve diagnose is tijdens het leven niet te stellen. Er zijn wel verschillende testen beschikbaar die een sterke aanwijzing kunnen geven dat een fret is besmet met ADV:

1. ''Eiwit-elektroforese van bloed.''
Sommige fretten met Aleutian Disease vertonen een stijging van een bepaalde eiwitfractie (gammaglobulinen) in het bloed.

2. ''De CIEP (of CEP) test van bloed.''
Deze Counterimmunoelectroforese test toont antilichamen aan tegen ADV in het bloed. De test is zeer betrouwbaar en wordt reeds jarenlang gebruikt voor de diagnostiek bij nertsen en fretten over de hele wereld. Deze test bleek van veel waarde bij het aantonen en de verspreiding van de ziekte in Nederland. Dieren met een positieve CIEP test bleken voor het overgrote deel uiteindelijk allemaal ziek te worden.

3. ''DNA in situ hybridisatie test.''
Hierbij wordt het DNA aangetoond in de cellen alwaar het een ziekelijke verandering heeft veroorzaakt. De test is erg gevoelig en toont aan dat het dier inderdaad ziek is geworden door het Aleutian virus. De test is 100% betrouwbaar. Deze test is in Nederland niet aanwezig, wel in Amerika. De eerste Nederlandse monsters zijn dan ook naar Amerika verstuurd voor een duidelijke definitieve diagnose op weefsel van gestorven dieren.

De testen 1-2 tonen slechts aan dat het dier in contact is geweest met virus. Fretten kunnen jarenlang drager zijn voordat ze ziek worden, al die tijd zijn ze helaas wel een mogelijke bron van infectie voor andere fretten. Weefselonderzoek door de patholoog (van weefselbiopten of een postmortale sectie) kan een waarschijnlijkheids diagnose geven. In combinatie met een positieve CIEP test en uitsluiting van andere oorzaken van ziekte, kan dit na de dood van het dier wel een zeer sterke aanwijzing zijn voor Aleutian Disease. Testen die gebruikt worden voor het aantonen van het honden Parvovirus zijn niet betrouwbaar voor het aantonen van ADV bij fretten. Fretten met een tatoeage op de buik van Mystic Ferrets (zoals op bijgaande foto) bleken vaak het ADV virus bij zich te dragen.

'''''De behandeling'''''

Er bestaat géén behandeling voor deze ziekte. De fretten kunnen eventueel ondersteund worden met speciale voeding, ontstekingsremmers en antibiotica. De omgeving (in een huishouden) is vaak moeilijk te ontsmetten. De aanbevolen middelen (10% natronloog of parvocide desinfectantia) zijn vaak erg agressief om in een woning te gebruiken. Bij nertsenfarms is bekend dat het ADV virus langdurig in de omgeving kan overleven.

'''''Preventie'''''

Er is geen vaccin beschikbaar. Fretten die positief zijn met de CIEP test kunnen het beste geisoleerd worden. Dat wil zeggen dat ze niet in contact dienen te komen met andere fretten dan die van het huishouden waar ze in leven. Dus niet meenemen naar frettendagen. Deze dieren hoor ook niet thuis in een frettenopvang of pension vanwege het grote besmettings risico. Het lijkt niet zo zinvol om ze in het huishouden waar ze leven apart te houden van de andere fretjes. Die hebben immers al lang contact gehad met de positieve fret. Hoewel het blijkt dat fretten hun eigen Aleutian virus stammen hebben is het toch niet verstandig om fretten te huisvesten in de buurt van nertsen.

'''''Wanneer testen met de CIEP test'''''

Pups kunnen getest worden vanaf vanaf 4 maanden leeftijd. We testen vanaf die leeftijd omdat het immuunsysteem dan pas goed is ontwikkeld.
Na de Nobivac Puppy DP enting kan het beste een maand worden gewacht. Er bestaat een heel kleine kans dat de test hierdoor wordt beinvloed.
Fretten die uit het buitenland worden geimporteerd adviseer ik om zowel in het land van herkomst als in Nederland te laten testen met de CIEP test.

[[Bestand:Ontsteking in AD nier Small.jpg|400px]]

Ontstoken nier

[[Bestand:Tattoo fret.jpg|400px]]

'Mystic Ferret' fret met tatoeage

===Anaalklier problemen===

Door: Hanneke Roest, frettendierenarts.

'''De Frettenkliniek''' te Giessen.

Dat een fretje een bepaalde geur bij zich heeft, is de fretten-liefhebber wel bekend. Sommige mensen vinden dat stinken, zelf vind ik de geur wel prettig. Het schijnt dat deze geur (sterk verdund) ook wel in parfums wordt gebruikt.

'''''Functie van de anaalklieren'''''

Helaas zijn er echter ook fretjes die een wel erg penetrante geur verspreiden. Deze fretjes zijn òf nog niet gecastreerd òf ze laten hun anaalklieren lopen òf beide. Anaalklier-vocht is bedoeld om het territorium af te bakenen. Er wordt als het ware een geurvlaggetje neergezet met de bedoeling dat andere fretten weten dat dit is het terrein is van de betreffende fret. Het "sleetje rijden" dat sommige fretjes kortdurend doen nadat ze op de frettenbak zijn geweest, is bijvoorbeeld ook markering van hun terrein waarbij wat anaalkliervocht wordt achtergelaten. Dit markeren gebeurt vaker bij ongecastreerde mannetjes omdat zij door hun opspelende hormonen een behoorlijke territorium-drift kunnen ontwikkelen. Daar de fret van nature geen groepsdier is, is dit gedrag een belangrijk onderdeel in de verdeling van de leefruimte.
Het legen van de anaalklieren tengevolge van angst komt bij fretjes slechts zelden voor.

In ''Amerika'' worden de anaalklieren al op 6 weken leeftijd verwijderd tezamen met castratie of sterilisatie. Amerikanen houdenvan gemak. Er wordt een standaard huisdier verkocht dat in ieder geval niet terug gebracht hoeft te worden ivm onwelriekend ruiken. In ''Nederland'' is het verwijderen van anaalklieren wettelijk verboden tenzij er een diergeneeskundige reden voor is. Hoewel ik vind dat de Amerikanen naar mijn idee wel iets te graag het chirurgisch scalpel hanteren, zit er mogelijk wel een klein voordeel aan deze methode. Met het verwijderen van de anaalklieren ontneem je de fret een mogelijkheid tot communicatie; tot markering oftewel tot het afbakenen van zijn terrein. In (te) grote groepen zou dit mogelijk voor een vermindering van stress kunnen zorgen.

'''''Ontsteking van de anaalklieren'''''

Regelmatig wordt mij gevraagd of de hazelnoot grote ''knobbels'' naast het poepgaatje bij de fret niet veel te groot zijn en of de anaalklieren misschien zijn verstopt. De fret is echter familie van het stinkdier en behoort grote anaalklieren te hebben. De klieren liggen naast de anus op vier en op acht uur en monden met een klein kanaaltje uit op de overgang van het anusslijmvlies en de huid.

De anaalklieren van de fret kunnen net als bij de hond ontstoken raken en dan gaan lekken, dat is voor zowel u als eigenaar als de andere fretten in de kooi géén prettige gewaarwording. Het ''stinkt'' behoorlijk. Honden likken vaak aan ontstoken anaalklieren, fretjes doen dat veel minder. Het bekende ''"sleetje rijden"'' waarbij het fretje met de anus over de grond schuurt kan behalve markering na het poepen ook een teken van jeuk aan de anaalklieren zijn. Indien dit gedrag echter optreed zonder dat u regelmatig de anaalklieren ruikt hoeft zich daar over het algemeen geen zorgen over te maken. Een heel enkele keer kan een ontstoken anaalklier ook pijn geven bij het poepen en maakt het fretje een kreunend geluid. Dit moet echter niet verward worden met het persen op urine of ontlasting dat door heel andere oorzaken wordt veroorzaakt.
De oorzaak van het ontstoken raken van deze klieren is nog onbekend.

'''''De behandeling van ontstoken anaalklieren'''''

Ontstoken anaalklieren kunnen het beste worden geleegd door de dierenarts. Daar deze klieren erg groot zijn en erg stinken kan dit het beste buitenshuis gebeuren. De inhoud hoort een geelwitte kleur te hebben. Pus en ontstekingsmateriaal kunnen dezelfde kleur hebben als de normale inhoud. Hierdoor is het vaak moeilijk om aan de hand van de inhoud te bepalen hoe erg de klieren zijn ontstoken. Bij een ontsteking komt er vaak wel wat bloed mee. Indien de anaalkieren goed geleegd zijn heeft het fretje gedurende korte tijd een wat beurse anus.

Fretjes vinden het geforceerd legen van hun anaalklieren absoluut niet leuk. Indien het dus moeilijk gaat, is het wel zo (dier)vriendelijk om het fretje even te verdoven met een kortdurende ''gasnarcose''. Bij heftig verzet is het namelijk ook niet mogelijk de anaalklieren volledig leeg te maken, hetgeen wel noodzakelijk is voor een goed herstel.
Ongecastreerde mannetjes kunnen beter eerst worden gecastreerd bij anaalklierproblemen, meestal zijn bij deze jonge dieren de anaalklieren niet ontstoken maar gebruiken ze hun klieren gewoon te veel om hun territorium af te bakenen.

Na het legen van de anaalklieren is een kuur met antibiotica (bijvoorbeeld Synulox®) gedurende twee weken bij de meeste fretten voldoende om de ontsteking te genezen. Synulox® is verkrijgbaar in druppels en in tabletvorm. Synulox druppels® vinden veel fretjes niet erg lekker, ondanks dat er "smakelijke druppels" op de verpakking staat. Veel makkelijker is het om de tabletten gedurende 5 minuten op te lossen in een paar druppels water waarna dit door het "Waltham papje", Ferrettone, boter of iets anders lekkers kan worden gemengd. Het "Waltham papje" heeft als officiële naam: Royal Canin Feline Instant Convalescence Support® van de firma Waltham. Het is een hersteldieet voor zieke of geopereerde katten. Fretjes vinden het over het algemeen heerlijk en het is ideaal om er medicijnen door te mengen.

Slechts in uitzonderlijke gevallen is het ''chirurgisch verwijderen'' van de anaalkieren noodzakelijk. Daar de anaalklieren vlakbij de anale kringspier liggen is het we belangrijk dat dit op een chirurgisch correcte manier gebeurt anders kan het zijn dat het fretje na de operatie de ontlasting niet meer kan ophouden en overal zijn poepjes deponeert.

[[Bestand:Frettenreet2.jpg|300px]]

Positie van de anaalklieren bij de fret

'''''Anaalkliertumoren'''''

Anaalkliertumoren komen slechts zelden voor, dus maakt u zich niet te snel zorgen als u grote harde knobbels ontwaard naast de anus. Indien een fretje is vermagerd vallen deze extra op. Anaalkliertumoren kunnen afhankelijk van hun grootte en geaardheid soms geopereerd worden.

===Beenmergdepressie===

Door: Hanneke Roest, frettendierenarts.

'''De Frettenkliniek''' te Giessen

Een vrouwtje is loops van ongeveer maart tot augustus. Als zij niet gedekt wordt waardoor ze uit de loopsheid komt, blijft ze maandenlang onder invloed van oestrogenen (vrouwelijke hormonen). Deze oestrogenen zijn echter op de lange duur schadelijk voor de gezondheid van het vrouwtje.

Er ontstaat een depressie (onderdrukking) van het beenmerg waardoor het beenmerg onvoldoende belangrijke bloedcellen produceert voor het fretje. Hierdoor is het fretje gevoeliger voor ontstekingen, ontstaat bloedarmoede en kunnen bloedingen ontstaan. De aandoening kan ook voorkomen bij een gesteriliseerd vrouwtje waarbij een stukje eierstok is blijven zitten of bij een fretje met een bijnierprobleem.

'''''Symptomen'''''

Het opgezette vrouwelijke geslachtsorgaan is zichtbaar als een koffieboontje net onder de anus. Soms is er een vaginale uitvloeiing die kan varieren van waterig tot pure pus. Door de bloedarmoede zijn de neus en de slijmvliezen in de bek bleek van kleur. Meestal is het diertje behoorlijk wat gewicht verloren. Een symmetrische kaalheid kan zichtbaar zijn aan de staart en onder de buik maar deze kan zich ook verder over het lichaam verspreiden. In ernstige gevallen is het fretje lusteloos en wil niet meer eten. Er kunnen bloedingen optreden in de huid of in het maagdarmkanaal. Door bloedingen in het ruggenmerg of de hersenen kunnen neurologische klachten ontstaan.

Dit ziektebeeld is al mogelijk na 1 maand loopsheid maar zal zich vaker pas aan het einde van de loopsheid openbaren. Loopse vrouwtjes kunnen vanaf 2 maanden na het begin van de loopsheid ten gevolge van beenmergdepressie overlijden. Meestal duurt het wat langer voor er ernstige problemen ontstaan en sommige fretjes zijn jaar in jaar uit loops zonder al te grote problemen.

'''''Diagnose'''''

De diagnose kan gemakkelijk gesteld worden aan hand van de ziekte historie en de ziekteverschijnselen. Eventueel kan bloedonderzoek gedaan worden om de bloedarmoede en het tekort aan witte bloedcellen aan te tonen.

'''''Behandeling'''''

Als de conditie van het fretje het toelaat, is een sterilisatie de beste oplossing. Het diertje knapt dan snel weer op. Bij een erg zieke fret kan het narcoserisico te groot zijn. Dan kan eerst geprobeerd worden het fretje met behulp van medicatie uit de loopsheid te halen.

Een ondersteunende behandeling met o.a. infuus of zelfs bloedtransfusie kan dan noodzakelijk zijn. Als het fretje weer min of meer is hersteld kan het alsnog gesteriliseerd worden.

'''''Preventie'''''

Vrouwtjes waar niet mee gefokt wordt, kunnen het beste gesteriliseerd worden op 6-8 maanden leeftijd. Alternatieven zijn; het inbrengen van een implantaat, het fretje laten dekken of een antiloopsheid injectie. Een nadeel van een antiloopsheidinjectie is de kans op afwijkend gedrag en irritatie van de huid en het onderliggende weefsel op de plaats van injektie.

[[Bestand:7.jpg|400px]]

Langdurig loops fretje

===Besmettelijke luchtwegaandoeningen bij fretten===

Door: Hanneke Roest, frettendierenarts.

'''De Frettenkliniek''' te Giessen

De luchtwegen en longen van de fret lijken erg op die van de mens. Fretten staan dan ook vaak model voor humaan onderzoek naar virussen van de luchtwegen. Er zijn echter wel een aantal anatomische en fysiologische verschillen.

'''''Bijzonderheden in de anatomie van de luchtwegen'''''

De ''neusholte'' van fretten is, zoals bij alle zoogdieren behalve de primaten (waaronder de mens), gebouwd om goed te kunnen ruiken. Dit reukorgaan vereist een complexe neusholte met veel plooien om het oppervlak te vergroten. Heel belangrijk voor deze dieren die territoriaal ingesteld zijn en via geuren hun territorium markeren. Door de bouw van het strotklepje ten opzichte van het zachte verhemelte ademen fretten voornamelijk door hun neus. Slechts als ze zeer benauwd zijn of hun neus verstopt is door slijm, snot of zwelling van het neusslijmvlies, ademen ze via de bek.

De ''longen'' bestaan aan de linker zijde uit 2 grote long lobben en aan de rechterzijde uit 4 long lobben. De longen van fretten zijn erg gevoelig voor virussen en prikkelende agentia in de lucht zoals nicotine van rokende mensen of de geuren uit bijvoorbeeld luchtverfrissers.

De ''borstholte'' is makkelijk samen te drukken waardoor een fretje in een smalle doorgang (zoals een konijnengang) zich 180º om kan draaien. De totale longcapaciteit van een fret is groot. De longcapaciteit van een 600 gram wegend fretje is gelijk een die van een 4x zo zwaar konijn. Deze twee aanpassingen maken een fretje geschikt om met succes ondergronds te jagen.

De normale ''ademhalingsfrequentie'' van een fret in rust ligt rond de 30/min. Deze kan verhogen bij inspanning of aandoeningen van de luchtwegen of longen.

[[Bestand:Fret met griep.jpg|300px]]

Tranende ogen bij een fret

'''''Griepvirussen'''''

De fret is het enige huisdier dat gevoelig is voor de ''griepvirussen van de mens''. Ze worden dan ook regelmatig door hun eigenaren geïnfecteerd. En geïnfecteerde fretten kunnen op hun beurt weer mensen besmetten. Vooral afgelopen winter hebben veel fretten te lijden gehad onder de griepinfecties van hun verzorgers. De verschijnselen zijn vergelijkbaar met die van de mens. Een vochtige neusafscheiding, niezen, hoesten, tranende ogen, koorts (vaak een enkele koorts piek in het begin), slechte eetlust en algehele malaise. Sommigen fretten hebben ook een gevoelige of pijnlijke keel waardoor het eten van harde brokjes lastiger gaat. Ook kunnen ze kokhalsbewegingen laten zien. De meeste fretten zijn binnen een paar dagen weer hersteld.

De infectie kan zich in enkele gevallen uitbreiden naar de longen waardoor een ''longontsteking'' ontstaat en de dieren behoorlijk ziek kunnen worden.
Een andere complicatie, die het afgelopen jaar regelmatig voorkwam, is een secundaire ''ontsteking van de nieren''. Mogelijk dat bacteriën en/of virussen via het bloed in de gevoelige nieren van de fret kunnen aanslaan en daar ontstekingshaarden veroorzaken. Meestal is de functie van de nieren, waaronder het verwijderen van de afvalstoffen uit het lichaam, niet verstoord. De nieren zijn wel erg pijnlijk waardoor het fretje vaak “plat” gaat liggen en duidelijk minder speels is. Een dergelijke ontsteking moet behandeld worden anders is er in een later stadium wel degelijk een risico op een verminderde of falende nierfunctie.

De ''behandeling'' van een normale griepinfectie bestaat uit antihistaminica, eventueel hoestremmers en antibiotica om te voorkomen dat er een bacteriële infectie overheen komt. Tevens is het geven van zacht en zeer smakelijk voedsel zoals het “Waltham papje” (Royal Canin Instant Convalescence Support) aan te raden. Het geven van koortsverlagende/pijnstillende medicatie zoals NSAID’s (Meloxicam) is bij deze infectie niet altijd aan te raden. De koorts is juist nuttig om het virus te bestrijden.

De behandeling van complicaties van een griepinfectie zoals een longontsteking of nierontsteking, is uitgebreider en vereist soms een opname in de kliniek.
Eigenaren die de griep hebben kunnen de verzorging van hun fretten beter tijdelijk overlaten aan gezonde medebewoners, hoewel het vaak lastig is om ondanks alle voorzorgen een besmetting te voorkomen.

Fretten zijn ook erg gevoelig voor het beruchte ''Vogelgriep virus'' en de ''Mexicaanse griep''. Van deze Mexicaanse griep is bekend dat 10% van de fretten sterft ondanks behandeling. Antibiotica heeft weinig effect bij de Mexicaanse griep omdat het virus zelf grote schade aanricht in de longen. Een secundaire bacteriële infectie ontstaat namelijk pas na 7-8 dagen.

'''''Kennelhoest'''''

De afgelopen jaren was ik soms door fretten eigenaren benaderd over het verschijnsel dat hun hond kennelhoest had gehad en nu was hun fret behoorlijk aan het hoesten en niezen. Sinds kort weet ik dat de Bordetella bronchiseptica bacterie, die een rol speelt bij kennelhoest van honden, wel degelijk ook bij fretten een longontsteking kan veroorzaken. Deze Bordetella bacterie is soms lastig te behandelen. Ook hierbij geldt dat het verstandig is om fretten bij een hond met kennelhoest uit de buurt te houden.

'''''Hondenziekte virus'''''
Het hondenziekte virus is vrijwel ''altijd fataal'' voor een fret. Het virus wordt overgebracht door besmette honden of besmette fretten. De aandoening geeft in eerste instantie klachten die erg lijken op een infectie van het griepvirus. Fretten die dit eerste stadium overleven overlijden vervolgens na een paar weken in de neurologische fase. Een behandeling is niet mogelijk.

Preventie doormiddel van een enting met het “Nobivac Puppy DP” vaccin werkt uitstekend. De eerste vaccinatie altijd herhalen na 3-5 weken, daarna jaarlijks herhalen. Het veld virus bleek bij de laatste Hondenziekte uitbraak niet aan te slaan bij fretten die tot 1,5 jaar daarvoor waren geënt.

De moraal van het verhaal is dat fretten erg gevoelige luchtwegen hebben en gemakkelijk besmettelijke virussen en bacteriën van de mens, hond en andere fretten kunnen overnemen. Om dit te voorkomen kunnen hoestende, kuchende, snotterende mensen, honden en andere fretten beter tijdelijk even uit de buurt van een gezonde fret blijven.

===Bijnierproblemen===

Door: Hanneke Roest, frettendierenarts.

'''De Frettenkliniek''' te Giessen

Bijnieren zijn twee kleine orgaantjes die vlak bij de nieren liggen, maar daar verder weinig mee te maken hebben. Ze produceren hormonen die belangrijk zijn voor de stofwisseling van het dier. Bij veel fretten vanaf 3 jaar leeftijd ontaarden de bijnieren. Deze ontaarde bijnieren zullen op een gegeven moment teveel geslachtshormonen produceren (androgenen, oestrogenen en progesteron). Deze overmaat aan hormonen maken het dier ziek.

Bij de meeste fretten wordt het bijnierprobleem in het beginstadium veroorzaakt door een goedaardige ontaarding. Bij enkele fretten kan zich hieruit uiteindelijk een kwaadaardige ontaarding (tumor) ontwikkelen.

'''''Ziekteverschijnselen'''''

Bij de meeste fretten wordt het bijnierprobleem in het beginstadium veroorzaakt door een goedaardige ontaarding. Bij enkele fretten kan zich hieruit uiteindelijk een kwaadaardige ontaarding (tumor) ontwikkelen.

'''''Symptomen''''' (in volgorde van frequentie van voorkomen):

* Kaalheid wordt het meest waargenomen, meestal min of meer symmetrisch op de romp, kop of aan de poten. Fretten kunnen vrijwel helemaal kaal worden. Niet verwarren met het "kale staarten syndroom" in de zomer waarbij alleen de staart kaal wordt.

* Droge, dunne vacht.

* Jeuk, dit is een enkele keer het enige wat de eigenaar aan het fretje merkt. Veel fretten hebben regelmatig last van jeuk zonder dat er sprake is van een bijnierprobleem. Blijft de jeuk echter aanhouden of wordt deze steeds erger dan kan bij een oudere fret wel degelijk sprake zijn van een afwijkende bijnier.

* Gezwollen vrouwelijk geslachtsorgaan bij een gesteriliseerd vrouwtje.

* Sexueel gedrag bij gecastreerde of gesteriliseerde fretten. B.v. een mannetje dat weer gaat dekken of een vrouwtje dat gaat slepen met andere fretten.

* Toegenomen lichaamsgeur. Door de geslachtshormonen neemt de vetsecretie van de huid toe.

* Minder speels, meer slapen.

* Gewichtsverlies

* Moeite met plassen bij mannetjes. Door de hormonen wordt de prostaat vergroot en deze drukt het lumen van de plasbuis dicht. Dit is een levensgevaarlijke situatie. Ook dit kan soms het enige verschijnsel zijn.

Niet alle verschijnselen zijn bij elke fret waarneembaar. Het kaal worden valt wel het meeste op en is bij 60% van de fretten met een bijnierprobleem aanwezig

[[bestand:Bijnier aandoening.jpg|300px]]

'''''Diagnose'''''

De diagnose wordt gesteld aan de hand van de symptomen, een uitgebreide buikpalpatie (het betasten van de organen in de buik) en bloedonderzoek. Voor dierenartsen die minder bedreven zijn in het palperen van de buik kan een echo van de buik nodig zijn. Echter, de bijnieren zijn meestal zeer klein en kleine afwijkingen zijn niet goed zichtbaar met
de echo. Ook kan de echo niet het verschil in hardheid en stevigheid aantonen wat ontstaat bij een beginnende afwijking.

'''''Hoe komt het dat fretten last hebben van ontaarde bijnieren?'''''

Er zijn aanwijzingen dat de hersenen (hypothalamus/hypofyse) bij het ouder wordende fretje hormonen gaan produceren die de bijnieren overmatig stimuleren. Door deze stimulatie gaan de bijnieren vervolgens te veel geslachtshormonen produceren. Deze overmaat aan geslachtshormonen maken het fretje ziek door hun inwerking op bijvoorbeeld de huid, geslachtsorganen, het beenmerg en de prostaat.

Aangezien de hormonen van de hersenen op beide bijnieren effect hebben, zijn meestal beide bijnieren aangetast. Vaak geven ze pas na elkaar problemen. Hierdoor zal na het verwijderen van een enkele bijnier bijvoorbeeld pas een jaar later de andere bijnier problemen gaan geven.

De oorzaak is helaas nog niet opgehelderd, maar er wordt wel onderzoek naar gedaan. De Universiteit van Utrecht bekijkt momenteel de rol van castratie/ sterilisatie van jonge fretten met betrekking tot het ontstaan van bijniertumoren.

'''''Wat is de beste behandeling?'''''

* Een '''hormoonimplantaat''': De beste behandeling van een bijnierprobleem is de (levenslange) behandeling met
implantaten.

* 2.Chirurgie: Chirurgie van de bijnier wordt in de Frettenkliniek alleen nog maar gedaan als het implantaat onvoldoende effect heeft. Of indien de aangetaste bijnier snel groeit en duidelijk veel groter wordt.

''N.B. Het is belangrijk dat deze operatie alleen wordt uitgevoerd door hierin gespecialiseerde dierenartsen welke over de juiste kennis en speciaal instrumentarium beschikken. De rechter bijnier zit namelijk vast aan de achterste holle ader. Het verwijderen van deze bijnier is een moeilijke procedure en kan bij onvoldoende ervaring of onjuiste chirurgietechniek tot dodelijke bloedingen of onvoldoende wegname leiden.''

'''''Het voorkomen van bijnierproblemen'''''

Op dit moment loopt een onderzoek aan de Universiteit te Utrecht waar door middel van hormoonimplantaten jonge
fretten zijn gecastreerd en gesteriliseerd. Het is te verwachten dat deze fretten later minder last krijgen van bijnierproblemen. Maar er is nog niets zeker en het onderzoek zal nog enige jaren duren.

Om bijnierproblemen te voorkomen is er ook de mogelijkheid om bij gezonde gecastreerde en gesteriliseerde fretten
een implantaat te zetten vanaf de leeftijd van 5 à 6 jaar.

[[bestand:Beginnende kaalheid bijnierprobleem.jpg|300px]]

''Een beginnende kaalheid op de rug boven de staartbasis bij een fret met een bijnierprobleem''

===Doofheid bij fretten===

Door: Hanneke Roest, frettendierenarts.

'''De Frettenkliniek''' te Giessen

[[Bestand:Doof fretje.jpg|300px]]

'''''Welke fretten zijn doof:'''''

1. Doofheid komt veel voor bij fretten met bijzondere witte aftekeningen zoals:

* De Panda fret: een volledig witte kop met vrijwel geen masker.
* De Blaze fret: witte vlekken of strepen op de kop.
* De Polkadot fret: witte vlekken over het gehele lichaam.
* De DEW (Dark Eye White) fret: een grotendeels witte fret (als een albino) met donkere ogen, soms met een donkere staart of een donkere streep over de rug.

Deze doofheid is ''aangeboren en erfelijk'' bepaald. De meeste dove fretten vallen binnen deze groep.

2. Doofheid komt voor bij fretten met een ernstige chronische ''middenoorontsteking'' door aantasting van het trommelvlies en/of de hier achter liggende gehoororgaantjes. Totale doofheid beiderzijds komt hierbij zelden voor. Meestal gaat het om een verminderde gehoorfunctie.

3. Doofheid kan een enkele keer ontstaan na het gebruik van bepaalde medicijnen zoals antibiotica die behoren tot de groep van de aminoglycosiden (oa. Gentamycine). Deze medicatie kan doofheid veroorzaken of het nu via tabletten, per injektie of direkt in het oor wordt gegeven. Ook het gebruik van oor-preparaten kunnen het binnenoor beschadigen als het trommelvlies niet intact is. Wees daar dus voorzichtig mee. Gebruik alleen oorzalven of -druppels die door de dierenarts zijn voorgeschreven.

[[Bestand:Doof fretje 1.jpg|400px]]

Blaze

[[Bestand:Doof fretje 2.jpg|400px]]

Dark Eyed White

[[Bestand:Doof fretje 3.jpg|400px]]

Panda

[[Bestand:Polka dot.jpg|400px]]

Polkadot

'''''Hoe ontstaat erfelijk bepaalde aangeboren doofheid:'''''

De witte aftekeningen zijn het gevolg van een mutatie in de cellen van de neurale kammen (“neural crest disorder”). Deze cellen zijn behalve voor de pigmentatie, ook verantwoordelijk voor andere belangrijke functies van het lichaam. Vroeg of laat kunnen er dan ook meerdere gezondheidsproblemen naar voren komen bij deze dieren.

Fretten met de genoemde witte aftekeningen kunnen geheel of gedeeltelijke doof zijn door het gebrek aan pigmentcellen vanuit de neurale kammen. Deze pigmentcellen spelen een rol bij de ontwikkeling van het gehoor. Op latere leeftijd kunnen zich bij deze dieren daarnaast ook makkelijker hartproblemen en maag-darmproblemen ontwikkelen doordat deze neurale cellen ook belangrijk zijn voor oa. de ontwikkeling van het hart, de grote bloedvaten en het perifere zenuwstelsel. Aanvankelijk werd gedacht dat het hierbij om het Waardenburg-syndroom ging, tegenwoordig is men er nagenoeg zeker van dat het om een mutatie in het KIT-gen gaat.

Niet '''alle''' fretten met bovengenoemde witte aftekeningen zijn doof. Dat hangt af van de mate waarin de mutatie in het KIT-gen tot expressie komt. Echter deze fretten dragen wel '''allemaal''' het gemuteerde gen met zich mee. Fokken met deze kleurafwijkingen is dan ook niet verstandig!

'''''Wat merk je aan een dove fret:'''''

Veel eigenaren hebben niet door dat hun fret doof is. Fretten reageren immers meestal op geluid zoals kleine kinderen… ze horen wat ze willen horen. Toch zijn er genoeg fretten die je bij hun naam kunt roepen, die dan gelijk opkijken en naar je toekomen. Echter veel fretten gaan gewoon door met waar ze mee bezig zijn. Als je goed oplet, kun je aan deze dove fretten merken dat ze schrikken als je ze van achteren onverwacht benaderd. Dove fretten kunnen eventueel ook sneller bijten als ze schrikken van een aanraking.

Dove fretten maken vaak andere geluiden dan horende fretten. Als ze opgewonden of geschrokken zijn kunnen ze soms een veel heftiger en luider geluid maken dan je zou verwachten. Hissen is meestal een teken van onbehagen bij een fretje. Maar een dove fret kan dat geluid maken terwijl hij gewoon door de kamer loopt of aan het spelen is.

Hun vocale communicatie naar andere fretten wordt vaak door de andere fretten niet begrepen en zelf horen ze natuurlijk ook niet wat een andere fret hun “verteld”. Dat kan enige verwarring bij beide partijen veroorzaken. Soms leidt dit tot een meer in zichzelf terug getrokken doof fretje dat zijn eigen gang gaat binnen de groep maar het kan ook zijn dat ze zich aanpassen en goed functioneren in een groep. Een doof fretje kun je meestal goed (aan een tuigje) mee naar buiten nemen, ze schrikken niet van alle harde geluiden en lopen meestal al snuffelend gezellig met je mee.

'''''De diagnose:'''''

De dierenarts kan alleen de uitwendige gehoorgang inspecteren met een oorkijker. Het is niet mogelijk om verder dan het trommelvlies te kijken. Indien er langdurig een ernstige oormijtinfectie aanwezig is er een redelijke kans dat het diertje ook een chronische middenoorontsteking heeft. Dit kan in enkele gevallen tot gehoor beschadiging leiden. De aangeboren erfelijke doofheid komt echter veel meer voor en is te vermoeden door het uiterlijk van de fret.

In een vreemde omgeving zoals een dierenartsen praktijk zal een fret niet gemakkelijk op doofheid te testen zijn. Het diertje is zo bezig met nieuwe indrukken en geuren dat hij waarschijnlijk zelfs niet eens op harde geluiden reageert. Daarom kan een fretje het beste thuis getest worden. Let op, een fret kan ook reageren op trillingen en luchtverplaatsing zoals dat gebeurt bij op de vloer stampen of in de handen klappen. Neem een bel, een klikker, een toeter of iets dergelijks en houd het achter je rug. Op het moment dat het fretje bij je vandaan loopt laat je het geluid horen en bekijk je of het diertje op een of andere manier een reactie geeft. Wissel hoge met lage geluiden af. Het kan zijn dat het fretje wel hoge tonen maar geen lage tonen hoort.
Op internet staat een leuk filmpje over de reactie van een horende en een dove fret op het aanzetten van een stofzuiger. Zie:

{{#ev:youtube|uNpHtJW4GCA}}

De ''BAER-test'' (Brainstem Auditory Evoked Response) is een zekere manier om de functie van het gehoor te testen. Gekeken wordt of er in de hersenen reacties optreden bij het aanbieden van geluidsprikkels aan ieder oor afzonderlijk.
Het fretje wordt licht onder narcose gebracht zodat het diertje het toelaat dat er twee dunne electroden worden geplaatst bij de beide oren en eentje midden op het voorhoofd. Daarna krijgt het diertje een dopje in één oor waaruit de "clicks" komen via de computer. Door middel van de electroden wordt gekeken of de hersenen reageren op deze geluiden. Is dit het geval, dan weet men dat het signaal de weg van lucht, trommelvlies, gehoorbeentjesketen, zenuwsensors in het slakkenhuis en gehoorzenuw in ieder geval met succes heeft doorlopen.

[[Bestand:Bear test.jpg|400px]]

De BAER-test

'''''De behandeling:'''''

Er bestaat geen behandeling voor doofheid. Maar een dove fret kan een goed leven hebben mits er rekening wordt gehouden met de handicap. Benader deze fretten liefst van voren zodat ze handelingen als oppakken en aanraken aan zien komen. Om deze fretten te leren bij je te komen kun je visuele signalen gebruiken zoals het schijnen met een zaklamp. Ook kun je de trillingen van de vloer gebruiken als je erop stampt.
Op internet staan prachtige verhalen (voornamelijk in het Engels) over hoe eigenaren omgaan met een doof fretje……

===Insulinomen===

Door: Hanneke Roest, frettendierenarts.

'''De Frettenkliniek''' te Giessen

Dit is een ziekte die regelmatig voorkomt bij fretten boven de leeftijd van 3 jaar. Insulinomen zijn kleine tumortjes in de alvleesklier. In de alvleesklier wordt insuline gemaakt. Insuline is een hormoon dat nodig is om het suiker (glucose) in het bloed beschikbaar te maken voor de lichaamscellen.

Bij tumortjes van de alvleesklier (insulinomen) wordt een te grote hoeveelheid insuline geproduceerd waardoor het suikergehalte in het bloed te laag wordt. De hersenen zijn voor hun functioneren afhankelijk van het suikergehalte in het bloed en krijgen problemen met hun energievoorziening als het bloedsuiker te laag wordt. Het lichaam zal via correctiemechanismen het bloedsuikergehalte kunstmatig op niveau proberen te houden. Hierdoor kan na het optreden van de eerste verschijnselen, het soms dagen of weken duren voordat u als eigenaar opnieuw iets aan uw fretje opmerkt. De aandoening wordt vaak niet op tijd onderkend. De symptomen worden door de eigenaar nogal eens als passend bij de leeftijd beschouwd.

'''''Oorzaak'''''

De belangrijkste oorzaak voor het ontstaan van insulinomen is naar de huidige inzichten een langdurige overstimulatie van de alvleeskliercellen door een overmaat aan suikers en koolhydraten in de voeding. Kattenvoer, vooral de goedkopere soorten maar ook de meeste frettenvoeders bevatten vaak teveel koolhydraten. Rozijntjes zitten vol (natuurlijke) suikers.

'''''Symptomen'''''

De eerste verschijnselen die in periodieke aanvallen voorkomen zijn:
* Staren in de ruimte gedurende een paar seconden. Het fretje is zich even niet bewust van de omgeving.
* Zwakte van de achterhand waardoor het achterlichaam kan omvallen.
* Verminderde activiteit met veel slapen is een veel gehoorde klacht.
* Gewichtsverlies komt regelmatig voor.
* Moeilijk wakker worden na het slapen.
* Speekselen en met de pootjes aan de bek krabben kan voorkomen ten gevolge van de misselijkheid die ontstaat door het te lage bloedsuiker gehalte.

De periodes tussen de aanvallen kunnen dagen of weken duren. Echter naarmate de ziekte langer bestaat krijgen we te maken met:
* Zeer sloom zijn, wat zich uit in het wel erg veel slapen.
* Ernstige vermagering.
* Toevallen, coma en sterfte.
Plotselinge sterfte zonder veel voorafgaande symptomen is mogelijk.

'''''Diagnose'''''

Als het bloedsuiker(glucose) na 4 uur vasten onder de 4 mmol/l komt in combinatie met de hierboven beschreven ziekteverschijnselen dan is een fret sterk verdacht van de aanwezigheid van insulinomen. Door uitsluiting van andere oorzaken van een laag bloedsuikergehalte kan de dierenarts de diagnose vervolgens met vrij grote zekerheid stellen. De tumortjes zijn te klein om op een echo zichtbaar te maken of om door de dierenarts te voelen in de buik.

'''''Behandeling'''''

''Chirurgie:''

De beste behandeling bestaat uit het chirurgisch verwijderen van de kleine tumortjes in de alvleesklier (voor een goed resultaat is ervaring van de dierenarts met deze operatietechniek een vereiste). Toch is het helaas zo dat een operatie het probleem niet voor altijd oplost. De operatie vermindert de progressie van de ziekte wel degelijk, maar op andere plaatsen in de alvleesklier ontstaan in de loop van de tijd weer opnieuw kleine tumortjes. In het gunstigste geval is uw fretje 2-3 jaar klachtenvrij zonder dat er medicijnen gegeven hoeven te worden. Maar een deel van de fretten hebben al eerder weer problemen waarna een medicinale therapie gestart wordt. De dosering van de medicamenten is dan gelukkig wel lager dan zonder chirurgie.

''Medicinale behandeling:''

Corticosteroïden als prednison en dexamethason hebben het vermogen om het bloedsuikergehalte te verhogen. Proglycem (diazoxide) is een insuline-remmer en kan ook ingezet worden. Deze medicijnen doen echter niets aan de groei van de tumoren. Nadeel van deze medicamenten is dat ze slecht zijn voor het slijmvlies van het maagdarmkanaal. De overlevingsduur met alleen medicijnen is significant lager dan met chirurgie en later aanvullend medicatie.

'''''Voeding:'''''

* Frequente maaltijden zijn belangrijk.
* Het is noodzakelijk om eiwitrijk voer van goede kwaliteit te voeren.
o Prooidiervoeding bevat de juiste concentraties voedingsnutrienten. Niet elke oudere fret is echter meer geschikt voor deze voeding.

o KVV (Kompleet Vers Vleesvoeding) als Carnibest of Haaks Barf zijn goede bronnen van dierlijk eiwit. Niet elke fret oudere fret is echter meer geschikt voor deze voeding met rauw vlees.

o Totally Ferret, Orijen en/of Eukanuba of Hill's kitten brokjes zijn de betere brokvoeders.
* Daarnaast kunt u het fretje 1x daags extra smakelijk eiwit voorzetten in de vorm van Hill's A/D blikvoeding of Royal Canin Convalescence Support Instant Diet (het Waltham papje). Geef het niet koud maar smakelijk lauwwarm!
* Geef géén suiker bevattende voedingsmiddelen zoals koekjes, rozijntjes, Nutrilon Soya ed. Deze stimuleren de afgifte van insuline.

Het is bij deze patiënten belangrijker '''dat''' ze eten dan '''wat''' ze eten. Dus wees voorzichtig met het overschakelen naar een nieuwe voeding.

'''''Wat te doen als een fret plots zeer zwak wordt of een toeval krijgt:'''''

Indien een oudere fret een toeval krijgt is dat vaak ten gevolge van een "hypo". Dat betekent dat door het te lage bloedsuikergehalte een probleem ontstaat voor de hersenen. Het dier valt om en gaat “stuipen”. Voordat de dierenarts gebeld wordt is het beter eerst iets te ondernemen; druivensuiker (in poedervorm) kan met een theelepeltje in de bek worden gegeven en wordt al door het mondslijmvlies opgenomen zodat het fretje eventueel niet hoeft te slikken. Een half theelepeltje is meestal ruim voldoende en binnen een 1/2 uur en soms al na 5 minuten voelt het diertje zich een stuk beter.

Bij lichte aanvallen is Nutri-plus gel, Calo-ped of Ferretvite nog beter. Deze bevatten ook vetten waardoor het bloedsuikergehalte beter op peil blijft. Als de fret weer in staat is om te eten kan het beste smaakvol eten aangeboden worden om een tweede dip te voorkomen.

===Hartaandoeningen bij de fret===

Door: Hanneke Roest, frettendierenarts.

'''De Frettenkliniek''' te Giessen

'''Is mijn fret een hartpatiënt?'''

Deze vraag zul je jezelf in de toekomst misschien een keer gaan stellen want een deel van de fretten krijgt (net zoals de mens, hond en de kat) helaas op oudere leeftijd te maken met een minder goed functionerend hart. Hartaandoeningen en hartfalen komen regelmatig voor vanaf 4 jaar leeftijd.

'''''Welke hartaandoeningen kan een fret krijgen.'''''

De hartaandoeningen van de oudere fret zijn grofweg te verdelen in:

* 1. '''DCM = Dilatoire Cardiomyopathie.'''

Cardiomyopathie is Latijns voor hartspierziekte. Bij deze hartaandoening is de hartspier niet meer in staat om voldoende effectief te kunnen samentrekken. Het hart is als het ware uit gelubberd. De elasticiteit is eruit. Daardoor wordt het bloed niet goed genoeg rond gepompt met als gevolg dat er bloed (vocht) in de longen, rond de longen of in de buikholte kan achterblijven.

* 2. '''HCM = Hypertrofische Cardiomyopathie.'''

Hierbij is de hartspier naar binnen toe verdikt. Uiteindelijk is hierbij onvoldoende ruimte in het hart om het bloed effectief rond te pompen.

[[Bestand:Hartaandoeningen.jpg|300px]]

* 3. '''Andere hartafwijkingen waarbij ritme stoornissen ontstaan.'''

Een aritmie wordt veroorzaakt door bijvoorbeeld een afwijkende hartfrequentie, een afwijkende impulsformatie, een verstoorde impuls geleiding (bv een hartblok) of een combinatie van deze oorzaken.

* 4. '''Lekkage van de hartkleppen.'''

De hartkleppen kunnen bijvoorbeeld ontstoken zijn geraakt vanuit een ontsteking elders in het lichaam. Hierdoor sluiten ze minder goed en kunnen daardoor wat gaan lekken. Hoewel dit bij oudere fretten wel vaker voorkomt leidt dit meestal niet tot grote problemen.

'''''Wat zijn de klachten bij deze fretten.'''''

Fretten die problemen krijgen met hun hart kunnen de volgende symptomen gaan vertonen:

* Een ''verminderde activiteit'' kan een eerste symptoom zijn. Het fretje slaapt meer en is minder speels.

* Sommige fretten eten slecht en ''verliezen gewicht''.

* Een te snelle of zware ''ademhaling''. Dit is het begin van de vochtstapeling in de longen.

* '' Hoesten en/of benauwdheid'' kan ontstaan doordat zich nog meer vocht ophoopt in of rond de longen.

* Een ''dikke buik'' met daarbij een toename in gewicht kan ontstaan indien er zich vocht ophoopt in de buikholte. De buik kan hierbij soms enorm in omvang toenemen.

* ''Aanvallen van zwakte'' waarbij het diertje zwabberend loopt en af en toe door de pootjes zakt.

* '' Plotse sterfte'' is mogelijk zonder dat het dier veel symptomen liet zien. Hierbij is het dier in acuut hartfalen gekomen.

* Een acuut optredende '' verlamming'' van de achterpoten of enkele achterpoot kan ontstaan door een trombo-embolie. Bij hartpatiënten bestaat namelijk het risico op klontering van het bloed. Kleine stolsels kunnen vervolgens vastlopen in de nieren of de vertakkingen van de grote lichaamsslagader naar achteren.

Oudere fretten kunnen ''na een operatie'' plots klachten krijgen van hun hart, meestal openbaart zich dit binnen een week na de operatie. Tot de operatie kon het zieke hart het vaak nog net “rond krijgen”. Na de operatie gaat het dan mis door de extra belasting van het hart en vaatstelsel tijdens de operatie.
In de zomer, met warm weer, hebben hartpatiënten het vaak moeilijker en zijn de klachten meestal duidelijker.

'''''Hoe weet ik dat mijn fret een hartaandoening heeft.'''''

De diagnose is niet altijd gemakkelijk te stellen door de dierenarts. Het verschil met bijvoorbeeld een ernstige longontsteking of longtumor kan erg lastig zijn. Fretten hebben lang niet altijd een ''hartruis''. Vaak is wel een verhoogde hartslag aanwezig. De ''hartslag'' is verhoogd omdat het hart toch nog zo veel mogelijk bloed wil rondpompen. Om de benodigde hoeveelheid rond te pompen is het nodig dat het hart harder gaat werken en dus vaker moet pompen.
Er zal meestal een ''röntgenfoto'' van het fretje worden gemaakt . Op een röntgenfoto is het hartje bij DCM duidelijk vergroot, bij HCM heeft het hart een normale grootte. Een röntgenfoto is ook belangrijk voor het opsporen van vocht in of rond de longen of in de buikholte.

Indien er vocht rond de longen aanwezig is kan een ''punctie'' van de borstholte en onderzoek van het punctaatvocht ook een belangrijke aanwijzing zijn voor een hartprobleem. Dit kan doorslaggevend zijn om een ernstige longontsteking uit te sluiten.

Een ''hartfilmpje (ECG)'' geeft ook nadere informatie, met name bij de ritme stoornissen is dit heel belangrijk. Gelukkig laten de meest fretten het maken van een ECG goed toe.

[[Bestand:ECG.jpg|300px]]

ECG bij de fret

''Echografie'' kan belangrijk zijn indien er twijfel is over het soort hartaandoening en de daarvoor te gebruiken medicatie. Het goed interpreteren van het kleine hartje van de fret is erg moeilijk. Ik heb daarom een sterke voorkeur voor de cardiologe Nicole van Israël in België [http://www.acapulco-vet.be].

'' Bloedonderzoek'' in verband met de nierfunctie en elektrolyten huishouding wordt meestal pas in een later stadium gedaan om de effecten van de medicatie op het dier te meten.

'''''Hoe kan een fret met een hartaandoening behandeld worden?''''''

De schade aan het hart is onomkeerbaar en medicatie is dan ook levenslang. De medicatie zal echter zeker in het begin maar ook later nog bijgesteld moeten worden naar de behoeften van het dier. Ik noem dat de “fine-tuning”. Daarom is het erg belangrijk dat hartpatiënten regelmatig op controle komen om de medicatie steeds weer aan te passen aan huidige situatie. De juiste behandeling van een hartprobleem bestaat uiteindelijk altijd uit een combinatie van meerdere medicijnen.

'''''Heeft het wel zin om een hartpatiënt te behandelen?'''''

Absoluut! Er zijn heel wat fretten in Nederland die op hartmedicatie staan en een goed leven hebben. Fretten reageren namelijk over het algemeen erg goed op de behandeling met de juiste medicijnen.
Als de aandoening op tijd wordt onderkend kunnen fretten (met medicatie) nog gedurende enkele jaren een goed leven leiden Wordt een hartfalen in een laat stadium ontdekt dan kan het leven slechts voor een paar weken of hooguit een paar maanden (op een prettige manier) worden verlengd.

Ernstig benauwde fretten kunnen na medicatie weer helemaal herstellen en zelfs fretten waarbij de achterpoten niet meer functioneren hebben hier gelukkig meestal maar tijdelijk last van en lopen binnen 2 weken weer.

Natuurlijk komt er een moment dat aanpassing van de medicatie niet meer helpt en dan is het onze verantwoordelijkheid om hier op de juiste manier op te reageren. Eigenlijk is het net als bij mensen. Hartpatiënten kunnen gelukkig met de huidige medicijnen een prima leven leiden…….. maar natuurlijk heeft niemand het eeuwige leven.

===Huidaandoeningen===

'''Hotspots'''

Hotspots zijn kleine natte huidontstekingen die ronde vurige plekken op de huid geven, veelal achter op de rug. Over het algemeen zie je deze hotspots bij fretten met een bijnier probleem of een chronische maagaandoening.
Sommigen schrijven het echter toe aan een allergische huidaandoening door o.a. voedselallergie.

Het probleem ontstaat vaak in zeer korte tijd. Doordat de plek jeukt zal de fret eraan gaan krabben en bijten en ontstaat er door wondvocht in de meeste gevallen een korstje op de huid en in de vacht.
Je fret kan zich er ook ziek bij voelen en zich een paar dagen rustiger of juist wat nerveus door gedragen. Doordat zelftrauma een grote rol speelt in de ontwikkeling van hotspots worden zij ook wel pyotraumatische dermatritis genoemd.

Aan deze aandoening is niet veel te doen. Wanneer het tijdig ontdekt wordt kun je proberen te voorkomen dat het dier eraan gaat krabben of bijten. Ook kan de vacht een beetje worden weg geknipt zodat korstvorming gedeeltelijk wordt voorkomen.
Soms kan gebruik van een ontstekingsremmende crème verlichting geven.
Een hotspot verdwijnt uiteindelijk vanzelf weer, meestal na ongeveer een week. Toch komt de hotspot in de meeste gevallen ook weer terug op dezelfde plek.

[[Bestand:Hotspotplekje.jpg|300px]]

hotspot

'''Longworm'''

Onlangs is in Nederland tijdens een sectie bij een fret longworm (Aelurostrongylus Abstrusus) gevonden. Het is een haarvormige worm van ongeveer 7 tot 10 mm die voornamelijk bij de kat is aangetoond. Longwormen bij fretten zouden veel vaker kunnen voorkomen dan tot nu toe gedacht werd.

Afbeelding

Fretten kunnen zich besmetten door het eten van met longworm larven besmette slakken of door het eten van (wilde) muizen, vogels of kikkers die deze slakken hebben gegeten.
De door de fret opgegeten larven doorboren de darmwand en gaan via de bloedbaan naar de longen. Daar worden ze volwassen en beginnen na 4 weken met het produceren van eitjes. Deze eitjes komen uit in de longblaasjes waarna de larven worden opgehoest en doorgeslikt en via de ontlasting weer in de buitenwereld komen. De larfjes kunnen worden opgenomen door kikkers, slakken, kleine knaagdieren en vogels, waar ze zich verder ontwikkelen tot besmettelijke larfjes die weer door een volgende fret of kat kunnen worden opgenomen. Zes weken na een infectie kunnen bij katten de eerste larfjes dan weer in de ontlasting gevonden worden.

Verschijnselen
Waarschijnlijk verloopt een infectie met longworm meestal subklinisch. Dat wil zeggen dat de fret er geen verschijnselen van heeft. Sommige fretten kunnen wel klachten krijgen. Deze klachten passen vaak bij keelontsteking en bronchitis verschijnselen, zoals hoesten en kokhalzen. Bij lichamelijk onderzoek is de keel vaak gevoelig. Er kan veel slijm worden opgehoest.

Diagnose
Bij fretten die hoesten kunnen longfoto’s worden gemaakt maar daar veel fretten afwijkingen in de longen vertonen is dit niet bewijzend. Met onderzoek van de ontlasting is de diagnose wel met zekerheid te stellen.
Verse ontlasting wordt ingezet in een zogenaamde Baermann test. Hierbij wordt gekeken of er larfjes in de ontlasting zitten. Vals negatieven uitslagen kunnen voorkomen doordat de fret al klachten heeft voordat de volwassen wormen eitjes hebben gelegd of omdat de larven niet elke dag via de ontlasting worden uitgescheiden. Daarom is het verstandig om een aantal keren deze test te laten uitvoeren. Ook is het mogelijk om larven aan te tonen in sputum monsters die onder narcose uit de keel of luchtpijp worden verkregen.

Afbeelding

Behandeling
Longworminfecties bij de kat en fret zijn heel goed te behandelen met een ontwormmiddel. Een pipet Advocate® voor de kleine kat, kan in de nek van de fret gedruppeld worden en is voldoende. De in de longen aanwezige wormen worden hierdoor gedood. Het duurt een paar weken voor het hoesten is verdwenen. Fretten die buiten komen en (naakt)slakken eten kunnen het beste preventief 2x per jaar worden behandeld met dit middel

--------------------------------------------------------------------------------

Gesloten onderwerp

'''Huidtumoren'''

Huidtumoren komen bij fretjes van middelbare leeftijd regelmatig voor, maar soms ook op jongere leeftijd. Gelukkig zijn ze over het algemeen goedaardig. Sommige tumoren kunnen ulcereren waardoor een zwarte korst op het tumoroppervlak ontstaat. Omdat ze meestal weinig verheven zijn, lijken de plekjes soms meer op exceemplekken. Jeuk is soms aanwezig. Huidtumoren kunnen het beste chirurgisch verwijderd worden en vervolgens histologisch worden onderzocht.

Ze lijken soms te verdwijnen maar als je goed kijkt en voelt blijft er altijd een verdikking van de huid voelbaar. Weken later kan het plekje weer gaan ulcereren en een korstje vormen. Soms hebben fretjes hier jeuk aan maar lang niet altijd. Het zijn kleine mastcel tumoren. Bij honden zijn deze tumoren vaak kwaadaardig. Bij fretten meestal niet. De behandeling voor jonge, gezonde fretten is het chirurgisch verwijderen van het tumortje. Bij oudere of zieke dieren kan soms beter afgewacht worden.

===Lymfoom===

Door: Hanneke Roest, frettendierenarts.

'''De Frettenkliniek''' te Giessen

Na de endocriene tumoren is lymfoom een van de meest voorkomende tumoren bij de fret. Bij jonge fretten onder de leeftijd van 1-2 jaar heeft de ziekte vaak een snel verloop. De meest voorkomende vorm bij deze jonge dieren is “mediastinaal lymfoom” in de borstholte, waar¬bij de zwezerik snel groeit en door zijn grote volume de longen wegdrukt. Bij oudere dieren komt meestal de “multicentrische” vorm van lymfoom voor, met aantasting van uitwendige en inwendige lymfeklieren en inwendige organen. Bij oudere dieren verloopt de ziekte meer chronisch.

'''''Symptomen'''''

Bij jonge dieren met “mediastinaal lymfoom” ontstaat vaak een plotselinge benauwdheid, eventueel voorafgegaan door slecht eten, gewichtsverlies en luste-loosheid. Hoesten en het opbraken van voedsel kunnen eveneens optreden. Bij de “multicentrische” vorm van oudere dieren hangen de klachten af van de organen die betrokken zijn bij deze ziekte. Aspecifieke, vage symptomen als slecht eten, vermageren en lusteloosheid zijn vaak aanwezig. Andere mogelijke symptomen zijn chronische diarree, braken, milde benauwdheid, geelzucht, zwakte in de achterhand.

'''''Diagnose'''''

Bij jonge dieren is röntgenologisch voorin de borstholte een massa zichtbaar die zich behoorlijk naar achteren kan uitbreiden. Een weefselonderzoek van een biopt met een dunne naald uit de borstholte is bewijzend.
Bij oudere dieren kunnen vergrote uit- en inwendige lymfeklieren voelbaar zijn.
Röntgenfoto’s en een echo van de buik kunnen nadere informatie geven. Uiteindelijk geeft weefselonderzoek pas de juiste diagnose. Dunne naald aspiratiebiopten van deze vergrote lymfeklieren zijn door de patholoog niet op een goede manier te beoordelen en kunnen makkelijk verkeerd geïnterpreteerd worden. Beter is het om de lymfeklier in zijn geheel te verwijderen en op te sturen voor onderzoek.

[[Bestand:Opgezette klieren fret.jpg|300px]]

Vergrote kaak lymfeklieren

'''''Behandeling'''''

De behandeling kan bestaan uit het verstrekken van corticosteroïden of chemotherapie. Met corticosteroïden (Prednison) wordt een vaak tijdelijk goed resultaat bereikt. Chemotherapie vereist een intensieve begeleiding en is ook niet genezend. Fretten met lymfoom zijn gevoeliger voor allerlei infecties, antibiotica kan daarom ook nuttig zijn en een tijdelijk herstel geven.

'''''Prognose'''''

Bij jonge dieren is de ziekte vaak snel fataal. Oudere dieren kunnen langdurig ziek zijn met goede periodes afgewisseld door periodes waarin de fret zich ziek voelt. Uiteindelijk is de prognose slecht.

===Maagdarmaandoeningen===

Door: Hanneke Roest, frettendierenarts.

'''De Frettenkliniek''' te Giessen

De meeste fretteneigenaren hebben wel een fret meegemaakt met afwijkende ontlasting, al dan niet langdurig. Ook plotselinge sterfte bij jong volwassen fretten heeft vaak te maken met een maagdarmprobleem. Het is een van de meest behandelde aandoeningen in de “Frettenkliniek”.
De allerbelangrijkste maagdarmaandoening van de fret is de ''Helicobacter gastritis'' (= maagontsteking). Van daaruit kunnen diverse andere problemen van de spijsverteringsorganen veroorzaakt worden. Het ontstaan van haarballen, secundaire darminfecties, coccidiose bij volwassen dieren, alvleesklier-, lever- en galwegontstekingen zijn vaak te herleiden tot het primaire probleem in de ontstoken maag.

Medicijnen als prednison en alle pijnstillers geven bij langer gebruik bijna altijd problemen doordat zij het maagdarm slijmvlies beschadigen. Zij kunnen daarom beter slechts voorzichtig en in lage dosering worden gegeven. Een combinatie van deze twee medicijnen tegelijkertijd kan beter slechts in uiterste noodzaak bij de fret worden ingezet.

'''''Symptomen'''''

Lang niet alle fretten hebben dezelfde symptomen bij een bepaalde aandoening. Ook kunnen diverse symptomen ook passen bij andere aandoeningen dan die van het maagdarmkanaal. Dat maakt het soms erg lastig voor de dierenarts om de klachten van de fret goed te interpreteren.
Sommige fretten hebben een verminderde of wisselende eetlust. Vaak is de activiteit van het diertje verminderd en is het minder speels. Soms ook is het fretje echter weer erg onrustig en hyperactief. Er zijn fretten die bijterig worden naar hun eigenaar of naar andere fretten. “Plat liggen” komt regelmatig voor, de fret zakt even door de poten tijdens het lopen en heeft een wat starende blik in zijn ogen. Hij heeft even buikpijn. Even later loopt hij weer door alsof er niets aan de hand is. Fretten braken niet gemakkelijk dus als ze braken dan is er meestal iets aan de hand.

[[Bestand:Buikpijn Sanne.jpg|300px]]

Buikpijn

[[Bestand:Misselijk-maagpijn Pudding.jpg|300px]]

Misselijk/buikpijn. Let op de combinatie van platliggen en geknepen oogjes.

{{#ev:youtube|o7an7TczM0w}}

Dit fretje heeft duidelijk last van buikpijn.

Fretten met maagdarmproblemen hebben vaak afwijkende ontlasting. Deze kan breiig van consistentie zijn, te dun als koeienvlaai of zelfs waterdun. De ontlasting kan veel “zaadjes” bevatten ten gevolge van onvoldoende opname van voedingsstoffen. Soms is er slijm met eventueel rood bloed aanwezig. Vaak wordt er al dan niet tijdelijk een groene kleur gezien. Deze ontstaat als de ontlasting te snel door het darmkanaal gaat en is een teken dat de darmen “geïrriteerd” zijn. Als de ontlasting zwart, plakkerig en er als teer uitziet, betekend dat meestal een bloeding in het voorste deel van het maagdarmkanaal. Fretten die prooidier eten kunnen ook zwarte ontlasting hebben maar die is meestal meer gevormd en niet plakkerig. Als er onvoldoende gal bij de ontlasting komt kan deze een creme kleurige pasteuze vorm aannemen.

In de loop van de tijd valt het diertje langzaam maar zeker af en wordt de vacht dunner en dof. Vaak zijn er tekenen van misselijkheid. Vooral na het eten. Smakken, met de pootjes aan de bek krabben, speekselen en tandenknarsen zijn duidelijke misselijkheids tekenen. Ook aan lappen, tapijt of andere stoffen materiaal bijten kan een teken van misselijkheid zijn. Sommige fretten hebben een dikke wat opgeblazen buik meestal gecombineerd met stinkende ontlasting.

{{#ev:youtube|mJrhcLn1WYQ}}

'''''Diagnose'''''

Voor het stellen van een juiste diagnose is het verhaal van de eigenaar (de ''anamnese'') over de huisvesting, de voeding en de klachten die het diertje laat zien erg belangrijk. Sommige klachten die het diertje vertoond worden niet als afwijkend beoordeeld door de eigenaar terwijl dat wel het geval is.

Bij het ''klinisch onderzoek'' is het palperen (doorvoelen) van de buik van veel betekenis. Daarmee kunnen pijnlijke plekken in de buik opgespoord worden. Bij veel van deze fretten is de grote buiklymfeklier vergroot en pijnlijk. Soms is voor in de buik de maaglymfeklier te voelen als een harde en pijnlijke dikte. Deze klieren zijn de “opruimorganen” bij problemen in het maagdarmkanaal. Fretten met een ernstige maagontsteking of een maagzweer zijn meestal erg gevoelig voorin de buik waar de maag gelegen is. Ook als de lever ontstoken is kan dit meestal gevoeld worden doordat de lever dan groter, harder en pijnlijk is bij het palperen. Een obstructie in de darm of een tumor is meestal in de buik te voelen als een harde, vaak pijnlijke dikte in het midden en achterste deel van de buik.

Bij veel fretten is de milt vergroot. Bij weefselonderzoek blijkt het meestal om een goedaardige vergroting te gaan. De milt reageert namelijk vooral op ontstekingen in de buik en in het bijzonder op een Helicobacter infectie van de maag. Het verwijderen van een grote milt is dan ook niet heel zinvol tenzij deze milt zo groot is geworden dat hij een mechanische belemmering vormt voor het diertje.

Met ''bloedonderzoek'' kan soms een verhoging van de ontstekingscellen aangetoond worden. Bij ernstige maagdarm klachten kan het protein-loosing syndroom optreden waarbij het eiwit gehalte in het bloed verlaagd is. Ook het aantal rode bloedcellen kan verlaagd zijn ten gevolge van bloedverlies via het maag-darmkanaal of vanwege een onvoldoende aanmaak bij langer bestaande problemen. De leverenzymen kunnen verhoogd zijn bij problemen met de lever. Bij chronische patienten kan het zinvol zijn om het Vitamine B12 gehalte in het bloed te bepalen.

Ontlasting onderzoek is nuttig om coccidiose en Giardia infecties aan te tonen. Deze worden meestal alleen gezien bij jonge fretten en op plaatsen waar veel fretten bij elkaar worden gehouden. Een bacteriologisch onderzoek van de ontlasting kan een enkele keer ook nuttig zijn.

Op de ''röntgenfoto'' kunnen vreemde voorwerpen in de maag (haarballen, stukjes rubber, oordopjes!) zichtbaar gemaakt worden. Ook kan het vermoeden op een obstructie in de darm meestal bevestigd worden. Lever, nieren en blaas maar ook hart en longen kunnen goed in beeld gebracht worden. Met een ''echo'' is de inhoud van de maag wat minder goed zichtbaar te maken maar een obstructie in de darm weer wat beter dan met de rontgenfoto.

Voor een definitieve diagnose van een langdurige maagdarmprobleem zijn meestal ''maag en/of darmbiopten'' nodig. Dat is uiteraard niet zo heel makkelijk te doen dus wordt er over het algemeen uitgegaan van een waarschijnlijkheidsdiagnose en daarvoor een behandeling ingezet. Indien de problemen blijven bestaan is een “kijkoperatie” vaak zinvol en kunnen maag- en darmbiopten worden genomen. Deze biopten worden vervolgens naar een patholoog opgestuurd die onder de microscoop de stukjes weefsel kan beoordelen en informatie geeft over het aanwezig zijn van bijvoorbeeld ontsteking of tumoren.

'''''Specifieke maagdarm aandoeningen'''''

*'''Helicobacter maagontsteking'''

Met een recent onderzoek onder Nederlandse fretten bleek dat bij 80% van de fretten de Helicobacter Mustelae bacterie in de maag kon worden aangetoond. In eerder Amerikaans onderzoek was dit percentage veel hoger en werd hij aangetoond bij alle onderzochte dieren. De bacterie wordt overgedragen door besmette ontlasting. Waarschijnlijk worden pups al in het nest besmet. De bacterie kan in de maag van de fret een ''chronische maagontsteking'' (vooral bij oudere fretten) maar ook een acute maagontsteking met zelfs [u]maag- en darmzweren[/u] veroorzaken. Niet elke fret heeft veel last van deze infectie. Maar een maagzweer is een van de belangrijkste doodsoorzaken bij jonge fretten. Stress en verkeerde voeding zijn de belangrijkst predisponerende factoren.

Stress is mogelijk ten gevolge van een andere fret. Fretten zijn territoriale dieren en een andere fret kan, zonder dat de eigenaar het zich bewust is, een belangrijke stressfactor zijn. Stress kan ook ontstaan ten gevolge van andere huisvesting, een andere chronische ziekte of onvoldoende “enrichment” of afleiding. Wat betreft de voeding moeten we ons realiseren dat de fret een prooidier eter is. Een strikte vleeseter. Frettenbrokjes bevatten vooral veel plantaardige eiwitten en vezels. Daar is het maagje van de fret eigenlijk niet voor gemaakt.

*'''Vreemd voorwerp in het maagdarmkanaal'''

Jonge fretten onder de leeftijd van 1 jaar kauwen nogal eens op allerlei zacht materiaal zoals zacht rubber, zacht plastic en latex. Stukjes hiervan worden dan doorgeslikt en komen in de maag. Deze kunnen soms maanden in de maag blijven zitten. Bij oudere fretten zijn het vaak haarballen die zich in de maag vormen door het likken aan de vacht. Als de maag minder goed zijn werk doet zoals bij een chronische ontsteking, kunnen de haren te lang in de maag blijven en daar gaan klitten. De symptomen die deze fretten vertonen zijn vaak vaag. Pas als het voorwerp vastloopt in het (veel dunnere) darmkanaal is het fretje acuut ziek met hevige buikpijn en uitdroging. Vaak sterft het fretje binnen 2 dagen als er niet op tijd wordt ingegrepen. De behandeling varieert van laxeren tot direct chirurgisch ingrijpen.

[[Bestand:3. Haarbal uit maag.jpg|300px]]

Haarbal uit de maag

*'''Darmontsteking'''

Een darmontsteking kan veroorzaakt worden door diverse virussen, bacteriën, protozoen, voedsel intolerantie en oorzaken die niet altijd te achterhalen zijn. De ontlasting kan bekeken worden onder de microscoop of worden opgestuurd naar het laboratorium voor een bacteriologisch onderzoek (een kweek).

Recent is aangetoond dat in Nederland het ''Coronavirus'' op grote schaal voorkomt. Dit virus is in Amerika ook bekend en veroorzaakt daar E.C.E. (Epizootic Catarrhal Enteritis) ook wel “Groene-slijm ziekte” genoemd. Het virus is zeer besmettelijk. De besmetting gebeurt via contact met ontlasting van een ziek dier. Het verloop van de ziekte is afhankelijk van de lichaamsconditie van het fretje. Jonge gezonde fretten hebben vaak slechts een aantal dagen diarree. Fretten met al chronische maagdarmproblemen of andere aandoeningen kunnen ernstig ziek worden. Bij sommige fretten kan het virus de darmvlokken van de darmen ernstig beschadigen waardoor uiteindelijk chronische diarree ontstaat. Een enkele keer kan het virus een systemische ziekte veroorzaken met ontstekingen in diverse organen. Deze complicatie vertoont overeenkomsten met de aandoening “FIP” bij katten die geïnfecteerd zijn met het katten Corona virus. Het katten-Corona virus lijkt niet besmettelijk voor de fret. De fret heeft zijn eigen Corona virus variant. Helaas is de ziekte moeilijk met zekerheid vast te stellen bij het levende dier.

''Coccidiose'' en een ''Giardia'' infectie worden veroorzaakt door een parasiet in de darmen. Vooral jonge fretjes kunnen hier behoorlijk ziek van zijn. Oudere fretten hebben meestal geen problemen met coccidiose en kunnen met hun eigen afweer de infectie genezen. Echter fretten die al een afwijkend darmkanaal hebben door bijvoorbeeld een Coronavirus infectie kunnen wel problemen hebben om van deze infectie af te komen en kunnen beter behandeld worden. Met behulp van ontlasting onderzoek is de ziekte eenvoudig aan te tonen.

*'''Eosinofiele maag-darmontsteking'''

Fretten zijn strikte vleeseters toch geven wij in onze voeding vaak veel plantaardige eiwitten zoals granen. Bij sommige fretten reageert het maagdarmkanaal hierop met de productie van bepaalde specifieke (eosinofiele) ontstekingscellen. Deze fretten kunnen chronisch diarree met of zonder slijm en bloed vertonen in combinatie met gewichtsverlies. De diagnose is pas te stellen na een biopt van de maag of de darm. Corticosteroïden kunnen soms tijdelijk helpen maar een correctie van het voer is belangrijker.

*'''Tumoren'''

Tumoren uitgaande van het maagdarmkanaal komen niet vaak voor. Er zijn aanwijzingen dat tumoren in dit gedeelte van het lichaam vooral kunnen ontstaan vanuit chronische ontstekingen zoals bijvoorbeeld bij Helicobacter uitgroei. Lymfoom, een ontaarding va de lymfeklieren komt bij oudere fretten wel regelmatig voor. Hierbij kunnen ook de lever en darmen aangetast zijn.

'''''Behandeling van maagdarmproblemen'''''

Bij een vermoeden op een Helicobacter maagontsteking zal een ''antibiotica kuur'' tegen de Helicobacter bacterie worden ingezet. Deze kuur is dezelfde als die bij mensen wordt gebruikt. Echter fretten met ernstige ontsteking of maagzweer kunnen soms niet goed tegen het antibioticum Clarithromycine. Dit is namelijk erg irriterend voor de maag. Het is dan beter om eerst de maagwondjes wat te laten herstellen met ''maagzuurremmers'' en een ''maagwandbeschermer'' als Sucralfaat voordat dit antibioticum wordt ingezet. Aanvullend kunnen medicijnen tegen de misselijkheid en Vitamine B12 injecties worden gegeven.

Indien er sprake is van een vreemd voorwerp in de maag of bijvoorbeeld een obstructie in de darm, zal er ''geopereerd'' moeten worden. Een enkele keer kan een obstructie met laxeermiddel naar achteren worden gedreven, vooral als bekend is dat
het bijvoorbeeld gaat om een te groot stuk groente of fruit. Maar dit is altijd een risico want hoe langer je wacht met opereren hoe groter het risico dat het diertje sterft.

Bij diarree ten gevolge van bijvoorbeeld een Corona virus infectie kan een darm beschermend middel als Finidiar pasta of Sucralfaat gegeven worden voor een aantal dagen. Indien het fretje ernstig ziek is, is antibiotica en eventueel andere aanvullende medicatie nodig. Coccidiose bij jonge fretjes of zieke dieren kan behandeld worden met een medicijn tegen deze parasieten. Alle fretten dienen tegelijk behandeld te worden, ook de (wel besmette maar) niet zieke dieren.

''Tumoren'' van het maagdarmkanaal kunnen soms chirurgisch verwijderd worden door het stuk aangetaste darm te verwijderen. Dit is een moeilijke operatie maar voor een ervaren frettendierenarts goed te doen. Voor de behandeling van Lymfoom met aantasting van het maagdarmkanaal zie het hoofdstuk: Lymfoom.
Het verwijderen van een vergrote milt bij fretten met diarree is niet nodig. Deze milt is een reactie op de ontsteking in het maagdarmkanaal.

Het is belangrijk om kleine hoeveelheden ''goed verteerbaar voedsel'' te geven, bijvoorbeeld Royal Canin Convalescence Support Instant (het “Waltham papje”) of Hill’s A/D blikvoer. Voor fretten met ernstige problemen is het niet meer verstandig om rauw voedsel te geven.

Fretten met ernstige maagdarmproblemen kunnen het beste worden opgenomen in de ''kliniek'' waar zij via injecties en met infuus behandeld kunnen worden. Deze injecties belasten het maagdarmkanaal veel minder.
''Oudere fretten'' hebben vaak chronische maagdarmproblemen door de langdurige aanwezigheid van de Helicobacter bacterie in de maag. Zij hebben vaak baat bij een dagelijkse hoeveelheid van het Waltham papje in combinatie met 1-2x daags Sucralfaat.

'''''Preventie van maagdarmproblemen'''''

De Helicobacter bacterie is bij de fret waarschijnlijk niet uit te roeien. Wel kan met een kuur antibiotica het aantal bacteriën in de maag weer verminderd worden. Maar een uitgroei kan beter tegen gegaan worden door de fret ''goede voeding'' te geven en ''stress'' zoveel mogelijk te vermijden. Haarballen zijn meestal het gevolg van de verminderde maagmotiliteit ten gevolge van de maagontsteking. Die ontsteking moet dus ook behandeld worden. Daarnaast is het zinvol om tijdens de rui om de dag 1 cm ''haarbalpasta'' voor de kat te verstrekken. Haarbalpasta bevat veel suikers en is daarom erg gewild bij de fretten. Beter zou het zijn om alleen de vaseline te geven. Dit kan door het kopen van zuurvrije vaseline bij de apotheek of de drogist. Dit mag elke dag gegeven worden tijdens de rui. Het is echter minder smakelijk.

===Middenoorontsteking===

De laatste jaren hebben we steeds meer te maken met oorproblemen bij fretten; vaak een middenoorontsteking. De kan zich ontwikkelen tot een chronische aandoening.

Het middenoor is een inwendig gelegen gedeelte van het gehoorsysteem, wat net achter het trommelvlies ligt. Bij de fret op een moeilijk bereikbare plek, in het bot van de kop en schedel en is verdeeld in allerlei kleine ‘kamertjes’, lijkend op een honingraad.

Het is nog niet duidelijk wat precies de oorzaak is van de steeds frequenter voorkomende middenoorontstekingen, maar het vermoeden is dat oormijten een rol spelen. Deze kunnen schade aan de gehoorgang en het trommelvlies aanrichten, waardoor schimmels, bacteriën en virussen naar binnen kunnen dringen. Een goede bestrijding van oormijten lijkt dan ook erg belangrijk. Dit kan onder andere door middel van Stronghold pipetjes, verkrijgbaar bij de dierenarts. Zie [[verzorging#oormijten]]

Doordat het middenoor van de fret op een lastig bereikbare plek gelegen is, is het moeilijk een ontsteking goed te bestrijden. Antibiotica kan er vaak moeizaam komen en door de bouw is het eigenlijk niet mogelijk om te spoelen. Vaak is langdurige behandeling noodzakelijk met antibiotica en oordruppels. Hierdoor wordt een middenoorontsteking regelmatig een chronisch probleem.

Een ''acute middenoorontsteking'' is te herkennen aan:

* Scheef houden van de kop, met het aangetaste oor naar beneden
* Het in rondjes lopen
* Wankelen tijdens bewegen/lopen
* Soms tranende ogen
* Soms niet willen eten
* Soms koorts en algemeen ziek zijn

'''''Ga bij een van deze signalen direct naar een dierenarts met frettenervaring!'''''

Wordt dit niet juist behandeld, kan het een pijnlijke dood van je fretje betekenen.

''Een chronische middenoorontsteking ''geeft vaak minder duidelijke acute verschijnselen:

* Tranende ogen bij eten
* Slecht eten
* Veel kruimelen met brokjes
* Prooi laten staan
* Kuchen, hoesten en keelschrapen
* Soms wankelen met achterhand tijdens lopen
* Niet bij de oren geaaid willen worden
* Lastig in het nekvel te pakken
* Gespannen in nekspieren, vooral bij aanraken
* Afvallen

Een chronische middenoorontsteking is altijd sluimerend aanwezig. Regelmatig steekt het dan weer de kop op. Het is een zeer pijnlijke aandoening voor je dier. Fretten laten pijn erg lastig zien, dus elk klein signaal kan belangrijk zijn.

Een chronische oorontsteking kan desastreus verlopen voor je fretje als het niet onderkent en behandeld wordt. De ervaringen zijn dat fretten die een chronisch oorprobleem hebben erg vatbaar zijn voor nierontstekingen,(chronische) ontstekingen in de keel en aan de luchtwegen en er zijn vaak maag/darm complicaties door de vele antibiotica die de frettenmaagjes vaak slecht verdragen. Bovendien is er een risico dat de ontsteking doorbreekt naar de hersenen, wat onherroepelijk de dood betekent.

===Nierfalen bij de fret===

Door: Hanneke Roest, frettendierenarts.

'''De Frettenkliniek''' te Giessen

De nieren hebben een belangrijke functie in het constant houden van allerlei waarden in het lichaam. Ze regelen de zuurtegraad van het bloed, ze veranderen de bloeddruk naar behoefte van het lichaam en houden de mineralen in balans. Daarnaast zorgen ze ervoor dat afvalstoffen uit het lichaam verwijderd worden. Deze afvalstoffen, afbraakproducten van eiwitten (zoals ureum, BUN) worden door de nieren uit het bloed gefilterd en met de urine afgevoerd.

'''Nierfalen''' is een toestand waarbij de nieren niet meer goed kunnen functioneren; ze doen hun werk niet goed meer. Dit kan ontstaan ten gevolge van verschillende oorzaken: bacteriele, virale (bijvoorbeeld ADV) en protozoaire infecties, nierstenen, aangeboren en/of erfelijke aandoeningen, tumoren, een afwijkende bloeddruk, ziektes elders in het lichaam (zoals chronische ontstekingen), vergiftigingen (onder andere door antivries, druiven en rozijnen) en bepaalde niertoxische medicijnen (bijvoorbeeld Gentamycine). Veel oudere fretten hebben nierinfarcten.

Er kan sprake zijn van acuut nierfalen, chronisch nierfalen en een combinatie van de twee.

Bij '''''chronisch nierfalen''''' werken de nieren al langer slecht. De chronische ontsteking in de nieren heeft geleid tot vorming van littekenweefsel. Het littekenweefsel trekt samen en zorgt ervoor dat de nieren kleiner worden, dit littekenweefsel is blijvend.

Bij dieren met '''''acuut nierfalen''''' is nog geen sprake van littekenweefsel. Deze dieren kunnen acuut heel erg ziek worden, maar in principe kan er dan nog volledig herstel van de nierfunctie optreden.

Wanneer het dier al langer chronische nierproblemen heeft maar plotseling snel verslechtert ten gevolge van een acute infectie, is er sprake van een '''''combinatie.''''' Dit komt redelijk vaak voor.

[[Bestand:Nierfalen 1.jpg|300px]]

Normale nier: Deze bestaat uit ruim 1 miljoen eenheden (nefronen). Een nefron filtert het bloed en concentreert de afvalstoffen uit het lichaam. Deze worden in de urine afgegeven. De nefronen monden uit in een verzamelbuis, welke in het nierbekken uitkomt. De urine gaat via de ureter naar de blaas, alwaar die wordt opgeslagen.

[[Bestand:Nierfalen 2.jpg|300px]]

Chronisch nierfalen: Chronische ontsteking in de nieren leidt op den duur tot vorming van littekenweefsel. Dit littekenweefsel trekt samen en zorgt ervoor dat de nieren steeds kleiner worden. Dit noemen we schrompelnieren en deze schade is niet meer omkeerbaar.

'''''Symptomen'''''

Fretten met chronische nierproblemen vermageren, hebben een slechte eetlust en drinken en plassen vaak veel. Soms zijn ze slomer maar vaak valt aan het gedrag niet veel op. In sommige gevallen is er een vreemde 'maggi' geur te ruiken uit het bekje. Dit komt door de ophoping van gifstoffen in het bloed die eigenlijk door de nieren uitgescheiden zouden moeten worden. Enkele fretten hebben afwijkende ontlasting.
Dieren met acute nierproblemen zijn meestal wel slomer, gaan vaak 'plat' liggen en zijn vaak pijnlijk in de buik.

'''''Diagnose'''''

Indien er vermoed wordt dat een fretje lijdt aan nierfalen, zal er worden geadviseerd om een ''urineonderzoek'' en ''bloedonderzoek'' te laten uitvoeren. Bij het urineonderzoek wordt er bijvoorbeeld gekeken of de nieren nog voldoende concentrerend vermogen hebben en of er te veel eiwitten of bloedcellen in de urine lekken.

Bij het bloedonderzoek worden onder andere de ''nierwaarden'' beoordeeld (ureum, fosfaat). Deze waarden zullen pas verhogen als meer dan de helft van het totale nierweefsel is aangetast. (NB. Bij honden en katten is het ureum gehalte in het bloed minder belangrijk en wordt het kreatinine gehalte bepaald. Bij de fret geeft het kreatinine gehalte in het bloed geen goede indicatie voor het functioneren van de nieren).

Bij acuut nierfalen kunnen deze waarden enorm hoog zijn, maar er kan nog volledig herstel optreden. Bij chronisch nierfalen is de hoogte van de nierwaarden zeker gerelateerd aan de prognose. Soms zijn de nieren aangedaan, door bijvoorbeeld een heftige ontsteking, maar zijn de nierwaarden nog niet verhoogd, dan is er (nog) geen sprake van nierfalen maar van een nieraandoening.
Indien een aanwijsbare oorzaak van acuut nierfalen wordt vermoed of er nog getwijfeld wordt over mogelijke bijkomende problemen, zullen er nog extra onderzoeken worden voorgesteld.

Nierfalen is een gecompliceerde ziekte en de nieren kunnen bij iedere patient in een andere mate aangetast zijn. Daarom dient de behandeling goed afgestemd te worden op het individuele dier.

'''''Behandeling'''''

Bij een nieraandoening waarbij nog geen sprake is van nierfalen zal meestal worden volstaan met medicatie en controle afspraken.

Bij acuut nierfalen is een opname in de kliniek en een behandeling met infuus en medicatie over het algemeen de beste optie. Hierbij wordt in de gaten gehouden dat het dier ruim voldoende infuus krijgt maar dit wel voldoende uitplast. Een intensieve monitoring is erg belangrijk. Ace-remmers die in een later stadium wel gegeven worden, mogen nu nog NIET worden gegeven.

Bij chronisch nierfalen bestaat de behandeling vooral uit medicatie en voeding. Ace-remmers (b.v. enalapril, benazepril) bevorderen de doorbloeding van de nieren en verminderen de progressie van chronisch nierfalen. Fosfaatbinders (b.v. sucralfaat, lantharenol, chitosan en calciumcarbonaat) zijn vaak nodig om het fosfaatgehalte in het bloed te verminderen. Bacterien kunnen de oorzaak zijn een ontsteking in de nieren maar daarnaast zijn nierpatienten extra gevoelig voor bacteriele infecties van de urine wegen. Antibiotica kan daardoor soms worden voorgeschreven. Ten gevolge van het chronisch nierfalen kan er ook een te laag kalium gehalte in het bloed ontstaan. Dit veroorzaakt een slechte eetlust en sloomheid. Dit Kalium kan via medicatie (kaliumgluconaat) worden aangevuld. Daar een hoog ureum gehalte in het bloed de slijmvliezen in het maagdarmkanaal kan aantasten, is het soms nodig om hiervoor ondersteunde medicatie te geven.

Een ''nierdieet'' is bij honden en katten erg belangrijk bij de behandeling van nierfalen. Hill's K/D dieet voor de kat zou voor de fret een goede optie zijn. Dit dieet bevat veel lagere gehalten aan eiwit, zout en fosfaat vergeleken met een normaal frettenvoer. Hierdoor worden de nieren minder belast en komen er minder afvalproducten in het bloed. Probleem is echter dat veel fretten met nierproblemen een slechte eetlust hebben en het nieuwe minder smakelijke dieet niet willen eten. Het is belangrijker '''dat''' uw fret eet dan '''wat''' hij eet!

'''''Prognose'''''

De prognose van een fret met nierfalen verschilt sterk. Acuut nierfalen kan volledig herstellen en heeft in dat geval geen continue controles nodig. Chronische schade aan de nieren is onomkeerbaar en een deel van de medicatie zal dan ook levenslang noodzakelijk blijven. Medicijnen zijn erg belangrijk in de behandeling van chronisch nierfalen. Niet alleen leven de behandelde fretten significant langer maar daarnaast voelt het dier zich veel prettiger.

De medicatie zal echter zeker in het begin, maar ook later nog bijgesteld moeten worden naar de behoeften van uw fret. Daarvoor zijn regelmatige controles op de kliniek met bloedafname en urineonderzoek noodzakelijk.

===Pijnstilling bij de fret===

Door: Hanneke Roest, frettendierenarts.

'''De Frettenkliniek''' te Giessen

Van diverse ziekte aandoeningen van de fret weten we vanuit de humane geneeskunde dat het pijnlijk is. Een verwonding, een gebroken bot, een maagzweer, een acute middenoorontsteking, een acute nierontsteking. Het zijn aandoeningen waarbij we er van uit kunnen gaan dat het pijn doet, niet alleen bij de mens maar ook bij het dier. Naast de behandeling van de aandoening is het dan wenselijk om tevens pijnstilling te geven. Pijnstillers hebben daarnaast het voordeel dat ze ontstekingsremmend werken.

Wetenschappers zijn het erover eens dat dieren pijn precies zo ervaren als wij mensen, alleen tonen zij het anders. De fret, die nog dicht bij zijn voorouder de bunzing staat, zal niet makkelijk laten zien dat hij pijn heeft. Dat geeft zwakte aan en dat betekent in de natuur dat je er heel snel bent geweest. Dat een fretje pijn slecht laat zien wil niet zeggen dat hij het anders ervaart. Hij toont het alleen anders dan wij mensen. Aangezien een fretje niet kan praten, hebben wij als eigenaar en als dierenarts slechts de mogelijkheid het diertje nauwkeurig gade te slaan en te onderzoeken om zo aanwijzingen te krijgen of het diertje pijn heeft.

[[Bestand:Zieke fret.jpg|300px]]

'''''Pijnsignalen bij een fret'''''

Een fretje zal niet gaan huilen of verbaal uiting geven aan pijn¦tenzij je bijvoorbeeld op de staart gaat staan. Bij acute plotse pijn zal het dier dit aangeven door een dikke staart op te zetten, een schreeuw te geven en eventueel de anaalklieren te laten gaan. Chronische pijn is veel moeilijker te onderkennen. Onderstaande gedragingen kunnen tekenen zijn van een niet welbevinden of van pijn.

* Minder levendig.
* Weinig meer uit de slaapplaats komen.
* Knijpen met de oogjes.
* Verminderde eetlust.
* Plat gaan liggen; tijdens het spelen of rondlopen gaat het fretje plat op de buik liggen.
* Plots gaan bijten naar de eigenaar of andere fretten.
* Omkijken naar de buik of de flank.
* Lopen met een hoge opgebolde rug.
* Knarsetanden.
* Knagen aan stof (slaapzakje) of vloerbedekking.
* Kreupel lopen.
* Hissen en sissen. Dit kan ook voorkomen als het diertje zich niet veilig voelt. Bijvoorbeeld doordat het in een te grote groep is gehuisvest of met een fret waarmee het niet goed samen gaat.
* Een opgezette staart.
* Anaalklieren laten gaan.
* Veel trillen.

'''''Behandeling van pijn bij de fret.'''''

De belangrijkste behandeling van pijn is het oplossen van het probleem dat de pijn veroorzaakt! Bij een gebroken bot is dat het spalken of chirurgisch behandelen van de breuk. Bij een maagzweer is dat een medicinale behandeling van de maagzweer en het vermijden van stresssituaties welke eventueel de maagzweer hebben veroorzaakt.

Niet altijd is het mogelijk de oorzaak te bestrijden en soms heeft een behandeling even tijd nodig om aan te slaan. Dan zou pijnstilling wenselijk zijn.

De voor de hond en kat veel gebruikte pijnstillers (NSAID's) als Metacam® (meloxicam) en Rimadyl® (carprofen) geven helaas veel problemen bij de fret. NSAID's (Non-Steroidal Anti-Inflammatory Drugs) zijn medicijnen die de vorming van prostaglandines in het lichaam remmen. Prostaglandines stimuleren het pijngevoel, verhogen de lichaamstemperatuur (koorts) en zorgen ervoor dat bloedvaten open gaan staan (roodheid bij een ontsteking).

'''''De bijwerkingen van NSAID pijnmedicatie.'''''

Prostaglandines zijn betrokken bij de opbouw van het maagslijmvlies. Doordat de vorming van prostaglandines door de NSAID's wordt geremd, wordt het maagslijmvlies erg dun en kan het gemakkelijk geirriteerd raken door het maagzuur. De belangrijkste bijwerkingen van deze pijnstillers zijn dan ook slijmvliesbeschadigingen in de maag welke uiteindelijk kunnen leiden tot ernstige zweren in de maag. Hierdoor wordt het diertje misselijk, heeft een slechte eetlust en krijgt dunne of zelfs zwarte ontlasting. Zwarte teerachtige ontlasting geeft aan dat er bloed vanuit de maag in de ontlasting is gekomen, dit is het geval bij een maagbloeding. Een maagbloeding is gevaarlijk en kan tot de dood van het fretje leiden. Fretten die veel prooidieren eten hebben altijd een wat donkere tot zwarte ontlasting, maar die is meestal vast van vorm en vermengd met de restanten van het prooidier.

'''''Waarom hebben fretten zo snel last van deze bijwerkingen?'''''

1. Fretten missen, net als katten, het enzym UDP- glucuronyltransferase om geneesmiddelen uit te scheiden in de gal. Dat wil zeggen; ze kunnen nauwelijks 'glucuronideren'. Slechts 1/10 van de capaciteit van de hond. Hierdoor is de eliminatie-halfwaarde tijd van diverse geneesmiddelen, waaronder bovenstaande pijnstillers, sterk verlengd in vergelijking met de hond en ontstaan gemakkelijk bijwerkingen doordat het middel te lang en in een te hoge dosis in het lichaam aanwezig blijft.

2. Veel fretten hebben daarnaast vaak al in enige of meerdere mate last van maagproblemen doordat bij vrijwel alle fretten de ''Helicobacter Mustelae'' bacterie in de maag aanwezig is. Deze geeft bij uitgroei acute- of chronische ontstekingen in de maag. Het geven van bovenstaande pijnstillers kan dan heel gemakkelijk nog meer schade aan het maagslijmvlies berokkenen.

3. Oudere fretten (boven de leeftijd van 5 jaar) hebben regelmatig galweg-, lever- of nierproblemen waardoor de uitscheiding van deze medicijnen nog minder goed verloopt en het medicijn ook hierdoor in een te hoge concentratie in het bloed aanwezig blijft en door de relatieve overdosering extra schade kan aanrichten in de maag.

De combinatie van Prednison en pijnmedicatie als bovenstaande is een snelweg richting een maagzweer en is dan ook gecontra-indiceerd, niet alleen bij de fret maar ook bij de hond en kat. Deze combinatie nooit aan een fretje geven.

'''''Alternatieven voor NSAID's'''''

Dit alles maakt het niet gemakkelijk om voor bovenstaande pijnstillers te kiezen bij pijn bij een fretje. Een alternatief voor de NSAID pijnmedicatie is morfine injecties, maar deze mogen slechts door de dierenarts worden toegediend en werken kortdurend (8 uur). Bij opname in de Frettenkliniek is dat een goed alternatief. Het oraal (via de bek) ingeven van morfine preparaten is bij de paar fretten waar ik het bij heb geprobeerd niet goed bevallen. Als je deze medicatie oraal toedient geeft het ook maag-darmproblemen. De fretten werden er al heel snel erg misselijk van.

'''''Conclusie'''''

De beste pijnmedicatie bij de fret bestaat uit het oplossen van het probleem dat de pijn veroorzaakt. Als dat niet mogelijk is kunnen indien het echt noodzakelijk is, in lage dosis (de dosering als bij de kat) en om de dag of om de 2 dagen, NSAID's als Metacam® en Rimadyl® gegeven worden... mits het diertje geen maag, lever of nierproblemen heeft. Liefst zo kort mogelijk.

Aan oudere fretten (boven de leeftijd van 5 jaar) kunnen in verband met de mogelijke verminderde lever- en nierfunctie, deze medicijnen het beste om de 3-4 dagen gegeven worden. Indien klachten optreden als diarree, zwarte ontlasting of misselijkheid (smakken, braken, platliggen, knagen aan stof, knarsetanden) is het belangrijk om onmiddellijk te stoppen.

Ook is het belangrijk om op voorhand, dus al bij de start van deze medicatie, tevens maag-beschermende medicatie als Sucralfaat en maagzuurremmers te geven.

Mijn ervaring is dat deze pijnmedicatie met NSAID's, ondanks al deze beschermende maatregelen, toch vaak problemen geeft; ik gebruik het daarom persoonlijk vrij weinig en alleen kortdurend. Ik neem de dieren liever op in de Frettenkliniek en gebruik de morfine injecties tot ik de ziekte die de oorzaak van de pijn is, heb kunnen aanpakken, dan wel chirurgisch of met andere medicatie.

===Vergrote milt===

'''De grote milt bij de fret, niet te snel chirurgie!'''

Door:Hanneke Roest, frettendierenarts.

'''De Frettenkliniek''' te Giessen

De laatste weken bereiken mij berichten over fretten die geopereerd worden aan een vergroting van de milt. Dit verontrust mij omdat het in het merendeel van de gevallen niet nodig is om deze vergrote milt chirurgisch te verwijderen. Met andere woorden er worden fretten onnodig geopereerd.

De milt is een orgaan dat links voorin de buik aanwezig is. Hij ligt als een platte zachte dikte tegen de linker buikwand aan. Als hij vergroot is, is hij vaak zelfs door de eigenaar te voelen als een langgerekte platte schijf van soms wel 15 cm lengte en 5 cm. breedte.

De milt fungeert als opslagplaats voor alle bloedcellen en verwijderd oude bloedcellen uit de bloedbaan. Ze reguleert tevens het aantal circulerende bloedcellen in de bloedbaan. Daarnaast speelt ze een rol in de aanmaak van afweerstoffen.
Bij embryo’s is de milt tevens een orgaan waar bloedcellen aangemaakt worden maar deze functie verdwijnt meestal als het beenmerg gaat functioneren. Echter bij een sterke prikkeling tot aanmaak van bloedcellen kan deze functie weer in de milt ontstaan bij volwassen dieren. We noemen dat “extramedullaire hemopoëse”.

Een grote milt, soms wel 20x groter dan zijn normale grootte, komt regelmatig voor bij fretten vanaf middelbare leeftijd. Wordt deze chirurgisch verwijderd en wordt het weefsel opgestuurd naar de patholoog dan zal in vrijwel de meeste gevallen “extramedullaire hemopoëse” de diagnose zijn. Dit geeft alleen aan dat de milt wordt geprikkeld, meestal door een ontsteking in de buik, zoals bijvoorbeeld van het maag-darmkanaal, de galwegen of de lever. De milt is dus niet de '''oorzaak''' van een ziekte maar het '''gevolg''' van een ziekte. Het verwijderen van de milt heeft daarom meestal geen enkele zin. Wel heeft het zin om bij een zieke fret met een grote milt verder te gaan zoeken naar de oorzaak van de ziekte via bijvoorbeeld, de anamnese, buikpalpatie, bloedonderzoek, röntgenfoto of echografie.

Een heel enkele keer is het wel verstandig om de milt chirurgisch te verwijderen. Bijvoorbeeld als een milt zo groot is geworden dat deze een oncomfortabel gevoel kan geven aan het dier. Ook een onregelmatig gevormde milt met bijvoorbeeld een grote (meestal goedaardige) hyperplastische bult erop kan beter verwijderd worden. Een dergelijke uitstulping van de milt heeft namelijk een fragiele wand en kan makkelijk scheuren waardoor de milt kan gaan bloeden.

Is een fretje niet ziek maar heeft het diertje wel een vergroting van de milt dan kan dat het beste genoteerd worden in de patiënt gegevens bij de dierenarts, maar hoeft er meestal (nog) geen behandeling ingesteld te worden.
Een dergelijke vergroting van de milt is een typisch fretten probleem. Bij honden en katten daarentegen is een miltvergroting (zeker in de mate zoals dat bij de fret gebeurt) heel vaak wel een teken van kanker van de milt. Dit is dan ook de reden dat veel dierenartsen de neiging hebben om de milt chirurgisch te gaan verwijderen.

Soms knapt een fretje wel op na een (onnodige) operatie van de milt. De redenen hiervoor kunnen zijn:

* Meestal wordt antibiotica gegeven tijdens en na de operatie. Dit kan een gunstig effect hebben op met name de veel voorkomende maag- darmontstekingen.
* Een fretje wordt na een operatie vaak extra goed verzorgd en tijd is ook een belangrijke factor in een genezingsproces.
* Zowel in de humane- als in de dier-geneeskunde knapt een patient soms op ''ondanks'' wat de (dieren)arts doet.

[[Bestand:Operatie Hanneke.jpg|400px]]

Een grote uitstulpende bult op de milt, meestal goedaardig. Daar deze uitstulping echter een kwetsbare wand heeft kan de milt beter verwijderd worden om een fatale miltbloeding te voorkomen.

===Corona Virus===

Het Corona virus is een regelmatig opduikend virus, wat zelfs een soort epidemische vorm kan aannemen.
Corona virussen zijn veel voorkomend, bij veel verschillende dieren en mensen. Elke diersoort heeft zijn eigen specifieke Corona virus. Een kat kan geen mens besmetten en een varken geen fret, om een voorbeeld te noemen.
Bij mensen geven Corona virussen luchtweg problemen. Een bekend voorbeeld is de ernstige aandoening SARS.

Bij fretten geeft het Corona virus (CoV) maagdarm klachten of een systemische ziekte die veel op FIP bij katten lijkt.

Recentelijk is aangetoond dat het bij fretten om twee verschillende CoV gaat, waarbij het enteritis (maagdarm) virus meerdere types heeft.

Het FRCoV virus, die maagdarm ontstekingen kan veroorzaken is het meest voorkomend. Er zijn vele gradaties in symptomen en een enkele keer toont de fret helemaal geen verschijnselen. Na besmetting kan je fret even een mindere dag hebben met een keertje diarree of wat misselijkheid en verder niets. Door menig eigenaar wordt het niet eens opgemerkt. Je fret kan er ook ernstig ziek van worden, met heftige, stinkende diarree. Vaak groen van kleur en met veel slijm. In ernstige gevallen zelfs alleen bloederig slijm. Ander symptomen die bij een besmetting kunnen voorkomen zijn lusteloosheid, misselijkheid, braken, anorexie (niet willen eten). Over het algemeen hebben ze geen koorts.
Meestal zijn deze verschijnselen na enkele uren of dagen weer verdwenen. Je fret is dan nog wel enkele maanden besmettelijk!

Sommige fretten ontwikkelen na besmetting een chronische maagdarm aandoening, ECE of "groene slijm ziekte". Deze dieren blijven last houden van bovengenoemde verschijnselen. Hoe ernstiger en langer de duur van de aanwezige symptomen, hoe meer schade er aan het lichaam wordt aangericht. Op den duur is de darm zo ernstig aangetast, dat voedingsstoffen niet of nauwelijks meer opgenomen kunnen worden. Ook andere aan de spijsvertering gerelateerde organen kunnen gaan ontsteken, zoals galblaas, lever en alvleesklier. Deze dieren zijn daarbij ook gevoeliger voor allerlei andere besmettingen, doordat hun weerstand laag is. Bovendien worden ze vaak langdurig met medicijnen behandeld om ontstekingen te onderdrukken, wat ze nog extra vatbaar maakt.

Het FSCV veroorzaakt een systemische aandoening welke erg lijkt op FIP bij de kat. Lange tijd werd er gedacht dat deze systemische aandoening werd veroorzaakt door een mutatie van het FRCoV. Het blijkt sinds kort dat het om een apart virustype te gaan.
Over het algemeen verliezen deze dieren erg veel gewicht, hebben chronische diarree,braken, zijn lusteloos en tonen ziek, hebben een slechte vacht en kunnen meerdere ontstekingsverschijnselen hebben. Vaak zijn is er sprake van een longontsteking, vergrote lymfeklieren, vergrote milt en worden er bij palpatie verdikkingen in de buik waargenomen. Soms zijn er diverse neurologische verschijnselen, zoals verlammingen aan de achterpoten en epileptische aanvallen.

Helaas is deze vorm altijd dodelijk.
Voor dit type zijn nog geen betrouwbare testen beschikbaar. De enige manier om te bewijzen dat een fret met dit type virus besmet is geweest, is na het overlijden weefsel te laten onderzoeken.

Fretten kunnen op alle leeftijden besmet worden met het CoV. Hele jonge pups, oudere en zieke fretten zijn er het gevoeligst voor. Het is al regelmatig voorgekomen dat in een nest alle pups sterven, terwijl moeder na een dagje alweer vrolijk rondhuppelt. Ernstige besmettingen kunnen echter op alle leeftijden een dodelijke afloop hebben. Multi-fret huishoudens, fokkerijen en opvangen zijn met name broedplaatsen voor het virus.
Incubatietijd is van 18-24 uur tot 3-4 dagen en het is zeer besmettelijk. Het lijkt er op dat een fret na besmetting nog zo'n 9 maanden besmettelijk kan blijven, ondanks dat het dier zelf niet ziek (meer) is of enige symptomen (meer)heeft.

Tegenwoordig zijn er al goede mogelijkheden om ontlasting te laten testen voor de aanwezigheid van het FRCoV. Dit moet echter wel opgestuurd worden naar het buitenland. Vooralsnog zijn de testen in Nederland nog niet goed betrouwbaar.

Zoals gezegd is het Corona virus zeer besmettelijk. Het kan overgebracht worden door direct contact tussen de dieren, via lichaamsvloeistoffen, lucht, haren, schoenen en kleding.

Het is erg belangrijk om strenge hygiëne voorschriften na te leven indien er met (vermoedelijk)besmette dieren omgegaan wordt. Het beste is om besmette dieren apart te huisvesten. Bij het hanteren wordt geadviseerd om handschoenen, speciale kleding of een overall en rubber laarzen of schoenhoesjes te gebruiken. Voor elk dier kleding/schoeisel desinfecteren of vervangen indien er van wegwerpmateriaal gebruik gemaakt wordt. Dagelijkse reiniging van speelruimtes, kooien en speelmateriaal met een chloorhoudend product(bleekwater) wordt aanbevolen.
Het is duidelijk dat dit erg arbeidsintensief is en bij een grote hoeveelheid fretten een haast onmogelijke taak is. Het is dan ook zeer belangrijk om geïnfecteerde fretten, of vanuit een besmet gebied niet te mengen met gezonde dieren, om een uitbraak van dit virus zo veel mogelijk onder controle te kunnen houden.

Momenteel lijkt het in Nederland rustig te zijn, maar in Groot Brittannië is er sinds een klein jaar een enorme uitbraak aan de gang. Helaas zijn er dieren geëxporteerd die dragers van het virus waren en zodoende zijn er al andere Europese landen die momenteel met heftige uitbraken te kampen hebben, waaronder Denemarken en Spanje.

Communicatie tussen frettenhouders en dierenartsen onderling is belangrijk. Wees open en eerlijk over je besmettingen, om een (inter)nationale epidemie te voorkomen. Momenteel worden in Groot Brittannië en Denemarken alle besmettingen in kaart gebracht, met naam en toenaam. Dit om mogelijke verdere verspreiding te voorkomen. Het is inmiddels bekend dat her-besmettingen kunnen plaatsvinden. Na hoeveel tijd is nog niet helemaal duidelijk.

===Een te laag bloedsuiker… wat wil dat zeggen?===

Door: Hanneke Roest, frettendierenarts

'''De Frettenkliniek''' te Giessen

Regelmatig krijg ik bloeduitslagen onder ogen waarbij een te laag bloedsuiker bij een fretje is geconstateerd. Vaak wordt het diertje dan direct verdacht van het hebben van insulinomen, dat is echter lang niet altijd het geval.

'''''Wat zijn insulinomen'''''

Dit zijn hele kleine tumortjes in de alvleesklier die teveel insuline produceren waardoor het bloedsuiker daalt. De tumortjes zaaien slechts zelden uit en blijven vaak erg klein (speldenknop) maar door de productie van de grote hoeveelheid insuline zijn ze gevaarlijk voor het fretje. Insuline doet namelijk het bloedsuiker dalen. Bij een te laag bloedsuiker zal het fretje geleidelijk (in een aantal maanden) slomer worden, meer gaan slapen en afvallen. Er zijn kortdurende periodes van zwakte in de achterhand waardoor het fretje omvalt. Soms staart het diertje enige tijd in de ruimte alsof het even “van de wereld” is. Door de toename van maagzuur kan het diertje misselijkheids tekenen gaan vertonen. Uiteindelijk zal het fretje na enige tijd overlijden. Het is een langzame progressieve aandoening.

'''''Wat zijn andere redenen voor een te laag bloedsuiker?'''''

1. Een belangrijke reden van een laag bloedsuiker is de manier van meten. Niet elke dierenarts kan gemakkelijk (zonder narcose) een redelijke hoeveelheid bloed afnemen bij een fretje. Vaak wordt dan een humaan bloedsuikermetertje gebruikt, waar slechts een druppel bloed voor nodig is. Deze apparaatjes meten in capillair volbloed en geven daardoor een lagere bloedsuiker waarde aan dan de waarde die wordt gemeten in veneus plasma zoals dat in de grotere analyse apparatuur in de dierenkliniek of de laboratoria wordt gemeten. Deze waarde dient dan ook altijd omgerekend te worden! Niet iedere dierenarts is hiermee bekend.
In het afgenomen bloed moet het bloedsuiker direkt gemeten worden anders wordt het bloedsuiker opgenomen door de rode en witte bloedcellen en daardoor lager dan in werkelijkheid.

2. Een andere belangrijke oorzaak van een laag bloedsuiker bij fretten is een verminderde opname bij chronische maag-darmpatienten. Het bloedsuiker is dan meestal matig verlaagd maar als het bloedsuiker wordt gemeten met een humaan apparaatje kan de waarde erg laag lijken.

3. Ook patienten met een leverprobleem kunnen een laag bloedsuiker hebben. Na een maaltijd wordt bloedsuiker geabsorbeerd in de dunne darm en wordt daarna grotendeels als glycogeen opgeslagen in de lever en de spieren. Indien nodig komt bloedsuiker vrij uit dit weefsel (via glycogenolyse) om een goede bloedspiegel te houden.

4. Indien er sprake is van een sepsis (bloedvergiftiging) is het bloedsuiker vaak behoorlijk verlaagd door een toename van het gebruik in de weefsels en een verminderde aanmaak.

5. Levertumoren, tumoren van de (gladde) spieren of tumoren van de bloedvaatjes verbruiken veel bloedsuiker waardoor ook lage waarden gemeten kunnen worden.

'''''Wat zijn normale en wat zijn afwijkende bloedsuiker waarden:'''''

Normaliter is het bloedsuiker (gemeten in bloedplasma) bij een gezonde fret tussen de 5,2 mmol/L en 7,5 mmol/L. Een bloedsuiker tussen de 4 mmol/L en de 5,2 mmol/L is afwijkend er verdiend nader onderzoek. Dit kan veroorzaakt worden door diverse bovenstaande aandoeningen. Een bloedsuiker onder de 4 mmol/L gemeten bij een oudere fret, in combinatie met symptomen die overeenkomen met de ziekte insulinomen, waarbij andere oorzaken zijn uitgesloten en gemeten op de juiste wijze… is een waarde die sterk kan wijzen op de aanwezigheid van insulinomen.

'''Let op: Indien het bloed is gemeten via een druppel bloed met een humaan bloedsuikermetertje dan kan de waarde erg misleidend zijn indien deze niet wordt omgerekend. Een gemeten waarde van 2,7 mmol/L is namelijk sterk afwijkend maar omgerekend is deze 4 mmol/L en die waarde is niet dramatisch laag.'''

'''''Wat te doen bij een laag bloedsuiker:'''''

Indien een laag bloedsuiker wordt gemeten is altijd een volledig lichamelijk onderzoek op zijn plaats en vervolgens een volledig bloedonderzoek. Hiermee kunnen de diverse mogelijke oorzaken van het lage bloedsuiker worden onderzocht.
Bij een laag bloedsuiker ten gevolge van maagdarmaandoeningen is het van belang om die oorzaak eerst aan te pakken.

[[image:image.jpeg]]

Indien het lage bloedsuiker wordt veroorzaakt door insulinomen hangt de behandeling af van de waarde van het bloedsuiker, de mate waarin het fretje symptomen laat zien van het lage bloedsuiker en de leeftijd van het fretje. Indien het bloedsuiker nog boven de 4 mmol/L blijft en het fretje geen klachten heeft van een te laag bloedsuiker wordt eerst geprobeerd dit met aangepaste voeding op te vangen. Het bloedsuiker wordt dan elke 1-3 maanden gecontroleerd. Fretten onder de leeftijd van 7 jaar met een bloedsuiker lager dan 4 mmol/L, met klachten passend bij een te laag bloedsuiker maar verder gezond, zijn het meest gebaat bij een operatie waarbij de insulinomen worden verwijderd. Zie voor nadere informatie de website van de frettenkliniek. Indien geen operatie mogelijk is kan het beste gestart worden met een lage dosis Proglycem® (diazoxide). Door regelmatig elke 1-2 maanden het bloedsuiker te bepalen wordt deze dosis langzaam verhoogd en in het laatste stadium uitgebreid met een lage dosis prednison. De fretten “slijten” erg door deze medicatie en het regelmatig te lage bloedsuiker, ze worden steeds slomer en magerder en zullen uiteindelijk overlijden.

'''''Nieuw onderzoek'''''

In de Frettenkliniek starten we binnenkort met een onderzoek naar het gebruik van de frucosamine bepaling in het bloed bij fretten. Fructosamine is een verzamelnaam voor een aantal eiwitten waaraan bloedsuiker wordt gebonden. De hoeveelheid fructosamine in het bloed is een maat voor de gemiddelde bloedsuikerwaarde gedurende twee tot drie weken voorafgaand aan de meting. Hiermee kunnen we mogelijk het gebruik van medicatie bij de ziekte insulinomen beter reguleren.
De waarde van fructosamine is afhankelijk van de hoeveelheid eiwitten in het bloed, fretten hebben regelmatig een verlaagde hoeveelheid eiwitten in het bloed waardoor de interpretatie van het gemeten fructosamine zorgvuldig bestudeerd zal moeten worden.

Voeding

2016-03-17T22:56:16Z

Mayke: /* Brokken */

==Algemeen==

Een fret is een obligate carnivoor. Dat wil zeggen dat zijn lichaam gemaakt is om bijna uitsluitend dierlijke materialen en hele prooidieren te verteren. De enige koolhydraten dat het kan verwerken zijn de al voor verteerde planten en fruit resten in het maag/darm kanaal van het prooidier. Plantaardige vezels kan je fret helemaal niet verteren. Daarbij heeft een fret een hoog metabolisme; een zeer snelle verbranding. Door dit alles stellen ze zeer hoge eisen aan hun voeding om gezond te blijven. Vaak komen voeding gerelateerde problemen en aandoeningen pas veel later tevoorschijn, soms na jaren.

Door onderzoek blijkt steeds meer dat natuurlijke voeding het beste lijkt te zijn voor je fret. Dat is dus op vers vlees basis, zonder toegevoegde koolhydraten, zoals granen (ook rijst), mais, biet etc...

==Vlees en Prooi==

Vanuit het oogpunt van je fret zijn hele prooidieren het beste. Deze bevatten alle benodigde voedingstoffen. Niet alle prooi is geschikt voor je fret. Ga er van uit dat je dier hetzelfde nodig heeft, wat zijn wilde broer, de bunzing zal eten. Een bunzing zal bijvoorbeeld geen koe vangen, dus rundvlees is dus niet zo geschikt. Alleen vlees is ook niet goed, dat is te eenzijdig. Je fret heeft organen (met inhoud) en botten nodig om een volledige voeding te krijgen. Vlees en prooi moet ook rauw aangeboden worden. Gekookt, gebakken oid geeft verlies van voedingsstoffen. Denk weer aan de bunzing, die loopt echt niet met een gasstel en een pan op de rug. Hele prooi eten heeft ook als voordeel dat het je fret bezighoudt, zijn kauwspieren goed ontwikkelt en het gebit gezond houdt. Bovendien vinden de meeste fretten het gewoon heerlijk.

Soms moeten fretjes vlees leren eten. Begin dat met kleine beetjes en kleine exemplaren. Probeer eens of het een stukje kipfilet lust, of koop een klein formaat KVV worstje en biedt een theelepeltje daarvan aan. Als je fretje het lekker vindt kun je de hoeveelheid uitbreiden. Als het zijn neus er voor optrekt, kun je het mengen met het voer dat hij tot dan toe gegeten heeft.
Als je prooi wilt geven, begin dan eerst eens met een babymuisje. Als zelfs dat niet gegeten wordt, dan kun je het muisje nog in tweeën knippen. Zo komen de geuren meer naar buiten en dat zou je fret wel eens overheerlijk kunnen vinden. Als je fret het baby muisje goed accepteert, kun je overstappen naar een maatje groter, de fuzzy muis. Als muizen eten goed gaat kun je ook eens een baby rat proberen, of een babykonijn. Pas als het eten van kleine prooi goed gaat stap je over naar volwassen prooi of grotere dieren zoals gevogelte.

Sommige fretten hebben een duidelijke voorkeur voor een bepaald prooidier of vleessmaak. Over het algemeen is een compleet opgegeten prooidier volledige voeding voor je fretje. Volwassen prooidieren hebben meer voedingswaarde dan babyprooi. Met name het calcium gehalte ligt te laag als er uitsluitend baby prooi gegeven wordt.

[[Bestand:Prooi Goliath.JPG|300px]]

====Vers vlees (KVV)====

Wil je geen hele prooi geven, dan is er een alternatief op de markt in de vorm van Kant en klaar Verse Vleesvoeding (KVV) Dit zijn over het algemeen diepvries worsten met gemalen volledige voeding. Deze is in verschillende smaken en soorten te krijgen. Neem wel speciaal voor de fret bedoelde varianten. In kat en hond varianten kunnen stoffen zitten die niet goed voor je fret zijn en de aanwezige gemalen botjes zijn vaak groter, wat mogelijk vast kan komen te zitten in het gebit of de keel van de fret! Een nadeel van KVV is dat ze het niet hoeven te kauwen en dus niet gebit reinigend werkt. Voor fretjes die er gevoelig voor zijn kan dat tandvleesontstekingen geven. Ook is KVV vaak wat vetter dan hele prooi. Je fret kan er dan te dik door worden.

[[Bestand:KVV Kovu.JPG|300px]]

Bij KVV of prooidelen, zoals konijn en gevogelte, is het zaak om goed af te wisselen, zodat er geen tekorten ontstaan. Het geven van uitsluitend KVV wordt momenteel nog afgeraden. Het is nog niet duidelijk of je fretje dan wel genoeg voedingsstoffen binnenkrijgt. Sommige fretjes zijn erg handig met het ‘ontwijken van de botjes’. Een calcium tekort ligt dan zeker op de loer. Maar ook als je diertje alles netjes opeet, is aanvulling met brokjes of volwassen prooidieren aan te raden.

Een aantal merken KVV met een voor fretten geschikte variant zijn: Carnibest, Haaks Barf en Tinlo.

====Welke prooi is geschikt voor mijn fret?====

Als eerste: VOER GEEN LEVENDE DIEREN!! Dat geeft helemaal geen meerwaarde voor je fret, het is zeer dieronvriendelijk en de meeste fretten kunnen een prooi niet fatsoenlijk doden en het loopt dus gevaar verwond te worden door het prooidier. Alle prooidieren zijn uitstekend diepvries te verkrijgen. Alle bevroren producten moeten wel ontdooit aan de fret gegeven worden! Laat KVV in de koelkast ontdooien. Een hele prooi kunt u ook ontdooien door het zo’n 20 minuten in heet water te leggen.

*knaagdieren (muis, rat, hamster), konijn en haas

*gevogelte zoals kwartel, duif, kip, patrijs, fazant, eend

*zoetwatervis. Niet alle fretten lusten dit en alleen ter afwisseling.

Voor KVV geldt de worsten van bovenstaande diersoorten, waarvan kip de vetste en konijn de magerste variant is.

[[Bestand:Prooi Raaf-ZusjeIII.JPG|300px]]

====Snacks====

Er zijn een aantal verantwoorde snacks, waar veel fretten dol op zijn. Deze mogen best gegeven worden, maar tellen niet als maaltijd omdat het te weinig voedingswaarde heeft.

*eendagskuikens

*insecten en wormen. Vooral wasmotlarven en moriowormen zijn erg geliefd. Meelwormen mogen ALLEEN ge(vries)droogd gegeven worden. Dit vanwege de schade die levende exemplaren in de ingewanden kunnen aanrichten. Sommige fretten zijn gek op slakken. Pas op met krekels en sprinkhanen, die hebben haken aan de achterpoten.

*rauwe eidooier. Eiwit is schadelijk!

*reepje kipfilet.

====Waar kan ik prooi en KVV krijgen?====

Er zijn in heel Nederland verschillende bedrijven die prooi en KVV verkopen. Sommige dierenspeciaalzaken hebben het ook in hun assortiment. Bij het hoofdstuk [[Nuttige adressen]] vind je een paar verkooppunten.

'''FABEL 1''': Je fret wordt absoluut niet agressief of bijterig door het geven van vlees en/of prooi!! Wel kunnen ze erg enthousiast en gericht worden op de prooi, gewoon omdat ze het heel erg lekker vinden.

'''FABEL 2: '''Fretten krijgen wormen als ze rauw vlees eten.

Een fret is helemaal niet gevoelig voor het krijgen van wormen. U hoeft uw fretje normaal gesproken ook niet te ontwormen. Doe dat alleen op advies van een goede (frettenervaren) dierenarts. Veel ontwormingsmiddelen kunnen de darmen van het fretje beschadigen!

'''WAARSCHUWING 1:''' Geef een fret nooit rauw varkensvlees. Dit kan mogelijk het Aujeszky virus bevatten. Dit is dodelijk voor je fretje.

'''WAARSCHUWING 2''': Geef nooit gekookte, gebakken of anders verhitte botjes aan je fret. Deze kunnen niet verteerd worden en versplinteren. Dit kan zorgen voor perforatie en ernstige verstopping van de ingewanden, met alle nare gevolgen van dien.

'''WAARSCHUWING 3''' : '''Geef je fret nooit rozijntjes, fruit, groente of kaas als snack '''Dit kunnen ze niet verteren en ze kunnen er zelfs een verstopping van krijgen (met een operatie door de dierenarts tot gevolg). Veel fretten vinden het wel erg lekker.

==Brokken==

Zijn brokken dan slecht? Nee als het verantwoorde frettenbrokken zijn, absoluut niet. Er bestaan ''wel'' slechte brokken voor je fret.

In een brok zit vlees en dierlijke bijproducten. Vaak wordt er ook een deel vis toegevoegd. Om een brokje te kunnen persen zullen er echter ook plantaardige materialen nodig zijn. Veelal granen, mais, biet. Om brokken houdbaar te maken moet het verhit worden, waardoor er voedingstoffen verloren gaan. Deze moeten er dan weer bijgevoegd worden. Dierlijke bijproducten kan van alles zijn. Denk aan bot, veren, haren, nagels, snavels, graten etc. Soms worden er smaak, geur, kleur en conservering middelen toegevoegd.

Een GOEDE frettenbrok heeft als hoofdbestanddeel vlees en dierlijke producten en zo min mogelijk plantaardig materiaal. Het eiwit en vet gehalte moet voldoende hoog zijn( 30-40% dierlijke eiwitten en 20-25% dierlijk vet) en makkelijk verteerbaar, dus van hoogwaardige kwaliteit. Ook de mineralen moeten aan bepaalde hoeveelheden voldoen, zo is taurine erg belangrijk (voor het hart) en de calcium-fosfor verhouding. Over het algemeen zijn de meeste bij dierenwinkels verkrijgbare brokken niet geschikt voor fretten, ook al staat er zo’n mooi plaatje van je lievelingsdier voorop. Duidelijk mag zijn dat brokken voor honden en de meeste kattenbrokken helemaal niet voldoen.

Brokken hebben als voordeel dat het makkelijk is. Het blijft lang goed, neemt geen ruimte in je vriezer of koelkast in, is goedkoper dan vlees. Daarnaast hoef je je niet bezig te houden met voedingswaardes en je hoeft er geen voedingstijden op na te houden. Sterker nog, als je fretje brokken eet, moet het daar onbeperkt beschikking over hebben. Door de snelle verbranding eet een fretje gedurende de dag en nacht van de brokjes. Een andere overweging om brokjes te geven kan zijn dat je geen andere dieren aan je fret wilt geven. Bedenk echter wel dat je met het in huis halen van een fret een echte carnivoor onderdak hebt gegeven.

Er bestaat een vermoeden dat fretjes die op brokvoeding staan wel gevoeliger worden voor bepaalde aandoeningen, zoals Insulinomen (alvleesklier kanker- dit komt omdat er langdurig een verhoogde productie van insuline geweest is door de aanwezige koolhydraten).

Wil je toch graag brokvoeding geven aan je fret, voel je dan niet schuldig. Dat is een persoonlijke overweging. Houd je bij de meest geschikte merken zoals: Totally Ferret, Orijen, Hills Kitten kip of Weaning Feline van Royal Canin.

Zorg dat een fretje dat brokjes eet altijd over voldoende vers water beschikt en ververs het dagelijks!

==Het Waltham papje==

Er wordt veel over het waltham papje gesproken. Dit heet eigenlijk Convalescence support van Royal Canin. Dit zijn zakjes met dieetvoeding in poedervorm, alleen te verkrijgen bij de dierenarts. Dit is zeer hoogwaardige, energierijke voeding die erg makkelijk opneembaar is. Bedoeld voor dieren (honden/katten, maar ook fretten, ratten en reptielen) die erg verzwakt zijn, bijv. door een ernstige ziekte of operatie. Dit is voeding om ze weer op de been te krijgen, zodat ze dan weer over kunnen op normaal eten. Fretten vinden het over het algemeen heel erg lekker. Zo lekker dat er al over ‘waltham junks’ wordt gesproken.

[[Bestand:Waltham voorbeeld wiki.jpg|300px]]

Bij fretjes wordt dit papje ook veel gebruikt om er medicijnen in toe te dienen.

Geschiedenis

2016-03-17T22:52:26Z

Mayke: /* Olieverfschilderij op linnen, Sanne */

De fret ( Mustelidae) hoort tot de orde van de roofdierachtigen, de carnivoren, de fret is dus geen knaagdier. De familie is over de gehele wereld verspreid en bestaat uit ongeveer 70 soorten.

De fret valt onder de kleine marterachtigen, andere familieleden van de fret zijn de bunzing, de wezel, de hermelijn, de das, de otter, de nerts, en de steen- en boommarter. Voorheen werden ook stinkdieren tot de familie gerekend, maar die worden door veel wetenschappers in een eigen familie geplaatst, de Mephitidae.

Al in 1000 voor Christus wordt er een mogelijke melding gemaakt van fretten in het boek Leviticus. Ook de Atheense blijspeldichter Aristophanes (445-388v.C.) spreekt over fretachtigen. Het is alleen niet duidelijk of het over fretten gaat of andere marterachtigen.
Wat wel duidelijk is, is dat de oude Grieken fretten wel kenden, maar ze zelf niet hielden. Ze beschreven hem als een Noord-Afrikaans tam huisdier.
Deze beschrijvingen zijn hetzelfde zoals de hedendaagse Berbers hun fretten tegenwoordig houden.

Fretten worden al langere tijd niet meer gerekend tot de wilde dieren, ze zijn al lang gedomesticeerd, mogelijk al twee- tot drieduizend jaar.
De tegenwoordige fretten zijn niet uitgerust om op zichzelf te overleven. Fretten die ontsnappen aan onze aandacht zullen al snel lijden aan uitdroging, honger en blootstelling aan natuurgeweld. Ze zullen niet overleven zonder onze zorg.

Er wordt veronderstelt dat de fret is ontstaan uit een kruising tussen de Europese bunzing (Mustela Putorius) en de Aziatische steppebunzing(Mustela Eversmanii).
Het is niet meer na te gaan hoe de laatste tak gevormd werd, waardoor de afstamming van de bunzing een fret werd. Fretten werden van oorsprong gebruikt voor de jacht op konijnen, muizen en ratten, veel later werd het ook een huisdier.

==Familie van de fret==

====De Europese Nerts====

[[Bestand:266PX-~1.JPG|300px]]

De Europese nerts (Mustela Lutreola) is een roofdier uit de familie der marterachtigen (Mustelidae). Soms wordt hij ook wel tot het aparte geslacht Lutreola gerekend. Het is een ernstig bedreigde diersoort. Hij is zowel op het land als in het water actief.

Een volwassen dier is tussen de 30 en 40 centimeter groot. De staart is meestal iets korter dan 15 centimeter, maar varieert tussen de 12 en de 19 centimeter.
De nerts weegt 550 tot 800 gram. De mannetjes zijn groter dan de vrouwtjes. Nertsen zien er ongeveer uit als een grote wezel. De basiskleur is donkerbruin en de dieren hebben een witte tekening op de bovenlip en kin. De Amerikaanse nerts, die veel op de Europese nerts lijkt, heeft meestal geen witte bovenlip. In tegenstelling tot bunzingen hebben ze geen wit rond de ogen, en is de vacht uniform gekleurd. Tussen de tenen hebben ze kleine zwemvliezen. Ze zwemmen en duiken dan ook goed.

Nertsen zijn carnivoren, en voeden zich vooral met knaagdieren als ratten en woelratten, maar ook met andere kleine zoogdieren, watervogels, amfibieën, vissen, reptielen, rivierkreeften, schelpdieren en waterinsecten.

Nertsen zijn alleen 's nachts actief en leven solitair. Overdag slapen ze in een holle boom of een hol in de oever. De ingang naar deze oever ligt boven water. Het nest is bedekt met veren, haren en andere zachte materialen.
De paartijd valt in februari en maart. Na een draagtijd van 35 tot 42 dagen worden in april en juni vier à vijf jongen geboren. Na tien weken zijn ze gespeend. In het tweede jaar zijn de nertsen geslachtsrijp. De nerts wordt 7 tot 10 jaar oud.

Vroeger kwam hij voor in noordelijk Europa, van Frankrijk en Noordwest-Spanje tot Rusland en Kazachstan. Ook in Nederland en België kwam hij voor. Tegenwoordig is hij in het grootste gedeelte van Europa uitgestorven. In Oost-Europa woont hij nog in Rusland, de Baltische Staten, Wit-Rusland, Oekraïne en Roemenië. Verder leven er twee geïsoleerde populaties, één in Zuidwest-Frankrijk en Noord-Spanje, en één in Bretagne.

[[Bestand:Europese nerts.png]]

De Europese nerts wordt in zijn voortbestaan bedreigd. De IUCN heeft op haar Rode Lijst het dier de status 'Bedreigd' toegewezen. Sinds het midden van de negentiende eeuw is zijn leefgebied met 80% afgenomen. Levensvatbare populaties bevinden zich enkel nog rond de Donaudelta, waar minder dan duizend dieren leven, en in het noordoosten van Europees Rusland. Andere populaties dreigen te verdwijnen of raken steeds meer versnipperd. De huidige Russische populatie wordt geschat op ongeveer twintigduizend dieren. Frankrijk herbergt nog zo'n honderd dieren, de aantallen in Spanje worden geschat op vijfhonderd tot duizend dieren.
De belangrijkste bedreigingen zijn waarschijnlijk habitatvernietiging door de aanleg van waterkrachtcentrales, kanalen en vermindering van waterkwaliteit door vervuiling. Overbejaging heeft waarschijnlijk ook een rol gespeeld in de achteruitgang. De soort wordt tegenwoordig niet meer actief bejaagd, maar nertsen kunnen nog steeds gedood worden door vallen of gif, bedoeld voor bijvoorbeeld Amerikaanse nerts, bunzing en beverrat. In sommige gebieden vormen aanrijdingen een belangrijk risico.

Er is ook een Amerikaanse nerts, De Europese nerts is kieskeuriger dan de Amerikaanse nerts wat betreft leefomgeving. Hierdoor komen we de Amerikaanse nerts vaak wel tegen in gebieden waar de Europese nerts niet meer kan leven. Als verder bewijs mag gelden dat in grote gebieden waar de Amerikaanse nerts in het geheel niet voorkomt, de Europese nerts snel uitsterft. Dit is bijvoorbeeld in het grootste deel van Europees Rusland het geval. Zeker in Oost-Europa speelt naast habitatverlies ook jacht op nertsen een belangrijke rol.

====De Bunzing ====

[[Bestand:266px-Mrs Polecat.jpg|300px]]

De bunzing (Mustela Putorius) is een roofdier dat behoort tot de familie marterachtigen (Mustelidae). Het is een van de zeven inheemse soorten marterachtigen in België en Nederland.
De bunzing is naaste familie van de wezel en de hermelijn. Over het algemeen zijn de drie soorten goed te onderscheiden maar er komen soms kleurvariaties voor die de identificatie bemoeilijken. De bunzing is daarnaast de wilde voorvader van de fret (Mustela Putorius Furo), die als een ondersoort wordt beschouwd. De bunzing komt voor in grote delen van Europa tot in westelijk Azië en uiterst noordoostelijk Afrika. Het is een echte bodembewoner die veel graaft en niet vaak klimt.

De bunzing werpt eenmaal per jaar jongen, dit zijn er ongeveer 5 per keer. Na vier maanden zijn ze zelfstandig en na zes maanden zijn ze volwassen. De bunzing wordt ongeveer vier jaar oud. De bunzing is een zeer actief roofdier dat leeft van prooien als kleine tot middelgrote gewervelde dieren zoals konijnen en vogels. Er worden voedselvoorraden aangelegd. Ook geleedpotige dieren en fruit worden soms gegeten.

Vijanden zijn andere roofdieren zoals slangen en vossen. De mens heeft een negatieve invloed op de bunzing, voornamelijk doordat vele dieren worden doodgereden door het verkeer. De bunzing wordt beschouwd als een algemeen voorkomende marterachtige die niet wordt gezien als bedreigd, in tegenstelling tot verwante soorten zoals de nerts.
De bunzing wordt beschouwd als een nuttig dier vanwege de gewoonte om op knaagdieren te jagen. De bunzing kan daarentegen ziektes dragen als hondsdolheid of de hondenziekte en deze ook overbrengen op mens en dier.

De bunzing kan een totale lichaamslengte van 45 tot 65 centimeter bereiken. De mannetjes worden aanzienlijk groter en zwaarder dan de vrouwtjes. Een mannetje heeft een kop-romplengte van ongeveer 33 tot 45 cm en een staartlengte van 12 tot 18 centimeter. Een mannetje kan een gewicht bereiken van 500 gram tot 1,8 kilo. Het vrouwtje heeft een kop-romplengte van ongeveer 28 tot 38 cm en een staartlengte van 11 tot 15 centimeter. Het vrouwtje kan een gewicht bereiken van 300 tot 900 gram.
De bunzing heeft een dikke vacht, die bruin tot zwart van kleur is. De zichtbare vacht aan de bovenzijde bestaat uit dikkere dekharen die een zwart uiteinde hebben of geheel zwart van kleur zijn. De ondervacht is korter en is veel lichter tot geelbruin van kleur. In de winter echter overgroeit de dan dikkere ondervacht de zwarte dekharen. De bunzing heeft hierdoor in de zomer een donkerbruine kleur en in de winter een lichtbruine kleur. Door deze wintervacht lijkt de bunzing veel dikker. De poten en de staart zijn wel altijd zwart behaard.
De kop van de bunzing is deels wit tot witgeel of grijs behaard. Zowel het voorhoofd, de randen van de oren en de kin hebben een afstekende lichte beharing. Op het midden van de voorzijde van de kop loopt een donkere band tussen de ogen, die het gezicht een duidelijk masker geeft. Bij sommige exemplaren zijn de lichtere delen aan de kop kleiner, en bestaan slechts uit twee lichte vlekken onder de ogen en een witte snuitpunt. De keel en buikzijde zijn niet wit gekleurd, zoals bij enkele gelijkende marterachtigen voorkomt. De neus is altijd donker gekleurd.
De poten zijn relatief kort maar zijn zeer krachtig. De nagels aan het uiteinde van de poten -de klauwen- zijn niet intrekbaar. De nagels spelen een rol bij het graven van holen.

De bunzing is een bodembewoner die zelden klimt, ook zwemmen doet het dier niet graag. De bunzing is minder behendig dan zijn verwanten zoals de hermelijn en de wezel. De bunzing beweegt zich door afwisselend te lopen en te springen en nu en dan stil te staan op de achterpoten. De voortbeweging van de bunzing is opmerkelijk snel en lijkt van de zijkant bezien meer op een zwemmende beweging. Dit komt omdat de bunzing de voor- en achterpoten beide tegelijk gebruikt bij de voortbeweging. Het lichaam wordt dichtbij de grond gehouden en de kop en nek worden vooruit gestoken. De rennende bunzing heeft hierdoor van de bovenzijde af gezien wel iets weg van een slang.

Het dier is nachtactief, overdag wordt gescholen in holen. De bunzing kan zelf holen graven maar gebruikt ook wel bestaande holen van andere dieren zoals vossen en konijnen. Meestal wordt tijdens de avondschemering gejaagd. Van vrouwtjes die hun jongen leren jagen is bekend dat ze zich overdag laten zien. Ook in de winter is de bunzing meer overdag actief dan in de zomer.

De bunzing komt in Scandinavië alleen in het zuiden voor. In warme delen van zuidelijk Europa is de soort eveneens te vinden, zelfs op geïsoleerde eilanden zoals Corsica en Sicilië. De populaties in Marokko werden vroeger beschouwd als groepen ontsnapte fretten maar in 2011 werden fossielen gevonden van de bunzing. Tegenwoordig gaat men er van uit dat de bunzing mogelijk al die tijd inheems is geweest in noordelijk Afrika.
In België wordt de soort beschouwd als algemeen voorkomend, hoewel de populatiedichtheden sterk kunnen verschillen. In de regio rond Antwerpen komt de bunzing veel meer voor dan in de provincie West-Vlaanderen. In de Belgische provincies Waals-Brabant, Henegouwen, Luik, Luxemburg en Namen wordt de bunzing als zeldzaam beschouwd.
In Nederland komt de bunzing verspreid over het land voor en wordt beschouwd als vrij algemeen.
Doordat ze niet kieskeurig zijn wat betreft hun voedsel, komen bunzings voor in vele verschillende landschapstypen. Ze komen vooral voor in bebost laagland nabij water, waaronder rivieroevers en moerassen. In de winter worden bebouwde gebieden opgezocht en is de bunzing te vinden in de buurt van boerderijen.
Het verspreidingsgebied omvat echter ook uitgesproken droge streken zoals steppen en zandduinen, bergstreken worden echter vermeden.

[[Bestand:290px-Mapa Mustela putorius.png]]

De bunzing kent een vorm van vocale communicatie. Er worden verschillende geluiden gemaakt afhankelijk van de gemoedstoestand. De zeer jonge dieren brengen een gepiep voort dat lijkt op het tjirpen van krekels. Volwassen dieren maken zacht grommende, piepende of klok-klok achtige geluiden en als ze boos of opgewonden zijn kunnen harde geluiden worden geproduceerd. Bij een confrontatie met een vijand of een concurrerende soortgenoot worden blazende en gillende geluiden gemaakt.

De bunzing is een felle rover die naast muizen, ratten en kikkers ook een (veel groter) konijn niet uit de weg gaat. Konijnen worden tot in hun hol achtervolgd. Ook vogels worden gegeten zoals weidevogels en de bunzing kan met gemak een veel grotere kip aan. De bunzing maakte vroeger voornamelijk konijnen buit, maar door de ziekte myxomatose zijn konijnen in delen van het areaal vrijwel uitgeroeid. Tegenwoordig eet de bunzing daarom vooral andere knaagdieren en kikkers maar ook vogels, vissen, regenwormen, insecten, hagedissen en aas worden gegeten.
Ondanks het voornamelijk carnivore dieet worden soms ook wel vruchten gegeten. De bunzing heeft een voorkeur voor knaagdieren, alleen als deze schaars zijn wordt overgeschakeld op het eten van andere dieren en fruit. Het spijsverteringsstelsel van sommige andere roofdieren zoals beren is aangepast op een dergelijke omschakeling, maar bij de bunzing ontbreekt een dergelijk vermogen. Het menu van de bunzing is deels afhankelijk van de geografische omstandigheden. In graslanden worden vooral konijnen gegeten, in moerassen worden meer kikkers buitgemaakt.
De bunzing spoort zijn prooi op met behulp van het goed ontwikkelde reukvermogen, en niet zozeer op zicht. Een prooidier wordt meestal in de nek gebeten en vervolgens heen en weer geschud om het te doden. Jonge exemplaren oefenen hierop door elkaar tijdens het spelen zachtjes in de nek te bijten. Bij grotere prooien zoals fazanten wordt de nek geheel afgebeten. Hij legt voedselvoorraden aan. Soms kunnen enkele tientallen dode of verlamde kikkers en padden worden aangetroffen vlakbij het hol van een bunzing. Ook het massaal doden van kippen komt voor als het dier de kans krijgt.

[[Bestand:Schedel v e bunzing.png]]

Schedel van een bunzing

Bij een confrontatie met een roofdier wordt een blazend geluid gemaakt. De bunzing is zeer wendbaar en kan zowel voor- als achteruit lopen om aan vijanden te ontkomen. De huid van de bunzing is voorzien van een elastisch bindweefsel dat niet makkelijk te doorboren is. De huid biedt hierdoor enige bescherming tegen de tanden van roofdieren.
Als het dier in het nauw wordt gebracht richt het de achterzijde op de vijand en spuit het een melkachtig vocht uit de erwtgrote geurklieren aan de staartbasis. Deze straal kan ongeveer 50 centimeter ver reiken. De geur ervan verspreidt zich echter veel verder en staat bekend als verschrikkelijk stinkend. Deze afscheiding wordt ook gebruikt om het territorium te markeren. De wetenschappelijke naam Mustela putorius verwijst hiernaar en betekent vrij vertaald stinkende wezel.

De bunzing kan zich kruisen met de ondersoort fret waarna een hybride ontstaat. Al vroeg in het voorjaar begint voor de bunzing de paartijd, ook wel roltijd genoemd. Deze duurt van maart tot juni. Het mannetje is geslachtsrijp tussen maart en mei, het vrouwtje eind maart, begin april. Gedurende deze tijd zijn de mannetjes agressief tegen elkaar en achtervolgen elkaar al schreeuwend. Dit kan ook op klaarlichte dag gebeuren, waarbij de dieren zich niets aantrekken van andere dieren.
Het mannetje is zeer dominant voorafgaand aan de paring. Hij grijpt het vrouwtje in de nek en sleept haar net zo lang mee tot ze volkomen verslapt is. De copulatie zelf duurt lang en kan tot meer dan een uur in beslag nemen.
De draagtijd varieert van 40 tot 45 dagen, deze kan oplopen tot 65 dagen. Ook het aantal jongen verschilt, gemiddeld worden drie tot acht jongen geboren per worp en meestal zijn het er vijf tot zes. Een vrouwtje produceert in de regel een enkel nest per jaar. Als het nest verloren gaat kan ze nog een tweede keer jongen werpen. De vroegste nestjes komen rond eind april, begin mei.
De jongen worden geboren in een verlaten konijnenhol of een vossenburcht dat is bekleedt met gras en mos. Ook holle bomen of rotsspleten worden wel gebruikt. Bij de geboorte zijn de jongen volkomen weerloos en zijn kaal en blind, ze hebben een lichaamsgewicht van maximaal 9 tot 10 gram. De jongen zijn al snel in staat om zich te weren tegen koude en warmte. Ze kruipen bij elkaar als het koud is en verwijderen zich van elkaar bij warm weer. Van een moederbunzing in gevangenschap is waargenomen dat ze haar jongen verkoelde door haar vacht nat te maken, en hen op deze manier aanleerde hoe ermee om te gaan.
Ze krijgen na ongeveer 20 dagen een laagje zacht donsachtig wit haar en openen ook de ogen. Na drie tot vier weken ontwikkelt zich een donkere vacht. Ze worden een maand lang gezoogd. Na ongeveer twee maanden verkennen ze de omgeving van het nest en gaan later met de moeder mee op jacht. Vader bunzing is niet welkom bij het nest en wordt door de moeder weggejaagd als hij in de buurt komt.
Na ongeveer vier maanden gaan de jongen hun eigen weg en zijn dan zeer kwetsbaar voor roofdieren en het verkeer. De jonge vrouwtjes blijven vaak in de buurt van hun moeder wonen maar de mannetjes trekken verder weg. Vijf tot zes maanden na de geboorte zijn de jongen volwassen.

[[Bestand:Bunzing kleintjes wikipedia.jpg]]

Jonge Bunzingen.

In het wild worden bunzings maximaal vier tot vijf jaar oud. Veel exemplaren vinden vroegtijdig de dood door predatie of menselijke activiteiten. In gevangenschap zou de bunzing tot 14 jaar kunnen worden, maar dit is nooit officieel vastgesteld. Het oudste in gevangenschap gehouden exemplaar werd iets ouder dan 11 jaar.

De bunzing valt vaak ten prooi aan het verkeer. De bunzing en met name de ondersoort fret wordt al eeuwenlang gebruikt bij de jacht op konijnen. In vroeger tijden echter werden ze als ongedierte beschouwd en genadeloos afgeslacht. Ze werden gevangen door het zetten van klemmen of het strooien van gif. De bunzing werd vroeger wel bejaagd om zijn vacht te verwerken als bont in exclusieve kleding. De soort is echter nooit zo populair geweest als andere marterachtigen zoals bijvoorbeeld de nerts, die hierdoor bijna werd uitgeroeid. Tegenwoordig wordt de bunzing beschermd in veel landen en is het verboden om de dieren te doden.
Vroeger leefden ze soms ook in boerderijen en boerenschuren, waar ze getolereerd worden omdat ze niet jagen in de naaste omgeving van hun nest en andere roofdieren op een afstand houden. De bunzing staat wel bekend als een plaagsoort voor kippenfokkerijen. Dit komt omdat ze voedselvoorraden aanleggen en veel meer kippen doden dan ze op kunnen eten en de rest van de prooien wegslepen. Tenslotte is de bunzing een mogelijke drager van hondsdolheid, dat mensen en huisdieren kan besmetten en ziek maken. Tenslotte kan de hondenziekte worden overgebracht op honden en kan de bunzing verkoudheid verspreiden.
De bunzing is berucht vanwege de stank die kan worden verspreidt via de anaalklieren. Het dier duikt op in het gezegde stinken als een bunzing, wat betekent dat iemand een ergerlijke stank verspreidt.

De bunzing werd voor het eerst wetenschappelijk beschreven door Carolus Linnaeus in 1758.

[[Bestand:266px-Caroluslinnaeus.png]]

Carolus Linnaeus, arts, plantkundige, zooloog en geoloog, 1707-1778.

Later werd de soort in het ondergeslacht Putorius geplaatst. De verwante steppebunzing (Mustela Eversmanii) werd door sommigen als een variatie beschouwd waaruit de gedomesticeerde fret is ontstaan. De verouderde naam van de fret is dan ook Mustela Eversmanii Furo. Dit wordt echter beschouwd als achterhaald en de steppebunzing wordt niet meer als oudersoort gezien. De fret wordt soms wel als een aparte soort beschouwd, dan wordt de naam Mustela Furo gebruikt.

Er komen kruizingen voor van een bunzing en een fret, de nakomelingen hiervan noemen we een ''frunzing'' (fret x bunzing = hybride).
Het karakter en instinct van de frunzing is vaak anders dan van een fret.
Voor het houden van een fruns in huis kan een geheel andere aanpak noodzakelijk zijn dan voor een fret. Een ding moet wel duidelijk zijn, het is niet de bedoeling dat een frunzing in de handen van beginners komt of mensen die weinig consequent zijn. Ze blijven altijd moeilijker dan gewone fretten en met een verkeerde aanpak kan het zelfs flink fout gaan. Een frunzing als huisdier is dus niet aan te raden.

====De Hermelijn====

[[Bestand:Hermelijn in de zomer.jpg|300px]]

Een hermelijn in de zomer

[[Bestand:Hermelijn.jpg|300px]]

Een hermelijn in de winter

De hermelijn (Mustela Erminea) is een klein zoogdier uit de familie der marterachtigen (Mustelidae).

De hermelijn is familie van de wezel en lijkt er veel op, maar de hermelijn is zwaarder. Hij heeft een langgerekt lichaam. De vacht is kastanjebruin van kleur, met een gelig witte buikzijde en een zwarte staartpunt. De hermelijn heeft een zomer- en een wintervacht. In de zomer is de vacht roodachtig bruin, in de winter is ze wit. In het noorden van het verspreidingsgebied wordt de vacht geheel wit (met uitzondering van het zwarte staartpuntje), maar in zuidelijker gelegen gebieden wordt hij slechts gedeeltelijk wit. In vroegere tijden werden de wintervachten van hermelijnen massaal verwerkt in de bontafzettingen van koningsmantels, vandaar de overdadige zwarte stippen daarop.

Mannetjes zijn veel groter dan vrouwtjes. De kop-romplengte van een mannetje is gemiddeld 24 tot 29 centimeter, de staartlengte 9-12 centimeter en het lichaamsgewicht is 200 tot 445 gram. Het vrouwtje heeft een kop-romplengte van 21-26 centimeter, met een staartlengte van 8-10 centimeter en een gewicht van 140 tot 280 gram. Noordelijke populaties zijn kleiner van formaat.

De hermelijn is zowel overdag als 's nachts actief, met rustpauzes tussendoor. Het is een carnivoor, die voornamelijk op knaagdieren als woelmuizen jaagt. Ook vogels en haasachtigen (die groter zijn dan hijzelf) worden gedood. Mannetjes doden grotere prooidieren dan vrouwtjes. De prooidieren worden met een beet in de nek gedood.

De paartijd valt in mei en juni. Tijdens de paartijd gaat het mannetje zwerven. Zijn woongebied overlapt dan enkele territoria van vrouwtjes. De draagtijd wordt met 280 dagen verlengd, en pas in maart komt het embryo tot ontwikkeling, waarna de eigenlijke draagtijd 21 tot 28 dagen duurt.
Ze leven solitair in territoria. Binnen een territorium bevinden zich twee tot tien nesten. Hermelijnen gebruiken een holle boom, een ruimte tussen rotsen of een verlaten hol als nest. De verlaten holen kunnen van prooidieren zijn. Het nest wordt bedekt met de vacht van knaagdieren.

In april en mei worden vijf tot twaalf jongen geboren. De jongen zijn blind en doof, maar zijn al bedekt met een bleke, pluizige vacht. Een donkerbruine maan groeit op de nek. Als de moeder de jongen verplaatst, grijpt ze de jongen in deze maan. Na vier weken krijgen ze hun eerste prooi, en ze worden gespeend na vijf weken. Na twaalf weken kunnen de jongen goed jagen. Rond deze tijd zijn ze onafhankelijk.

Na een jaar zijn de mannetjes geslachtsrijp, vrouwtjes al na vijf weken. In juli en augustus verlaten de jongen het nest. Mannetjes trekken verder weg dan vrouwtjes.
Volwassen mannetjes paren soms met jonge vrouwtjes, die nog niet gespeend zijn. Deze vrouwtjes zijn praktisch hun gehele kindertijd drachtig.
Hermelijnen kunnen tien jaar oud worden, maar gemiddeld worden ze slechts anderhalf jaar oud.

De hermelijn komt voor in heel Alaska en Canada, het westen en noordoosten van de Verenigde Staten, Europa en Noord-Azië, zuidwaarts tot de Kaukasus, de Himalaya en Japan. Hij is ingevoerd in Nieuw-Zeeland. Hij komt in alle habitats voor, zolang er voldoende bedekking is om in te schuilen. Hij is dus te vinden van de kust tot de bergen, in moerasgebieden en in weilanden.

[[Bestand:266px-Leefgebied hermelijn.jpg]]

====De Wezel====

[[Bestand:266px-Mustela nivalis -British Wildlife Centre-4.jpg|300px]]

De wezel (Mustela Nivalis) is een roofdier uit de familie der marterachtigen (Mustelidae). De wezel is het kleinste roofzoogdier ter wereld. Een vrouwtjeswezel weegt slechts 35 gram, lichter dan een veldmuis. In België wordt het dier ook wel muishond genoemd.

De wezel is een lang dier met een klein lichaam. Een volwassen dier is circa 4 tot 5 centimeter dik en 20 centimeter lang. De staart is ongeveer 6 centimeter. Vrouwtjes zijn een stuk kleiner dan mannetjes. Mannetjes worden 16,6 tot 31,4 centimeter lang, met een staartlengte van 6 tot 12,5 centimeter en een gewicht van 54 tot 73 gram, vrouwtjes hebben een kop-romplengte van 14,8 tot 18,1 centimeter, een staartlengte van 3 tot 8,8 centimeter, en een gewicht van 30 tot 35 gram. Bovendien zijn in het zuiden van Europa wezels iets groter dan in het noorden, en kan de gemiddelde lengte per regio verschillen.

Wezels hebben een roodachtig tot kastanjebruine rugzijde en een witte buikzijde, waarbij de grens tussen de kleuren onregelmatig is. In het hoge noorden worden wezels in de winter (gedeeltelijk) wit, maar in Nederland en België worden ze niet zuiver wit. De witte vacht dient als camouflage. Wezels hebben een witte vlek op de keel en hebben een bruinrode staart. De staart heeft geen zwarte punt, zoals bij de grotere hermelijn, die verder veel op de wezel lijkt.

De wezel voedt zich voornamelijk met knaagdieren als muizen, woelmuizen en lemmingen, maar ook grotere zoogdieren als konijnen en woelratten, vogels, eieren, kleine reptielen, kikkers en insecten. Veel van hun prooidieren zijn groter dan de wezel zelf. Als wezels jagen, achtervolgen ze prooien zoals kleine knaagdieren tot in hun hol. De dieren eten ongeveer een derde van hun lichaamsgewicht aan voedsel per dag. Ze moeten dagelijks eten om niet te sterven aan verhongering.

De dieren zijn zowel 's nachts als overdag actief, waarbij de dieren onregelmatig rustperiodes nemen. Vaak staan wezels op hun achterpoten om de omgeving te verkennen.

Wezels leven solitair. Het territorium van een mannetje overlapt meestal meerdere territoria van vrouwtjes. Het hol is vaak een oud hol van een gedood prooidier. Het nest wordt in koudere streken bedekt met de vacht van prooidieren. Vrouwtjes leggen in de zomer voedselvoorraden aan, waardoor ze minder hoeven te jagen en energie sparen voor de dracht.

In april en mei is de eerste worp, na een draagtijd van 34 tot 37 dagen. De wezel kent geen verlengde draagtijd, zoals vele andere marterachtigen. Bij voldoende voedsel volgt er in juli en augustus een tweede worp. Per worp krijgen de dieren 4 tot 6 jongen. Dit getal kan variëren van één tot zes jongen per worp. Vooral in een goed lemmingjaar krijgen wezels in noordelijke populaties grotere en meerdere worpen. De lenteworp groeit snel, de zomerworp trager. Na vier weken gaan de oogjes open, en na drie tot vier weken worden de jongen gespeend. Als de jongen acht weken oud zijn, kunnen ze al goed jagen.
Na 40 tot 45 weken verlaten de jongen de moeder, en gaan op zoek naar een eigen territorium. De dieren zijn geslachtsrijp na 5 tot 7 maanden. Jongen uit het eerste nest kunnen in de eerste winter een eigen nestje hebben. Wezels worden in het wild maximaal drie jaar oud, maar in gevangenschap worden ze wel 50 jaar oud.

Wezels leven in Noordwest-Afrika, Europa, Noord- & Centraal-Azië en Noord-Amerika. Ook is hij ingevoerd in Nieuw-Zeeland. In geheel Europa kunnen wezels aangetroffen worden, met uitzondering van Ierland. Zowel in stedelijke gebieden als op het platteland komen ze voor. Met name leven de dieren in heggen, struikgewas en bosranden, maar ze kunnen overal overleven, zolang er voldoende beschutting en prooi is. De dieren zijn te vinden van graslanden tot bossen, van zandduinen tot in bergen, van moerassen tot woestijnen.

[[Bestand:266px-Least Weasel area.png]]

In de regel worden er twee ondersoorten onderscheiden:

Kleinste wezel (Mustela Nivalis Nivalis), Noord-Scandinavië, Rusland en Noord-Amerika
Gewone wezel (Mustela Nivalis Vulgaris), West-& Midden-Europa, Middellandse Zeegebied
De twee ondersoorten verschillen zeer in lichaamsbouw, vachtkleur, gedrag en voortplanting, maar de dieren kunnen met elkaar voortplanten en vruchtbare jongen voortbrengen, en worden als één soort beschouwd.

====De Steenmarter ====

[[Bestand:266px-Beech Marten.jpg|300px]]

De steenmarter of fluwijn (Martes Foina) is een roofdier uit de familie der marterachtigen (Mustelidae). Hij lijkt veel op de boommarter. De steenmarter leeft in een groot gedeelte van Europa, en is steeds vaker ook rond woningen te vinden. Het is een omnivoor met carnivore trekjes. De steenmarter is een opportunist en hij past zich makkelijk aan aan verscheidene omstandigheden.

De steenmarter heeft een bruine vacht met een witte tot grijswitte keelvlek. Door de keelvlek loopt een donkere streep die de vlek in twee helften splitst. De populatie op Kreta heeft slechts een kleine grijze vlek op de keel. Hij verschilt van de boommarter door de keelvlek, die bij de boommarter geel is, de minder behaarde voetzolen, de smallere oren en de bredere, kortere snuit. De kop-romplengte is 40 tot 48 centimeter. De staart wordt gemiddeld 26 centimeter lang. De dieren worden gemiddeld 12 centimeter hoog en wegen 1,3 tot 2,5 kilogram. Mannetjes worden zwaarder dan vrouwtjes.

De steenmarter is overwegend een carnivoor. Muizen, ratten, woelmuizen en eekhoorns staan bij de steenmarter op het menu. Ook eet hij vruchten, bessen, kersen, vogels en eieren. Soms eet hij ook kikkers en hagedissen. Op sommige plaatsen eet hij juist voornamelijk vruchten, insecten en aas. De steenmarter jaagt soms kippen en ander pluimvee binnen een korte tijd uit hun hokken en rennen, dit tot ergernis van (hobby)pluimveehouders. Daarbij is een aantal van vijf tot tien kippen per nacht niet ongewoon. De steenmarter kan ze naar de meest onmogelijke plaatsen meeslepen, zoals op daken en over hekken.

De steenmarter leeft meestal solitair. Marters in dorpen jagen soms in kleine groepjes van vier à vijf dieren. Deze dieren hebben ook een kleiner woongebied dan marters in de natuur, waar woongebieden gemiddeld 80 hectare bedragen. De steenmarter is luidruchtiger dan de boommarter.

De Britse bioloog George Rolleston meende dat steenmarters door de oude Grieken gedomesticeerd zouden zijn. We weten dat men in de Oudheid nog geen kat als huisdier hield. Kleine roofdieren als fretten, hermelijnen en misschien marters namen hun plaats in als bestrijders van knaagdieren.

De paartijd is in het midden van de zomer. De draagtijd duurt slechts 30 dagen, maar door een verlengde draagtijd van 230 tot 275 dagen worden de jongen pas in de lente geboren. De steenmarter krijgt meestal drie à vier jongen, maar dit kan verschillen van één tot acht jongen per worp. Ze zijn bij de geboorte blind. De moeder zorgt alleen voor de jongen. De zoogtijd duurt acht weken. Jongen verlaten het nest na acht tot tien weken.
De dieren zijn na één à twee jaar geslachtsrijp. Ze worden in gevangenschap tot achttien jaar oud.

De steenmarter leeft vaak vlakbij de mens en neemt dikwijls zijn intrek in huizen, op de zolder of in een spouwmuur, of in stallen en schuren. Soms graaft hij ook een hol in de grond. De steenmarter laat zijn uitwerpselen achter in een latrine.

Het natuurlijk leefgebied van steenmarters is voornamelijk het loofwoud, aan bosranden en op open rotsheuvels. Nesten worden gemaakt in holle bomen of steenhopen. In de Alpen kan hij tot ver boven de boomgrens voorkomen, tot op 2400 meter hoogte. De steenmarter leeft in een groot gedeelte van Europa, met uitzondering van Noord-Europa als Scandinavië en IJsland en de Britse eilanden. Hij komt ook voor op eilanden in de Middellandse Zee, als de Balearen, Corsica, Rhodos, Korfu en Kreta. Ook in Azië komt hij voor, in Klein-Azië, de Kaukasus, de Himalaya en het Altajgebergte.

[[Bestand:266px-Beech marten distmap.png]]

De steenmarter is beschermd, en is met een duidelijk herstel bezig waarbij de vergroting van zijn areaal door ecologische verbindingszones een belangrijke rol speelt. Hij komt voornamelijk in het oosten van het land voor.

Onder de motorkap kunnen steenmarters grote schade veroorzaken aan bedrading en isolatiemateriaal.

====De Boommarter====

[[Bestand:266px-Martes martes crop.jpg|300px]]

De boommarter of edelmarter (Martes Martes) is een Europese marter. Hij is vooral in bosrijk terrein te vinden, waar hij in de bomen op eekhoorns en andere boomdieren jaagt. De boommarter is makkelijk te verwarren met de steenmarter.

De boommarter heeft een chocoladebruine vacht met een roomgele keelvlek. Hij heeft een lange volle staart. De soort verschilt van de steenmarter door de langere, bredere oren en de keelvlek, die bij de steenmarter wit van kleur is. Hij wordt 36 tot 56 centimeter lang, 15 centimeter hoog en 500 tot 2200 gram zwaar. De staart is 17 tot 28 centimeter lang. Mannetjes zijn over het algemeen groter dan vrouwtjes. De afmetingen verschillen per regio.

De boommarter is een carnivoor. Hij jaagt voornamelijk in bomen op rode eekhoorns en op de grond op kleine zoogdieren als aardmuis, spitsmuizen, rosse woelmuis en bosmuis, en op konijnen. In de lente en de zomer jaagt hij ook op zangvogeltjes (voornamelijk winterkoninkjes), sneeuwhoen, duiven, watervogels en spechten, en op kikkers. Aan het einde van de zomer vormen ook honing, loop- en mestkevers, bessen en paddenstoelen een belangrijk onderdeel van zijn voedsel. 's Winters is ook aas belangrijk. In Scandinavië jaagt de boommarter voornamelijk op woelmuizen en lemmingen, en als deze algemeen zijn, vormen ze zelfs het gehele dieet. In sommige delen van Europa, als Ierland en Zwitserland, leeft de boommarter een half jaar lang voornamelijk van vruchten, aangevuld met mieren en regenwormen. Een boommarter eet dagelijks twintig procent van zijn lichaamsgewicht aan voedsel.

De boommarter is voornamelijk in de schemering of 's nachts actief. In de zomer laten ze zich ook overdag zien. Meestal zijn dit een moeder met haar jongen. Ze zijn zeer behendig en klimmen lenig in bomen. Ze kunnen van boom naar boom tot vier meter ver springen.

De boommarter leeft solitair, maar is nauwelijks territoriaal. Mannetjes en vrouwtjes leven in aangrenzende territoria, en de woongebieden overlappen meestal gedeeltelijk met die van andere boommarters. Ze bakenen hun territorium af met geurstoffen uit de anaalklier en met op opvallende plaatsen geplaatste uitwerpselen.

Boommarters hebben in hun woongebied meerdere holen. Ze gebruiken als hol meestal een holle boom of een verlaten hol als het nest van een eekhoorn of zelfs een duivennest. Ook maken ze gebruik van grote nestkasten en rotsspleten, en een enkele keer verblijven ze zelfs op zolders en in dassenburchten. In het extreme noorden van zijn leefgebied, waar het 's winters vrij koud kan worden, graaft hij een hol onder de sneeuw. Hij is in die gebieden 's winters vooral overdag actief.

De paartijd valt in juli en augustus. In de paartijd paart het vrouwtje meestal met meerdere mannetjes. Meestal miauwen marters in de paartijd als een kat. Voor de paring achtervolgen de dieren elkaar speels en grommen ze. Een paring duurt 15 tot 75 minuten. Zij kent een verlengde draagtijd van 165 tot 210 dagen. De eigenlijke draagtijd duurt eigenlijk 28 tot 30 dagen.
In april en mei vinden de geboorten plaats. Meestal worden drie jongen geboren, die bij de geboorte blind zijn en bedekt met een grijzige vacht. Ze wegen dan 30 gram. De worpgrootte kan verschillen van één tot zes jongen per worp. Na drie weken hebben ze een grijsbruine vacht. Na acht weken laten de jongen zich voor het eerst buiten het nest zien en rond deze tijd worden ze ook gespeend. Na een half jaar zijn ze onafhankelijk van hun moeder.

Het vrouwtje is na vijftien maanden geslachtsrijp, het mannetje na 27 maanden. De boommarter wordt maximaal 17 à 18 jaar oud in gevangenschap. In Schotland is de gemiddelde levensduur 3 à 4 jaar, en de maximale levensduur 11 jaar. Natuurlijke vijanden zijn oehoe, arenden en waarschijnlijk ook veelvraat.

Boommarters leven voornamelijk in Europa, en komen over het gehele continent voor, evenals op Corsica, Sicilië, Sardinië en de Balearen, de Britse Eilanden, en in de Kaukasus en Klein-Azië. Ze ontbreken alleen op IJsland. Op het Iberisch Schiereiland zijn ze alleen in Noord-Spanje te vinden, en in Scandinavië ontbreken ze alleen in het uiterste noorden.

[[Bestand:266px-European Pine Marten area.png]]

Boommarters hebben een voorkeur voor volwassen gemengde en naaldwouden. Ook laat hij zich wel eens zien in loofbossen en op rotswanden. De boommarter waagt zich overdag niet buiten het bos, en mijdt dan open plekken in het woud. Meestal komen ze niet boven de boomgrens voor, maar ze kunnen in de Alpen tot 2000 meter hoogte worden aangetroffen.

Dit dier is in Nederland in het verleden genadeloos vervolgd. Ook is het areaal waarin de boommarter in Nederland leeft versnipperd geraakt.
Dankzij de ontwikkeling van ecologische verbindingszones en natuurontwikkeling kan de boommarter weer in aantal toenemen. Zo zijn er steeds meer verkeersslachtoffers in Flevoland, terwijl er vroeger geen waren, aangezien de boommarter hier vroeger niet voorkwam.
Sinds 1992 is de Werkgroep Boommarter Nederland (WBN) actief. Deze houdt zich bezig met onderzoek aan- en inventarisatie van de in Nederland aanwezige boommarters. De activiteiten richten zich op zowel de totale populatie als op individuele exemplaren. Het "veldwerk" wordt gedaan door vrijwilligers en enige professionals. Naast het uitvoeren van tellingen doet men moeite voor het in kaart brengen van geschikte leefgebieden en het bevorderen van goede leefomstandigheden. De werkgroep is onderdeel van de Zoogdiervereniging VZZ.

====De Otter====

[[Bestand:266px-Lutra lutra standing 1.jpg|200px]]

De otter (Lutra Lutra), ook Europese otter of visotter genoemd, is een marterachtige uit het geslacht Lutra met zwempoten en een donkere, dichte, bruine vacht. Deze soort heeft het grootste verspreidingsgebied van de otters en komt voor in een groot gedeelte van Europa en Azië.

Een volwassen otter is 80 tot 140 cm lang, inclusief de staart van 30 tot 50 cm lengte. Het gewicht varieert tussen de 5 en 12 kg en de schouderhoogte is gemiddeld 30 cm. Vrouwtjes zijn meestal kleiner dan mannetjes. Mannetjes hebben een kop-romplengte van 60 tot 90 centimeter, een staartlengte van 36 tot 47 centimeter en een lichaamsgewicht van 6 tot 17 kilogram. Vrouwtjes hebben een kop-romplengte van 60 tot 70 centimeter, een staartlengte van 35 tot 42 centimeter en een gewicht van 6 tot 12kilogram.

Met zijn gestroomlijnde lichaam is het dier goed aangepast aan het leven in het water. De ogen en de kleine afsluitbare oren en neusgaten liggen op één lijn bovenop de platte kop, waardoor ze boven water blijven als het dier aan het wateroppervlak zwemt. De otter heeft zwemvliezen tussen de tenen van alle vier de korte krachtige poten. De lange, ovaalronde staart doet dienst als stabilisator en roer tijdens het zwemmen. De snuit is breed.

De vacht, die aan de buikzijde veelal lichter van kleur is, bestaat uit een waterdichte buitenste laag van dekharen en een luchthoudende binnenste laag van dicht opeengeplante donsharen, die onder water droog blijft. De dekharen drogen vrij snel, en hechten uit het water aan elkaar.
Voor de otter, die nauwelijks over onderhuids vetweefsel beschikt, is deze waterdichtheid van groot belang om in het water op temperatuur te blijven. Een optimale conditie van de vacht voorkomt voortijdige onderkoeling tijdens het jagen onder water.

De otter eet voornamelijk vis, als paling, baars, snoek, karper en zalm. Hij heeft een voorkeur voor vissen die kleiner zijn dan 25 cm. Hij eet ook amfibieën, watervogels, woelratten, ratten, rivierkreeften, krabben, wormen en insecten: in feite alles wat hij in het water aantreft.

Otters kunnen 7 tot 8 uur achter elkaar zwemmen, met een gemiddelde snelheid van 1,5 tot 2 kilometer per uur. Otters duiken gemiddeld tien tot veertig seconden onder water.
Otters zijn vooral 's nachts actief en leven voornamelijk solitair. Tijdens het foerageren kunnen ze 3 tot 10 kilometer afleggen. Overdag gebruiken ze beschutte plaatsen als rietbedden, ondergrondse holten en holle bomen als rustplaats. Soms gebruikt hij ook holen, waarvan de ingang onder water kan liggen. Ook leidt er een luchtgat naar de slaapkamer. De slaapkamer wordt bedekt met droog plantaardig nestmateriaal. Een dier gebruikt vaak meerdere vaste rustplaatsen en holen binnen zijn woongebied. Het territorium loopt langs oevers.

De voortplanting is afhankelijk van de beschikbaarheid van voedsel. In Zweden, waar 's winters al het water bevroren is, komen de jongen in de lente. Op de Shetlandeilanden worden de jongen in de zomer geboren als er veel vis is.
Dieren van hetzelfde geslacht leven in gescheiden leefgebieden, waarbij het territorium van één man dat van een aantal vrouwtjes overlapt. Hoe groot het leefgebied van een individu is hangt onder meer af van de hoeveelheid beschikbaar voedsel en de dichtheid aan otters.
Otters op het Europese continent krijgen meestal jongen in de lente en zomer, maar in principe kunnen ze het hele jaar door jongen krijgen. De gemiddelde leeftijd waarop vrouwtjes voor het eerst jongen krijgen is 2 jaar. Na een draagtijd van 61 tot 63 dagen worden de jongen geboren. De Europese otter kent geen verlengde draagtijd. De grootte van de worp ligt meestal op 2 à 3 jongen, met een maximum van 5 per worp. In gebieden met een hoge sterfte door het verkeer of jacht ligt de gemiddelde worpgrootte hoger dan in gebieden met een lagere druk op de populatie.

Alleen de moeder zorgt voor de jongen. De jongen worden blind geboren en zijn 15 centimeter lang. Als ze 35 dagen oud zijn, openen ze hun ogen. Als ze drie maanden oud zijn, nemen ze hun eerste duik. De zoogtijd duurt gemiddeld 16 weken. Na tien tot twaalf maanden zijn ze onafhankelijk. De dieren zijn gemiddeld na anderhalf tot twee jaar geslachtsrijp. Otters kunnen in gevangenschap 11 tot 15 jaar oud worden. In het wild worden ze zelden zo oud, gemiddeld slechts 3 tot 4 jaar.

De otter komt oorspronkelijk in geheel Europa voor (met uitzondering van IJsland en eilanden in de Middellandse Zee), het grootste gedeelte van Azië (van Palestina en Klein-Azië tot Siberië, Japan, Sri Lanka en Indonesië) en in Noordwest-Afrika van Marokko tot Tunesie.
Hij leeft vooral in zoetwatergebieden met voldoende bedekking, als rivieren, meren, kanalen, beken en moerassen. Ook aan de kust komt hij voor, voornamelijk rotskusten en estuaria. In bergen komt hij voor tot op 4210 meter hoogte in Tibet.
Door vervuiling, habitatvernietiging, verstoring, verkeer, visnetten en jacht liep het aantal otters in West-Europa achteruit en was de soort zelfs in enkele landen uitgestorven, bijvoorbeeld in Nederland en Zwitserland. Tegenwoordig is de soort weer in opkomst.

[[Bestand:266px-European Otter distribution.png|300px]]

Door de moeilijkere leefomstandigheden, zoals het oprukken van de mens, met zijn jacht en auto's, kreeg de otter het erg moeilijk in Nederland, wat leidde tot uitsterving van de otter in 1988. In 1989 werd er een otter doodgereden in Friesland; het laatste exemplaar dat in Nederland werd waargenomen. Met deze otter werd de soort datzelfde jaar nog uitgestorven verklaard in Nederland. Men schrok erg en plannen werden gemaakt om Nederland weer leefbaar te maken voor de otter.
Hij werd op de Nederlandse Rode lijst geplaatst en er werden allerlei aanpassingen aan zijn vroegere leefgebied gemaakt om het weer geschikt en veilig te maken voor de otter.
In augustus 2011 heeft het Waterschap Veluwe ten westen van Zutphen uitwerpselen en andere sporen van een otter gevonden. Het was volgens het waterschap voor het eerst sinds 1988 dat de otter weer op de Veluwe voorkomt. Dat zou vooral komen doordat het water op de Veluwe een stuk schoner is geworden.
Nadat de otter zich daar meer dan vijftig jaar niet had laten zien, is hij in januari 2012 weer opgedoken in Twentse wateren. Dit heeft waarschijnlijk te maken met de klimaatsveranderingen. Ecologen van Landschap Overijssel hebben sporen en uitwerpselen van een mannetjesotter gevonden in de Benedenregge, tussen Hankate en de uitmonding in de Vecht. Dat betekent dat de otter zijn territorium afbakent en zich hier vestigt. Dat de otter weer in de Regge zwemt, geeft aan dat er voldoende voedsel is en dat de waterkwaliteit goed is. Otters komen namelijk alleen voor in visrijke wateren met voldoende schoon en helder water.

De laatste Twentse otter is in 1952 bij Haaksbergen waargenomen. In 2002 zijn in de gebieden De Wieden en de Weerribben otters uitgezet om de soort opnieuw in het gebied te introduceren. Het is zeer waarschijnlijk dat de nu gesignaleerde otter voortkomt uit die populatie. Vorig jaar zijn een wijfje met jong al waargenomen in de Vecht. Jonge mannetjesotters zoeken nieuwe leefgebieden en verplaatsen zich naar andere waterrijke gebieden zoals het stroomgebied van de Regge. De otters hebben een geschikt territorium nodig waarbij 8 tot 12 kilometer ongestoorde natuurlijke oevers nodig zijn. De natuurlijk ingerichte Regge is daar uitermate geschikt voor. Door de nieuwe meanders en aangetakte rivierarmen neemt de diversiteit van vissoorten toe en zijn er meer schuilplekken voor de otter.

Omdat dit roofdier zeer gevoelig is voor vervuiling van zijn biotoop is het een goede indicator van de gezondheid van datzelfde biotoop. Door zijn speelse en wispelturige gedrag is het dier een lieveling van het publiek. Er wordt veel moeite gedaan om de otter te herintroduceren. In 2002 zijn er een aantal otters uitgezet in Nationaal Park de Weerribben. Dit resulteerde in 2004 in de eerste vier in het wild geboren otterjongen. De herintroductie van otters moet doorgaan totdat er minimaal 40 otters in het wild zijn. In 2004 zijn er nogmaals vijf otters uitgezet.

Omdat otters grote woongebieden hebben en de dieren veel trekken, is de otter geholpen met goede ecologische verbindingszones. Voor de otter worden loopplanken of wandelpaadjes gemaakt onder bruggen. Op andere plaatsen zijn tunnels onder wegen aangelegd. Deze voorzieningen moeten wel regelmatig onderhouden worden, zodat de dieren ze kunnen vinden en gebruiken.

====De Das====

[[Bestand:266px-Meles meles MHNT.jpg|300px]]

De (Europese) das (Meles Meles) is een zwaargebouwd middelgroot roofdier, behorend tot de familie der marterachtigen (Mustelidae). Het is de een van de drie soorten uit het geslacht Meles. Dassen worden ook als informele groep geclassificeerd, waar de Europese das er één van is. Een das leeft in een hol, burcht genaamd, dat vele generaties meegaat. Hij is vooral 's nachts actief en heeft een omnivoor dieet.

De das heeft een herkenbare vachttekening: de bovenzijde is grijs van kleur, de onderzijde en poten zijn zwart. De kop, haren op de oren en de staartpunt zijn wit. Er lopen twee brede evenwijdige strepen over beide zijden van de kop, van de snuit via de ogen naar de oren en het achterhoofd. Albinistische, melanistische (geheel zwarte) en erythristische (rossige) dieren komen in sommige gebieden algemeen voor.
De das is aangepast aan het leven in de gangen van de burcht. Hij heeft een wigvormig lichaam, met een vrij kleine kop en een lange snuit. Ook heeft hij korte, stevige poten en een korte staart.

Mannetjes zijn groter dan vrouwtjes. Mannetjes hebben een kop-romplengte van 68,6 tot 80,3 centimeter en een staartlengte van 12,7 tot 17,8 centimeter. Vrouwtjes hebben een kop-romplengte van 67,3 tot 78,7 centimeter en een staartlengte van 11,4 tot 19 centimeter. Dassen hebben een schouderhoogte van ongeveer 30 centimeter. Het lichaamsgewicht verschilt per regio, geslacht en jaargetijde. In de wintermaanden zijn ze meestal zwaarder dan in de lente (dassen houden geen winterslaap, maar zijn minder actief) en in noordelijke gebieden zijn de dieren zwaarder dan in zuidelijke gebieden. Hun gewicht varieert rond 7–14 kg bij de vrouwtjes en 9–17 kg bij de mannetjes.

Dassen eten voornamelijk regenwormen en insectenlarven en plantaardig voedsel als vruchten, hazelnoten, knollen, bosbessen, frambozen, kersen, pruimen, granen, klaver en gras. Tot hun dieet behoren naast wormen en plantaardig voedsel ook insecten (zoals kevers en hun larven, rupsen en de larven van langpootmuggen), slakken, amfibieën (kikkers) en kleine zoogdieren (konijnen, muizen, woelmuizen, mollen), op de grond broedende vogels en hun eieren, aas en zelfs egels, wespen en bijennesten. De dieren zijn meer carnivoor in de lente en meer herbivoor in de herfst.
Omdat boeren mest in de grond moeten infiltreren, zijn de regenwormen in landbouwgebieden in aantal toegenomen. Bij zeer droog weer ploegt de das het gras om om bij zijn favoriete maaltje te komen.

Burchten gaan soms generaties lang mee en worden continu uitgebreid. Sommige burchten zijn zelfs al enkele honderden jaren in gebruik. Ze worden over het algemeen gegraven in struiken, heggen en houtwallen. De burcht heeft drie tot tien ingangen, die tien tot twintig meter van elkaar verwijderd liggen. Bij uitzondering kunnen de ingangen zelfs honderd meter van elkaar af liggen. Voor de ingangen liggen hopen aarde en oud nestmateriaal.
De gangen zijn gemiddeld zo'n tien tot twintig meter lang en hebben een diameter van minstens dertig centimeter. Ze leiden naar verscheidene kamers. Kamers worden bekleed met plantaardig materiaal, als varens, bladeren en droog gras. Het nestmateriaal wordt tussen de kin en de voorpoten geklemd achterwaarts de gangen ingebracht. Buiten de burcht liggen vaste latrines: ondiepe, onbedekte putten waar de uitwerpselen worden achtergelaten. Deze latrines liggen soms vlakbij de ingangen, maar de meeste liggen aan de territoriumgrenzen, en markeren zo het territorium.

[[Bestand:225px-Meles meles norway 2.jpg|250px]]

Overdag blijven de dieren in hun burcht. In de zomermaanden zijn ze meestal actief voor zonsondergang, maar meestal blijven ze tot na zonsondergang in hun hol. In de wintermaanden, van november tot februari, komen ze minder vaak naar buiten. Dassen houden geen winterslaap, wel winterrust, hetgeen inhoudt dat ze minder actief zijn.
In de herfst kunnen dassen tot wel tien uur van hun burcht wegblijven. Ze leggen dan een wintervoorraad aan.

Een territorium is meestal zo'n dertig tot vijftig hectare groot. Voedselgronden overlappen vaak met die van nabijgelegen groepen. Binnen een hectare leven vijf tot acht volwassen dieren (varieert van twee tot vijfentwintig) met hun jongen, die één burcht delen. Een groep bestaat meestal uit meer vrouwtjes dan mannetjes. De dieren zijn niet monogaam en het komt vaak voor dat meer dan één dier binnen de groep jongen krijgt. Meestal delen twee tot drie dieren één nestkamer. De dieren gebruiken zelden langer dan een paar dagen dezelfde kamer als slaapplaats. De dieren verzorgen elkanders vacht. Zij produceren een grote verscheidenheid aan geluiden.
Een das voor de ingang van zijn burcht.

De paartijd duurt van februari tot mei, maar ook buiten de paartijd vinden paringen plaats, voornamelijk van juli tot september. In de paartijd kunnen ook mannetjes uit naburige groepen paren met vruchtbare vrouwtjes. De paring duurt een kwartier tot een uur. De eigenlijke draagtijd duurt slechts zeven weken, maar wordt verlengd met drie tot tien maanden.

In januari en februari worden de meeste jongen geboren. Per worp krijgt een dassenvrouwtje één tot vijf jongen. De jongen zijn blind en roze, met een dunne grijze vacht. Na vijf weken gaan de ogen open en na vier tot zes weken breekt het melkgebit door. Als de dassen twaalf weken oud zijn, hebben ze hun volwassen gebit. Na acht weken verlaten de jongen voor het eerst de burcht. De zoogtijd duurt minstens twaalf weken. Bij voedselgebrek kan de zoogtijd nog tot zes maanden duren. Nadat de jongen worden gespeend, leven ze de eerste paar dagen van halfverteerd voedsel, dat door de moeder wordt uitgebraakt.
Mannetjes zijn na negen tot achttien maanden geslachtsrijp, vrouwtjes na twaalf tot vierentwintig maanden. Meestal blijven dieren hun hele leven bij dezelfde burcht, maar het komt geregeld voor dat dieren op een gegeven moment de burcht verlaten om zich aan te sluiten bij een andere burcht. Het zijn vaker mannetjes dan vrouwtjes die de burcht verlaten. De dieren sluiten zich soms aan bij naburige groepen, maar ze kunnen zich ook enkele kilometers verderop vestigen.

Dassen worden in het wild maximaal veertien jaar, in gevangenschap tot zestien jaar. Vele wilde dassen sterven vroeger door onder de wielen van auto's terecht te komen.

Het verspreidingsgebied van de Europese das (Meles Meles) in het groen, Aziatische das (Meles Leucurus) in het bruin en Japanse das (Meles Anakuma) in het cyaan.De Europese das komt samen met de verwante soorten Aziatische das (Meles Leucurus) en Japanse das (Meles Anakuma) voor in het grootste gedeelte van Europa en Noord-, Centraal- en Oost-Azië. De zuidgrens loopt van Zuid-Europa door Klein-Azië, Palestina, Iran, Tibet en China tot in Japan. De noordgrens loopt tot aan de poolcirkel. Ook op enkele eilanden in de Middellandse Zee als Rhodos komt hij voor.

[[Bestand:260px-Meles meles range map.jpg|300px]]

De das komt voornamelijk voor in glooiend landschap, bestaande uit loofbossen, afgewisseld met grasvelden. Ze kunnen zelfs in grote tuinen worden aangetroffen (bijvoorbeeld in Engeland). In bergen komen ze voor tot de boomgrens.
In Nederland is het verspreidingsgebied van de das erg versnipperd. Ecologische verbindingszones kunnen versnipperde populaties in verbinding met elkaar brengen, waardoor inteelt kan worden voorkomen.
De meeste dassen komen voor in het zuiden en midden van het land, maar de dieren rukken op naar het noorden en oosten. Ook het aantal geschikte gebieden waar dassen voorkomen is toegenomen met een stijging van 29% in vergelijking met 1995. Het aantal kernpopulaties en splinterpopulaties nam toe, het aantal verspreide vestigingen nam af. Ook neemt de gemiddelde afstand tussen kernpopulaties af, van 28 km in 1980 naar 21 km in 2001, een indicatie dat de versnippering afneemt. De continuïteit van de verspreiding (welke kilometerhokken continu bezet zijn door dassen) nam eveneens toe. De meeste kilometerhokken waren meer dan eens bezet, maar niet continu.

De drie grootste populaties bevinden zich op de Veluwe, Zuid-Limburg en de Maasvallei. Deze populaties bevatten gezamenlijk zo'n 84% van alle dassen in Nederland, en kennen een gezamenlijke groei in de verspreiding van 36% (tussen 1995 en 2001). De groei was ditmaal het grootst in de Maasvallei.

Vereniging Das & Boom werd in 1981 opgericht. Op haar initiatief heeft de rijksoverheid een beschermingsplan opgesteld om de das voor uitsterven te behoeden. De werkzaamheden van de vereniging hebben er mede toe geleid, dat de dassenstand van 1200 dieren in 1980 is gegroeid tot zo’n 4500 in 2006.
Om het dreigende uitsterven van de das in Nederland tegen te gaan is allereerst gewerkt aan het verlagen van de verkeerssterfte onder dassen.
Stichting Das & Boom : > Deze stichting geeft adviezen over dassen in de breedste zin van het woord. Dassenburchten, dassentunnels en dassenvoorzieningen worden steekproefsgewijs gecontroleerd en er wordt gevraagd en ongevraagd advies gegeven aan overheden, organisaties en particulieren. Ook vangt de stichting nog steeds dassen op.

==De fret in de kunstgeschiedenis==

===De jager en zijn fret===

Hier een afbeelding van een fresco, wat een fret achter een konijn aanjagend laat zien.

Het is geschilderd op een muur van de slaapkamer van Paus Clement VI. Het is getitleld "De jager met zijn fret", het is een fresco van Matteo Giovanetti uit 1343.

[[Bestand:Frthist08.jpg|400px]]

Bron: Bronvermelding 011

===Het Gaston Phoebusboek===

Het boek van de Jacht of het 'Gaston Phoebusboek' werd geschreven door Gaston Phoebus, de graaf van Foix en burggraaf van Bearn.
Hij werd geboren in 1331 en schreef dit boek ergens tussen mei 1387 en zijn dood 1391.

Hij was een bijzonder goed jager. Hij schreef dit boek om uit te leggen hoe je om moet gaan met verschillende dieren tijdens de jacht.

De plaat illustreert het gebruik van fretten tijdens de konijnenjacht, je ziet jagers met netten bij holen wachtend tot de konijnen daarin verstrikt raakten.

Het manuscript bevindt zich in de Bibliotheque Nationale, Parijs.

[[Bestand:Ferreting geschiedenis.jpg|400px]]

Bron: Bronvermelding 004

===Renaissance===

Hier zie je een Italiaans schilderstuk van “Paus Celestinus III subsidies voorrecht van onafhankelijkheid om de Spedale”, door Domenico de Bartolo 1443.

Je ziet een modebewuste jongeman in jurk, met op zijn rode kraag een fret met zijn borstelige staart.

Het schilderij werd gereproduceerd: “Renaissance- jurk” in Italië, 1400-1500 door Jacqueline Herald.

[[Bestand:Frthist02.jpg]]

Bron: Bronvermelding 005

===Dame met Hermelijn===

Het schilderij “Dame met Hermelijn” is een schilderij van Leonardo da Vinci.
Je vind het in het Czartoryski Museum in Krakau en werd geschilderd rond 1485-1490.

De dame zou mogelijk Cecilia Gallerani van Milaan zijn.
Da Vinci ontmoette Cecilia Gallerani in Milaan in 1484, waar zij beiden leefden in het kasteel van hertog Ludivico Sforza.
Cecilia was de maîtresse van de hertog; ze speelde muziek en schreef poëzie. Er zijn verschillende verklaringen waarom er een hermelijn op het schilderij staat.

Hermelijnen werden geassocieerd met de aristocratie. De hermelijn was ook een symbool van reinheid en het teken van de familie de Moor. Maar het kon ook een woordspeling met haar naam zijn omdat hermelijn in het Grieks galay is. Overigens is het dier op het schilderij geen hermelijn, maar een witte fret.

[[Bestand:300px-Dama z gronostajem.jpg]]

Bron: Brovermelding 007

===Hermelijnportret van Koningin Elizabeth I ===

Dan het “Hermelijnportret van koningin Elizabeth the First”, met haar huisdier de fret.
Vreemd genoeg heeft de kunstenaar de fret hermelijnplekjes gegeven op zijn vacht.

Dit schilderij is eigendom van de markies van Salisbury, en hangt in het Courtauld Institute of Art.

[[Bestand:Elizabethermine.jpg]]

Bron: Bronvermelding 008

===Tekening van Conrad Gesner Histriae Animalium===

Dit behoort niet echt tot kunstgeschiedenis, maar wel tot de natuurlijke geschiedenis.
Het is een tekening van een gedomesticeerde fret van Conrad Gesner Histriae Animalium van 1551.

[[Bestand:Ferrethistory.jpg]]

Bron: Bronvemelding 009

===Jacht wandtapijt===

Dan een tapijt : The Ferreter Tapestry, een vijftiende- eeuwse wandtapijt van Bourgondie, Frankrijk. Je vind het in de Burell Collectie, Glascow Museum en kunstgalerijen.

Het toont een geïdealiseerde visie op het jagen van boeren met fretten en konijnen.
De vrouw in de linkerbovenhoek houdt een rieten mand vast waaruit een man een witte fret pakt.

[[Bestand:Frthist06.jpg]]

Bron: Bronvermelding 010

===De jager en zijn fret===

Hier een afbeelding van een fresco, wat een fret achter een konijn aanjagend laat zien.
Het is geschilderd op een muur van de slaapkamer van Paus Clement VI.

Het is getitleld "De jager met zijn fret", het is een fresco van Matteo Giovanetti uit 1343.

[[Bestand:Frthist08.jpg|400px]]

Bron: Bronvermelding 011

=== Het leven der dieren===

Uit het boek 'Het leven der dieren' komt deze prent.
Het is een tekening uit het boek van A.E. Brehm en is geschreven rond 1896.

[[Bestand:Fretteplaatje 7.jpg|400px]]

Bron: bronvermelding 002

===Oom Dagobert===

Een plaatje uit het stripboek van Walt Disney. Oom Dagobert is zijn geluksdubbeltje verloren in een mierennest
en wil een fret inzetten om dit op te sporen.....

[[Bestand:Donald duck en fret.jpg|400px]]

==De fret in de moderne kunst==

====Olieverfschilderij op linnen, Artax====

[[Bestand:Arthax geschilderd door marjan.jpg]]

Artax, Marjan Nederveen, 2006, Amsterdam.

====Olieverfschilderij op linnen, Troy ====

[[Bestand:Troy geschilderd door marjan.jpg|500px]]

Troy, Marjan Nederveen, 2006, Amsterdam.

====Olieverfschilderij op linnen, Balthazar====

[[Bestand:Balthazar geschilderd door Marjan.jpg|500px]]

Balthazar, Marjan Nederveen, 2007, Amsterdam

====Olieverfschilderij op linnen, Max====

[[Bestand:Max van Marjan.jpg]]

Max, Marjan Nederveen, 2008, Amsterdam

====Olieverfschilderij op linnen, Heintje====

[[Bestand:Schilderijheintje7.jpg|500px]]

Heintje, Marjan Nederveen, 2012, Amsterdam

====Olieverfschilderij op linnen, Jillz====

[[Bestand:Jillz Karen 2.jpg|500px]]

Jillz, K. Pedro, Leeuwarden

====Potloodtekening, Chubby====

[[Bestand:Potloodtekening Chubby.JPG|500px]]

Chubby, K.Pedro, Leeuwarden

==== Schilderij Snowy ' Forever my Love' ====

[[Bestand:Snowy comp schilderij.jpg]]

Fretje Snowy, dec. 2011, Mayke van Wijk, Nijmegen

==== Olieverfschilderij op linnen, Sanne====

[[Bestand:Sanne door Mayke 2.jpg]]

Fretje Sanne, mei 2012, Mayke van Wijk, Nijmegen

==De fret in de muziek ==

====JOHN CLEESE & THE 1948 SHOW CHOIR - 'The Ferret Song' - 1967 ====

{{#ev:youtube|kvrUsSD7PJw}}

Gedrag

2016-03-17T22:49:16Z

Mayke: /* Jeuk */

==Opvoeding==

Fretten hebben opvoeding nodig. Daar is veel geduld en tijd voor nodig. Hoe meer tijd en aandacht je aan je dier geeft, hoe meer profijt je er van krijgt. Je kunt met geduld je fretje ook een hoop leuke dingen aanleren. Zo zijn er veel fretten die naar je toe komen als je hun naam roept, ze kunnen bepaalde woorden 'herkennen' die je vaak gebruikt en daarop reageren en er zijn fretten die grappige truukjes hebben aangeleerd.

====Zindelijkheid====

Fretten zijn van nature zindelijke dieren. Ze zullen hun slaap- en eetplaats niet bevuilen en hebben over het algemeen een vaste plaats waar ze het deponeren. Als huisdier kun je ze leren hun behoefte op een bak te doen. Daar gaat wel tijd en geduld in zitten. Je moet ze trainen.

Als je een pup hebt aangeschaft is het handig als de fokker er al een begin mee heeft gemaakt. Vraag hoe en wat er gedaan is, en ga daar mee door in je eigen huis. In de regel moet je fret naar de bak als het wakker wordt. Bij het opvoeden zet je je fretje dan ook gelijk op de bak als het wakker wordt en laat het pas uit de kooi als het netjes iets op het bakje gedaan heeft. Soms heeft je diertje helemaal geen geduld om eerst iets op de bak te doen en wil het gelijk op ontdekkingstocht. Zet het dan steeds weer terug op de bak, totdat het de behoefte gedaan heeft. Weet je fret nog niet wat het op de bak moet, leg dan een van de elders geproduceerde drolletjes in de bak en laat het daar even liggen.

Zet de bak altijd in een hoek. Van de kooi, maar ook van de losloopruimte waar je fretje mag komen. Fretjes poepen heel graag in hoekjes. Blijft je fret stug in een andere hoek zijn behoefte doen, verplaats de bak dan naar die plek. Zorg ook voor een bak met hoge randen, want veel fretten schuiven hun achterkant omhoog bij het poepen. Zo valt het niet over de rand.

Ruim ongelukjes gelijk op en spray er wat dettol overheen, zodat je fretje die plek niet als geoorloofde poepplek gaat zien.

Verschoon de bak minimaal eenmaal daags. Als de bak vies is gaan ze er gewoon naast zitten.

Heb je een hoge kooi, met meerdere etages, zet dan zeker bij zindelijkheidstraining op elke etage een bakje. Sommige fretjes nemen niet de moeite om verschillende trapjes op of af te lopen om hun behoefte te doen. Als je fret moeilijk zindelijk te krijgen is in zo’n soort kooi, sluit dan enkele etages af, tot het wel zindelijk is en breidt het dan in etappes weer uit.

Wordt niet boos op je fret als hij iets naast de bak doet. Dat heeft helemaal geen zin, dat snapt het niet. Ruim het gewoon op en spray er dettol over. Gebeurt het regelmatig dat je iets vindt, let dan een tijdje wat beter op je diertje. Zodra je het achteruit een hoekje in ziet lopen, met het staartje omhoog, gaat er wat geproduceerd worden. Pak het dan snel op en zet het op de bak. Na verloop van tijd zal je merken dat je dier zelf op zoek naar de bak zal gaan. Zorg wel dat er in elke ruimte waar je dier mag verblijven minstens een bak staat.

Plotselinge onzindelijkheid van een fret, die dat wel was, betekent vaak dat er iets speelt.

* Het kan geslachtsrijp aan het worden zijn. Dan zetten ze geurvlaggen uit.
* Het kan het zijn ongenoegen laten blijken, bijvoorbeeld door de komst van een ander dier.
* Het kan een geurvlag uitzetten, bijvoorbeeld omdat er een nieuwe vloer is geplaatst.
* Het kan een teken van ziekte zijn.

====Bijten====

Een fret is een roofdier. Bijten hoort tot natuurlijk gedrag en het gebruikt de tanden ook bij onderling spel. Zaak is je fret te leren wat acceptabel is en wat niet. Onze huid kan veel minder hebben dan een frettenvel en ze hebben als kleine pup al vaak helemaal niet eens door dat ze je pijn doen. Frettenpups spelen, net als jonge honden en katten, ook met hun tandjes en happen overal naar en in. Je zal je fretje dus vanaf hele jonge leeftijd moeten leren dat bijten niet mag.

Helaas is bijten een van de voornaamste redenen om afstand van je fret te doen. Eigenlijk heel jammer, omdat veel bijtproblemen met de juiste opvoeding helemaal geen probleem had hoeven worden.

Bijten kan ook een uiting zijn van verveling en frustratie. Zorg dus dat je voldoet aan de behoefte van beweging, spel en aandacht van je diertje.

Als een normaal bijtvrije fret plotseling begint te bijten is dat een teken dat er iets aan de hand is. Het toont hiermee ongenoegen, onrust, pijn of het zich niet lekker voelen. Het kan zijn dat je je fretje te plotseling of onhandig hebt vastgepakt, het diertje je niet kent, of ergens van geschrokken is. Oudere fretjes kunnen iets schrikachtiger zijn, doordat ze minder goed zien en/of horen.

Vertrouw je het niet, of is er geen aanwijsbare reden voor herhaaldelijk bijten, ga dan naar de dierenarts!

====Hoe leer je het bijten af?====

Het afleren van bijten vraagt geduld, doorzettingsvermogen, consequentheid en vertrouwen.

Er moet een onderscheid gemaakt worden tussen het onopgevoede bijten van een pup en structureel bijten door oudere fretten. Dat kan ook door gebrek aan opvoeding komen, maar er kunnen ook traumatische ervaringen of mishandeling achter zitten. Vooral bij deze laatste groep kan het een langdurig proces zijn en soms niet geheel op te lossen.

Fretten zijn slim. Als een fret bijt, zal vaak de eerste reactie zijn om het weer los te laten en op de grond te zetten. Gebeurt dat een paar keer, dan heeft je fretje al gauw in de gaten dat het door de tandjes te gebruiken zijn zin krijgt. Deze dieren moeten dus juist gewoon in de hand genomen worden en consequent gecorrigeerd worden als ze bijten. Een aantal manieren die je kunt toepassen zijn:

* Een luid en duidelijk “nee” als ze de tanden gebruiken
* Pak ze even in het nekvel en blaas zachtjes in hun gezicht (veel fretten vinden dat niet fijn)
* Zet ze een paar minuutjes in een kooi of carrier als time-out (negeer het volledig) als ze stug volhouden met bijten
* Leidt ze af met iets lekkers als je ze wilt oppakken

Speel bij deze bijtertjes zo min mogelijk met je handen. Gebruik balletjes, hengeltjes, doeken of andere speeltjes. Gebruik je handen alleen voor de noodzakelijke dingen en eventueel kriebelen achter de oortjes, als dat wel toegelaten wordt en geef ze een beloning of snack met de hand.

Bij angstige dieren is het vooral belangrijk het vertrouwen te winnen. Ze hebben immers al ervaren dat mensen handen pijn en ongenoegen betekent. Door veel geduld, rust en intensief contact kun je je fret laten zien dat mensen ook lief en aardig kunnen zijn. Ga heel rustig te werk, praat zachtjes tegen je diertje, maak je klein en probeer je wil niet op te leggen. Maak het leuker voor je dier als je iets met je handen moet doen, door er iets ‘lekkers’ aan toe te voegen. Smeer wat ''ferrettone, vitaminepasta ''of wat'' ''boter op je vingers. Laat het dat er aflikken en schuif je andere hand rustig onder het lijfje. Met een beetje geluk is je diertje zo afgeleid, dat het oppakken zonder bijten gaat. Bij erg angstige fretjes kan het weken duren voordat ze je hand toelaten zonder te bijten!

Gebruik je handen/vingers op momenten dat je diertje ontspannen is om achter zijn oortjes te kriebelen of het zachtjes te aaien. Soms is alleen het moment van oppakken erg eng, maar als het eenmaal op de arm is, accepteert het je liefkozingen wel.

Ben je erg bang om gebeten te worden, of bijt je fret erg hard, zorg dan voor een paar stevige en dikke handschoenen als je je dier moet hanteren. Blijf ook dan zachtaardig en rustig in je bewegingen.

Maak vooral niet de fout om een angstige fret te willen ‘verrassen’ en snel even op te pakken,daar worden ze alleen maar banger door.

Heeft je fret je echt vol te pakken en wil het niet meer loslaten? Probeer dan vooral niet jezelf los te trekken. Al dat bewegen heeft alleen maar tot resultaat dat je fret je nog steviger gaat vasthouden. Pak het in het nekvel en met de andere hand probeer je met duim en wijsvinger aan beide kanten van de kaak tegen het tandvlees te drukken om zijn bek open te maken. Lukt dit niet dan kun je de fret met de kop onder de kraan houden. Je kunt ook wat lekkers op de neus van je fret smeren. Veelal willen ze dat gelijk oplikken en openen ze de bek.

'''Sla je fret vooral niet! ''' Slaan heeft helemaal geen zin. In tegendeel, je maakt je fret er angstig door, waardoor het een volgende keer sneller zal bijten!

'''NOTE:''' Fretten hebben de eigenaardige gewoonte om in tenen en hielen van mensen te happen. Dit zien ze als spel. Dit is niet echt af te leren! Wil je niet in je tenen gehapt worden draag dan sokken en sloffen of schoenen als je fret los is.

====Heb je een bijtprobleem met je fret en wil je daar hulp bij hebben?====

Laat je diertje niet in de steek door het de kooi niet meer uit te laten als het bijt. Zoek hulp!! Er zijn verschillende kundige mensen die je diertje kunnen beoordelen en je eventueel helpen met het oplossen van je probleem. Ook voor tips bij het opvoeden van jonge pups kun je daar terecht.

Plaats een bericht op het forum van deze site [[http://www.frettenvraagbaak.nl/forum/viewforum.php?f=21]]

==Fretten in een groep==

Wat is er nu leuker dan te kijken naar een stel dollende fretjes, die elkaar uitdagen en over elkaar heen springen en duiken? Dat is veelal een beeld wat (nieuwe) fretteneigenaren zich voor ogen hebben.

In tegenstelling van wat veel mensen denken is de fret een solitair en territoriaal dier. Door jarenlange domesticatie zijn er wel fretten die zich prima in een groepje kunnen handhaven, maar dit is eerder uitzondering dan regel! Het kunnen beoordelen of je diertje het goed doet in een groep is erg moeilijk en eigenlijk alleen te bepalen door zeer ervaren frettenhouders.

Maak fretten groepen ook nooit te groot, vier exemplaren bijeen is eigenlijk wel het maximale. Vaak zijn kleinere groepjes van twee dieren beter.

Ook al hebben je fretjes erg veel plezier in het samen spelen, is het toch aan te raden om voor gescheiden slaapruimtes te zorgen. Dat geeft ze de gelegenheid om tot rust te komen in een eigen territorium. Ook fretten die samen spelen vinden het vaak niet prettig als er een ander hun slaapplaats binnendringt. Respecteer dit.

Er zijn echter ook uitzonderingen. Fretjes die zo goed met elkaar gaan, als vier handen op een buik. Die vinden het dan wel prettig om ook samen een slaapruimte te delen. Dit kan bijvoorbeeld het geval zijn als je een koppeltje uit een opvang meeneemt. De opvang heeft vaak al goed kunnen beoordelen of dit echt vrienden voor het leven zijn. Ook dan dien je er wel rekening mee te houden dat dit plotseling kan veranderen. Door ziekte van een van de dieren of het vorderen van de leeftijd kan het heel goed zijn dat ze elkaar ineens niet meer dulden. Dan zal je ze moeten scheiden en soms zelfs aparte speeltijden of ruimtes geven.

Wees bij meerdere fretten samen altijd alert op de volgende signalen:

* Blazen
* Snel achtereen mokken
* Bijten in en rond de nekstreek (slepen met elkaar)
* Ruw spelgedrag, zeker met geluiden erbij
* Depressiviteit van een van de dieren
* Dikke staart
* Terugkerend achterna jagen van een van de dieren
* Regelmatig verstopgedrag van hetzelfde dier

Dit zijn signalen dat er iets niet klopt binnen de speelgroep, waarbij bijten en piepen/schreeuwen zeer ernstige signalen zijn. Zie je een of meerdere gedragingen bij je dieren als ze samen zijn? Haal ze dan uit elkaar en gun ze aparte kooien en speeltijden of speelruimtes. Dit is echt in het belang van de gezondheid van je dier.

[[Bestand:Heintje en Bommeltje sleepgedrag.jpg|300px]]

[[Bestand:Heintje en Bommel sleepgedrag.jpg| 300px]]

Sleepgedrag duidt op dominantie.

Fretten kunnen een soort wapenstilstand met elkaar sluiten. Dan lijkt alles op het eerste gezicht koek en ei en zal je geen duidelijk signalen krijgen, zoals blazen en vechten, dat ze elkaar niet echt liggen. Deze situatie geeft echter wel veel stress voor de dieren en het risico dat een of beide dieren hier de lichamelijke gevolgen van gaan ondervinden is erg groot. Maagzweren liggen op de loer. Een fret met maagproblemen is voor de rest van zijn leven ziek.

Fretten kennen geen rangen en standen in een groep, zoals bijvoorbeeld honden dit kennen. Het is dus niet zo dat als er bepaald is wie er dominant is in de groep de andere zich daar bij neerleggen en onderdanig zijn aan de leider. Dat soort gedrag zie je alleen bij roedeldieren! Als het niet voor 100% klikt tussen de fretten zal er dus constant strijd zijn, soms in stilte, om het lekkerste slaapplekje, het leukste balletje, de beste eetplaats en soms de aandacht van de baas.

Soms gaan fretten zo slecht samen, dat ze zelfs in aparte ruimtes gehuisvest moeten worden. Dan is de nabijheid van de geur van de andere aanwezige fret al genoeg om gestresst te raken en maagklachten te krijgen of aan de groene diarree te gaan. Er zit in dit soort gevallen niets anders op dan deze dieren geheel gescheiden te houden van elkaar.

Een fret alleen is dus absoluut niet zielig! Mits deze genoeg aandacht van de eigenaar krijgt en genoeg speluitdagingen heeft.

==Stress en stressgedrag==

Fretten zijn erg gevoelige dieren en hebben gauw last van stress. Elke verandering in hun leefruimte en ritme kan een stressreactie geven. Indien deze kortdurend is, zal de fret hier ook snel weer van herstellen. Langdurige stress kan funest zijn voor de gezondheid van je fretje. Dit geeft vooral chronische maag/darm problemen. Een fretje met deze problemen is meestal levenslang ziek. Zie ook [[Gezondheid en ziekte#maagdarmaandoeningen]]

Probeer zo veel mogelijk een vast ritme aan te houden met je fret. Op ongeveer dezelfde tijd eten, drinken en losspelen. Dit geeft rust en vertrouwen. Geef je dier ook een rustige plek om te slapen, weg van drukte, harde geluiden en heen en weer geloop. Zet de kooi dus niet pal naast geluidsboxen en tv, of in het looppad.

Ook andere huisdieren en kleine kinderen, die bij de kooi rondhangen kunnen een bron van stress zijn voor je fretje.

Gun je fret ook zijn benodigde slaaptijd. Maak het niet wakker als het niet noodzakelijk is.

Verwar afwisseling niet met wisselvallig. Afwisseling van speelruimtes, spelmateriaal, soort eten en activiteiten houden je fretje tevreden en attent. Wisselvalligheid kan je fret erg onrustig maken.

Een zieke fret is bij voorbaat al gestrest en extra gebaat bij rust en regelmaat. Zet deze zo nodig tijdelijk apart in bijvoorbeeld een slaapkamer, als het in een drukke leefomgeving staat.

Wat kunnen tekenen van stress zijn?

* Krabben, plukken en bijten aan kooi materiaal
* Heen en weer lopen in de kooi of speelruimte (ijsberen)
* Snelle vluchtige slaapjes en overal van wakker worden
* Zich regelmatig verstoppen
* Niet vrij spelen
* Bijtgedrag vertonen
* Trillen
* Schrikken (bij aanraking)
* Opgezette staart
* Groene (dunne) poep
* Misselijkheid
* Depressief, niet willen spelen
* Zichzelf niet verzorgen (wassen)
* Strak naar achter getrokken snorharen en plat tegen de kop gedrukte oren

Veel van deze signalen kunnen ook een teken van ziekte zijn. Bij twijfel altijd contact met je dierenarts opnemen!

Een apart geval van (ernstige) stress kan zijn gedurende de jaarwisseling periode. Veel dieren hebben last van vuurwerkangst, zo ook fretten. In de handel zijn er allerlei rustgevende middeltjes voor honden en katten. '''GEEF DEZE NOOIT AAN JE FRET!!!''' Zorg voor zoveel mogelijk rust voor je dier, een donkere slaapruimte op een plek waar je dier zich zo veilig mogelijk voelt. Wil het gedurende deze dagen niet spelen of het hok uitkomen, laat het dan met rust. Ga het ook niet onnodig lastig vallen door extra te knuffelen, als het zich het liefst wil verstoppen of ligt te slapen. Mocht je je erge zorgen maken, neem dan contact op met een met fretten ervaren dierenarts. Zo nodig zal deze een bij je dier passend middel voorschrijven.
Heb je je fretten buiten gehuisvest, zorg dan dat je dieren veilig zijn voor vuurwerk. Plaats ze desnoods gedurende deze dagen in een schuur of garage.

==De taal van je fret ==

====Observeren====

Het is erg belangrijk dat je door veel observeren leert begrijpen van je fret hoe hij zich voelt. Dat zul je goed kunnen gebruiken in de dagelijkse omgang met je fret, maar je zult ook sneller in de gaten hebben dat er iets mis is met je fret. Observeren is het goed kijken hoe je fret reageert in sommige omstandigheden en kijken wat hij daarmee bedoelt, pas dan leer je hoe hij in elkaar zit.
Fretten zijn van nature stille dieren, maar ze hebben wel eigen geluiden waarvan ze elkaar (en ons) dingen duidelijk kunnen maken.

* Mokken: mokken is het geluid dat ze maken als ze opgewonden zijn tijdens het spelen of als er weer wat nieuws wordt ontdekt. Het kan soms ook te maken hebben als een fret zich niet lekker voelt.
* Kekkeren: als je fret geschrokken is of pijn heeft dan gaat hij kekkeren.
* Schreeuwen: als je fretje schrikt dan kan het gaan schreeuwen, dit gaat vaak samen met het ledigen van de blaas.
* Blazen: Is je fret boos of heeft hij een gevoel van ongenoegen dan gaat je fret blazen, dat lijkt erg veel op het blazen wat een kat doet. Sommige pups kunnen het heel af en toe doen als ze gaan ontdekken dat ze zelf geluidjes kunnen gaan maken, dan heeft het geen verdere betekenis.
* Weasel wardance: een fretje kan heel erg goed achteruitlopen. Hij stuitert en springt dan in het rond, we noemen dat 'wardancen'. (Weasel wardance in Amerika). Het is een vreemd gezicht als je dat de eerste keer ziet, je fret is dan door het dolle heen, kromt zijn rug, pootjes wijd uiteen van de grond en springt zo omhoog. Hij stuitert zo op en neer, vaak een teken van dolle pret of uitdagen om te spelen.

===Lichaamstaal van de fret ===

Wil je je fret goed begrijpen, dan is het makkelijk als je kunt onderscheiden hoe het gedrag van je fretje is als hij bijvoorbeeld bang is of boos.
Hieronder wat lichaamsuitdrukkingen van je fret:

* tapijt doorploegen, schuift met zijn neus zo diep mogelijk langs het materiaal, zet zich af met zijn pootjes en loopt voor en achteruit = het markeren van zijn territorium met zijn geurklieren onder de kin
* laag bij de grond lopen, mogelijk met een opgezette staart = hij voelt zich niet op zijn gemak
* schrik en twijfel = plat liggen met een keffend of blaffend geluid, schrikreactie met dreiging
* als je hem pakt loopt hij achteruit = de fret vertrouwd het niet, hij weet niet of hij wel opgetild wilt worden
* de fret likt of knabbelt aan je hand = dikke vriendjes, verzoening
* een opgezette staart = een teken van prettige opwinding of extase, maar ook van onbehagen of angst
* de fret blaast en heeft een opgezette staart = boosheid (laat me met rust)
* de fret spreidt zijn tenen en voorpootjes zover mogelijk = hij voelt zich prettig, behaaglijkheid
* eenmaal opgetild flink likkend aan je hand en onrust = laat me los, ik heb wel wat anders te doen
* de fret duwt met zijn kop tegen een ander fret aan = tot hier en niet verder
* kwispelen met de staart = nerveuze afwachting, spanning
* het gericht springen naar een speelmaatje of naar het baasje, met een kromme rug en de pootjes omhoog = uitdagen om te spelen
* een andere fret in de nek pakken, vaak bijten, slepen = ik ben de baas, uiting van te hard spel, dominantie
* triest in een hoekje blijven zitten = ziek
* met een krom, hoog gebogen ruggetje lopen = vaak een uiting van misselijkheid, buikpijn, zich niet lekker voelen
* oren likken = verzoeningsgebaar
* dwangmatig likken = de ene fret duwt de andere op de grond en gaat hem likken, daarna plotseling bijten. Dit toont dominantie
* veel herrie in de kooi, aan tralies schudden of bijten = ik wil aandacht, ik wil eruit

[[Bestand:Droopy aan kooi knagen.jpg|300px]]

==Spelen met je fret==

====Het frettenspel====

De meeste (en vooral jonge) fretten zijn dol op aandacht en het samen spelen met de baas. Het is een must dat je fret elke dag minimaal 2 uur los mag lopen, dus uit zijn kooi komt en zo mogelijk kan spelen met zijn baas.
Ze zijn verzot op samen spelletjes doen want dat betekent aandacht van de baas.
Het hangt een beetje af van de leeftijd van je fret voor welke spelletjes je kiest en hoe lang het volgehouden wordt, en uiteraard speelt ook mee voor welke spelletjes je fretje ZELF kiest want elk fretje heeft zo zijn eigen voorkeur.

====Frettenspeeltjes====

Frettenspeeltjes zijn er te kust en te keur, vooral het kleinere honden – en kattenspeelgoed doet het goed.
Let er altijd goed op dat ze niet van RUBBER zijn gemaakt (balletjes e.d.) en er geen rubberen onderdelen in verstopt zitten want daar gaat je fret aan knagen. Hij eet stukjes daarvan op en dan kunnen er problemen ontstaan zoals een haarbal in de maag of een verstopping in de darmen.

Maak het voor jezelf niet te moeilijk voor wat speeltjes betreft. Een fret is al gauw tevreden met de meest simpele dingen, waaronder kartonnen dozen waar je gaten in knipt, kranten, een oude spijkerbroek met gaten of plastic tasjes, (waarvan je wel even de handvatten moet doorknippen zodat ze niet in de handvatten blijven vastzitten ), kartonnen buizen om doorheen te lopen, een bak met een laagje water of sneeuw, een bak met rijst, een oude trui, kortom laat je eigen fantasie hier maar op los. Let er wel steeds op dat het wel veilig is.
Daarnaast zijn er genoeg gevarieerde speeltjes in winkels te koop die het erg goed doen, zoals doorkruipbuizen, balletjes (dus geen rubber!) speelgoedbeestjes, fleecedekentjes om onderdoor te kruipen, kortom teveel om op te noemen.
Houd in de gaten dat je fret het spelletje ook echt leuk vind en er niet bang voor is, niet alle fretten houden van belletjes en rinkeltjes of piepjes, dat maakt ze juist angstig, en ze kruipen er dan voor weg. Observeer je fret dus goed in het begin hoe hij zich gedraagt als je een speeltje voor hem aangeschaft hebt.

===Spelletjes van je fret===

'''''Verslepen en verstoppen'''''

Vooral favoriet bij de dametjes, ook al zijn er genoeg heren die het leuk zullen vinden, is alle dingen verslepen die je tegen komt en weer verstoppen op een eigen verstopplekje, vaak onder een stoel, kast of bank. Wat er versleept kan worden ligt aan het aanbod van speeltjes door de baas.
Sommige fretjes gaan zo ver dat ze jouzelf met trui en al willen gaan verslepen en verstoppen.

'''''Spelletjes samen met je fret'''''

Er zijn een legio aan verschillende spelletjes die je SAMEN kunt doen met je fret, vaak verzint je fret er zelf wel weer een ander nieuw spelletje bij.
Tikkertje spelen is altijd leuk voor jou en je fret, het zit tussen verstoppen en tikkertje spelen in.

Onder het spelen gebruiken fretten vaak hun tanden, zo ook bij het spelen met de baas.
Het is dan geen bijten in de zin van het woord, maar het vastpakken van de baas. Ze bijten niet door, alhoewel je in sommige gevallen wel moet leren dat ze niet te hard mogen bijten.
Loop je lekker op je sokken tijdens het spelen, kijk er dan niet van op dat je fretje even snel in je sokken (tenen) bijt! Veel fretten doen dat nu eenmaal, sokkenbijten, sokken werken vaak als een rode lap op een stier. Het is ook leuk, het wiebelt, het loopt snel door de kamer, het heeft een rare lucht, en er is altijd direct beweging wat ze wel aanspreekt. Daar kun je als fret geen ook weerstand tegen bieden.
Straffen helpt hier niet, het enige wat wel helpt is het dragen van pantoffels.

===Slapen===

Een fret is een langslaper, zo'n 18-20 uur per etmaal zullen hun oogjes gesloten zijn. Vandaar dat een lekker zachte, behaaglijke, rustige en donkere slaapplaats voor deze dieren zo belangrijk is.

====Na de slaap geeuwen====

Wakker worden en geeuwen is een trekje van je fret dat heel normaal is. Vaak komen ze uit een diepe slaap en hebben ze even de tijd nodig om wakker te worden, ze zullen daarbij ook vaak een rillerige reactie krijgen over hun hele lichaam (bibberen), dat is normaal.

Na wat tijd zijn ze weer helemaal wakker, gaan ze even netjes op de bak hun behoefte doen en dan kan het spelen buiten de kooi beginnen.

Ook gaan fretten vaak geeuwen als je ze in de halsstreek vastpakt, dat is ook een normale reactie.

[[Bestand:Bommeltje gaap.jpg|300px]]

====Diep slapen====

Fretten slapen erg veel en erg diep. Soms liggen ze zo diep in slaap dat het net is of je fret in coma ligt of zelfs dood lijkt. Deze diepe slaap is normaal, vaak reageert de fret door een oogje langzaam open te doen, dan zie je al dat er niks anders aan de hand is. Soms is er bijna een volle minuut nodig voordat je fret wakker wordt. Dit gedrag wordt het DFS genoemd ofwel Dead Ferret Sleep. We schudden ze dan wat heen en weer, roepen hun naam, het enige wat we blijven zien is een fret in totale verslapping, zonder enige reactie.
Je fret is levenloos, lusteloos, het lijkt erop dat hij niet ademt en dood is....
deze conditie is normaal, dus wees niet bezorgd. Als je toch bezorgd bent dan kun je een paar dingen nagaan zodat je tot de conclusie komt dat je fret diep slaapt:
* check zijn temperatuur, voelt hij warm aan
* check dat hij een natte roze gekleurde mond heeft
* check of hij een regelmatige ademhaling heeft, maar deze is wel heel langzaam, laag.

Al deze kenmerken wijzen erop dat je fretje in diepe slaap is.

Als je hem wakker wilt maken, doe dat dan heel rustig, verhef nooit je stem, je mag hem wel gewoon aanspreken, maar zachtjes. Wrijf ook zachtjes over zijn buik of rug, maar niet te heftig. Je kunt hem ook tussen de oortjes kriebelen op zijn kopje of wieg hem een beetje op en neer als hij nog niet reageert.

Mochten Dead Sleeps vaak voorkomen ga dan voor de zekerheid langs je dierenarts. Fretten slapen sowieso veel, slechts enkele komen regelmatig in een DFS.

Fretten in coma zijn extreem koud, kwijlen, zijn stijfjes, hebben stuiptrekkingen en kunnen soms kermen.

===Niezen, hoesten, jeuken en de hik===

Fretjes kunnen vaak niezen, hoesten of hikken. Dat hoeft niks te betekenen, maar komt het regelmatig voor, ga dan voor controle naar je dierenarts.

Fretten hebben een aparte reukzin. Als je goed kijkt verkent de fret de hele tijd met zijn neus de grond, zo inhaleert hij natuurlijk van alles, stof, tapijtvezels en dergelijke, waarbij niezen de enig manier is om zijn neus te reinigen. Daarna loopt hij weer meteen met zijn neus over de grond.

Hoesten kan veroorzaakt worden door een kleine irritatie van de keel, of door een stukje eten of een brokje dat vast zit in de keel. Controleer altijd bij je fret of daar sprake van is als je hem hoort hoesten.
Hoesten kan ook een aanwijzing zijn voor het hebben van een chronische bronchitus of een middenoorprobleem !! Hou dus goed in de gaten hoe vaak je fret hoest, gebeurd dat regelmatig, meerdere keren op een dag maak dan direct een afspraak bij de dierenarts.

====Een brokje vast tussen de tanden/hoest====

Als een fretje hoest na of tijdens het eten en met zijn voorpootjes aan zijn bekje krabt, controleer dan altijd even het bekje van je fret, mogelijk is er sprake van een vastzittend brokje tussen de tanden.
Je kunt het fretje een likje pasta geven, zoals Nutri-gel, wat het mogelijk maakt dat het vastzittende botje doorglijdt.

====Hikken====

Is het samentrekken van het middenrif. Een enkele keer komt dat wel eens voor bij je fret.

Het is geheel onschadelijk, het is alleen lastig voor de fret zelf. Leidt de fret wat af met een klein likje Ferretone of Nutrigel, dan kan de hik-tijd wel eens verkorten.

Langdurig en veelvuldig hikken kan op een maagprobleem duiden. Neem contact met een dierenarts op met frettenervaring als je jouw diertje vaak en langdurig ziet hikken.

====Jeuk====

Een fret is een kriebelig diertje dat zich gauw zal krabben en regelmatig jeuk heeft. Als het jeuken veelvuldig te zien is, buiten de verharingsperiode om, dan kan dat een teken van ziekte zijn. Zeker als het in combinatie is met een dunne of slechte vacht en kale plekken. Bij twijfel is het beter contact met een dierenarts, met frettenervaring op te nemen.

====Het drinken van urine====

Er is eigenlijk niemand die weet waarom sommige fretjes hun eigen urine oplikken. Er zijn deskundigen die zeggen dat het gewoon het lessen van de dorst is, dus het consumeren van vloeistof. Het kan echter ook een andere reden hebben.
Zorg ervoor dat er altijd voldoende water beschikbaar is.

Het ziet er erg onfris uit als een fretje zijn eigen urine oplikt, maar het is over het algemeen onschuldig en onschadelijk.
Echter niet altijd. Zie jij je fret regelmatig een plasje drinken, neem dan contact op met je dierenarts. Soms worden er eiwitten in de urine afgescheiden en dat smaakt lekker, waardoor het opgedronken wordt. Het is natuurlijk wel zaak om te achterhalen waarom er eiwitten in de urine zitten.

====Het verbergen van pijn====

Fretten kunnen als geen ander pijn of het zich niet lekker voelen verbergen. Tegen de tijd dat je een pijntje of ziekte goed herkent bij je fret, kan het probleem al ernstiger geworden zijn.
Maak, zodra je vermoed dat je fret zich vaker anders gedraagt een afspraak met je dierenarts, dat is het veiligste wat je kunt doen, er kan iets aan de hand zijn met je fret.

Verzorging

2016-03-17T22:47:41Z

Mayke: /* Hoe pak je nu het beste een fretje in zijn nekvel? */

==Gezond gewicht==

Fretten verschillen van gewicht. Een ram weegt gemiddeld tussen de 800-2000 gram en een moertje tussen 500-1200 gram. In de winter zijn ze vaak zwaarder dan in de zomer.

Om allerlei redenen is het belangrijk om het gewicht van je fret in de gaten te houden. Plotseling gewichtsverlies, of aankomen kan op ziekte duiden. Je kunt de groei van een jonge fret goed in de gaten houden als je regelmatig weegt.

Maak een soort van logboek van het gewicht van je fret. Een jonge pup weeg je wekelijks, oudere pups en gezonde volwassen exemplaren kunnen met een keer per maand toe.

Handig is een digitale weegschaal. Deze is nauwkeuriger.

Net als bij mensen is overgewicht bij fretten ongezond.

==Vaccinatie==

''Hondenziekte''

Een fret moet elk jaar tegen hondenziekte ingeënt worden. Deze ziekte lopen ze erg gemakkelijk op, is erg besmettelijk en is vaak fataal voor je fret. Ook fretten die niet buitenkomen of niet met andere dieren in contact komen moeten toch gevaccineerd worden. Jij of iemand anders kan het virus van de straat met schoenen mee in huis brengen!
Zorg dat je je fret bij een dierenarts laat enten die bekend is met fretten. Niet elke entstof tegen hondenziekte is geschikt voor een fret! De laatste jaren is in Nederland de enige juiste entstof voor fretten de Nobivac puppy DP.

De eerste enting tegen hondeziekte van een pup wordt meestal rond de 8-9 weken gegeven. Sommige fokkers willen hun fretje al de eerste enting gegeven hebben in de vertrouwde omgeving, voor het naar de nieuwe eigenaar gaat. Anderen laten het aan de nieuwe eigenaar over. Vervolgens dient er een herhalingsenting gegeven te worden op de leeftijd van 13-14 weken oud. Daarna de jaarlijkse herhaling.
Kom je in het bezit van een ouder fretje dat nog nooit geënt geweest is, dan is het verstandig dit zo snel mogelijk te laten doen en na ongeveer drie weken een herhaling te geven. Vervolgens jaarlijks herhalen.
Drachtige moertjes die nog niet geënt zijn kunnen tijdens de zwangerschap gewoon geënt worden. Dan zijn de pups ook gelijk beschermd tot ongeveer een leeftijd van 6-12 weken.

Een jaarlijkse check-up van je fret door een goede frettendierenarts is altijd aan te bevelen. Combineer dit bijvoorbeeld met de enting.

''Rabiës (hondsdolheid)''

Gaat je diertje mee naar het buitenland, zal het een enting tegen hondsdolheid (rabiës) nodig hebben. Elk land heeft eigen bepalingen rondom de geldigheid van de enting. Onderzoek ruimschoots van te voren welke regelgeving van toepassing is. In de regel moet de enting minimaal een maand voor vertrek naar het buitenland gegeven worden.
Een rabiës enting kan meestal pas vanaf een leeftijd van 4 maanden gegeven worden.

Het komt nogal eens voor dat er allergische reacties volgen op een rabiës enting. Overleg van te voren met je dierenarts of het mogelijk is dat je in de wachtkamer blijft wachten na de enting. Dit om zeker te weten dat je dier er niet vervelend op reageert. Het is zeker aan te bevelen als je er ver voor hebt moeten reizen. Over het algemeen is er binnen een tijd van 2 uur wel te bepalen of er een reactie komt of niet.

[[Bestand:Enten v e fret Wousje 20-3-13.jpg|300px]]

Het enten van een fretje

'''Nieuw vaccinatiebeleid?'''

Er is de laatste jaren heel wat discussie in de huisdierenwereld(honden en katten) over het vaccineren van huisdieren, met name over het jaarlijks herhalen daarvan.

Uit diverse Amerikaanse onderzoeken is inmiddels gebleken dat vaccineren niet altijd zonder gevaar is en dat het meer schade dan voordeel geeft om een enting jaarlijks te herhalen. Het heeft duidelijk effect op het immuunsysteem. De ziekte van Weil bij honden buitengesloten; deze dient wel jaarlijks herhaald te worden.
Vaccinaties bij honden en katten hebben tegenwoordig een geldigheidsduur van drie jaar. Daarnaast kun je alvorens te vaccineren een titerbepaling laten doen. Door middel van een druppeltje bloed kan er gekeken worden of het dier nog genoeg antistoffen heeft. Pas bij een afname van antistoffen zou er weer een herhalingsenting nodig hoeven te zijn. Er zijn inmiddels al honden en katten gesignaleerd, die al meerdere jaren geen enting nodig gehad hebben, omdat er nog genoeg afweerstoffen aanwezig zijn.
Ook wordt het steeds duidelijker dat vaccinaties (soms ernstige) bijverschijnselen kunnen geven. Er wordt vermoed dat diverse auto-immuun ziektes (o.a. FIV, FIP, FeLV en dermatitis), voedselallergie en maagdarmproblemen gerelateerd kunnen worden aan vaccinaties.

Jonge pups en kittens krijgen in principe vanuit de moedermelk antistoffen voor zo’n 12 weken mee. Eerder vaccineren maakt het natuurlijke immuunsysteem in de war, wat nog volop in ontwikkeling is. Beter zou zijn om op een leeftijd van 6 (pup) en 9 (kitten)weken een titerbepaling te laten doen om te zien of alles in orde is en dan pas de eerste enting op een leeftijd van 9 weken (pups) en 12 weken (kittens) eenmalig te enten.

Vooralsnog adviseert frettendierenarts Hanneke Roest om fretten gewoon jaarlijks te enten. Bovenstaande resultaten zijn gebaseerd op Amerikaanse studies. In samenspraak met Nico Schoemaker heeft zij besloten dat het onverantwoord is om bij fretten entingen met langere tussenposes dan een jaar toe te dienen. Redenen hiervoor zijn:

* Het gaat hier om entstof die wij in Nederland niet gebruiken. Het is een onderzoek met entstoffen die in Amerika gebruikt worden. Deze entstoffen hebben als nadeel dat ze vaak een overgevoeligheids reactie geven. Toen ik in Amerika stage liep: elke week een fret die daar problemen mee had...

* Het gaat er in het artikel om dat er nog 3 jaar antilichamen in het bloed worden aangetroffen. Dat zegt echter niets over de bescherming. Of er bij een infectie afweer wel voldoende afweer is. Daarvoor moeten "infectie proeven" gedaan worden en die zijn niet gedaan.

* In Amerika ontstaat na de enting een heel enkele keer een gezwel op de plaats van de enting. In Nederland heb ik zeker duizenden fretten geënt en een dergelijk vaccin geïnduceerde tumor nog nooit meegemaakt.

* Tijdens de Hondenziekte uitbraak van een jaar of 5 geleden bleek dat de fretten die langer dan 1,5 jaar geleden geënt waren, onvoldoende beschermd waren en ziek werden

Om deze redenen is er nog geen verder onderzoek geweest naar eventuele titer bepalingen voor fretten.

==Oormijten==

Oormijten zijn hele kleine spinachtige kriebelige kruipertjes die diep in de gehoorgang van je fret kunnen leven. Met het blote oog kun je ze niet zien en soms is het voor de dierenarts, die een otoscoop gebruikt nog lastig te zien. De fret heeft een nauwe gebogen oorgang. Oormijten kunnen wel veel schade aanrichten in de oren van je fret. Afgezien dat het veel ongenoegen voor je diertje geeft (jeuk!) kan het in-, en uitwendige ontstekingen geven. Het vermoeden is dat het een rol speelt bij de veelvoorkomende middenoorontsteking van onze fretjes.

Er is een middel bij de dierenarts te verkrijgen die de mijten dood. Dat heet Stronghold. Dit gaat per gewicht van het dier. Weeg je diertje voordat je een pipet geeft, zodat je zeker weet dat het de juiste dosering krijgt. Veelvuldige lage dosering geeft resistentie! Toedienen bij een leeftijd vanaf 6 weken en/of een gewicht van 400 gram. Bij lichte en jonge pups, kun je het beste met een goede frettendierenarts overleggen. Voor dosering van Stronghold zie advies van de Frettenkliniek [http://www.frettenkliniek.nl/gezondheid/oormijt]

Een frettenpup kan heel makkelijk in het nest besmet worden met oormijten. Als je een pup of oudere fret ophaalt behandel het dan altijd minstens eenmaal met dit middel. Heb je meerdere fretten in huis, behandel ze allemaal als er een nieuwe aanwinst binnen gehaald wordt, of als er bij een van je dieren oormijt ontdekt wordt.

[[Bestand:Oormijt 1.jpg|300px]]

Oormijt uitvergroot

==Vlooien en teken==

Een gezonde en hygiënisch gehouden fretje, wat alleen gehouden wordt, is niet erg gevoelig voor vlooien. Uiteraard zal het er last van krijgen als het in contact komt met andere dieren die deze kriebelige springertjes op hun lijf hebben, zoals honden en katten. Mocht je een vlo ontdekken bij je fretje, geef het dan de juiste dosering Stronghold (wegen) en behandel eventueel andere aanwezige huidieren gelijk mee. Een vlo is nooit alleen! Heb je in je huishouden behalve een fret ook een hond en/of kat rondlopen? Neem dan alle dieren mee in een anti-vlooien behandel schema.

[[Bestand:Vlo.jpg|130px]]

Een vlo

Teken kunnen bij alle warmbloedige dieren voorkomen. Zo ook bij fretten. Als je met je fretje naar buiten gaat, wandelen of los, controleer na afloop van de wandeling thuis heel secuur op teken, speciaal in het tekenseizoen dat loopt van maart tot eind oktober, met een piek in het voor- en najaar. In de winter zijn teken niet actief, maar ze kunnen de winter wel overleven. Teken komen overal voor en niet, in tegenstelling tot wat vaak nog wordt gedacht, alleen in bos- en natuurgebieden. Teken zijn ook te vinden in kust- en duingebieden, stadsparken en tuinen. De afgelopen jaren hebben teken veel terrein gewonnen en zijn nu over grote delen van ons land verspreid, teken kunnen zich ook in hooi ophouden.

De levenscyclus van de teek bestaat uit 4 stadia, ei, larve, nimfe en de volwassen teek. De larve hebben een voorkeur voor kleine dieren (muizen, fretten, vogels), volwassen teken voor grotere dieren (egels, reeën) en mensen. Ze kunnen maanden overleven zonder gastheer en zijn het actiefste in warmere maanden. De larve komen vaak niet alleen, dus als je fret teken heeft, zijn dit er vaak meerdere.

[[Bestand:Teekcyclus.jpg|300px]]

====Je fret controleren op teken====

Begin altijd op de kop en achter de oren, vaak zitten ze achter of op de oren (zelfs tussen de randjes), tussen de ogen, oren, onder de ogen of bij de snorharen.
Vergeet ook de kin niet te controleren. Zelfs een teek in de bek van de fret is mogelijk, maar ook tussen de poten, in de oksels en liezen en rond de staart. Controleer elk plekje op zijn kop en lichaam grondig.
Haal de teek bij je fretje weg met een speciale tekentang of tekenpincet. Er zijn speciale tekenhaakjes, waarmee je de teek zo van de fret af schuift, belangrijk is dat de kop meekomt. Blijft deze zitten, dan kan het een ontsteking veroorzaken.

[[Bestand:IMG 1292Fosco.JPG|400px]]

een teek bij het oor

[[Bestand:6c2deb3dc2a5fad41667ef4cdefece77.jpg|200px]]

speciale tekenhaakjes

Besprenkel de teek nooit met alcohol of olie, om het te verdoven. Van schrik spuit de teek een gedeelte van de maaginhoud terug in de wond en dat kan juist besmetting veroorzaken!
Teken kunnen erg nare ziekten overbrengen. Mocht je enkele dagen na het verwijderen van de teek een rode ring of ontstoken plek bij de bijtwond ontdekken, of je fret krijgt koorts, neem dan direct contact op met je frettendierenarts. Je fretje zou dan besmet kunnen zijn met een tekenziekte.

Wees oplettend wat je na afloop met de teek doet, je kan teken het beste doden in een bakje met nagellakremover, in gewoon water helpt niet.

====Preventief behandelen tegen teken====

Je kunt je fret preventief behandelen tegen teken met Frontline. Je kunt pipetjes kopen die je in de nek van je fret kunt leegspuiten. Houd er rekening mee dat Frontline niet meteen helpt, maar pas na 24 uur. Heb je maar een paar teekjes ontdekt bij je fret, haal ze er dan handmatig uit en pas daarna pas de behandeling toe (als je weer naar buiten gaat). De bijtplekjes van een teek kunnen wat rood worden na het verwijderen. Gebruik Frontline nooit op een open of beschadigde huid.

Controleer ook altijd jezelf nadat je je fret behandeld hebt. Eenmaal vastgezogen zullen teken niet snel loslaten en jou 'aanvallen', je kan dat maar beter voor zijn.

Voor meer informatie en foto's zie het forum [[http://www.frettenvraagbaak.nl/forum/viewtopic.php?f=25&t=91]]

==Temperatuur==

Je fretje heeft een iets hogere lichaamstemperatuur dan de mens. Normaal zo tussen de 37.8 - 39 graden Celcius. Zowel koorts, een te hoge temperatuur, als onderkoeling, een te lage temperatuur zijn tekenen dat er iets met je diertje aan de hand is. Heb je het vermoeden dat de temperatuur van je fretje niet in orde is, neem het dan op.

De meeste fretjes vinden het absoluut niet prettig als je hun temperatuur wilt meten. Dit moet in de anus (poepgaatje) gemeten worden. Andere methodes zijn niet betrouwbaar bij een fret. Zorg dat je een snelle thermometer hebt. Eentje die binnen enkele seconden met een piepje de temperatuur aangeeft is het prettigst.

====Hoe neem je de temperatuur op====

Ben je alleen, dan kun je het beste je fret op de rug op je arm nemen. Met de andere hand duw je een met glijmiddel of vaseline ingevette thermometer een heel klein stukje in de anus. Een centimeter is al voldoende. Houd tegelijkertijd met je hand het staartje vast. Een bewegende staart kan de thermometer verschuiven of te diep duwen, waardoor er schade aangericht kan worden.

Ben je samen met iemand anders, kun je er voor kiezen om het fretje bij de andere persoon op de arm te leggen. Deze houdt dan ook de staart vast. Jijzelf hebt dan de mogelijkheid om de thermometer in de anus te steken en deze vast te houden.

Sommige fretjes verzetten zich erg. Je kunt dan proberen om net als bij het nagels knippen een lekker goedje op hun buikje te smeren of ze een schaaltje ''waltham pap ''voor te zetten. Meestal zijn ze dan net genoeg af geleid om de temperatuur te kunnen opnemen.

[[Bestand:Microlife-dieren-thermometer-vt1831.jpg|200px]]

Speciale dierenthermometer met flexibele punt

==Nagels knippen==

Je fretje heeft licht gekromde nageltjes die, net als onze, groeien. Over het algemeen zal een fret als huisdier de nagels niet genoeg slijten. Deze moeten dan geknipt worden, om te voorkomen dat ze ergens met een nagel blijven vastzitten. Afgezien dat het erg pijnlijk is voor je fret om met een nagel ergens aan te blijven hangen, kan het er van in paniek raken en zichzelf nog veel ernstiger verwonden.

Over het algemeen zal het wekelijks of om de week nodig zijn de nagels te knippen.

====Nagels knippen doe je zo====

Zorg voor een speciaal schaartje voor kleine huisdieren of een nagelknipper van de drogist die je uitsluitend voor je fretten gebruikt. Neem wat ''ferret-tone, vitaminepasta, ''een klontje boter of wat vaseline en smeer dat achter op de buik, tussen de achterpootjes van je fret (pas op voor de geslachtsopeningen van je diertje. Blijf daarbij uit de buurt met het smeersel!) Leg je fretje rustig op de rug op je schoot. Ondertussen zal het heerlijk van het smeersel op de buik genieten. Terwijl het bezig is zichzelf schoon te likken, kun jij voorzichtig en rustig een pootje pakken en het puntje van het nageltje afknippen. Werk zo alle vier de pootjes rustig af. Blijf weg van ‘het leven’, het roze stukje in de nagel. Als je daar in knipt doet dat pijn en het kan hevig bloeden. Mocht het onverhoopt toch gebeuren, doop het nageltje dan in een schaaltje met wat maïzena, witte bloem of bloedstelpend poeder zoals Quick Stop of Stop Bleed.

[[Bestand:Nagelsknippen.jpg]]

Je kunt ook proberen de nageltjes te knippen als je fretje diep in slaap is. Sommige fretjes worden er niet wakker van. Een andere mogelijkheid is om je fretje een klein schaaltje [[voeding#Het waltham papje]] voor te schotelen en terwijl je dier daar lekker van zit te smikkelen, de nagels knippen.

Velen vinden nageltjes knippen eng. Zolang je rustig blijft en je fretje zachtjes toespreekt, het niet knijpt of strak vastklemt, zal het voor je diertje tot de normale rituelen gaan behoren. Zeker als je het nog extra verwent terwijl je bezig bent.

[[Bestand:Noa nageltjes.jpg|300px]]

==Oren schoonmaken==

Soms hebben fretjes smeer in hun oorschelp zitten. Oorsmeer van een fret is donker, bruin van kleur. Op zich is het niet kwalijk als je het laat zitten, het staat alleen niet erg netjes. Wat in de oorschelp zit, mag je weghalen. KOM ECHTER '''NOOIT''' IN DE GEHOORGANG!

Doop een wattenstaafje in wat zonnebloemolie, of maak het nat met water. Pak de oorschelp van je fretje voorzichtig vast er trek het ietsje omhoog. Met je andere hand kun je dan de oorschelp van binnen naar buiten schoonvegen. Gebruik bij elke veeg een schoon puntje van een wattenstaafje.

Als je fret niet stil wil zitten, het erg vervelend vindt of erg onrustig wordt, neem hem dan in het nekvel en leg het op de zij op je schoot (of op tafel) met het te behandelen oor naar jou toe gericht.

Over het algemeen zal het niet al te vaak nodig zijn om de oren van je diertje schoon te maken, maar er zijn fretjes die veel oorsmeer produceren. Mocht dat bij jouw fretje ook zo zijn, laat je dierenarts voor zekerheid dan een (oormijt) controle doen. Aanwezige oormijten kunnen voor extra oorsmeer zorgen, net zoals een middenoor ontsteking.

==Vacht==

Een gezonde fret heeft een glanzende, volle en goed aangesloten vacht. Daar onder een zachte gladde (roze) huid, zonder plekjes of roos.

Twee keer per jaar verhaart je fret; in het voorjaar en het najaar. Vooral in het voorjaar kan er veel haar uitvallen, dan trekken ze immers hun winterjas uit. Je kunt je fretje helpen, door het met een zachte borstel, kam of Furminator® zachtjes te kammen. Ook kun je heel voorzichtig de erg losse vacht er met je handen uit plukken. Niet alle fretten vinden dit erg plezierig, maar het is wel noodzakelijk. Een fret verzorgt zijn eigen vacht ook, door te likken. De fret kan dus heel gemakkelijk haren binnen krijgen, die voor grote problemen kunnen gaan zorgen. Fretten kunnen gaan hoesten wat veroorzaakt wordt door haren die ze oplikken en die zich vast zetten in de keel.

===Een haarbal===

Door het oplikken van haren bestaat, naast het hoesten door het vastzetten van haren in de keel, het risico van het ontstaan van een haarbal in de maag of darmen. In de maag raken de haartjes verstrengeld en vormen daar een haarnetje dat steeds groter wordt. Het kan zo groot worden dat het een grote bal gaat vormen zodat het verteren van voedsel een probleem gaat worden. Het fretje zal dan onverteerd voedsel gaan braken wat kan leiden tot uitdroging en ondervoeding. Nog erger wordt het als de haarbal in de darmen terecht komt en de bloedtoevoer een deel van de darmen gaat belemmeren, dat kan leiden tot shock en de dood van het fretje.

====Signalen en symptomen om op te letten====

*het af en toe hoesten van de fret

*kleine dunne ontlasting ( duidt meestal op een gedeeltelijke verstopping)

*droog braken

*sloomheid

*blijven overgeven

*niet kunnen eten

*een te lage lichaamstemperatuur

Ga bij bovenstaande symptomen direct naar een ervaren frettendierenarts, dit is een spoedgeval!

====Preventief behandelen tegen een haarbal====

Zodra je ziet dat je fret in de rui is, verwijder dan zoveel mogelijk losse haren van de fret uit zijn omgeving.(slaapplekken, hangmatjes, slaapzakjes, op speelgoed (fleece)dekentjes e.d.)
Borstel het dier regelmatig of strijk met een natte hand over het dier, dat haalt al veel losse haren weg. Houdt de vloer goed schoon waar je fret loopt, stofzuig en dweil regelmatig. Droog het beddengoed van de fret in de droger, dat haalt ook veel haren uit de stof.

Je kunt je fret tijdens de ruiperiode anti-haarbalmiddelen geven die ervoor zorgen dat de haren beter door het maag- darmkanaal glijden. Middelen daarvoor zijn o.a. Kat-a-lax, Nutri-gel of een anti-haarbalpasta zoals Ferre-T-lax (Ferret tone darmreinigingspasta), gewone witte vaseline zonder toevoegingen volstaat ook. Geef ongeveer 1/4 theelepeltje per keer per dag. Je kunt ook twee keer per week rauwe eidooier geven aan je fret, let wel op dat ze geen diarree krijgen daarvan. Zijn alle losse haren verdwenen dan is het geven van anti-haarbalmiddelen niet meer nodig, zelfs af te raden. Het legt namelijk een dun laagje op het maag- en darmweefsel waardoor voedingsstoffen niet meer opgenomen kunnen worden, dus nooit langdurig geven.

Grotere haarballen kunnen over het algemeen alleen operatief verwijderd worden. Voor fretten die gevoelig zijn voor haarballen (doordat ze het al eens gehad hebben of angora bloed hebben) is het zeker aan te raden om preventief in de verharingsperiode dagelijks een likje vaseline of een anti-haarbalmiddel te geven.
Wees voorzichtig met teveel laxeerpasta, het zit boordevol suiker! Laxeerhulp is geen vervanging voor de vachtverzorging.

Het is ook aan te bevelen om tijdens de verhaarperiode de slaapdoeken en ruimtes vaker te verschonen en/of dagelijks uit te zuigen.

[[Bestand:Laxeerpasta voor Goliath.jpg|300px]]

===Wassen of in bad doen===

Fretten hebben een eigen geurtje. Sommigen vinden het heerlijk ruiken, anderen vinden het stinken. Toch hoort het bij je dier, net zoals een hond, een paard en jijzelf ook een eigen geur hebben. Dat komt omdat we talgklieren hebben die de huid verzorgen. Bovendien heeft de fret nog een aantal geurklieren op zijn lijf, die een vettig talg afgeven. Daar zetten ze hun geurvlaggen ook mee uit. Dat is onder andere te zien aan het ‘sleetje rijden’ nadat ze hun behoefte gedaan hebben. Ongecastreerde fretten hebben meer geur. Vooral rammen in de geslachtsrijpe periode kunnen een doordringende lucht afgeven. Dit hoort bij de natuur. Mensen die rammen voor de fok gebruiken, hebben deze meestal ook buitenshuis. Door te castreren halen we al veel van hun geur weg.

Sommige fretten zijn gek op water, vinden het zelfs heerlijk om mee onder de douche of in bad te gaan. Enkele enthousiastelingen trekken dan wat baantjes in het badwater. Shampoo en zeep zijn echter niet goed voor een frettenhuid. Ook de speciale frettenshampoos zijn niet aan te raden. Deze zetten de talgklieren alleen maar meer aan tot het maken van de geurige vetlaag. Die er al zat heb je immers weggewassen. Gewoon met lauwwarm water wassen (let op de temperatuur!)is al voldoende om je fret schoon te maken. Dat kan eens nodig zijn als het enthousiast in de modder heeft liggen rollen of de vissen in je (ondiepe!) vijver eens van dichtbij wilde bekijken.

Hindert de (lijf)lucht van de fret je, dan kun je die beter bestrijden door dagelijks de poepbak leeg te scheppen en uit te spoelen en het beddengoed regelmatig te vervangen en uit te wassen. Dan zal je zien dat er al veel minder ‘frettenlucht’ in huis hangt. In de regel worden de stoffen kooi materialen bij ons wekelijks vervangen en gewassen en andere onderdelen wekelijks gesopt. Ook het speelgoed regelmatig schoonmaken en/of wassen. Daar laten ze ook hun luchtje op achter.

===Kale staart===

Er zijn fretjes die in de zomer een (bijna) kale staart hebben. Het ziet er wat vreemd uit, maar zolang het alleen bij de staart blijft is er niets ernstigs aan de hand. Het is nog niet duidelijk waarom het gebeurt, maar het heeft in ieder geval niet met een ernstige aandoening of ziekte te maken.
Soms kun je ook gele vlekjes op zwarte puntjes op de huid van zo'n staart zien. Dat zijn afscheidingen uit de huid. Probeer die er niet af te wassen of te peuteren.
Als er meer kaal wordt dan alleen de staart of er schilfers, bloed en andere rare dingen op de huid te zien zijn, neem dan contact op met de dierenarts

==Gebit==

====Tandplaque, tandsteen====

Het gebit is heel belangrijk voor een fret. Zonder gezond gebit kan het niet of erg slecht eten. Controleer het gebit van je fretje dus regelmatig.
Het tandvlees hoort zachtroze te zijn. Tanden en kiezen horen schoon en wit van kleur te zijn. Als er een bruin/groenige laag op de tanden of kiezen zit, is dit tandsteen. Tandsteen is een verharde vorm van tandplaque. Tandplaque is een zachte laag op de tanden, die bestaat uit levende en dode bacteriën, speeksel, voedselresten en water. Wordt er niets gedaan aan deze tandplaque dan zal er in de loop van de tijd tandsteen ontstaan. Dit is hard en niet zelf te verwijderen, het zal verwijdert moeten gaan worden onder narcose door een frettendierenarts.

De voeding speelt een belangrijke rol bij het ontstaan van tandsteen. Het kauwen vormt een mechanische reiniging van het gebit, het speeksel zorgt voor het spoeleffect. Als de plaque gaat mineraliseren ontstaat tandsteen. Wil je dit voorkomen dan zou je elke dag de tanden van je fret moeten poetsen, een lastige klus want het bekje van de fret is maar klein en de kans dat je fret het toe staat ook. Daardoor is de vorming van tandsteen haast onvermijdelijk.
Fretten die prooidieren eten hebben vaak minder last van tandsteen.
Fretjes die zachte voeding (KVV en blikvoer) krijgen kunnen eerder last van tandsteen krijgen. Ook fretten die brokjes eten kunnen extra gevoelig zijn voor tandsteen, in brokken zit plantaardig materiaal wat door het speeksel van de fret niet verteerd kan worden. Doordat het gebit van de fret niet gemaakt is om op brokjes te kauwen zorgt het ook nog eens voor slijtage van het gebit. In de loop van de tijd kan dit tot problemen gaan leiden. Met 4-5 jaar kan er al veel tandsteen zitten en gaan kiezen los staan. Het slechtste gebit hebben fretjes die door ziekte of selectief eten op de waltham staan. Door tandsteen kan tevens een (tandvlees)ontsteking ontstaan. Beiden is erg pijnlijk voor je dier. Soms ontstaat er een dikte onder het oog wat kan wijzen op een wortelontsteking. Zelfs dan kunnen fretten nog gewoon door eten.
Fretten laten tand- of kiesproblemen niet gauw merken, ze stoppen pas met eten na veel pijn.

Door tandsteen dat zich ophoopt rondom het gebit kan het tandvlees geïrriteerd raken en gaan ontsteken, dat kenmerkt zich door roodheid en zwelling en in een later stadium kan er een abces ontstaan. Een abces is een holte gevuld met pus en is extreem pijnlijk. Bij een ernstige vorm van tandvleesontsteking kan de kaak zelf aangetast worden, hetgeen resulteert in het terugtrekken van het bot, waardoor tanden en kiezen los komen te staan en de tandholte bloot komt te liggen. Tanden kunnen verloren raken of verder aangetast wat leidt tot pijnlijke, zwakkere tanden die kunnen afbreken.

====Afgebroken hoektand====

Veel fretten hebben last van afgebroken hoektanden, vroeger zag je het regelmatig bij fretteerfretten. De tanden werden afgeknipt zodat de fret tijdens de jacht niet de mogelijkheid had een konijn te vangen en te doden. Soms werden de hoektanden ook geknipt als men bang was dat het fretje zou bijten.
Gelukkig komt dat niet meer zo vaak voor.
Dat ze tegenwoordig afgebroken hoektanden hebben komt omdat de fretten hele korte voorpootjes hebben en van iets hoogs afspringen, ze komen dan met hun kaak op de grond terecht, de hoektanden raken de grond en kunnen afbreken. Ook gaan fretten die zich vervelen vaak bijten aan de tralies waardoor er steeds op een vast punt druk komt te staan op de hoektanden. Na een bepaalde tijd ontstaat er zo een zwakke plek. Door het trekken en bijten aan de tralies kunnen tanden ook los gaan zitten, probeer dit gedrag dus te voorkomen. Geef voldoende loslooptijd aan de fretten en veel prikkels zodat ze weer moe de kooi in gaan. Als er een hoektand is afgebroken, ga dan naar de frettendierenarts. Deze kan beoordelen in hoeverre de hoektand is afgebroken. In de hoektand loopt een zenuw, zolang deze niet bloot komt te liggen zal het niet pijnlijk zijn voor het fretje. Er bestaat wel een kans dat de hoektand gaat verkleuren.
Ligt de zenuw wel bloot dan zal er een wortelkanaalbehandeling moeten plaatsvinden, aangezien fretten erg klein zijn is zo een procedure uitermate moeilijk. Vaak wordt er dan gekozen de hele hoektand te verwijderen.

Het regelmatig laten controleren van het gebit van je fret is een noodzaak. Een fret waarvan het gebit niet goed is kan pijn hebben bij het eten en langzaam gaan afvallen. Laat het gebit van je fret daarom jaarlijks nakijken bij de frettendierenarts. Laat tandplaque tijdig verwijderen zodat er geen tandsteen gevormd kan worden! Vaak gebeurt het nakijken van het gebit bij de jaarlijkse controle bij de frettendierenarts. Bij veel tandaanslag zal het fretje onder narcose gebracht moeten worden voor het reinigen van het gebit.

Met het ouder worden van je fret, kan het gebit wat geler gekleurd raken.

[[Bestand:Dragon gebitje.jpg|300px]]

====Hoe controleer ik het gebit?====

Zet je dier bij je op schoot en druk zachtjes met een hand op de schouders je dier omlaag. Leg je andere hand over de kop van je fret, zo dat de kop in de palm van je hand valt en je duim aan een kant en je andere vingers aan de andere kant van de bek liggen. Nu kun je met je duim de lippen van je fretje zachtjes omhoog en naar achteren schuiven, zodat je het gebit kunt bekijken.

Je kunt je fretje ook met een hand in het nekvel pakken en het lijf op je schoot laten rusten. Nu heb je je andere hand vrij om de lippen van je fret omhoog en naar achteren te schuiven en het gebit te bekijken.

Een fret gaapt regelmatig. Maak er gebruik van om als hij zijn bekje wijd open heeft er gelijk even in te kijken om goed achterin te kunnen zien.

[[Bestand:Gebit fret 3.jpg|300px]]

==Identificatie chip==

Het is altijd aan te bevelen je huisdier te laten chippen met een identificatie microchip. Voor steeds meer dieren in steeds meer landen wordt dit ook verplicht. Zodra je met je dier de grens over gaat is een identificatiechip en dierenpaspoort verplicht.
Met deze chip is het makkelijk een verloren dier naar de eigenaar terug te brengen. Het gebeurt zeer regelmatig dat fretjes ontsnappen. Ook dat er fretjes gevonden worden. Dat kan met veel verdriet gepaard gaan en als je diertje niet gechipt is kan de eigenaar niet opgespoord worden. Een ontsnapte fret kan de beste gebeuren, dus kies voor veilig en laat je fret chippen.

Bovendien kan door middel van het chippen er illegale handel en mogelijk illegale fokkerij tegen gegaan of opgespoord worden. Al is dat momenteel nog niet van toepassing op fretten.

Allemaal in het voordeel van je diertje dus!

Het plaatsen van de chip gebeurt per injectie, deze wordt onder de huid van de fret ingebracht. Dit gebeurt met een vrij grote naald, doch met wat nutri-gel pasta voor de neus van de fret zal het inbrengen geen enkel probleem zijn en is het te vergelijken met het geven van de jaarlijkse enting. Er zit geen batterij in de chip dus het dier zal er niets van merken, de levensduur van de chip is onbegrensd.

Een chip is een microtransponder van 11 mm lang en 2,1 mm dik, bijna zo groot als een rijstkorrel. In de transponder zit een chip en een antenne, op de chip staat een 15 cijferig uniek nummer. Er is een speciaal afleesapparaat nodig om een chip te kunnen lezen, een chipreader of scanner. Pas op het moment dat er een chipreader bijgehouden wordt, gebeurt er iets. De chipreader is een elektromagnetisch gestuurd zend- en ontvangstapparaat en geeft een electromagnetisch signaal af dat de chip activeert, waarna deze via een radiosignaal met de identificatiecode van het dier antwoordt. Als resultaat verschijnt deze code op het scherm van het afleesapparaat.

Door met dit apparaat over de rug van het dier te gaan verschijnt op het display het unieke nummer. De nummers die opgeslagen zijn in de chip zijn van te voren ook in de computer opgeslagen, zo is altijd te achterhalen wie de eigenaar is van de fret.
Om ervoor te zorgen dat de chip niet door het lichaam gaat zweven is de transponder voorzien van een anti-migratiecap, waardoor inkapseling snel tot stand komt. Hierdoor blijft deze op zijn plaats. De transponder is niet te voelen, alleen bij erg vermagerde dieren.
De fret zelf ondervind geen enkele hinder van de aanwezigheid van een chip.

[[Bestand:Chip fret.jpg|300px]]

Een ingebrachte chip bij de fret, dat wordt meestal gezet tussen of in de buurt van de schouderbladen.

[[Bestand:Chipreader 1.png]]

Chipreader of scanner

==Je fret in het nekvel pakken==

Over je fretje in het nekvel pakken lopen de meningen erg uiteen. Sommigen vinden het gemeen of zielig voor het diertje, anderen pakken om de haverklap het nekvel beet. Feit is dat fretten in het natuurlijk gedrag elkaar ook bij het nekvel pakken. Zoals een moeder die haar jongen versleept en de ram het moertje bij een dekking. In het nekvel pakken hoeft helemaal niet zielig te zijn als het op de goede manier gebeurd en alleen als het noodzakelijk is. Dat kan bijvoorbeeld zijn om nagels te knippen, oren schoon te maken en bij de dierenarts.

====Hoe pak je nu het beste een fretje in zijn nekvel?====

Duw je fretje zachtjes met zijn kop naar voren tegen de grond en leg je hand achter in de nek, net voor de schouders. Pak met je hand een ruime hoeveelheid nekvel en trek dat met je hand omhoog. Ondersteun daarbij altijd zijn achterwerk met je andere hand. Neem je een te kleine hoeveelheid nekvel dan kun je het eventueel pijn doen (knijpen) en dan kan je fret zich ook makkelijk los worstelen. Met voldoende nekvel in de greep zal het diertje zich ontspannen en kunt u doen wat nodig is. Zorg dat de achterkant altijd goed ondersteund is, zodat het de rug niet kan beschadigen. Sommige fretjes hebben weinig nekvel of moeten erg wennen aan het nekvel pakken. Oefen het af en toe, zodat als het noodzakelijk is het zich niet verzet en eventueel nog meer gestrest raakt.

[[Bestand:Nekvel pakken Wousje 20-3-13.jpg|300px]]

====Wanneer kan het nodig zijn om je fret in het nekvel te pakken?====

*bij nagels knippen en schoonmaken van de oorschelp

*bij het controleren van het gebit of het lichaam op ongeregeldheden

*bij de dierenarts (zie bovenstaande foto)

*als je fretje in paniek is

*ter correctie. Een bijtende (jonge) fret kan goed reageren op het nekvel pakken en een duidelijk '''nee '''om het ongewenste gedrag te corrigeren

*ter voorkoming van bijten en toch in de hand genomen moet worden

Gezondheid en ziekte

2016-03-17T16:36:07Z

Mayke: /* Lymfoom */

==Hoe herken ik een gezonde fret?==

Om te weten of je diertje misschien iets mankeert moet je wel weten hoe een gezonde fret in elkaar steekt. Pas als je bekend bent met het gedrag en uiterlijk van een gezonde fret kun je beoordelen of het noodzakelijk is om een dierenarts in te schakelen.

De beste manier om daar achter te komen bij je eigen diertje, is veel tijd aan hem of haar besteden en hem goed te observeren. Dat klinkt heel logisch, maar vaak genoeg weten fretteneigenaren geen specifieke vragen te beantwoorden als het noodzakelijk is. Geen twee fretten zijn hetzelfde. Heb je een goede band met je dier, dan kunnen zelfs de kleinste veranderingen opvallen.

Denk er vooral aan dat fretten nog dicht bij de natuur staan en erg stoïcijns zijn. Dat betekent dat ze pijn en ongemak niet snel zullen laten zien. Zwakte in de vrije natuur staat immers gelijk aan de dood.

====Tekenen van een gezonde fret====

In de regel is een gezonde fret een vrolijk, blij en speels diertje, wat graag ondeugende streken uithaalt.
Een aantal kenmerken van de gezonde fret:

*heldere, schone en glanzende ogen

*roze en vochtig tandvlees en slijmvliezen

*schone oren

*schone neus

*volle, glanzende vacht, zonder kale plekken of huidschilfers

*zachte (roze) voetzooltjes

*onderzoekend en nieuwsgierig gedrag vertonend

*normale, stevige bruine drollen in de bak. Enigszins afhankelijk van de voeding, maar nooit dun, brijig, hard of vreemd van kleur

*schone genitaliën en anus

*normale temperatuur, hartslag en ademhaling

==Wanneer kan er iets mis zijn?==

Zoals bij alle dieren kan je fret ook iets mankeren. Sterker nog, fretten zijn erg gevoelige dieren die vrij vatbaar zijn voor allerlei aandoeningen, ziekten en niet te vergeten ongelukjes.
Een fretje zal niet zo snel laten zien dat het iets mankeert. Soms zijn het erg kleine signalen, soms overduidelijke. Over het algemeen kun je stellen dat je niet al te lang kunt wachten met een dierenartsbezoek als je dier tekenen van gezondheidsproblemen of pijn laat zien. Het zijn kleine diertjes met weinig reserves.

'''Bij twijfel altijd contact opnemen met een dierenarts met frettenervaring!'''

Een lijst met dierenartsen vind je in [[nuttige adressen|dierenartsen]]

[[Bestand:Frettenkliniek 1.jpg|400px]]

====Tekenen van een ongezonde fret ====

Er zijn veel signalen die een fretje kan afgeven als het niet lekker in zijn vel zit of iets mankeert. Hieronder alleen een lijstje met enkele algemene tekenen. Meer ziekte gerelateerde tekenen vind je in het desbetreffende medische deel.

*matte en vieze ogen. In de ogen zie je de gemoedstoestand van je dier. Als hij zich niet lekker voelt zie je dat aan de blik in de ogen

*slechte vacht (dof, dun, kale plekken)

*echt droge neus

*wit tandvlees en slijmvliezen

*afwijkende ontlasting

*uitvloeiing uit neus, oor, oog of anus

*zachte, broze of gescheurde nagels

*huidirritaties of uitslag

*vreemd gedrag

*plotseling gewichtsverlies

*koorts

*niet eten of drinken

*overdreven veel slapen

====Tekenen van een fretje in nood====

Een fret in nood laat een speciaal gedrag zien, wat in een normale toestand niet voorkomt. Vang je een of meerdere signalen op, neem deze dan serieus en handel direct om de fret uit de noodsituatie te bevrijden. Ga zo nodig direct naar de dierenarts of neem contact met je dierenarts op.

Voorbeelden van noodsignalen:

*wijd open gesperde ogen

*schreeuwen, kekkeren of heel snel achter elkaar mokken

*wegschieten naar een donker plek, meestal ergens in of onder

*heftig schokken of krampen. Dit kan gebeuren na een (hoge) val, beknelling, elektrische schok of als er op gestapt is, door een hersen of ruggenmerg beschadiging

*blazen. Normaal blaast een fret om zijn ongenoegen te tonen. Aanhoudend en luid blazen kan pijn of hoge stress aanduiden

*anaal klieren lozen

*laten lopen van urine of ontlasting

====Tekenen van een fret met pijn====

Een fret zal door zijn stoïcijnse natuur niet snel pijn laten zien. Soms is het erg moeilijk om te zien of je fret pijn ervaart. De tekenen die hieronder staan kunnen je misschien helpen met je beslissing of het verstandiger is om contact met de dierenarts op te nemen

*doffe, matte of geknepen ogen

*kreunen

*tandenknarsen

*samentrekken van de spieren bovenop de kop

*niet willen eten

*problemen met kauwen

*eten uit de mond laten vallen

*erg kruimelen met brokjes eten

*moeite met slikken

*regelmatig platliggen

*moeite met lopen; kreupelen, wankelen, ledematen niet willen belasten of omhoog houden en uit balans zijn

*zichzelf niet kunnen wassen

*overdreven likken of krabben

*doffe vacht

*niet kunnen opstaan of gaan liggen

*steeds op dezelfde kant willen liggen

*moeite hebben met uitrekken of zich opkrullen

*geluiden maken bij plassen of poepen

*wegtrekken bij aanraken

*(proberen te) bijten bij aanraking op bepaalde plek

*depressief

*inactief en sloom

*niet willen spelen, ook niet met stimulatie

*gewichtsverlies

*vreemd gedrag

'''TIP '''

Mocht het zijn dat je fret ooit een traumatische ervaring meemaakt, zorg er dan voor dat je zelf rustig en kalm blijft. Fretten voelen je stemming erg goed aan en raken nog gestresster door jouw paniek. Houd je sterk en probeer je diertje zo goed mogelijk te helpen door

*rustig en met zachte stem te praten

*het zachtjes te aaien. Al kan het verstandig zijn om uit de buurt van de kop te blijven, omdat een gestresste fret makkelijker kan bijten

*indien mogelijk de kop of het hele lijf bedekken met een doek of dekentje

*er gewoon bij blijven. Ook dieren hebben graag een vertrouwd persoon om zich heen in noodsituaties

*neem het in de nekvel als het dier in paniek is. Een fret in paniek kan zichzelf nog meer verwonden. Bovendien zal er nagekeken moeten worden wat het mankeert. In het nekvel pakken is dan de meest effectieve methode. In het nekvel pakken is normaal gesproken niet pijnlijk.

[[Bestand:11886142-ehbo-doos-met-stethoscoop-op-een-witte-achtergrond.jpg]]

==EHBO==

Er kan altijd een ongelukje gebeuren of iets aan de hand zijn, waar je als eigenaar of verzorger je fret meteen bij moet helpen.
Blijf vooral zelf rustig, praat tegen je fretje en pak het zo nodig in het nekvel. Zorg dat je rustig kunt bekijken wat er aan de hand is en hoe je het beste kunt helpen. Rustig betekent resoluut en overtuigend naar je dier toe zijn, niet alles op je gemakje doen. Zorg dat je het telefoonnummer van je dierenarts altijd bij de hand hebt, programmeer het in je telefoon!
Zorg dat eventueel andere loslopende fretjes veilig in hun kooi geplaatst worden. Dan heb je daar geen omkijken meer naar. Roep eventueel hulp in om dat te laten doen.

Het is altijd handig een klein frettenEHBOdoosje thuis te hebben. Daarin kan zitten: een schaar, een pincet, gaasjes, kleine smalle verbandrolletjes en een wat bredere verbandrol, betadine en een potje met wat maizena om een bloedend nageltje te stelpen.

Voor alle gevallen geldt dat het erg belangrijk is om een dierenarts te hebben met ruime frettenervaring. Veel dierenartsen hebben geen ervaring met fretten, of erg minimaal. Er zijn nogal wat typische frettenaandoeningen en medicijnen waar een fret erg slecht op kan reageren en die zelfs schade kunnen toebrengen! Mocht je erg grote spoed hebben en is er geen frettendierenarts in de buurt, laat dan de behandelend arts contact opnemen met een dierenarts met ruime frettenervaring.
Een lijst van dierenartsen met frettenervaring vind je hier [[nuttige adressen|dierenartsen met frettenervaring ]].

====Abces====

Een abces is een zacht, pijnlijk bultje, soms rood of geel gekleurd. Meestal het gevolg van een bijt of snijwond die gesloten is met verontreiniging binnenin (door bacterieën bijv.). Het bultje is gevuld met pus. Een enkele keer kan een graszaadje ook voor een abces zorgen.
Abcessen zijn erg pijnlijk en indien onbehandeld kan het voor een uitgebreide infectie zorgen, zelfs een bloedvergiftiging. Uiteindelijk zal je fret het met de dood moeten bekopen.
Vermoed je een abces bij je fret, ga er dan zo snel mogelijk mee naar de dierenarts, zodat deze behandeld kan worden. Vaak zal het nodig zijn om een kleine chirurgische ingreep te doen en de wond schoon te spoelen. Daarnaast zal er een antibioticum voorgeschreven worden. Niet alle antibiotica is geschikt voor fretten. Neem contact op met een dierearts met frettenervaring om zeker te zijn van de juiste behandeling.

====Aanval/Hypo ====

Wanneer de hersenen de elektrische impulsen niet meer goed kunnen herleiden ontstaat er een aanval. Dat kan enkele seconden, maar ook minuten lang duren.
De oorzaak loopt erg uiteen, het kan gaan van een laag bloedsuiker tot een ernstige oormijt-besmetting aan toe. Er zijn toevallen die heel rustig verlopen en onopgemerkt blijven, maar de meeste hebben een groot impact op de ledematen in combinatie met het verlies van controle van de blaas/darm, watertanden, en braken.
Het enige wat je kan doen als een fret een aanval heeft is hem naar een rustige, wat donkere plek brengen. Zorg dat hij zichzelf niet verwond. Houd hem weg van andere huisdieren.
Blijf zelf rustig en praat tegen de fret. Na een aanval is je fret moe en uitgeput. Probeer je fret niet tegen te houden tijdens een aanval, maar houd hem wel zo rustig mogelijk en warm. Hij zal verward zijn en door elkaar geschud zijn.
Om hem wat te stimuleren om weer tot zijn positieven te komen, doe dan wat honing of druivensuiker op zijn tandvlees. Herhaal dit elke vijf minuten, totdat hij weer een beetje bij komt. Geef hem daarna wat zacht voedsel.

====Allergische reactie====

Een allergische reactie kan ontstaan door een vaccinatie, een medicijn, voedsel of een (chemische) stof waar je dier mee in aanraking gekomen is. Houd je fret warm (bijv in een deken) en ga er meteen mee naar de dierenarts. Een heftige reactie kan snel dodelijk aflopen!
Symptomen kunnen zijn:

*zwelling in het gezicht, met name in en rond de ogen, lippen en neus

*uitslag

*kwijlen

*diarree

*bleke slijmvliezen

*toevallen en heftig trillen

*zwelling op de entplaats

De dierenarts zal met medicatie en eventueel infuus je diertje er boven op proberen te helpen.

====Beknelling====

Het kan voorkomen dat je fretje ergens tussen vast komt te zitten. Hetzij doordat het ergens zijn nieuwsgierige neus ingestoken heeft, maar er geen ruimte was voor de rest van het lijf. Hetzij doordat je per ongeluk op een pootje hebt gestapt. Bekijk altijd nauwkeurig of er zwelling gaat optreden nadat je je diertje bevrijd hebt. Heeft het pijn of bloed het ergens? Is dat het geval, neem dan contact op met je dierenarts.
Is je fretje bewegingsloos, loopt het duidelijk mank of valt het om? Ga dan met grote spoed naar de dierenarts!
Valt het mee, maar is er toch sprake van bijvoorbeeld een beetje zwelling op het pootje, probeer dan zo ver je fret het toelaat, de zwelling te koelen onder een koude kraan of met een coolpad (nooit direct op het dier leggen, maar een doek er tussen).

====Bijtwonden====

Mensen met fretten hebben vaak ook andere dieren in huis. Vaak gaat alles naar wens, mocht er van agressie onderling sprake zijn dan kan een beet van een ander dier op de loer liggen.

Als je fret wordt gebeten door een ander huisdier, spoel dan de wond direct goed uit met koud/lauw-warm water.
Als de wond erg bloed, probeer deze dan voorzichtig met een gaasje of washandje wat dicht te duwen. Ga dan onmiddellijk naar je dierenarts.
Een kattenbeet kan gevaarlijk zijn vanwege de hoeveelheid bacteriën in het speeksel, een beet van een kat vraagt vaak om een bepaald soort antibiotica.
Is je fret gebeten door een dier in het wild of een verdwaald dier, ga dan direct naar een dierenarts. Het is niet geheel onwaarschijnlijk dat je dier besmet zou zijn geraakt met rabiës(hondsdolheid). Preventief handelen is dan noodzakelijk. Let goed op eventuele veranderingen bij je fret.

====Botbreuken====

Fretten zijn zeer flexibel en veerkrachtig, maar toch kunnen er beenverwondingen ontstaan die je zonder een röntgenfoto niet kunt herkennen.
Houd je fret bij een beenbreuk zo rustig en stabiel mogelijk. Probeer niet zelf vast te stellen wat er aan scheelt, maar '''ga direct naar een dierenarts'''.
Heeft je fret een gebroken beentje of een gewonde rug, hinkt hij of vertoond hij pijn bij het lopen? Pak hem dan voorzichtig op en leg hem in zijn kooi, '''bel dan onmiddellijk de dierenarts.''' Houd je fretje goed warm.
Voor het vervoer naar je dierenarts wikkel je je fret in een doek om de ledematen zo stil en stabiel mogelijk te houden onderweg.

====Braken====

Braken kan worden veroorzaakt door verschillende oorzaken, variërend van slecht voedsel tot een blokkade (verstopping). Soms is er iets in de maag gekomen wat fout uitpakt en de fret doet braken.
Houd een brakende fret altijd goed in de gaten. Het braken heeft vaak te maken met maagproblemen of de een of andere achterliggende ziekte.
Ontstaat het braken door een blokkade, een haarbal of een ongewenst voorwerp in de maag (rubber of iets dergelijks), dan is spoedeisende hulp noodzakelijk en zal de dierenarts d.m.v. een operatie de blokkade op moeten lossen.

====Brandwonden====

Hoewel dieren door hun natuurlijke afkeer voor vuur en extreme hitte minder frequent brandwonden oplopen, is het toch nuttig te weten wat te doen als het noodlot toeslaat. Brandwonden kunnen veroorzaakt worden door vuur, straling (bijvoorbeeld zonlicht), electriciteit en chemicaliën. Let altijd goed op je fret in de buurt van open haarden, ovens en bij het roken van sigaretten.

Brandwonden kunnen worden opgedeeld in 3 graden:

* eerste-graads brandwonden, hierbij zijn slechts de oppervlakkige huidlagen aangetast, toch zijn ze pijnlijk. De huid is rood en licht gezwollen. Als je op de huid drukt wordt ze wit. Na 1 à 2 dagen laat de verbrande huid los.

*tweede-graads brandwonden, deze dringen dieper in de huidlagen door, zodat de huid blaren krijgt die gevuld raken met transparante vloeistof. Ze zijn zeer pijnlijk.

*derde-graads verbranding tast de volledige dikte van de huid aan. De huid kan wit zijn of zwart verkoold. Haren komen makkelijk los. Als ook de huidzenuwen zijn beschadigd veroorzaken ze weinig of zelfs geen pijn.

Tijdens contact met een heet voorwerp of vlam wordt een grote hoeveelheid warmte opgeslagen in het weefsel. Deze warmte wordt geleidelijk vrijgegeven aan het omgevend weefsel. De verbranding gaat dus eigenlijk nog een tijdje door nà het contact, ook al was dat slechts van korte duur.

Tijdens en na een operatie is toevoer van warmte meestal noodzakelijk, dit om de fret weer op temperatuur te krijgen of te houden. De dierenarts maakt daarvoor gebruik van een couveuse, die is daarvoor het meest geschikt. Ook kunnen warmtematjes gebruikt worden, maar wees daar voorzichtig mee. Je fret mag immers niet te warm worden, daar kunnen ze immers heel slecht tegen. Regelmatig zal ook de temperatuur van je fret gemeten moeten worden bij het gebruik van een warmtematje. Het zal niet de eerste keer zijn dat een fret door verkeerd gebruik van een warmtemat brandwonden oploopt.
Ga hier dus heel nauwkeurig mee om, neem voordat je een warmtemat gaat gebruiken altjd eerst even contact op met een ervaren frettendierenarts voor het nodige advies.

[[Bestand:Brandwonden door warmtematje.jpg|300px]]

brandwonden na het foutief gebruik van een warmtemat

'''Wat te doen bij brandwonden'''

Koel de plek met lauwwarm water gedurende minstens 10 minuten. '''Ga daarna meteen door naar een dierenarts'''.
Gebruik nooit olie, ijs, ijswater of ontsmettingsmiddelen om de huid te koelen daar deze de gekwetste huid alleen maar verder kunnen beschadigen. Een verzachtende brandwondenzalf zoals Flammazine mag wel. Prik blaren niet open.
Zie ook [http://www.frettenkliniek.nl/ziekten-en-aandoeningen/huidaandoeningen#brand]

====Diarree====

Diarree kan een symptoom zijn van vele soorten van ziekten. Inwendige parasieten kunnen de oorzaak zijn, een obstructie of het kan een teken zijn van een dodelijke ziekte zoals leverziekten. Het is zaak de fret met diarree zo snel mogelijk te laten behandelen, omdat veel kostbare vloeistoffen verloren raken omdat het lichaam het voedsel niet langer absorbeert.
Als diarree langer dan een halve dag aanhoudt, maak dan een afspraak bij je dierenarts en neem een monster van de ontlasting mee. Hij kan deze dan meteen nakijken.

====Electrische schok====

Elektrische schokken kunnen vrij hevig zijn en zo mogelijk je fretje doden. Je kan zelf vrij weinig doen, alleen '''onmiddellijk met je fret naar de dierenarts te gaan'''. Houd hem tot die tijd warm en zo rustig mogelijk, praat zachtjes tegen je fret, je stem zal hem kalmeren.
Een elektrische schok is meestal het vervolg van het kauwen op elektriciteitsdraden. De meeste problemen zullen bij een schok ontstaan in de mond, de tanden en het tandvlees.
Houd er rekening mee dat beschadigde snoeren ook brand kunnen veroorzaken. Behandel eerst je fret en bekijk pas daarna de schade aan de snoeren en vervang de aangevreten snoeren onmiddellijk. Zorg dat de fret er nooit meer bij kan.

====Homeopathie====

Gezonde dieren voelen zich fit en vitaal. Het afweersysteem is in staat om alle processen in het lichaam goed te coördineren en de invloed van ziekteverwekkers is minimaal. Wanneer er gezondheidsklachten ontstaan betekent dit, dat het herstellend vermogen ontregeld of verzwakt is. Soms heeft het lichaam hulp nodig om weer in balans te komen. Homeopathie is een geneeswijze waarbij met medicijnen op natuurlijke basis, niet alleen de klachten worden behandeld, maar ook het zelfherstellend vermogen van het dier wordt gestimuleerd.

Wanneer de fret zich "anders dan anders" gedraagt of er sprake is van een langer durend gedragsprobleem, dan zou homeopathie ook een waardevolle betekenis voor de fret kunnen zijn. Deze problemen kunnen namelijk veroorzaakt worden doordat uw fret zich niet lekker voelt.

Ook kunnen er oorzaken zijn waardoor hij emotioneel gezien uit balans is gebracht. Hierbij kun je denken aan

*ziekte
*verhuizing
*mishandeling
*overlijden van een maatje
*angsten
*etcetera

====Huiduitslag====

Merk je dat je fret uitslag, bultjes, puistjes of schilfers heeft, neem dan contact op met de dierenarts. Ga niet zelf aan de gang met zalfjes of shampoo's. Die kunnen meer kwaad dan goed doen.
Een schilferige, droge huid kan te maken hebben met slechte voeding. Zorg voor een goede voeding met hoge voedingswaarden en voldoende vet. Het kan ook een symptoom zijn van bijnieraandoeningen.
Kleine zwarte plekjes op de staart van je fret kunnen 'mee-eters' zijn. Dit als gevolg van vuil en stof wat is blijven plakken aan de vetafscheiding van de huid. '''Knijp ze nooit uit!''' Heeft je fret hier last van, was het staartje dagelijks met lauwwarm water en gebruik een wattenbolletje om hiermee over de huid te wrijven en het zacht te maken. Na enkele dagen zal er al verbetering zijn.

'''LET OP:''' huiduitslag kan duiden op een besmetting met hondenziekte of een allergische reactie. Neem direct contact op met een dierenarts als dit plotseling optreedt of verergert.

====Oogletsels====

Door het onderling spelgedrag van fretten kan heel makkelijk oogletsel ontstaan.
Ook vreemde stoffen in de ogen zijn altijd mogelijk. Als je fret een kras op het oog oploopt, spoel het oog dan met koud water. Heeft je fret een vreemde stof in het oog of een korrel zand of iets dergelijks, ga dan naar de dierenarts om verdere beschadiging te voorkomen.
Oogschade bij je fret vraagt altijd om ervaren deskundige hulp.

====Penisbotje====

Mannelijke fretten (rammen) hebben op de buik een penis ter de hoogte van de navel. In de penis zit het penisbotje dat de vorm van een J heeft met aan het einde en klein haakje. De mogelijkheid bestaat dat de voorhuid opschuift als een fretje langs gaas of tralies omhoog of omlaag klimt (of een ijzeren trapje af gaat), en aan dit haakje vast komt te zitten aan het gaas of de tralies.
Door het vast blijven zitten schrikt de fret en trekt zich los wat gepaard kan gaan met veel pijn, er kan een forse beschadiging (afscheuren van het penisbotje) of bloeduitstorting ontstaan van het omliggende weefsel. Ook kan het gebied eromheen gaan ontsteken rond het gebied dat geiïrriteerd is.
Ga direct naar een ervaren frettendierenarts als je fret dit is overkomen om na te laten kijken wat de werkelijke schade is.

====Ringworm====

Ringworm is een schimmelinfectie en erg besmettelijk, ook voor mensen. Katten kunnen dragers zijn, zonder er zelf last van te hebben.
Je kunt het herkennen aan kleine, kale en soms schilferige plekjes over het lichaam of rondom de teentjes. Deze plekjes kunnen groot en rond worden, soms met een rood en korstig oppervlak. Het geeft veel jeuk. Door de grote jeuk kunnen er secundaire huidinfecties ontstaan, vanwege het vele krabben. Ga er mee naar de dierenarts voor de juiste behandeling en behandel alle aanwezige huisdieren mee. Ook als ze nog geen tekenen van besmetting geven.
Houd aangetaste dieren apart, draag handschoenen bij het behandelen en was al het beddengoed, mandjes en dergelijke uit op minimaal 60 graden. Sop borstels, kooien en speelgoed met een 1:10 Dettol oplossing. Sporen van ringworm kunnen buiten hun gastheer tot 18 maanden overleven en voor herbesmetting zorgen. Volg de aanwijzingen van de dierenarts over het reinigen en desinfecteren van de leefomgeving.

====Shock ====

In een shock zijn komt meestal als reactie op een eerdere verwonding, ziekte of ernstige angst. Zorg dat je altijd honing, nutri-gel of druivensuiker in huis hebt om dat je fretje te kunnen geven bij problemen.
Kenmerken van een Shock zijn:

*zeer snelle ademhaling

*sloomheid

*piepen

*snelle hartslag

*bleke neus, huid, oren en (blauwachtig)tandvlees

*apathie

*diarree

Je kunt je fret helpen door hem warm en rustig te houden. Rol zijn lichaam in een handdoek, deze mag wat warm gemaakt worden in de magnetron, maar niet te warm!
Laat het hoofd van de fret altijd vrij. Praat zacht en geruststellend tegen je fretje en dim de lichten in de kamer. Soms is een beetje honing of nutri-gel op het tandvlees nuttig.
Laat hem niet eten of drinken, hij heeft het al moeilijk genoeg om te ademen, er is bijna nooit een slikreflex.
Zorg ervoor dat je auto opgewarmd is voor je vertrekt naar de dierenarts. Laat je dierenarts weten welke maatregelen je al hebt genomen en hoe hij daarop reageerde. De dierenarts zal vloeistof gaan toedienen voor een snel herstel. Is de shock ontstaan als gevolg van bloedverlies, dan krijgt hij soms een bloedtransfusie, wat levensreddend kan zijn.

====Snijwonden====

Was de snijwond voorzichtig uit met koud water, om deze vervolgens met een zachte maar stevige druk dicht te duwen. Gebruik daarbij een goed, schoon hygiënisch gaasje of schoon washandje. Als het mogelijk is, draai er dan een verbandje om, maar vooral niet te strak.
Je fret kan ook inwendige schade hebben opgelopen die je zelf niet kunt zien, dus een bezoek aan de dierenarts is hier ook wenselijk. Mogelijk is, om geen infectie op te lopen, een antibiotica kuur gewenst. Vergeet niet dat fretten niet veel bloed kunnen verliezen.

====Vergiftiging====

De behandeling van een vergiftiging hangt geheel af van hetgeen je fret heeft binnen gekregen, wat de geconsumeerde stof was.

'''Ga direct naar de dierenarts''' en neem, indien mogelijk, datgene wat je fret gegeten heeft mee zodat de dierenarts een goed beeld krijgt van wat je fret heeft binnengekregen.

====Zonnesteek====

Fretten zijn zeer gevoelig voor een zonnesteek.
Een temperatuur van meer dan 26,6 Celsius kan in sommige gevallen dodelijk zijn voor je fret. Met name zieke en oudere dieren zijn erg kwetsbaar.
Tekenen van een zonnesteek zijn :

*zwaar hijgen

*slijm uit de neus of mond

*extreme sloomheid

*verlies van bewustzijn.

De belangrijkste doelstelling is om de temperatuur van je fret naar beneden te brengen, dit moet echter ''heel langzaam'' gebeuren, anders riskeer je dat je fret in een schok terecht komt.
Een directe afname in temperatuur kan ook leiden tot de dood.

''Verlaag de temperatuur van je fret op de volgende manieren:''

*haal de fret onmiddellijk uit de zon en warmte,

*geef hem wat water te drinken via een lepeltje, behalve als je fret bewusteloos is, dan ''NOOIT ''vloeistof toedienen!

*pak niet te koud water en koel de pootjes van de fret hiermee, ook in de lies en op plaatsen waar minder beharing voorkomt, zoals op de lage buik. Gebruik daarvoor een washandje.

Je kunt de fret ook onderdompelen in ''lauw water'', maar houdt zijn hoofd en de bovenkant (de helft) van zijn lichaam altijd boven water! Het water dat verdampt op de huid zal het lichaam afkoelen en de temperatuur verlagen. Dompel de fret nooit in koud water, de schok zou hem kunnen doden!
Je kunt de fret ook af laten koelen met behulp van een ventilator, deze methode is niet zo effectief, maar altijd nog beter dan niets in een noodsituatie. Ga dan onmiddellijk naar de dierenarts. Deze zal extra vloeistof toedienen en zo nodig medicatie en of andere hulp bieden.
Neem in warme maanden altijd water mee voor onderweg. Probeer de fret onderweg koel te houden door middel van plastic colaflessen, gevuld met bevroren water in zijn kooi of carrier te leggen. Wikkel de flessen altijd in een handdoek en houd ze in de kooi. Dit is een gemakkelijke manier om het je fret bij warmte zo prettig mogelijk te maken.

Wat goed werkt voor je fret om bij extreme hitte oververhitting te voorkomen is het plaatsen van een airco in de ruimte waar je fretje het meeste zit.
Helaas is niet iedereen in het bezit van een airco, er is echter wel een manier om de temperatuur in je kamer toch wat te verlagen door middel van een ventilator en bevroren ijs.
Wat je nodig hebt zijn een ventilator en 4 flessen bevroren water per ventilator.
Leg de 4 flessen water in de diepvries totdat deze volledig bevroren zijn.
Zet de ventilator aan en zet twee van de vier bevroren flessen water voor de ventilator. Als de twee flessen zijn ontdooit wissel je deze om tegen de andere twee bevroren flessen in de vriezer en leg je de ontdooide weer terug, zo blijf je steeds reserves houden.

==Ziekten en aandoeningen==

===Aleutian Disease===

Door: Hanneke Roest, frettendierenarts.

'''De Frettenkliniek''' te Giessen

In 2005 bleek dat uit Nieuw Zeeland geimporteerde fretten vrijwel allemaal besmet waren met het Aleutian Disease virus. Velen stierven op jonge leeftijd. Het virus kon zich in Nederland en de rest van Europa verspreiden doordat de dieren pas na maanden (soms jaren) ziek werden. Dankzij de samenwerking tussen de Frettenkliniek, de frettenverenigingen (met name de financiele steun van Stichting de Fret), de opvangcentra, de fokkers, het C.F.E. (Cooperatie van Fokkers van Edelpelsdieren) en dierenartsen konden we de ziekte in Nederland al na een paar jaar onder controle krijgen. Op dit moment lijken er nog slechts enkele geisoleerde fretten met deze aandoening in Nederland aanwezig.

'''''De oorzaak'''''

De ziekte wordt veroorzaakt door het Aleutian Mink Disease Virus (ADV), dit is een Parvovirus dat de nerts, fret en andere marterachtigen kan infecteren. Het virus is in de verte verwant aan het honden en katten Parvovirus maar heeft een geheel andere structuur. Er zijn vijf nertsenstammen en tenminste drie frettenstammen geisoleerd. Er wordt aangenomen dat de fretten stammen variaties (mutanten) zijn van het nertsvirus. Het lijkt er op dat de ene stam meer schade kan aanrichten dan de andere stam en dat er dus net als bij griep een verschil in virulentie kan bestaan. Diverse uitbraken van Aleutian disease zijn beschreven in Amerika, Canada, Japan en Engeland.

'''''Het verloop van de ziekte'''''

Er wordt algemeen aangenomen dat besmetting plaats vindt via direct en indirect contact met lichaamsvloeistoffen als bloed, speeksel, urine en ontlasting. Het is gebleken dat intensief contact nodig is om de ziekte te verspreiden. Het kan een aantal maanden tot wel een paar jaar duren voordat een fretje ziek kan worden na een besmetting met het Aleutian Disease virus. ADV veroorzaakt een enorme toename van antilichamen (afweer) in het bloed. Normaliter moeten deze antilichamen het virus onschadelijk maken maar om onbekende redenen doen zij dit niet. Deze antilichamen kunnen bij fretten "immuuncomplexen" vormen welke neerslaan in diverse organen ( o.a. nieren, lever, galwegen, ruggenmerg, maagdarmkanaal, bloedvaten en blaas). Hierdoor ontstaan ontstekingen in deze organen. Als er een milde ontsteking aanwezig is dan lijkt de fret redelijk normaal. Bij een ernstige ontsteking zal het fretje ziek worden en symptomen vertonen afhankelijk van welke organen zijn aangetast. Daarnaast veroorzaakt het virus een verzwakking van de afweer waardoor het fretje minder weerstand heeft tegen andere infecties.

'''''De symptomen'''''

In Nederland werden de meeste geinfecteerde fretten (CIEP test positief) ook daadwerkelijk ziek maar de symptomen konden sterk varieren. De ziekteverschijnselen zijn sterk afhankelijk van de plaatsen in het lichaam waar de immuuncomplexen een ontsteking veroorzaken. Plotselinge sterfte van dieren in een goede conditie zonder voorafgaande ziekteverschijnselen is mogelijk.

De meeste fretten zijn echter al een tijdje ziek en vertonen in hoofdlijnen een van de twee volgende ziektebeelden:

1. Chronisch progressief verlopende ziekte" waarbij het dier langzaam maar zeker steeds zieker wordt met verschijnselen als: gewichtsverlies, slechte vacht, lusteloosheid en slechte eetlust. Bloedarmoede en bloed in de ontlasting kunnen aanwezig zijn. De meeste fretten ontwikkelen uiteindelijk een slechte lever- en nierfunctie. Bij fretten met AD zijn tevens oogontsteking, longontsteking en hartproblemen mogelijk.

2. Neurologische problemen beginnend met zwakte of verlamming van de achterhand. Deze kan zich uitbreiden naar voren. Soms treedt herstel op van de neurologische symptomen.
Het is belangrijk om te beseffen dat bovenstaande symptomen ook heel goed bij andere ziekten van de fret aanwezig kunnen zijn. Het is daarom absoluut onmogelijk om op basis van louter de symptomen de diagnose te stellen!

'''''De diagnose'''''

Een definitieve diagnose is tijdens het leven niet te stellen. Er zijn wel verschillende testen beschikbaar die een sterke aanwijzing kunnen geven dat een fret is besmet met ADV:

1. ''Eiwit-elektroforese van bloed.''
Sommige fretten met Aleutian Disease vertonen een stijging van een bepaalde eiwitfractie (gammaglobulinen) in het bloed.

2. ''De CIEP (of CEP) test van bloed.''
Deze Counterimmunoelectroforese test toont antilichamen aan tegen ADV in het bloed. De test is zeer betrouwbaar en wordt reeds jarenlang gebruikt voor de diagnostiek bij nertsen en fretten over de hele wereld. Deze test bleek van veel waarde bij het aantonen en de verspreiding van de ziekte in Nederland. Dieren met een positieve CIEP test bleken voor het overgrote deel uiteindelijk allemaal ziek te worden.

3. ''DNA in situ hybridisatie test.''
Hierbij wordt het DNA aangetoond in de cellen alwaar het een ziekelijke verandering heeft veroorzaakt. De test is erg gevoelig en toont aan dat het dier inderdaad ziek is geworden door het Aleutian virus. De test is 100% betrouwbaar. Deze test is in Nederland niet aanwezig, wel in Amerika. De eerste Nederlandse monsters zijn dan ook naar Amerika verstuurd voor een duidelijke definitieve diagnose op weefsel van gestorven dieren.

De testen 1-2 tonen slechts aan dat het dier in contact is geweest met virus. Fretten kunnen jarenlang drager zijn voordat ze ziek worden, al die tijd zijn ze helaas wel een mogelijke bron van infectie voor andere fretten. Weefselonderzoek door de patholoog (van weefselbiopten of een postmortale sectie) kan een waarschijnlijkheids diagnose geven. In combinatie met een positieve CIEP test en uitsluiting van andere oorzaken van ziekte, kan dit na de dood van het dier wel een zeer sterke aanwijzing zijn voor Aleutian Disease. Testen die gebruikt worden voor het aantonen van het honden Parvovirus zijn niet betrouwbaar voor het aantonen van ADV bij fretten. Fretten met een tatoeage op de buik van Mystic Ferrets (zoals op bijgaande foto) bleken vaak het ADV virus bij zich te dragen.

'''''De behandeling'''''

Er bestaat géén behandeling voor deze ziekte. De fretten kunnen eventueel ondersteund worden met speciale voeding, ontstekingsremmers en antibiotica. De omgeving (in een huishouden) is vaak moeilijk te ontsmetten. De aanbevolen middelen (10% natronloog of parvocide desinfectantia) zijn vaak erg agressief om in een woning te gebruiken. Bij nertsenfarms is bekend dat het ADV virus langdurig in de omgeving kan overleven.

'''''Preventie'''''

Er is geen vaccin beschikbaar. Fretten die positief zijn met de CIEP test kunnen het beste geisoleerd worden. Dat wil zeggen dat ze niet in contact dienen te komen met andere fretten dan die van het huishouden waar ze in leven. Dus niet meenemen naar frettendagen. Deze dieren hoor ook niet thuis in een frettenopvang of pension vanwege het grote besmettings risico. Het lijkt niet zo zinvol om ze in het huishouden waar ze leven apart te houden van de andere fretjes. Die hebben immers al lang contact gehad met de positieve fret. Hoewel het blijkt dat fretten hun eigen Aleutian virus stammen hebben is het toch niet verstandig om fretten te huisvesten in de buurt van nertsen.

'''''Wanneer testen met de CIEP test'''''

Pups kunnen getest worden vanaf vanaf 4 maanden leeftijd. We testen vanaf die leeftijd omdat het immuunsysteem dan pas goed is ontwikkeld.
Na de Nobivac Puppy DP enting kan het beste een maand worden gewacht. Er bestaat een heel kleine kans dat de test hierdoor wordt beinvloed.
Fretten die uit het buitenland worden geimporteerd adviseer ik om zowel in het land van herkomst als in Nederland te laten testen met de CIEP test.

[[Bestand:Ontsteking in AD nier Small.jpg|400px]]

Ontstoken nier

[[Bestand:Tattoo fret.jpg|400px]]

'Mystic Ferret' fret met tatoeage

===Anaalklier problemen===

Door: Hanneke Roest, frettendierenarts.

'''De Frettenkliniek''' te Giessen.

Dat een fretje een bepaalde geur bij zich heeft, is de fretten-liefhebber wel bekend. Sommige mensen vinden dat stinken, zelf vind ik de geur wel prettig. Het schijnt dat deze geur (sterk verdund) ook wel in parfums wordt gebruikt.

'''''Functie van de anaalklieren'''''

Helaas zijn er echter ook fretjes die een wel erg penetrante geur verspreiden. Deze fretjes zijn òf nog niet gecastreerd òf ze laten hun anaalklieren lopen òf beide. Anaalklier-vocht is bedoeld om het territorium af te bakenen. Er wordt als het ware een geurvlaggetje neergezet met de bedoeling dat andere fretten weten dat dit is het terrein is van de betreffende fret. Het "sleetje rijden" dat sommige fretjes kortdurend doen nadat ze op de frettenbak zijn geweest, is bijvoorbeeld ook markering van hun terrein waarbij wat anaalkliervocht wordt achtergelaten. Dit markeren gebeurt vaker bij ongecastreerde mannetjes omdat zij door hun opspelende hormonen een behoorlijke territorium-drift kunnen ontwikkelen. Daar de fret van nature geen groepsdier is, is dit gedrag een belangrijk onderdeel in de verdeling van de leefruimte.
Het legen van de anaalklieren tengevolge van angst komt bij fretjes slechts zelden voor.

In ''Amerika'' worden de anaalklieren al op 6 weken leeftijd verwijderd tezamen met castratie of sterilisatie. Amerikanen houdenvan gemak. Er wordt een standaard huisdier verkocht dat in ieder geval niet terug gebracht hoeft te worden ivm onwelriekend ruiken. In ''Nederland'' is het verwijderen van anaalklieren wettelijk verboden tenzij er een diergeneeskundige reden voor is. Hoewel ik vind dat de Amerikanen naar mijn idee wel iets te graag het chirurgisch scalpel hanteren, zit er mogelijk wel een klein voordeel aan deze methode. Met het verwijderen van de anaalklieren ontneem je de fret een mogelijkheid tot communicatie; tot markering oftewel tot het afbakenen van zijn terrein. In (te) grote groepen zou dit mogelijk voor een vermindering van stress kunnen zorgen.

'''''Ontsteking van de anaalklieren'''''

Regelmatig wordt mij gevraagd of de hazelnoot grote ''knobbels'' naast het poepgaatje bij de fret niet veel te groot zijn en of de anaalklieren misschien zijn verstopt. De fret is echter familie van het stinkdier en behoort grote anaalklieren te hebben. De klieren liggen naast de anus op vier en op acht uur en monden met een klein kanaaltje uit op de overgang van het anusslijmvlies en de huid.

De anaalklieren van de fret kunnen net als bij de hond ontstoken raken en dan gaan lekken, dat is voor zowel u als eigenaar als de andere fretten in de kooi géén prettige gewaarwording. Het ''stinkt'' behoorlijk. Honden likken vaak aan ontstoken anaalklieren, fretjes doen dat veel minder. Het bekende ''"sleetje rijden"'' waarbij het fretje met de anus over de grond schuurt kan behalve markering na het poepen ook een teken van jeuk aan de anaalklieren zijn. Indien dit gedrag echter optreed zonder dat u regelmatig de anaalklieren ruikt hoeft zich daar over het algemeen geen zorgen over te maken. Een heel enkele keer kan een ontstoken anaalklier ook pijn geven bij het poepen en maakt het fretje een kreunend geluid. Dit moet echter niet verward worden met het persen op urine of ontlasting dat door heel andere oorzaken wordt veroorzaakt.
De oorzaak van het ontstoken raken van deze klieren is nog onbekend.

'''''De behandeling van ontstoken anaalklieren'''''

Ontstoken anaalklieren kunnen het beste worden geleegd door de dierenarts. Daar deze klieren erg groot zijn en erg stinken kan dit het beste buitenshuis gebeuren. De inhoud hoort een geelwitte kleur te hebben. Pus en ontstekingsmateriaal kunnen dezelfde kleur hebben als de normale inhoud. Hierdoor is het vaak moeilijk om aan de hand van de inhoud te bepalen hoe erg de klieren zijn ontstoken. Bij een ontsteking komt er vaak wel wat bloed mee. Indien de anaalkieren goed geleegd zijn heeft het fretje gedurende korte tijd een wat beurse anus.

Fretjes vinden het geforceerd legen van hun anaalklieren absoluut niet leuk. Indien het dus moeilijk gaat, is het wel zo (dier)vriendelijk om het fretje even te verdoven met een kortdurende ''gasnarcose''. Bij heftig verzet is het namelijk ook niet mogelijk de anaalklieren volledig leeg te maken, hetgeen wel noodzakelijk is voor een goed herstel.
Ongecastreerde mannetjes kunnen beter eerst worden gecastreerd bij anaalklierproblemen, meestal zijn bij deze jonge dieren de anaalklieren niet ontstoken maar gebruiken ze hun klieren gewoon te veel om hun territorium af te bakenen.

Na het legen van de anaalklieren is een kuur met antibiotica (bijvoorbeeld Synulox®) gedurende twee weken bij de meeste fretten voldoende om de ontsteking te genezen. Synulox® is verkrijgbaar in druppels en in tabletvorm. Synulox druppels® vinden veel fretjes niet erg lekker, ondanks dat er "smakelijke druppels" op de verpakking staat. Veel makkelijker is het om de tabletten gedurende 5 minuten op te lossen in een paar druppels water waarna dit door het "Waltham papje", Ferrettone, boter of iets anders lekkers kan worden gemengd. Het "Waltham papje" heeft als officiële naam: Royal Canin Feline Instant Convalescence Support® van de firma Waltham. Het is een hersteldieet voor zieke of geopereerde katten. Fretjes vinden het over het algemeen heerlijk en het is ideaal om er medicijnen door te mengen.

Slechts in uitzonderlijke gevallen is het ''chirurgisch verwijderen'' van de anaalkieren noodzakelijk. Daar de anaalklieren vlakbij de anale kringspier liggen is het we belangrijk dat dit op een chirurgisch correcte manier gebeurt anders kan het zijn dat het fretje na de operatie de ontlasting niet meer kan ophouden en overal zijn poepjes deponeert.

[[Bestand:Frettenreet2.jpg|300px]]

Positie van de anaalklieren bij de fret

'''''Anaalkliertumoren'''''

Anaalkliertumoren komen slechts zelden voor, dus maakt u zich niet te snel zorgen als u grote harde knobbels ontwaard naast de anus. Indien een fretje is vermagerd vallen deze extra op. Anaalkliertumoren kunnen afhankelijk van hun grootte en geaardheid soms geopereerd worden.

===Beenmergdepressie===

Door: Hanneke Roest, frettendierenarts.

'''De Frettenkliniek''' te Giessen

Een vrouwtje is loops van ongeveer maart tot augustus. Als zij niet gedekt wordt waardoor ze uit de loopsheid komt, blijft ze maandenlang onder invloed van oestrogenen (vrouwelijke hormonen). Deze oestrogenen zijn echter op de lange duur schadelijk voor de gezondheid van het vrouwtje.

Er ontstaat een depressie (onderdrukking) van het beenmerg waardoor het beenmerg onvoldoende belangrijke bloedcellen produceert voor het fretje. Hierdoor is het fretje gevoeliger voor ontstekingen, ontstaat bloedarmoede en kunnen bloedingen ontstaan. De aandoening kan ook voorkomen bij een gesteriliseerd vrouwtje waarbij een stukje eierstok is blijven zitten of bij een fretje met een bijnierprobleem.

'''''Symptomen'''''

Het opgezette vrouwelijke geslachtsorgaan is zichtbaar als een koffieboontje net onder de anus. Soms is er een vaginale uitvloeiing die kan varieren van waterig tot pure pus. Door de bloedarmoede zijn de neus en de slijmvliezen in de bek bleek van kleur. Meestal is het diertje behoorlijk wat gewicht verloren. Een symmetrische kaalheid kan zichtbaar zijn aan de staart en onder de buik maar deze kan zich ook verder over het lichaam verspreiden. In ernstige gevallen is het fretje lusteloos en wil niet meer eten. Er kunnen bloedingen optreden in de huid of in het maagdarmkanaal. Door bloedingen in het ruggenmerg of de hersenen kunnen neurologische klachten ontstaan.

Dit ziektebeeld is al mogelijk na 1 maand loopsheid maar zal zich vaker pas aan het einde van de loopsheid openbaren. Loopse vrouwtjes kunnen vanaf 2 maanden na het begin van de loopsheid ten gevolge van beenmergdepressie overlijden. Meestal duurt het wat langer voor er ernstige problemen ontstaan en sommige fretjes zijn jaar in jaar uit loops zonder al te grote problemen.

'''''Diagnose'''''

De diagnose kan gemakkelijk gesteld worden aan hand van de ziekte historie en de ziekteverschijnselen. Eventueel kan bloedonderzoek gedaan worden om de bloedarmoede en het tekort aan witte bloedcellen aan te tonen.

'''''Behandeling'''''

Als de conditie van het fretje het toelaat, is een sterilisatie de beste oplossing. Het diertje knapt dan snel weer op. Bij een erg zieke fret kan het narcoserisico te groot zijn. Dan kan eerst geprobeerd worden het fretje met behulp van medicatie uit de loopsheid te halen.

Een ondersteunende behandeling met o.a. infuus of zelfs bloedtransfusie kan dan noodzakelijk zijn. Als het fretje weer min of meer is hersteld kan het alsnog gesteriliseerd worden.

'''''Preventie'''''

Vrouwtjes waar niet mee gefokt wordt, kunnen het beste gesteriliseerd worden op 6-8 maanden leeftijd. Alternatieven zijn; het inbrengen van een implantaat, het fretje laten dekken of een antiloopsheid injectie. Een nadeel van een antiloopsheidinjectie is de kans op afwijkend gedrag en irritatie van de huid en het onderliggende weefsel op de plaats van injektie.

[[Bestand:7.jpg|400px]]

Langdurig loops fretje

===Besmettelijke luchtwegaandoeningen bij fretten===

Door: Hanneke Roest, frettendierenarts.

'''De Frettenkliniek''' te Giessen

De luchtwegen en longen van de fret lijken erg op die van de mens. Fretten staan dan ook vaak model voor humaan onderzoek naar virussen van de luchtwegen. Er zijn echter wel een aantal anatomische en fysiologische verschillen.

'''''Bijzonderheden in de anatomie van de luchtwegen'''''

De ''neusholte'' van fretten is, zoals bij alle zoogdieren behalve de primaten (waaronder de mens), gebouwd om goed te kunnen ruiken. Dit reukorgaan vereist een complexe neusholte met veel plooien om het oppervlak te vergroten. Heel belangrijk voor deze dieren die territoriaal ingesteld zijn en via geuren hun territorium markeren. Door de bouw van het strotklepje ten opzichte van het zachte verhemelte ademen fretten voornamelijk door hun neus. Slechts als ze zeer benauwd zijn of hun neus verstopt is door slijm, snot of zwelling van het neusslijmvlies, ademen ze via de bek.

De ''longen'' bestaan aan de linker zijde uit 2 grote long lobben en aan de rechterzijde uit 4 long lobben. De longen van fretten zijn erg gevoelig voor virussen en prikkelende agentia in de lucht zoals nicotine van rokende mensen of de geuren uit bijvoorbeeld luchtverfrissers.

De ''borstholte'' is makkelijk samen te drukken waardoor een fretje in een smalle doorgang (zoals een konijnengang) zich 180º om kan draaien. De totale longcapaciteit van een fret is groot. De longcapaciteit van een 600 gram wegend fretje is gelijk een die van een 4x zo zwaar konijn. Deze twee aanpassingen maken een fretje geschikt om met succes ondergronds te jagen.

De normale ''ademhalingsfrequentie'' van een fret in rust ligt rond de 30/min. Deze kan verhogen bij inspanning of aandoeningen van de luchtwegen of longen.

[[Bestand:Fret met griep.jpg|300px]]

Tranende ogen bij een fret

'''''Griepvirussen'''''

De fret is het enige huisdier dat gevoelig is voor de ''griepvirussen van de mens''. Ze worden dan ook regelmatig door hun eigenaren geïnfecteerd. En geïnfecteerde fretten kunnen op hun beurt weer mensen besmetten. Vooral afgelopen winter hebben veel fretten te lijden gehad onder de griepinfecties van hun verzorgers. De verschijnselen zijn vergelijkbaar met die van de mens. Een vochtige neusafscheiding, niezen, hoesten, tranende ogen, koorts (vaak een enkele koorts piek in het begin), slechte eetlust en algehele malaise. Sommigen fretten hebben ook een gevoelige of pijnlijke keel waardoor het eten van harde brokjes lastiger gaat. Ook kunnen ze kokhalsbewegingen laten zien. De meeste fretten zijn binnen een paar dagen weer hersteld.

De infectie kan zich in enkele gevallen uitbreiden naar de longen waardoor een ''longontsteking'' ontstaat en de dieren behoorlijk ziek kunnen worden.
Een andere complicatie, die het afgelopen jaar regelmatig voorkwam, is een secundaire ''ontsteking van de nieren''. Mogelijk dat bacteriën en/of virussen via het bloed in de gevoelige nieren van de fret kunnen aanslaan en daar ontstekingshaarden veroorzaken. Meestal is de functie van de nieren, waaronder het verwijderen van de afvalstoffen uit het lichaam, niet verstoord. De nieren zijn wel erg pijnlijk waardoor het fretje vaak “plat” gaat liggen en duidelijk minder speels is. Een dergelijke ontsteking moet behandeld worden anders is er in een later stadium wel degelijk een risico op een verminderde of falende nierfunctie.

De ''behandeling'' van een normale griepinfectie bestaat uit antihistaminica, eventueel hoestremmers en antibiotica om te voorkomen dat er een bacteriële infectie overheen komt. Tevens is het geven van zacht en zeer smakelijk voedsel zoals het “Waltham papje” (Royal Canin Instant Convalescence Support) aan te raden. Het geven van koortsverlagende/pijnstillende medicatie zoals NSAID’s (Meloxicam) is bij deze infectie niet altijd aan te raden. De koorts is juist nuttig om het virus te bestrijden.

De behandeling van complicaties van een griepinfectie zoals een longontsteking of nierontsteking, is uitgebreider en vereist soms een opname in de kliniek.
Eigenaren die de griep hebben kunnen de verzorging van hun fretten beter tijdelijk overlaten aan gezonde medebewoners, hoewel het vaak lastig is om ondanks alle voorzorgen een besmetting te voorkomen.

Fretten zijn ook erg gevoelig voor het beruchte ''Vogelgriep virus'' en de ''Mexicaanse griep''. Van deze Mexicaanse griep is bekend dat 10% van de fretten sterft ondanks behandeling. Antibiotica heeft weinig effect bij de Mexicaanse griep omdat het virus zelf grote schade aanricht in de longen. Een secundaire bacteriële infectie ontstaat namelijk pas na 7-8 dagen.

'''''Kennelhoest'''''

De afgelopen jaren was ik soms door fretten eigenaren benaderd over het verschijnsel dat hun hond kennelhoest had gehad en nu was hun fret behoorlijk aan het hoesten en niezen. Sinds kort weet ik dat de Bordetella bronchiseptica bacterie, die een rol speelt bij kennelhoest van honden, wel degelijk ook bij fretten een longontsteking kan veroorzaken. Deze Bordetella bacterie is soms lastig te behandelen. Ook hierbij geldt dat het verstandig is om fretten bij een hond met kennelhoest uit de buurt te houden.

'''''Hondenziekte virus'''''
Het hondenziekte virus is vrijwel ''altijd fataal'' voor een fret. Het virus wordt overgebracht door besmette honden of besmette fretten. De aandoening geeft in eerste instantie klachten die erg lijken op een infectie van het griepvirus. Fretten die dit eerste stadium overleven overlijden vervolgens na een paar weken in de neurologische fase. Een behandeling is niet mogelijk.

Preventie doormiddel van een enting met het “Nobivac Puppy DP” vaccin werkt uitstekend. De eerste vaccinatie altijd herhalen na 3-5 weken, daarna jaarlijks herhalen. Het veld virus bleek bij de laatste Hondenziekte uitbraak niet aan te slaan bij fretten die tot 1,5 jaar daarvoor waren geënt.

De moraal van het verhaal is dat fretten erg gevoelige luchtwegen hebben en gemakkelijk besmettelijke virussen en bacteriën van de mens, hond en andere fretten kunnen overnemen. Om dit te voorkomen kunnen hoestende, kuchende, snotterende mensen, honden en andere fretten beter tijdelijk even uit de buurt van een gezonde fret blijven.

===Bijnierproblemen===

Door: Hanneke Roest, frettendierenarts.

'''De Frettenkliniek''' te Giessen

Bijnieren zijn twee kleine orgaantjes die vlak bij de nieren liggen, maar daar verder weinig mee te maken hebben. Ze produceren hormonen die belangrijk zijn voor de stofwisseling van het dier. Bij veel fretten vanaf 3 jaar leeftijd ontaarden de bijnieren. Deze ontaarde bijnieren zullen op een gegeven moment teveel geslachtshormonen produceren (androgenen, oestrogenen en progesteron). Deze overmaat aan hormonen maken het dier ziek.

Bij de meeste fretten wordt het bijnierprobleem in het beginstadium veroorzaakt door een goedaardige ontaarding. Bij enkele fretten kan zich hieruit uiteindelijk een kwaadaardige ontaarding (tumor) ontwikkelen.

'''''Ziekteverschijnselen'''''

Bij de meeste fretten wordt het bijnierprobleem in het beginstadium veroorzaakt door een goedaardige ontaarding. Bij enkele fretten kan zich hieruit uiteindelijk een kwaadaardige ontaarding (tumor) ontwikkelen.

'''''Symptomen''''' (in volgorde van frequentie van voorkomen):

* Kaalheid wordt het meest waargenomen, meestal min of meer symmetrisch op de romp, kop of aan de poten. Fretten kunnen vrijwel helemaal kaal worden. Niet verwarren met het "kale staarten syndroom" in de zomer waarbij alleen de staart kaal wordt.

* Droge, dunne vacht.

* Jeuk, dit is een enkele keer het enige wat de eigenaar aan het fretje merkt. Veel fretten hebben regelmatig last van jeuk zonder dat er sprake is van een bijnierprobleem. Blijft de jeuk echter aanhouden of wordt deze steeds erger dan kan bij een oudere fret wel degelijk sprake zijn van een afwijkende bijnier.

* Gezwollen vrouwelijk geslachtsorgaan bij een gesteriliseerd vrouwtje.

* Sexueel gedrag bij gecastreerde of gesteriliseerde fretten. B.v. een mannetje dat weer gaat dekken of een vrouwtje dat gaat slepen met andere fretten.

* Toegenomen lichaamsgeur. Door de geslachtshormonen neemt de vetsecretie van de huid toe.

* Minder speels, meer slapen.

* Gewichtsverlies

* Moeite met plassen bij mannetjes. Door de hormonen wordt de prostaat vergroot en deze drukt het lumen van de plasbuis dicht. Dit is een levensgevaarlijke situatie. Ook dit kan soms het enige verschijnsel zijn.

Niet alle verschijnselen zijn bij elke fret waarneembaar. Het kaal worden valt wel het meeste op en is bij 60% van de fretten met een bijnierprobleem aanwezig

[[bestand:Bijnier aandoening.jpg|300px]]

'''''Diagnose'''''

De diagnose wordt gesteld aan de hand van de symptomen, een uitgebreide buikpalpatie (het betasten van de organen in de buik) en bloedonderzoek. Voor dierenartsen die minder bedreven zijn in het palperen van de buik kan een echo van de buik nodig zijn. Echter, de bijnieren zijn meestal zeer klein en kleine afwijkingen zijn niet goed zichtbaar met
de echo. Ook kan de echo niet het verschil in hardheid en stevigheid aantonen wat ontstaat bij een beginnende afwijking.

'''''Hoe komt het dat fretten last hebben van ontaarde bijnieren?'''''

Er zijn aanwijzingen dat de hersenen (hypothalamus/hypofyse) bij het ouder wordende fretje hormonen gaan produceren die de bijnieren overmatig stimuleren. Door deze stimulatie gaan de bijnieren vervolgens te veel geslachtshormonen produceren. Deze overmaat aan geslachtshormonen maken het fretje ziek door hun inwerking op bijvoorbeeld de huid, geslachtsorganen, het beenmerg en de prostaat.

Aangezien de hormonen van de hersenen op beide bijnieren effect hebben, zijn meestal beide bijnieren aangetast. Vaak geven ze pas na elkaar problemen. Hierdoor zal na het verwijderen van een enkele bijnier bijvoorbeeld pas een jaar later de andere bijnier problemen gaan geven.

De oorzaak is helaas nog niet opgehelderd, maar er wordt wel onderzoek naar gedaan. De Universiteit van Utrecht bekijkt momenteel de rol van castratie/ sterilisatie van jonge fretten met betrekking tot het ontstaan van bijniertumoren.

'''''Wat is de beste behandeling?'''''

* Een '''hormoonimplantaat''': De beste behandeling van een bijnierprobleem is de (levenslange) behandeling met
implantaten.

* 2.Chirurgie: Chirurgie van de bijnier wordt in de Frettenkliniek alleen nog maar gedaan als het implantaat onvoldoende effect heeft. Of indien de aangetaste bijnier snel groeit en duidelijk veel groter wordt.

''N.B. Het is belangrijk dat deze operatie alleen wordt uitgevoerd door hierin gespecialiseerde dierenartsen welke over de juiste kennis en speciaal instrumentarium beschikken. De rechter bijnier zit namelijk vast aan de achterste holle ader. Het verwijderen van deze bijnier is een moeilijke procedure en kan bij onvoldoende ervaring of onjuiste chirurgietechniek tot dodelijke bloedingen of onvoldoende wegname leiden.''

'''''Het voorkomen van bijnierproblemen'''''

Op dit moment loopt een onderzoek aan de Universiteit te Utrecht waar door middel van hormoonimplantaten jonge
fretten zijn gecastreerd en gesteriliseerd. Het is te verwachten dat deze fretten later minder last krijgen van bijnierproblemen. Maar er is nog niets zeker en het onderzoek zal nog enige jaren duren.

Om bijnierproblemen te voorkomen is er ook de mogelijkheid om bij gezonde gecastreerde en gesteriliseerde fretten
een implantaat te zetten vanaf de leeftijd van 5 à 6 jaar.

[[bestand:Beginnende kaalheid bijnierprobleem.jpg|300px]]

''Een beginnende kaalheid op de rug boven de staartbasis bij een fret met een bijnierprobleem''

===Doofheid bij fretten===

Door: Hanneke Roest, frettendierenarts.

'''De Frettenkliniek''' te Giessen

[[Bestand:Doof fretje.jpg|300px]]

'''''Welke fretten zijn doof:'''''

1. Doofheid komt veel voor bij fretten met bijzondere witte aftekeningen zoals:

* De Panda fret: een volledig witte kop met vrijwel geen masker.
* De Blaze fret: witte vlekken of strepen op de kop.
* De Polkadot fret: witte vlekken over het gehele lichaam.
* De DEW (Dark Eye White) fret: een grotendeels witte fret (als een albino) met donkere ogen, soms met een donkere staart of een donkere streep over de rug.

Deze doofheid is ''aangeboren en erfelijk'' bepaald. De meeste dove fretten vallen binnen deze groep.

2. Doofheid komt voor bij fretten met een ernstige chronische ''middenoorontsteking'' door aantasting van het trommelvlies en/of de hier achter liggende gehoororgaantjes. Totale doofheid beiderzijds komt hierbij zelden voor. Meestal gaat het om een verminderde gehoorfunctie.

3. Doofheid kan een enkele keer ontstaan na het gebruik van bepaalde medicijnen zoals antibiotica die behoren tot de groep van de aminoglycosiden (oa. Gentamycine). Deze medicatie kan doofheid veroorzaken of het nu via tabletten, per injektie of direkt in het oor wordt gegeven. Ook het gebruik van oor-preparaten kunnen het binnenoor beschadigen als het trommelvlies niet intact is. Wees daar dus voorzichtig mee. Gebruik alleen oorzalven of -druppels die door de dierenarts zijn voorgeschreven.

[[Bestand:Doof fretje 1.jpg|400px]]

Blaze

[[Bestand:Doof fretje 2.jpg|400px]]

Dark Eyed White

[[Bestand:Doof fretje 3.jpg|400px]]

Panda

[[Bestand:Polka dot.jpg|400px]]

Polkadot

'''''Hoe ontstaat erfelijk bepaalde aangeboren doofheid:'''''

De witte aftekeningen zijn het gevolg van een mutatie in de cellen van de neurale kammen (“neural crest disorder”). Deze cellen zijn behalve voor de pigmentatie, ook verantwoordelijk voor andere belangrijke functies van het lichaam. Vroeg of laat kunnen er dan ook meerdere gezondheidsproblemen naar voren komen bij deze dieren.

Fretten met de genoemde witte aftekeningen kunnen geheel of gedeeltelijke doof zijn door het gebrek aan pigmentcellen vanuit de neurale kammen. Deze pigmentcellen spelen een rol bij de ontwikkeling van het gehoor. Op latere leeftijd kunnen zich bij deze dieren daarnaast ook makkelijker hartproblemen en maag-darmproblemen ontwikkelen doordat deze neurale cellen ook belangrijk zijn voor oa. de ontwikkeling van het hart, de grote bloedvaten en het perifere zenuwstelsel. Aanvankelijk werd gedacht dat het hierbij om het Waardenburg-syndroom ging, tegenwoordig is men er nagenoeg zeker van dat het om een mutatie in het KIT-gen gaat.

Niet '''alle''' fretten met bovengenoemde witte aftekeningen zijn doof. Dat hangt af van de mate waarin de mutatie in het KIT-gen tot expressie komt. Echter deze fretten dragen wel '''allemaal''' het gemuteerde gen met zich mee. Fokken met deze kleurafwijkingen is dan ook niet verstandig!

'''''Wat merk je aan een dove fret:'''''

Veel eigenaren hebben niet door dat hun fret doof is. Fretten reageren immers meestal op geluid zoals kleine kinderen… ze horen wat ze willen horen. Toch zijn er genoeg fretten die je bij hun naam kunt roepen, die dan gelijk opkijken en naar je toekomen. Echter veel fretten gaan gewoon door met waar ze mee bezig zijn. Als je goed oplet, kun je aan deze dove fretten merken dat ze schrikken als je ze van achteren onverwacht benaderd. Dove fretten kunnen eventueel ook sneller bijten als ze schrikken van een aanraking.

Dove fretten maken vaak andere geluiden dan horende fretten. Als ze opgewonden of geschrokken zijn kunnen ze soms een veel heftiger en luider geluid maken dan je zou verwachten. Hissen is meestal een teken van onbehagen bij een fretje. Maar een dove fret kan dat geluid maken terwijl hij gewoon door de kamer loopt of aan het spelen is.

Hun vocale communicatie naar andere fretten wordt vaak door de andere fretten niet begrepen en zelf horen ze natuurlijk ook niet wat een andere fret hun “verteld”. Dat kan enige verwarring bij beide partijen veroorzaken. Soms leidt dit tot een meer in zichzelf terug getrokken doof fretje dat zijn eigen gang gaat binnen de groep maar het kan ook zijn dat ze zich aanpassen en goed functioneren in een groep. Een doof fretje kun je meestal goed (aan een tuigje) mee naar buiten nemen, ze schrikken niet van alle harde geluiden en lopen meestal al snuffelend gezellig met je mee.

'''''De diagnose:'''''

De dierenarts kan alleen de uitwendige gehoorgang inspecteren met een oorkijker. Het is niet mogelijk om verder dan het trommelvlies te kijken. Indien er langdurig een ernstige oormijtinfectie aanwezig is er een redelijke kans dat het diertje ook een chronische middenoorontsteking heeft. Dit kan in enkele gevallen tot gehoor beschadiging leiden. De aangeboren erfelijke doofheid komt echter veel meer voor en is te vermoeden door het uiterlijk van de fret.

In een vreemde omgeving zoals een dierenartsen praktijk zal een fret niet gemakkelijk op doofheid te testen zijn. Het diertje is zo bezig met nieuwe indrukken en geuren dat hij waarschijnlijk zelfs niet eens op harde geluiden reageert. Daarom kan een fretje het beste thuis getest worden. Let op, een fret kan ook reageren op trillingen en luchtverplaatsing zoals dat gebeurt bij op de vloer stampen of in de handen klappen. Neem een bel, een klikker, een toeter of iets dergelijks en houd het achter je rug. Op het moment dat het fretje bij je vandaan loopt laat je het geluid horen en bekijk je of het diertje op een of andere manier een reactie geeft. Wissel hoge met lage geluiden af. Het kan zijn dat het fretje wel hoge tonen maar geen lage tonen hoort.
Op internet staat een leuk filmpje over de reactie van een horende en een dove fret op het aanzetten van een stofzuiger. Zie:

{{#ev:youtube|uNpHtJW4GCA}}

De ''BAER-test'' (Brainstem Auditory Evoked Response) is een zekere manier om de functie van het gehoor te testen. Gekeken wordt of er in de hersenen reacties optreden bij het aanbieden van geluidsprikkels aan ieder oor afzonderlijk.
Het fretje wordt licht onder narcose gebracht zodat het diertje het toelaat dat er twee dunne electroden worden geplaatst bij de beide oren en eentje midden op het voorhoofd. Daarna krijgt het diertje een dopje in één oor waaruit de "clicks" komen via de computer. Door middel van de electroden wordt gekeken of de hersenen reageren op deze geluiden. Is dit het geval, dan weet men dat het signaal de weg van lucht, trommelvlies, gehoorbeentjesketen, zenuwsensors in het slakkenhuis en gehoorzenuw in ieder geval met succes heeft doorlopen.

[[Bestand:Bear test.jpg|400px]]

De BAER-test

'''''De behandeling:'''''

Er bestaat geen behandeling voor doofheid. Maar een dove fret kan een goed leven hebben mits er rekening wordt gehouden met de handicap. Benader deze fretten liefst van voren zodat ze handelingen als oppakken en aanraken aan zien komen. Om deze fretten te leren bij je te komen kun je visuele signalen gebruiken zoals het schijnen met een zaklamp. Ook kun je de trillingen van de vloer gebruiken als je erop stampt.
Op internet staan prachtige verhalen (voornamelijk in het Engels) over hoe eigenaren omgaan met een doof fretje……

===Insulinomen===

Door: Hanneke Roest, frettendierenarts.

'''De Frettenkliniek''' te Giessen

Dit is een ziekte die regelmatig voorkomt bij fretten boven de leeftijd van 3 jaar. Insulinomen zijn kleine tumortjes in de alvleesklier. In de alvleesklier wordt insuline gemaakt. Insuline is een hormoon dat nodig is om het suiker (glucose) in het bloed beschikbaar te maken voor de lichaamscellen.

Bij tumortjes van de alvleesklier (insulinomen) wordt een te grote hoeveelheid insuline geproduceerd waardoor het suikergehalte in het bloed te laag wordt. De hersenen zijn voor hun functioneren afhankelijk van het suikergehalte in het bloed en krijgen problemen met hun energievoorziening als het bloedsuiker te laag wordt. Het lichaam zal via correctiemechanismen het bloedsuikergehalte kunstmatig op niveau proberen te houden. Hierdoor kan na het optreden van de eerste verschijnselen, het soms dagen of weken duren voordat u als eigenaar opnieuw iets aan uw fretje opmerkt. De aandoening wordt vaak niet op tijd onderkend. De symptomen worden door de eigenaar nogal eens als passend bij de leeftijd beschouwd.

'''''Oorzaak'''''

De belangrijkste oorzaak voor het ontstaan van insulinomen is naar de huidige inzichten een langdurige overstimulatie van de alvleeskliercellen door een overmaat aan suikers en koolhydraten in de voeding. Kattenvoer, vooral de goedkopere soorten maar ook de meeste frettenvoeders bevatten vaak teveel koolhydraten. Rozijntjes zitten vol (natuurlijke) suikers.

'''''Symptomen'''''

De eerste verschijnselen die in periodieke aanvallen voorkomen zijn:
* Staren in de ruimte gedurende een paar seconden. Het fretje is zich even niet bewust van de omgeving.
* Zwakte van de achterhand waardoor het achterlichaam kan omvallen.
* Verminderde activiteit met veel slapen is een veel gehoorde klacht.
* Gewichtsverlies komt regelmatig voor.
* Moeilijk wakker worden na het slapen.
* Speekselen en met de pootjes aan de bek krabben kan voorkomen ten gevolge van de misselijkheid die ontstaat door het te lage bloedsuiker gehalte.

De periodes tussen de aanvallen kunnen dagen of weken duren. Echter naarmate de ziekte langer bestaat krijgen we te maken met:
* Zeer sloom zijn, wat zich uit in het wel erg veel slapen.
* Ernstige vermagering.
* Toevallen, coma en sterfte.
Plotselinge sterfte zonder veel voorafgaande symptomen is mogelijk.

'''''Diagnose'''''

Als het bloedsuiker(glucose) na 4 uur vasten onder de 4 mmol/l komt in combinatie met de hierboven beschreven ziekteverschijnselen dan is een fret sterk verdacht van de aanwezigheid van insulinomen. Door uitsluiting van andere oorzaken van een laag bloedsuikergehalte kan de dierenarts de diagnose vervolgens met vrij grote zekerheid stellen. De tumortjes zijn te klein om op een echo zichtbaar te maken of om door de dierenarts te voelen in de buik.

'''''Behandeling'''''

''Chirurgie:''

De beste behandeling bestaat uit het chirurgisch verwijderen van de kleine tumortjes in de alvleesklier (voor een goed resultaat is ervaring van de dierenarts met deze operatietechniek een vereiste). Toch is het helaas zo dat een operatie het probleem niet voor altijd oplost. De operatie vermindert de progressie van de ziekte wel degelijk, maar op andere plaatsen in de alvleesklier ontstaan in de loop van de tijd weer opnieuw kleine tumortjes. In het gunstigste geval is uw fretje 2-3 jaar klachtenvrij zonder dat er medicijnen gegeven hoeven te worden. Maar een deel van de fretten hebben al eerder weer problemen waarna een medicinale therapie gestart wordt. De dosering van de medicamenten is dan gelukkig wel lager dan zonder chirurgie.

''Medicinale behandeling:''

Corticosteroïden als prednison en dexamethason hebben het vermogen om het bloedsuikergehalte te verhogen. Proglycem (diazoxide) is een insuline-remmer en kan ook ingezet worden. Deze medicijnen doen echter niets aan de groei van de tumoren. Nadeel van deze medicamenten is dat ze slecht zijn voor het slijmvlies van het maagdarmkanaal. De overlevingsduur met alleen medicijnen is significant lager dan met chirurgie en later aanvullend medicatie.

'''''Voeding:'''''

* Frequente maaltijden zijn belangrijk.
* Het is noodzakelijk om eiwitrijk voer van goede kwaliteit te voeren.
o Prooidiervoeding bevat de juiste concentraties voedingsnutrienten. Niet elke oudere fret is echter meer geschikt voor deze voeding.

o KVV (Kompleet Vers Vleesvoeding) als Carnibest of Haaks Barf zijn goede bronnen van dierlijk eiwit. Niet elke fret oudere fret is echter meer geschikt voor deze voeding met rauw vlees.

o Totally Ferret, Orijen en/of Eukanuba of Hill's kitten brokjes zijn de betere brokvoeders.
* Daarnaast kunt u het fretje 1x daags extra smakelijk eiwit voorzetten in de vorm van Hill's A/D blikvoeding of Royal Canin Convalescence Support Instant Diet (het Waltham papje). Geef het niet koud maar smakelijk lauwwarm!
* Geef géén suiker bevattende voedingsmiddelen zoals koekjes, rozijntjes, Nutrilon Soya ed. Deze stimuleren de afgifte van insuline.

Het is bij deze patiënten belangrijker '''dat''' ze eten dan '''wat''' ze eten. Dus wees voorzichtig met het overschakelen naar een nieuwe voeding.

'''''Wat te doen als een fret plots zeer zwak wordt of een toeval krijgt:'''''

Indien een oudere fret een toeval krijgt is dat vaak ten gevolge van een "hypo". Dat betekent dat door het te lage bloedsuikergehalte een probleem ontstaat voor de hersenen. Het dier valt om en gaat “stuipen”. Voordat de dierenarts gebeld wordt is het beter eerst iets te ondernemen; druivensuiker (in poedervorm) kan met een theelepeltje in de bek worden gegeven en wordt al door het mondslijmvlies opgenomen zodat het fretje eventueel niet hoeft te slikken. Een half theelepeltje is meestal ruim voldoende en binnen een 1/2 uur en soms al na 5 minuten voelt het diertje zich een stuk beter.

Bij lichte aanvallen is Nutri-plus gel, Calo-ped of Ferretvite nog beter. Deze bevatten ook vetten waardoor het bloedsuikergehalte beter op peil blijft. Als de fret weer in staat is om te eten kan het beste smaakvol eten aangeboden worden om een tweede dip te voorkomen.

===Hartaandoeningen bij de fret===

Door: Hanneke Roest, frettendierenarts.

'''De Frettenkliniek''' te Giessen

'''Is mijn fret een hartpatiënt?'''

Deze vraag zul je jezelf in de toekomst misschien een keer gaan stellen want een deel van de fretten krijgt (net zoals de mens, hond en de kat) helaas op oudere leeftijd te maken met een minder goed functionerend hart. Hartaandoeningen en hartfalen komen regelmatig voor vanaf 4 jaar leeftijd.

'''''Welke hartaandoeningen kan een fret krijgen.'''''

De hartaandoeningen van de oudere fret zijn grofweg te verdelen in:

* 1. '''DCM = Dilatoire Cardiomyopathie.'''

Cardiomyopathie is Latijns voor hartspierziekte. Bij deze hartaandoening is de hartspier niet meer in staat om voldoende effectief te kunnen samentrekken. Het hart is als het ware uit gelubberd. De elasticiteit is eruit. Daardoor wordt het bloed niet goed genoeg rond gepompt met als gevolg dat er bloed (vocht) in de longen, rond de longen of in de buikholte kan achterblijven.

* 2. '''HCM = Hypertrofische Cardiomyopathie.'''

Hierbij is de hartspier naar binnen toe verdikt. Uiteindelijk is hierbij onvoldoende ruimte in het hart om het bloed effectief rond te pompen.

[[Bestand:Hartaandoeningen.jpg|300px]]

* 3. '''Andere hartafwijkingen waarbij ritme stoornissen ontstaan.'''

Een aritmie wordt veroorzaakt door bijvoorbeeld een afwijkende hartfrequentie, een afwijkende impulsformatie, een verstoorde impuls geleiding (bv een hartblok) of een combinatie van deze oorzaken.

* 4. '''Lekkage van de hartkleppen.'''

De hartkleppen kunnen bijvoorbeeld ontstoken zijn geraakt vanuit een ontsteking elders in het lichaam. Hierdoor sluiten ze minder goed en kunnen daardoor wat gaan lekken. Hoewel dit bij oudere fretten wel vaker voorkomt leidt dit meestal niet tot grote problemen.

'''''Wat zijn de klachten bij deze fretten.'''''

Fretten die problemen krijgen met hun hart kunnen de volgende symptomen gaan vertonen:

* Een ''verminderde activiteit'' kan een eerste symptoom zijn. Het fretje slaapt meer en is minder speels.

* Sommige fretten eten slecht en ''verliezen gewicht''.

* Een te snelle of zware ''ademhaling''. Dit is het begin van de vochtstapeling in de longen.

* '' Hoesten en/of benauwdheid'' kan ontstaan doordat zich nog meer vocht ophoopt in of rond de longen.

* Een ''dikke buik'' met daarbij een toename in gewicht kan ontstaan indien er zich vocht ophoopt in de buikholte. De buik kan hierbij soms enorm in omvang toenemen.

* ''Aanvallen van zwakte'' waarbij het diertje zwabberend loopt en af en toe door de pootjes zakt.

* '' Plotse sterfte'' is mogelijk zonder dat het dier veel symptomen liet zien. Hierbij is het dier in acuut hartfalen gekomen.

* Een acuut optredende '' verlamming'' van de achterpoten of enkele achterpoot kan ontstaan door een trombo-embolie. Bij hartpatiënten bestaat namelijk het risico op klontering van het bloed. Kleine stolsels kunnen vervolgens vastlopen in de nieren of de vertakkingen van de grote lichaamsslagader naar achteren.

Oudere fretten kunnen ''na een operatie'' plots klachten krijgen van hun hart, meestal openbaart zich dit binnen een week na de operatie. Tot de operatie kon het zieke hart het vaak nog net “rond krijgen”. Na de operatie gaat het dan mis door de extra belasting van het hart en vaatstelsel tijdens de operatie.
In de zomer, met warm weer, hebben hartpatiënten het vaak moeilijker en zijn de klachten meestal duidelijker.

'''''Hoe weet ik dat mijn fret een hartaandoening heeft.'''''

De diagnose is niet altijd gemakkelijk te stellen door de dierenarts. Het verschil met bijvoorbeeld een ernstige longontsteking of longtumor kan erg lastig zijn. Fretten hebben lang niet altijd een ''hartruis''. Vaak is wel een verhoogde hartslag aanwezig. De ''hartslag'' is verhoogd omdat het hart toch nog zo veel mogelijk bloed wil rondpompen. Om de benodigde hoeveelheid rond te pompen is het nodig dat het hart harder gaat werken en dus vaker moet pompen.
Er zal meestal een ''röntgenfoto'' van het fretje worden gemaakt . Op een röntgenfoto is het hartje bij DCM duidelijk vergroot, bij HCM heeft het hart een normale grootte. Een röntgenfoto is ook belangrijk voor het opsporen van vocht in of rond de longen of in de buikholte.

Indien er vocht rond de longen aanwezig is kan een ''punctie'' van de borstholte en onderzoek van het punctaatvocht ook een belangrijke aanwijzing zijn voor een hartprobleem. Dit kan doorslaggevend zijn om een ernstige longontsteking uit te sluiten.

Een ''hartfilmpje (ECG)'' geeft ook nadere informatie, met name bij de ritme stoornissen is dit heel belangrijk. Gelukkig laten de meest fretten het maken van een ECG goed toe.

[[Bestand:ECG.jpg|300px]]

ECG bij de fret

''Echografie'' kan belangrijk zijn indien er twijfel is over het soort hartaandoening en de daarvoor te gebruiken medicatie. Het goed interpreteren van het kleine hartje van de fret is erg moeilijk. Ik heb daarom een sterke voorkeur voor de cardiologe Nicole van Israël in België [http://www.acapulco-vet.be].

'' Bloedonderzoek'' in verband met de nierfunctie en elektrolyten huishouding wordt meestal pas in een later stadium gedaan om de effecten van de medicatie op het dier te meten.

'''''Hoe kan een fret met een hartaandoening behandeld worden?''''''

De schade aan het hart is onomkeerbaar en medicatie is dan ook levenslang. De medicatie zal echter zeker in het begin maar ook later nog bijgesteld moeten worden naar de behoeften van het dier. Ik noem dat de “fine-tuning”. Daarom is het erg belangrijk dat hartpatiënten regelmatig op controle komen om de medicatie steeds weer aan te passen aan huidige situatie. De juiste behandeling van een hartprobleem bestaat uiteindelijk altijd uit een combinatie van meerdere medicijnen.

'''''Heeft het wel zin om een hartpatiënt te behandelen?'''''

Absoluut! Er zijn heel wat fretten in Nederland die op hartmedicatie staan en een goed leven hebben. Fretten reageren namelijk over het algemeen erg goed op de behandeling met de juiste medicijnen.
Als de aandoening op tijd wordt onderkend kunnen fretten (met medicatie) nog gedurende enkele jaren een goed leven leiden Wordt een hartfalen in een laat stadium ontdekt dan kan het leven slechts voor een paar weken of hooguit een paar maanden (op een prettige manier) worden verlengd.

Ernstig benauwde fretten kunnen na medicatie weer helemaal herstellen en zelfs fretten waarbij de achterpoten niet meer functioneren hebben hier gelukkig meestal maar tijdelijk last van en lopen binnen 2 weken weer.

Natuurlijk komt er een moment dat aanpassing van de medicatie niet meer helpt en dan is het onze verantwoordelijkheid om hier op de juiste manier op te reageren. Eigenlijk is het net als bij mensen. Hartpatiënten kunnen gelukkig met de huidige medicijnen een prima leven leiden…….. maar natuurlijk heeft niemand het eeuwige leven.

===Huidaandoeningen===

'''Hotspots'''

Hotspots zijn kleine natte huidontstekingen die ronde vurige plekken op de huid geven, veelal achter op de rug. Over het algemeen zie je deze hotspots bij fretten met een bijnier probleem of een chronische maagaandoening.
Sommigen schrijven het echter toe aan een allergische huidaandoening door o.a. voedselallergie.

Het probleem ontstaat vaak in zeer korte tijd. Doordat de plek jeukt zal de fret eraan gaan krabben en bijten en ontstaat er door wondvocht in de meeste gevallen een korstje op de huid en in de vacht.
Je fret kan zich er ook ziek bij voelen en zich een paar dagen rustiger of juist wat nerveus door gedragen. Doordat zelftrauma een grote rol speelt in de ontwikkeling van hotspots worden zij ook wel pyotraumatische dermatritis genoemd.

Aan deze aandoening is niet veel te doen. Wanneer het tijdig ontdekt wordt kun je proberen te voorkomen dat het dier eraan gaat krabben of bijten. Ook kan de vacht een beetje worden weg geknipt zodat korstvorming gedeeltelijk wordt voorkomen.
Soms kan gebruik van een ontstekingsremmende crème verlichting geven.
Een hotspot verdwijnt uiteindelijk vanzelf weer, meestal na ongeveer een week. Toch komt de hotspot in de meeste gevallen ook weer terug op dezelfde plek.

[[Bestand:Hotspotplekje.jpg|300px]]

hotspot

'''Huidtumoren'''

Huidtumoren komen bij fretjes van middelbare leeftijd regelmatig voor, maar soms ook op jongere leeftijd. Gelukkig zijn ze over het algemeen goedaardig. Sommige tumoren kunnen ulcereren waardoor een zwarte korst op het tumoroppervlak ontstaat. Omdat ze meestal weinig verheven zijn, lijken de plekjes soms meer op exceemplekken. Jeuk is soms aanwezig. Huidtumoren kunnen het beste chirurgisch verwijderd worden en vervolgens histologisch worden onderzocht.

Ze lijken soms te verdwijnen maar als je goed kijkt en voelt blijft er altijd een verdikking van de huid voelbaar. Weken later kan het plekje weer gaan ulcereren en een korstje vormen. Soms hebben fretjes hier jeuk aan maar lang niet altijd. Het zijn kleine mastcel tumoren. Bij honden zijn deze tumoren vaak kwaadaardig. Bij fretten meestal niet. De behandeling voor jonge, gezonde fretten is het chirurgisch verwijderen van het tumortje. Bij oudere of zieke dieren kan soms beter afgewacht worden.

===Lymfoom===

Door: Hanneke Roest, frettendierenarts.

'''De Frettenkliniek''' te Giessen

Na de endocriene tumoren is lymfoom een van de meest voorkomende tumoren bij de fret. Bij jonge fretten onder de leeftijd van 1-2 jaar heeft de ziekte vaak een snel verloop. De meest voorkomende vorm bij deze jonge dieren is “mediastinaal lymfoom” in de borstholte, waar¬bij de zwezerik snel groeit en door zijn grote volume de longen wegdrukt. Bij oudere dieren komt meestal de “multicentrische” vorm van lymfoom voor, met aantasting van uitwendige en inwendige lymfeklieren en inwendige organen. Bij oudere dieren verloopt de ziekte meer chronisch.

'''''Symptomen'''''

Bij jonge dieren met “mediastinaal lymfoom” ontstaat vaak een plotselinge benauwdheid, eventueel voorafgegaan door slecht eten, gewichtsverlies en luste-loosheid. Hoesten en het opbraken van voedsel kunnen eveneens optreden. Bij de “multicentrische” vorm van oudere dieren hangen de klachten af van de organen die betrokken zijn bij deze ziekte. Aspecifieke, vage symptomen als slecht eten, vermageren en lusteloosheid zijn vaak aanwezig. Andere mogelijke symptomen zijn chronische diarree, braken, milde benauwdheid, geelzucht, zwakte in de achterhand.

'''''Diagnose'''''

Bij jonge dieren is röntgenologisch voorin de borstholte een massa zichtbaar die zich behoorlijk naar achteren kan uitbreiden. Een weefselonderzoek van een biopt met een dunne naald uit de borstholte is bewijzend.
Bij oudere dieren kunnen vergrote uit- en inwendige lymfeklieren voelbaar zijn.
Röntgenfoto’s en een echo van de buik kunnen nadere informatie geven. Uiteindelijk geeft weefselonderzoek pas de juiste diagnose. Dunne naald aspiratiebiopten van deze vergrote lymfeklieren zijn door de patholoog niet op een goede manier te beoordelen en kunnen makkelijk verkeerd geïnterpreteerd worden. Beter is het om de lymfeklier in zijn geheel te verwijderen en op te sturen voor onderzoek.

[[Bestand:Opgezette klieren fret.jpg|300px]]

Vergrote kaak lymfeklieren

'''''Behandeling'''''

De behandeling kan bestaan uit het verstrekken van corticosteroïden of chemotherapie. Met corticosteroïden (Prednison) wordt een vaak tijdelijk goed resultaat bereikt. Chemotherapie vereist een intensieve begeleiding en is ook niet genezend. Fretten met lymfoom zijn gevoeliger voor allerlei infecties, antibiotica kan daarom ook nuttig zijn en een tijdelijk herstel geven.

'''''Prognose'''''

Bij jonge dieren is de ziekte vaak snel fataal. Oudere dieren kunnen langdurig ziek zijn met goede periodes afgewisseld door periodes waarin de fret zich ziek voelt. Uiteindelijk is de prognose slecht.

===Maagdarmaandoeningen===

Door: Hanneke Roest, frettendierenarts.

'''De Frettenkliniek''' te Giessen

De meeste fretteneigenaren hebben wel een fret meegemaakt met afwijkende ontlasting, al dan niet langdurig. Ook plotselinge sterfte bij jong volwassen fretten heeft vaak te maken met een maagdarmprobleem. Het is een van de meest behandelde aandoeningen in de “Frettenkliniek”.
De allerbelangrijkste maagdarmaandoening van de fret is de ''Helicobacter gastritis'' (= maagontsteking). Van daaruit kunnen diverse andere problemen van de spijsverteringsorganen veroorzaakt worden. Het ontstaan van haarballen, secundaire darminfecties, coccidiose bij volwassen dieren, alvleesklier-, lever- en galwegontstekingen zijn vaak te herleiden tot het primaire probleem in de ontstoken maag.

Medicijnen als prednison en alle pijnstillers geven bij langer gebruik bijna altijd problemen doordat zij het maagdarm slijmvlies beschadigen. Zij kunnen daarom beter slechts voorzichtig en in lage dosering worden gegeven. Een combinatie van deze twee medicijnen tegelijkertijd kan beter slechts in uiterste noodzaak bij de fret worden ingezet.

'''''Symptomen'''''

Lang niet alle fretten hebben dezelfde symptomen bij een bepaalde aandoening. Ook kunnen diverse symptomen ook passen bij andere aandoeningen dan die van het maagdarmkanaal. Dat maakt het soms erg lastig voor de dierenarts om de klachten van de fret goed te interpreteren.
Sommige fretten hebben een verminderde of wisselende eetlust. Vaak is de activiteit van het diertje verminderd en is het minder speels. Soms ook is het fretje echter weer erg onrustig en hyperactief. Er zijn fretten die bijterig worden naar hun eigenaar of naar andere fretten. “Plat liggen” komt regelmatig voor, de fret zakt even door de poten tijdens het lopen en heeft een wat starende blik in zijn ogen. Hij heeft even buikpijn. Even later loopt hij weer door alsof er niets aan de hand is. Fretten braken niet gemakkelijk dus als ze braken dan is er meestal iets aan de hand.

[[Bestand:Buikpijn Sanne.jpg|300px]]

Buikpijn

[[Bestand:Misselijk-maagpijn Pudding.jpg|300px]]

Misselijk/buikpijn. Let op de combinatie van platliggen en geknepen oogjes.

{{#ev:youtube|o7an7TczM0w}}

Dit fretje heeft duidelijk last van buikpijn.

Fretten met maagdarmproblemen hebben vaak afwijkende ontlasting. Deze kan breiig van consistentie zijn, te dun als koeienvlaai of zelfs waterdun. De ontlasting kan veel “zaadjes” bevatten ten gevolge van onvoldoende opname van voedingsstoffen. Soms is er slijm met eventueel rood bloed aanwezig. Vaak wordt er al dan niet tijdelijk een groene kleur gezien. Deze ontstaat als de ontlasting te snel door het darmkanaal gaat en is een teken dat de darmen “geïrriteerd” zijn. Als de ontlasting zwart, plakkerig en er als teer uitziet, betekend dat meestal een bloeding in het voorste deel van het maagdarmkanaal. Fretten die prooidier eten kunnen ook zwarte ontlasting hebben maar die is meestal meer gevormd en niet plakkerig. Als er onvoldoende gal bij de ontlasting komt kan deze een creme kleurige pasteuze vorm aannemen.

In de loop van de tijd valt het diertje langzaam maar zeker af en wordt de vacht dunner en dof. Vaak zijn er tekenen van misselijkheid. Vooral na het eten. Smakken, met de pootjes aan de bek krabben, speekselen en tandenknarsen zijn duidelijke misselijkheids tekenen. Ook aan lappen, tapijt of andere stoffen materiaal bijten kan een teken van misselijkheid zijn. Sommige fretten hebben een dikke wat opgeblazen buik meestal gecombineerd met stinkende ontlasting.

{{#ev:youtube|mJrhcLn1WYQ}}

'''''Diagnose'''''

Voor het stellen van een juiste diagnose is het verhaal van de eigenaar (de ''anamnese'') over de huisvesting, de voeding en de klachten die het diertje laat zien erg belangrijk. Sommige klachten die het diertje vertoond worden niet als afwijkend beoordeeld door de eigenaar terwijl dat wel het geval is.

Bij het ''klinisch onderzoek'' is het palperen (doorvoelen) van de buik van veel betekenis. Daarmee kunnen pijnlijke plekken in de buik opgespoord worden. Bij veel van deze fretten is de grote buiklymfeklier vergroot en pijnlijk. Soms is voor in de buik de maaglymfeklier te voelen als een harde en pijnlijke dikte. Deze klieren zijn de “opruimorganen” bij problemen in het maagdarmkanaal. Fretten met een ernstige maagontsteking of een maagzweer zijn meestal erg gevoelig voorin de buik waar de maag gelegen is. Ook als de lever ontstoken is kan dit meestal gevoeld worden doordat de lever dan groter, harder en pijnlijk is bij het palperen. Een obstructie in de darm of een tumor is meestal in de buik te voelen als een harde, vaak pijnlijke dikte in het midden en achterste deel van de buik.

Bij veel fretten is de milt vergroot. Bij weefselonderzoek blijkt het meestal om een goedaardige vergroting te gaan. De milt reageert namelijk vooral op ontstekingen in de buik en in het bijzonder op een Helicobacter infectie van de maag. Het verwijderen van een grote milt is dan ook niet heel zinvol tenzij deze milt zo groot is geworden dat hij een mechanische belemmering vormt voor het diertje.

Met ''bloedonderzoek'' kan soms een verhoging van de ontstekingscellen aangetoond worden. Bij ernstige maagdarm klachten kan het protein-loosing syndroom optreden waarbij het eiwit gehalte in het bloed verlaagd is. Ook het aantal rode bloedcellen kan verlaagd zijn ten gevolge van bloedverlies via het maag-darmkanaal of vanwege een onvoldoende aanmaak bij langer bestaande problemen. De leverenzymen kunnen verhoogd zijn bij problemen met de lever. Bij chronische patienten kan het zinvol zijn om het Vitamine B12 gehalte in het bloed te bepalen.

Ontlasting onderzoek is nuttig om coccidiose en Giardia infecties aan te tonen. Deze worden meestal alleen gezien bij jonge fretten en op plaatsen waar veel fretten bij elkaar worden gehouden. Een bacteriologisch onderzoek van de ontlasting kan een enkele keer ook nuttig zijn.

Op de ''röntgenfoto'' kunnen vreemde voorwerpen in de maag (haarballen, stukjes rubber, oordopjes!) zichtbaar gemaakt worden. Ook kan het vermoeden op een obstructie in de darm meestal bevestigd worden. Lever, nieren en blaas maar ook hart en longen kunnen goed in beeld gebracht worden. Met een ''echo'' is de inhoud van de maag wat minder goed zichtbaar te maken maar een obstructie in de darm weer wat beter dan met de rontgenfoto.

Voor een definitieve diagnose van een langdurige maagdarmprobleem zijn meestal ''maag en/of darmbiopten'' nodig. Dat is uiteraard niet zo heel makkelijk te doen dus wordt er over het algemeen uitgegaan van een waarschijnlijkheidsdiagnose en daarvoor een behandeling ingezet. Indien de problemen blijven bestaan is een “kijkoperatie” vaak zinvol en kunnen maag- en darmbiopten worden genomen. Deze biopten worden vervolgens naar een patholoog opgestuurd die onder de microscoop de stukjes weefsel kan beoordelen en informatie geeft over het aanwezig zijn van bijvoorbeeld ontsteking of tumoren.

'''''Specifieke maagdarm aandoeningen'''''

*'''Helicobacter maagontsteking'''

Met een recent onderzoek onder Nederlandse fretten bleek dat bij 80% van de fretten de Helicobacter Mustelae bacterie in de maag kon worden aangetoond. In eerder Amerikaans onderzoek was dit percentage veel hoger en werd hij aangetoond bij alle onderzochte dieren. De bacterie wordt overgedragen door besmette ontlasting. Waarschijnlijk worden pups al in het nest besmet. De bacterie kan in de maag van de fret een ''chronische maagontsteking'' (vooral bij oudere fretten) maar ook een acute maagontsteking met zelfs [u]maag- en darmzweren[/u] veroorzaken. Niet elke fret heeft veel last van deze infectie. Maar een maagzweer is een van de belangrijkste doodsoorzaken bij jonge fretten. Stress en verkeerde voeding zijn de belangrijkst predisponerende factoren.

Stress is mogelijk ten gevolge van een andere fret. Fretten zijn territoriale dieren en een andere fret kan, zonder dat de eigenaar het zich bewust is, een belangrijke stressfactor zijn. Stress kan ook ontstaan ten gevolge van andere huisvesting, een andere chronische ziekte of onvoldoende “enrichment” of afleiding. Wat betreft de voeding moeten we ons realiseren dat de fret een prooidier eter is. Een strikte vleeseter. Frettenbrokjes bevatten vooral veel plantaardige eiwitten en vezels. Daar is het maagje van de fret eigenlijk niet voor gemaakt.

*'''Vreemd voorwerp in het maagdarmkanaal'''

Jonge fretten onder de leeftijd van 1 jaar kauwen nogal eens op allerlei zacht materiaal zoals zacht rubber, zacht plastic en latex. Stukjes hiervan worden dan doorgeslikt en komen in de maag. Deze kunnen soms maanden in de maag blijven zitten. Bij oudere fretten zijn het vaak haarballen die zich in de maag vormen door het likken aan de vacht. Als de maag minder goed zijn werk doet zoals bij een chronische ontsteking, kunnen de haren te lang in de maag blijven en daar gaan klitten. De symptomen die deze fretten vertonen zijn vaak vaag. Pas als het voorwerp vastloopt in het (veel dunnere) darmkanaal is het fretje acuut ziek met hevige buikpijn en uitdroging. Vaak sterft het fretje binnen 2 dagen als er niet op tijd wordt ingegrepen. De behandeling varieert van laxeren tot direct chirurgisch ingrijpen.

[[Bestand:3. Haarbal uit maag.jpg|300px]]

Haarbal uit de maag

*'''Darmontsteking'''

Een darmontsteking kan veroorzaakt worden door diverse virussen, bacteriën, protozoen, voedsel intolerantie en oorzaken die niet altijd te achterhalen zijn. De ontlasting kan bekeken worden onder de microscoop of worden opgestuurd naar het laboratorium voor een bacteriologisch onderzoek (een kweek).

Recent is aangetoond dat in Nederland het ''Coronavirus'' op grote schaal voorkomt. Dit virus is in Amerika ook bekend en veroorzaakt daar E.C.E. (Epizootic Catarrhal Enteritis) ook wel “Groene-slijm ziekte” genoemd. Het virus is zeer besmettelijk. De besmetting gebeurt via contact met ontlasting van een ziek dier. Het verloop van de ziekte is afhankelijk van de lichaamsconditie van het fretje. Jonge gezonde fretten hebben vaak slechts een aantal dagen diarree. Fretten met al chronische maagdarmproblemen of andere aandoeningen kunnen ernstig ziek worden. Bij sommige fretten kan het virus de darmvlokken van de darmen ernstig beschadigen waardoor uiteindelijk chronische diarree ontstaat. Een enkele keer kan het virus een systemische ziekte veroorzaken met ontstekingen in diverse organen. Deze complicatie vertoont overeenkomsten met de aandoening “FIP” bij katten die geïnfecteerd zijn met het katten Corona virus. Het katten-Corona virus lijkt niet besmettelijk voor de fret. De fret heeft zijn eigen Corona virus variant. Helaas is de ziekte moeilijk met zekerheid vast te stellen bij het levende dier.

''Coccidiose'' en een ''Giardia'' infectie worden veroorzaakt door een parasiet in de darmen. Vooral jonge fretjes kunnen hier behoorlijk ziek van zijn. Oudere fretten hebben meestal geen problemen met coccidiose en kunnen met hun eigen afweer de infectie genezen. Echter fretten die al een afwijkend darmkanaal hebben door bijvoorbeeld een Coronavirus infectie kunnen wel problemen hebben om van deze infectie af te komen en kunnen beter behandeld worden. Met behulp van ontlasting onderzoek is de ziekte eenvoudig aan te tonen.

*'''Eosinofiele maag-darmontsteking'''

Fretten zijn strikte vleeseters toch geven wij in onze voeding vaak veel plantaardige eiwitten zoals granen. Bij sommige fretten reageert het maagdarmkanaal hierop met de productie van bepaalde specifieke (eosinofiele) ontstekingscellen. Deze fretten kunnen chronisch diarree met of zonder slijm en bloed vertonen in combinatie met gewichtsverlies. De diagnose is pas te stellen na een biopt van de maag of de darm. Corticosteroïden kunnen soms tijdelijk helpen maar een correctie van het voer is belangrijker.

*'''Tumoren'''

Tumoren uitgaande van het maagdarmkanaal komen niet vaak voor. Er zijn aanwijzingen dat tumoren in dit gedeelte van het lichaam vooral kunnen ontstaan vanuit chronische ontstekingen zoals bijvoorbeeld bij Helicobacter uitgroei. Lymfoom, een ontaarding va de lymfeklieren komt bij oudere fretten wel regelmatig voor. Hierbij kunnen ook de lever en darmen aangetast zijn.

'''''Behandeling van maagdarmproblemen'''''

Bij een vermoeden op een Helicobacter maagontsteking zal een ''antibiotica kuur'' tegen de Helicobacter bacterie worden ingezet. Deze kuur is dezelfde als die bij mensen wordt gebruikt. Echter fretten met ernstige ontsteking of maagzweer kunnen soms niet goed tegen het antibioticum Clarithromycine. Dit is namelijk erg irriterend voor de maag. Het is dan beter om eerst de maagwondjes wat te laten herstellen met ''maagzuurremmers'' en een ''maagwandbeschermer'' als Sucralfaat voordat dit antibioticum wordt ingezet. Aanvullend kunnen medicijnen tegen de misselijkheid en Vitamine B12 injecties worden gegeven.

Indien er sprake is van een vreemd voorwerp in de maag of bijvoorbeeld een obstructie in de darm, zal er ''geopereerd'' moeten worden. Een enkele keer kan een obstructie met laxeermiddel naar achteren worden gedreven, vooral als bekend is dat
het bijvoorbeeld gaat om een te groot stuk groente of fruit. Maar dit is altijd een risico want hoe langer je wacht met opereren hoe groter het risico dat het diertje sterft.

Bij diarree ten gevolge van bijvoorbeeld een Corona virus infectie kan een darm beschermend middel als Finidiar pasta of Sucralfaat gegeven worden voor een aantal dagen. Indien het fretje ernstig ziek is, is antibiotica en eventueel andere aanvullende medicatie nodig. Coccidiose bij jonge fretjes of zieke dieren kan behandeld worden met een medicijn tegen deze parasieten. Alle fretten dienen tegelijk behandeld te worden, ook de (wel besmette maar) niet zieke dieren.

''Tumoren'' van het maagdarmkanaal kunnen soms chirurgisch verwijderd worden door het stuk aangetaste darm te verwijderen. Dit is een moeilijke operatie maar voor een ervaren frettendierenarts goed te doen. Voor de behandeling van Lymfoom met aantasting van het maagdarmkanaal zie het hoofdstuk: Lymfoom.
Het verwijderen van een vergrote milt bij fretten met diarree is niet nodig. Deze milt is een reactie op de ontsteking in het maagdarmkanaal.

Het is belangrijk om kleine hoeveelheden ''goed verteerbaar voedsel'' te geven, bijvoorbeeld Royal Canin Convalescence Support Instant (het “Waltham papje”) of Hill’s A/D blikvoer. Voor fretten met ernstige problemen is het niet meer verstandig om rauw voedsel te geven.

Fretten met ernstige maagdarmproblemen kunnen het beste worden opgenomen in de ''kliniek'' waar zij via injecties en met infuus behandeld kunnen worden. Deze injecties belasten het maagdarmkanaal veel minder.
''Oudere fretten'' hebben vaak chronische maagdarmproblemen door de langdurige aanwezigheid van de Helicobacter bacterie in de maag. Zij hebben vaak baat bij een dagelijkse hoeveelheid van het Waltham papje in combinatie met 1-2x daags Sucralfaat.

'''''Preventie van maagdarmproblemen'''''

De Helicobacter bacterie is bij de fret waarschijnlijk niet uit te roeien. Wel kan met een kuur antibiotica het aantal bacteriën in de maag weer verminderd worden. Maar een uitgroei kan beter tegen gegaan worden door de fret ''goede voeding'' te geven en ''stress'' zoveel mogelijk te vermijden. Haarballen zijn meestal het gevolg van de verminderde maagmotiliteit ten gevolge van de maagontsteking. Die ontsteking moet dus ook behandeld worden. Daarnaast is het zinvol om tijdens de rui om de dag 1 cm ''haarbalpasta'' voor de kat te verstrekken. Haarbalpasta bevat veel suikers en is daarom erg gewild bij de fretten. Beter zou het zijn om alleen de vaseline te geven. Dit kan door het kopen van zuurvrije vaseline bij de apotheek of de drogist. Dit mag elke dag gegeven worden tijdens de rui. Het is echter minder smakelijk.

===Middenoorontsteking===

De laatste jaren hebben we steeds meer te maken met oorproblemen bij fretten; vaak een middenoorontsteking. De kan zich ontwikkelen tot een chronische aandoening.

Het middenoor is een inwendig gelegen gedeelte van het gehoorsysteem, wat net achter het trommelvlies ligt. Bij de fret op een moeilijk bereikbare plek, in het bot van de kop en schedel en is verdeeld in allerlei kleine ‘kamertjes’, lijkend op een honingraad.

Het is nog niet duidelijk wat precies de oorzaak is van de steeds frequenter voorkomende middenoorontstekingen, maar het vermoeden is dat oormijten een rol spelen. Deze kunnen schade aan de gehoorgang en het trommelvlies aanrichten, waardoor schimmels, bacteriën en virussen naar binnen kunnen dringen. Een goede bestrijding van oormijten lijkt dan ook erg belangrijk. Dit kan onder andere door middel van Stronghold pipetjes, verkrijgbaar bij de dierenarts. Zie [[verzorging#oormijten]]

Doordat het middenoor van de fret op een lastig bereikbare plek gelegen is, is het moeilijk een ontsteking goed te bestrijden. Antibiotica kan er vaak moeizaam komen en door de bouw is het eigenlijk niet mogelijk om te spoelen. Vaak is langdurige behandeling noodzakelijk met antibiotica en oordruppels. Hierdoor wordt een middenoorontsteking regelmatig een chronisch probleem.

Een ''acute middenoorontsteking'' is te herkennen aan:

* Scheef houden van de kop, met het aangetaste oor naar beneden
* Het in rondjes lopen
* Wankelen tijdens bewegen/lopen
* Soms tranende ogen
* Soms niet willen eten
* Soms koorts en algemeen ziek zijn

'''''Ga bij een van deze signalen direct naar een dierenarts met frettenervaring!'''''

Wordt dit niet juist behandeld, kan het een pijnlijke dood van je fretje betekenen.

''Een chronische middenoorontsteking ''geeft vaak minder duidelijke acute verschijnselen:

* Tranende ogen bij eten
* Slecht eten
* Veel kruimelen met brokjes
* Prooi laten staan
* Kuchen, hoesten en keelschrapen
* Soms wankelen met achterhand tijdens lopen
* Niet bij de oren geaaid willen worden
* Lastig in het nekvel te pakken
* Gespannen in nekspieren, vooral bij aanraken
* Afvallen

Een chronische middenoorontsteking is altijd sluimerend aanwezig. Regelmatig steekt het dan weer de kop op. Het is een zeer pijnlijke aandoening voor je dier. Fretten laten pijn erg lastig zien, dus elk klein signaal kan belangrijk zijn.

Een chronische oorontsteking kan desastreus verlopen voor je fretje als het niet onderkent en behandeld wordt. De ervaringen zijn dat fretten die een chronisch oorprobleem hebben erg vatbaar zijn voor nierontstekingen,(chronische) ontstekingen in de keel en aan de luchtwegen en er zijn vaak maag/darm complicaties door de vele antibiotica die de frettenmaagjes vaak slecht verdragen. Bovendien is er een risico dat de ontsteking doorbreekt naar de hersenen, wat onherroepelijk de dood betekent.

===Nierfalen bij de fret===

Door: Hanneke Roest, frettendierenarts.

'''De Frettenkliniek''' te Giessen

De nieren hebben een belangrijke functie in het constant houden van allerlei waarden in het lichaam. Ze regelen de zuurtegraad van het bloed, ze veranderen de bloeddruk naar behoefte van het lichaam en houden de mineralen in balans. Daarnaast zorgen ze ervoor dat afvalstoffen uit het lichaam verwijderd worden. Deze afvalstoffen, afbraakproducten van eiwitten (zoals ureum, BUN) worden door de nieren uit het bloed gefilterd en met de urine afgevoerd.

'''Nierfalen''' is een toestand waarbij de nieren niet meer goed kunnen functioneren; ze doen hun werk niet goed meer. Dit kan ontstaan ten gevolge van verschillende oorzaken: bacteriele, virale (bijvoorbeeld ADV) en protozoaire infecties, nierstenen, aangeboren en/of erfelijke aandoeningen, tumoren, een afwijkende bloeddruk, ziektes elders in het lichaam (zoals chronische ontstekingen), vergiftigingen (onder andere door antivries, druiven en rozijnen) en bepaalde niertoxische medicijnen (bijvoorbeeld Gentamycine). Veel oudere fretten hebben nierinfarcten.

Er kan sprake zijn van acuut nierfalen, chronisch nierfalen en een combinatie van de twee.

Bij '''''chronisch nierfalen''''' werken de nieren al langer slecht. De chronische ontsteking in de nieren heeft geleid tot vorming van littekenweefsel. Het littekenweefsel trekt samen en zorgt ervoor dat de nieren kleiner worden, dit littekenweefsel is blijvend.

Bij dieren met '''''acuut nierfalen''''' is nog geen sprake van littekenweefsel. Deze dieren kunnen acuut heel erg ziek worden, maar in principe kan er dan nog volledig herstel van de nierfunctie optreden.

Wanneer het dier al langer chronische nierproblemen heeft maar plotseling snel verslechtert ten gevolge van een acute infectie, is er sprake van een '''''combinatie.''''' Dit komt redelijk vaak voor.

[[Bestand:Nierfalen 1.jpg|300px]]

Normale nier: Deze bestaat uit ruim 1 miljoen eenheden (nefronen). Een nefron filtert het bloed en concentreert de afvalstoffen uit het lichaam. Deze worden in de urine afgegeven. De nefronen monden uit in een verzamelbuis, welke in het nierbekken uitkomt. De urine gaat via de ureter naar de blaas, alwaar die wordt opgeslagen.

[[Bestand:Nierfalen 2.jpg|300px]]

Chronisch nierfalen: Chronische ontsteking in de nieren leidt op den duur tot vorming van littekenweefsel. Dit littekenweefsel trekt samen en zorgt ervoor dat de nieren steeds kleiner worden. Dit noemen we schrompelnieren en deze schade is niet meer omkeerbaar.

'''''Symptomen'''''

Fretten met chronische nierproblemen vermageren, hebben een slechte eetlust en drinken en plassen vaak veel. Soms zijn ze slomer maar vaak valt aan het gedrag niet veel op. In sommige gevallen is er een vreemde 'maggi' geur te ruiken uit het bekje. Dit komt door de ophoping van gifstoffen in het bloed die eigenlijk door de nieren uitgescheiden zouden moeten worden. Enkele fretten hebben afwijkende ontlasting.
Dieren met acute nierproblemen zijn meestal wel slomer, gaan vaak 'plat' liggen en zijn vaak pijnlijk in de buik.

'''''Diagnose'''''

Indien er vermoed wordt dat een fretje lijdt aan nierfalen, zal er worden geadviseerd om een ''urineonderzoek'' en ''bloedonderzoek'' te laten uitvoeren. Bij het urineonderzoek wordt er bijvoorbeeld gekeken of de nieren nog voldoende concentrerend vermogen hebben en of er te veel eiwitten of bloedcellen in de urine lekken.

Bij het bloedonderzoek worden onder andere de ''nierwaarden'' beoordeeld (ureum, fosfaat). Deze waarden zullen pas verhogen als meer dan de helft van het totale nierweefsel is aangetast. (NB. Bij honden en katten is het ureum gehalte in het bloed minder belangrijk en wordt het kreatinine gehalte bepaald. Bij de fret geeft het kreatinine gehalte in het bloed geen goede indicatie voor het functioneren van de nieren).

Bij acuut nierfalen kunnen deze waarden enorm hoog zijn, maar er kan nog volledig herstel optreden. Bij chronisch nierfalen is de hoogte van de nierwaarden zeker gerelateerd aan de prognose. Soms zijn de nieren aangedaan, door bijvoorbeeld een heftige ontsteking, maar zijn de nierwaarden nog niet verhoogd, dan is er (nog) geen sprake van nierfalen maar van een nieraandoening.
Indien een aanwijsbare oorzaak van acuut nierfalen wordt vermoed of er nog getwijfeld wordt over mogelijke bijkomende problemen, zullen er nog extra onderzoeken worden voorgesteld.

Nierfalen is een gecompliceerde ziekte en de nieren kunnen bij iedere patient in een andere mate aangetast zijn. Daarom dient de behandeling goed afgestemd te worden op het individuele dier.

'''''Behandeling'''''

Bij een nieraandoening waarbij nog geen sprake is van nierfalen zal meestal worden volstaan met medicatie en controle afspraken.

Bij acuut nierfalen is een opname in de kliniek en een behandeling met infuus en medicatie over het algemeen de beste optie. Hierbij wordt in de gaten gehouden dat het dier ruim voldoende infuus krijgt maar dit wel voldoende uitplast. Een intensieve monitoring is erg belangrijk. Ace-remmers die in een later stadium wel gegeven worden, mogen nu nog NIET worden gegeven.

Bij chronisch nierfalen bestaat de behandeling vooral uit medicatie en voeding. Ace-remmers (b.v. enalapril, benazepril) bevorderen de doorbloeding van de nieren en verminderen de progressie van chronisch nierfalen. Fosfaatbinders (b.v. sucralfaat, lantharenol, chitosan en calciumcarbonaat) zijn vaak nodig om het fosfaatgehalte in het bloed te verminderen. Bacterien kunnen de oorzaak zijn een ontsteking in de nieren maar daarnaast zijn nierpatienten extra gevoelig voor bacteriele infecties van de urine wegen. Antibiotica kan daardoor soms worden voorgeschreven. Ten gevolge van het chronisch nierfalen kan er ook een te laag kalium gehalte in het bloed ontstaan. Dit veroorzaakt een slechte eetlust en sloomheid. Dit Kalium kan via medicatie (kaliumgluconaat) worden aangevuld. Daar een hoog ureum gehalte in het bloed de slijmvliezen in het maagdarmkanaal kan aantasten, is het soms nodig om hiervoor ondersteunde medicatie te geven.

Een ''nierdieet'' is bij honden en katten erg belangrijk bij de behandeling van nierfalen. Hill's K/D dieet voor de kat zou voor de fret een goede optie zijn. Dit dieet bevat veel lagere gehalten aan eiwit, zout en fosfaat vergeleken met een normaal frettenvoer. Hierdoor worden de nieren minder belast en komen er minder afvalproducten in het bloed. Probleem is echter dat veel fretten met nierproblemen een slechte eetlust hebben en het nieuwe minder smakelijke dieet niet willen eten. Het is belangrijker '''dat''' uw fret eet dan '''wat''' hij eet!

'''''Prognose'''''

De prognose van een fret met nierfalen verschilt sterk. Acuut nierfalen kan volledig herstellen en heeft in dat geval geen continue controles nodig. Chronische schade aan de nieren is onomkeerbaar en een deel van de medicatie zal dan ook levenslang noodzakelijk blijven. Medicijnen zijn erg belangrijk in de behandeling van chronisch nierfalen. Niet alleen leven de behandelde fretten significant langer maar daarnaast voelt het dier zich veel prettiger.

De medicatie zal echter zeker in het begin, maar ook later nog bijgesteld moeten worden naar de behoeften van uw fret. Daarvoor zijn regelmatige controles op de kliniek met bloedafname en urineonderzoek noodzakelijk.

===Pijnstilling bij de fret===

Door: Hanneke Roest, frettendierenarts.

'''De Frettenkliniek''' te Giessen

Van diverse ziekte aandoeningen van de fret weten we vanuit de humane geneeskunde dat het pijnlijk is. Een verwonding, een gebroken bot, een maagzweer, een acute middenoorontsteking, een acute nierontsteking. Het zijn aandoeningen waarbij we er van uit kunnen gaan dat het pijn doet, niet alleen bij de mens maar ook bij het dier. Naast de behandeling van de aandoening is het dan wenselijk om tevens pijnstilling te geven. Pijnstillers hebben daarnaast het voordeel dat ze ontstekingsremmend werken.

Wetenschappers zijn het erover eens dat dieren pijn precies zo ervaren als wij mensen, alleen tonen zij het anders. De fret, die nog dicht bij zijn voorouder de bunzing staat, zal niet makkelijk laten zien dat hij pijn heeft. Dat geeft zwakte aan en dat betekent in de natuur dat je er heel snel bent geweest. Dat een fretje pijn slecht laat zien wil niet zeggen dat hij het anders ervaart. Hij toont het alleen anders dan wij mensen. Aangezien een fretje niet kan praten, hebben wij als eigenaar en als dierenarts slechts de mogelijkheid het diertje nauwkeurig gade te slaan en te onderzoeken om zo aanwijzingen te krijgen of het diertje pijn heeft.

[[Bestand:Zieke fret.jpg|300px]]

'''''Pijnsignalen bij een fret'''''

Een fretje zal niet gaan huilen of verbaal uiting geven aan pijn¦tenzij je bijvoorbeeld op de staart gaat staan. Bij acute plotse pijn zal het dier dit aangeven door een dikke staart op te zetten, een schreeuw te geven en eventueel de anaalklieren te laten gaan. Chronische pijn is veel moeilijker te onderkennen. Onderstaande gedragingen kunnen tekenen zijn van een niet welbevinden of van pijn.

* Minder levendig.
* Weinig meer uit de slaapplaats komen.
* Knijpen met de oogjes.
* Verminderde eetlust.
* Plat gaan liggen; tijdens het spelen of rondlopen gaat het fretje plat op de buik liggen.
* Plots gaan bijten naar de eigenaar of andere fretten.
* Omkijken naar de buik of de flank.
* Lopen met een hoge opgebolde rug.
* Knarsetanden.
* Knagen aan stof (slaapzakje) of vloerbedekking.
* Kreupel lopen.
* Hissen en sissen. Dit kan ook voorkomen als het diertje zich niet veilig voelt. Bijvoorbeeld doordat het in een te grote groep is gehuisvest of met een fret waarmee het niet goed samen gaat.
* Een opgezette staart.
* Anaalklieren laten gaan.
* Veel trillen.

'''''Behandeling van pijn bij de fret.'''''

De belangrijkste behandeling van pijn is het oplossen van het probleem dat de pijn veroorzaakt! Bij een gebroken bot is dat het spalken of chirurgisch behandelen van de breuk. Bij een maagzweer is dat een medicinale behandeling van de maagzweer en het vermijden van stresssituaties welke eventueel de maagzweer hebben veroorzaakt.

Niet altijd is het mogelijk de oorzaak te bestrijden en soms heeft een behandeling even tijd nodig om aan te slaan. Dan zou pijnstilling wenselijk zijn.

De voor de hond en kat veel gebruikte pijnstillers (NSAID's) als Metacam® (meloxicam) en Rimadyl® (carprofen) geven helaas veel problemen bij de fret. NSAID's (Non-Steroidal Anti-Inflammatory Drugs) zijn medicijnen die de vorming van prostaglandines in het lichaam remmen. Prostaglandines stimuleren het pijngevoel, verhogen de lichaamstemperatuur (koorts) en zorgen ervoor dat bloedvaten open gaan staan (roodheid bij een ontsteking).

'''''De bijwerkingen van NSAID pijnmedicatie.'''''

Prostaglandines zijn betrokken bij de opbouw van het maagslijmvlies. Doordat de vorming van prostaglandines door de NSAID's wordt geremd, wordt het maagslijmvlies erg dun en kan het gemakkelijk geirriteerd raken door het maagzuur. De belangrijkste bijwerkingen van deze pijnstillers zijn dan ook slijmvliesbeschadigingen in de maag welke uiteindelijk kunnen leiden tot ernstige zweren in de maag. Hierdoor wordt het diertje misselijk, heeft een slechte eetlust en krijgt dunne of zelfs zwarte ontlasting. Zwarte teerachtige ontlasting geeft aan dat er bloed vanuit de maag in de ontlasting is gekomen, dit is het geval bij een maagbloeding. Een maagbloeding is gevaarlijk en kan tot de dood van het fretje leiden. Fretten die veel prooidieren eten hebben altijd een wat donkere tot zwarte ontlasting, maar die is meestal vast van vorm en vermengd met de restanten van het prooidier.

'''''Waarom hebben fretten zo snel last van deze bijwerkingen?'''''

1. Fretten missen, net als katten, het enzym UDP- glucuronyltransferase om geneesmiddelen uit te scheiden in de gal. Dat wil zeggen; ze kunnen nauwelijks 'glucuronideren'. Slechts 1/10 van de capaciteit van de hond. Hierdoor is de eliminatie-halfwaarde tijd van diverse geneesmiddelen, waaronder bovenstaande pijnstillers, sterk verlengd in vergelijking met de hond en ontstaan gemakkelijk bijwerkingen doordat het middel te lang en in een te hoge dosis in het lichaam aanwezig blijft.

2. Veel fretten hebben daarnaast vaak al in enige of meerdere mate last van maagproblemen doordat bij vrijwel alle fretten de ''Helicobacter Mustelae'' bacterie in de maag aanwezig is. Deze geeft bij uitgroei acute- of chronische ontstekingen in de maag. Het geven van bovenstaande pijnstillers kan dan heel gemakkelijk nog meer schade aan het maagslijmvlies berokkenen.

3. Oudere fretten (boven de leeftijd van 5 jaar) hebben regelmatig galweg-, lever- of nierproblemen waardoor de uitscheiding van deze medicijnen nog minder goed verloopt en het medicijn ook hierdoor in een te hoge concentratie in het bloed aanwezig blijft en door de relatieve overdosering extra schade kan aanrichten in de maag.

De combinatie van Prednison en pijnmedicatie als bovenstaande is een snelweg richting een maagzweer en is dan ook gecontra-indiceerd, niet alleen bij de fret maar ook bij de hond en kat. Deze combinatie nooit aan een fretje geven.

'''''Alternatieven voor NSAID's'''''

Dit alles maakt het niet gemakkelijk om voor bovenstaande pijnstillers te kiezen bij pijn bij een fretje. Een alternatief voor de NSAID pijnmedicatie is morfine injecties, maar deze mogen slechts door de dierenarts worden toegediend en werken kortdurend (8 uur). Bij opname in de Frettenkliniek is dat een goed alternatief. Het oraal (via de bek) ingeven van morfine preparaten is bij de paar fretten waar ik het bij heb geprobeerd niet goed bevallen. Als je deze medicatie oraal toedient geeft het ook maag-darmproblemen. De fretten werden er al heel snel erg misselijk van.

'''''Conclusie'''''

De beste pijnmedicatie bij de fret bestaat uit het oplossen van het probleem dat de pijn veroorzaakt. Als dat niet mogelijk is kunnen indien het echt noodzakelijk is, in lage dosis (de dosering als bij de kat) en om de dag of om de 2 dagen, NSAID's als Metacam® en Rimadyl® gegeven worden... mits het diertje geen maag, lever of nierproblemen heeft. Liefst zo kort mogelijk.

Aan oudere fretten (boven de leeftijd van 5 jaar) kunnen in verband met de mogelijke verminderde lever- en nierfunctie, deze medicijnen het beste om de 3-4 dagen gegeven worden. Indien klachten optreden als diarree, zwarte ontlasting of misselijkheid (smakken, braken, platliggen, knagen aan stof, knarsetanden) is het belangrijk om onmiddellijk te stoppen.

Ook is het belangrijk om op voorhand, dus al bij de start van deze medicatie, tevens maag-beschermende medicatie als Sucralfaat en maagzuurremmers te geven.

Mijn ervaring is dat deze pijnmedicatie met NSAID's, ondanks al deze beschermende maatregelen, toch vaak problemen geeft; ik gebruik het daarom persoonlijk vrij weinig en alleen kortdurend. Ik neem de dieren liever op in de Frettenkliniek en gebruik de morfine injecties tot ik de ziekte die de oorzaak van de pijn is, heb kunnen aanpakken, dan wel chirurgisch of met andere medicatie.

===Vergrote milt===

'''De grote milt bij de fret, niet te snel chirurgie!'''

Door:Hanneke Roest, frettendierenarts.

'''De Frettenkliniek''' te Giessen

De laatste weken bereiken mij berichten over fretten die geopereerd worden aan een vergroting van de milt. Dit verontrust mij omdat het in het merendeel van de gevallen niet nodig is om deze vergrote milt chirurgisch te verwijderen. Met andere woorden er worden fretten onnodig geopereerd.

De milt is een orgaan dat links voorin de buik aanwezig is. Hij ligt als een platte zachte dikte tegen de linker buikwand aan. Als hij vergroot is, is hij vaak zelfs door de eigenaar te voelen als een langgerekte platte schijf van soms wel 15 cm lengte en 5 cm. breedte.

De milt fungeert als opslagplaats voor alle bloedcellen en verwijderd oude bloedcellen uit de bloedbaan. Ze reguleert tevens het aantal circulerende bloedcellen in de bloedbaan. Daarnaast speelt ze een rol in de aanmaak van afweerstoffen.
Bij embryo’s is de milt tevens een orgaan waar bloedcellen aangemaakt worden maar deze functie verdwijnt meestal als het beenmerg gaat functioneren. Echter bij een sterke prikkeling tot aanmaak van bloedcellen kan deze functie weer in de milt ontstaan bij volwassen dieren. We noemen dat “extramedullaire hemopoëse”.

Een grote milt, soms wel 20x groter dan zijn normale grootte, komt regelmatig voor bij fretten vanaf middelbare leeftijd. Wordt deze chirurgisch verwijderd en wordt het weefsel opgestuurd naar de patholoog dan zal in vrijwel de meeste gevallen “extramedullaire hemopoëse” de diagnose zijn. Dit geeft alleen aan dat de milt wordt geprikkeld, meestal door een ontsteking in de buik, zoals bijvoorbeeld van het maag-darmkanaal, de galwegen of de lever. De milt is dus niet de '''oorzaak''' van een ziekte maar het '''gevolg''' van een ziekte. Het verwijderen van de milt heeft daarom meestal geen enkele zin. Wel heeft het zin om bij een zieke fret met een grote milt verder te gaan zoeken naar de oorzaak van de ziekte via bijvoorbeeld, de anamnese, buikpalpatie, bloedonderzoek, röntgenfoto of echografie.

Een heel enkele keer is het wel verstandig om de milt chirurgisch te verwijderen. Bijvoorbeeld als een milt zo groot is geworden dat deze een oncomfortabel gevoel kan geven aan het dier. Ook een onregelmatig gevormde milt met bijvoorbeeld een grote (meestal goedaardige) hyperplastische bult erop kan beter verwijderd worden. Een dergelijke uitstulping van de milt heeft namelijk een fragiele wand en kan makkelijk scheuren waardoor de milt kan gaan bloeden.

Is een fretje niet ziek maar heeft het diertje wel een vergroting van de milt dan kan dat het beste genoteerd worden in de patiënt gegevens bij de dierenarts, maar hoeft er meestal (nog) geen behandeling ingesteld te worden.
Een dergelijke vergroting van de milt is een typisch fretten probleem. Bij honden en katten daarentegen is een miltvergroting (zeker in de mate zoals dat bij de fret gebeurt) heel vaak wel een teken van kanker van de milt. Dit is dan ook de reden dat veel dierenartsen de neiging hebben om de milt chirurgisch te gaan verwijderen.

Soms knapt een fretje wel op na een (onnodige) operatie van de milt. De redenen hiervoor kunnen zijn:

* Meestal wordt antibiotica gegeven tijdens en na de operatie. Dit kan een gunstig effect hebben op met name de veel voorkomende maag- darmontstekingen.
* Een fretje wordt na een operatie vaak extra goed verzorgd en tijd is ook een belangrijke factor in een genezingsproces.
* Zowel in de humane- als in de dier-geneeskunde knapt een patient soms op ''ondanks'' wat de (dieren)arts doet.

[[Bestand:Operatie Hanneke.jpg|400px]]

Een grote uitstulpende bult op de milt, meestal goedaardig. Daar deze uitstulping echter een kwetsbare wand heeft kan de milt beter verwijderd worden om een fatale miltbloeding te voorkomen.

===Corona Virus===

Het Corona virus is een regelmatig opduikend virus, wat zelfs een soort epidemische vorm kan aannemen.
Corona virussen zijn veel voorkomend, bij veel verschillende dieren en mensen. Elke diersoort heeft zijn eigen specifieke Corona virus. Een kat kan geen mens besmetten en een varken geen fret, om een voorbeeld te noemen.
Bij mensen geven Corona virussen luchtweg problemen. Een bekend voorbeeld is de ernstige aandoening SARS.

Bij fretten geeft het Corona virus (CoV) maagdarm klachten of een systemische ziekte die veel op FIP bij katten lijkt.

Recentelijk is aangetoond dat het bij fretten om twee verschillende CoV gaat, waarbij het enteritis (maagdarm) virus meerdere types heeft.

Het FRCoV virus, die maagdarm ontstekingen kan veroorzaken is het meest voorkomend. Er zijn vele gradaties in symptomen en een enkele keer toont de fret helemaal geen verschijnselen. Na besmetting kan je fret even een mindere dag hebben met een keertje diarree of wat misselijkheid en verder niets. Door menig eigenaar wordt het niet eens opgemerkt. Je fret kan er ook ernstig ziek van worden, met heftige, stinkende diarree. Vaak groen van kleur en met veel slijm. In ernstige gevallen zelfs alleen bloederig slijm. Ander symptomen die bij een besmetting kunnen voorkomen zijn lusteloosheid, misselijkheid, braken, anorexie (niet willen eten). Over het algemeen hebben ze geen koorts.
Meestal zijn deze verschijnselen na enkele uren of dagen weer verdwenen. Je fret is dan nog wel enkele maanden besmettelijk!

Sommige fretten ontwikkelen na besmetting een chronische maagdarm aandoening, ECE of "groene slijm ziekte". Deze dieren blijven last houden van bovengenoemde verschijnselen. Hoe ernstiger en langer de duur van de aanwezige symptomen, hoe meer schade er aan het lichaam wordt aangericht. Op den duur is de darm zo ernstig aangetast, dat voedingsstoffen niet of nauwelijks meer opgenomen kunnen worden. Ook andere aan de spijsvertering gerelateerde organen kunnen gaan ontsteken, zoals galblaas, lever en alvleesklier. Deze dieren zijn daarbij ook gevoeliger voor allerlei andere besmettingen, doordat hun weerstand laag is. Bovendien worden ze vaak langdurig met medicijnen behandeld om ontstekingen te onderdrukken, wat ze nog extra vatbaar maakt.

Het FSCV veroorzaakt een systemische aandoening welke erg lijkt op FIP bij de kat. Lange tijd werd er gedacht dat deze systemische aandoening werd veroorzaakt door een mutatie van het FRCoV. Het blijkt sinds kort dat het om een apart virustype te gaan.
Over het algemeen verliezen deze dieren erg veel gewicht, hebben chronische diarree,braken, zijn lusteloos en tonen ziek, hebben een slechte vacht en kunnen meerdere ontstekingsverschijnselen hebben. Vaak zijn is er sprake van een longontsteking, vergrote lymfeklieren, vergrote milt en worden er bij palpatie verdikkingen in de buik waargenomen. Soms zijn er diverse neurologische verschijnselen, zoals verlammingen aan de achterpoten en epileptische aanvallen.

Helaas is deze vorm altijd dodelijk.
Voor dit type zijn nog geen betrouwbare testen beschikbaar. De enige manier om te bewijzen dat een fret met dit type virus besmet is geweest, is na het overlijden weefsel te laten onderzoeken.

Fretten kunnen op alle leeftijden besmet worden met het CoV. Hele jonge pups, oudere en zieke fretten zijn er het gevoeligst voor. Het is al regelmatig voorgekomen dat in een nest alle pups sterven, terwijl moeder na een dagje alweer vrolijk rondhuppelt. Ernstige besmettingen kunnen echter op alle leeftijden een dodelijke afloop hebben. Multi-fret huishoudens, fokkerijen en opvangen zijn met name broedplaatsen voor het virus.
Incubatietijd is van 18-24 uur tot 3-4 dagen en het is zeer besmettelijk. Het lijkt er op dat een fret na besmetting nog zo'n 9 maanden besmettelijk kan blijven, ondanks dat het dier zelf niet ziek (meer) is of enige symptomen (meer)heeft.

Tegenwoordig zijn er al goede mogelijkheden om ontlasting te laten testen voor de aanwezigheid van het FRCoV. Dit moet echter wel opgestuurd worden naar het buitenland. Vooralsnog zijn de testen in Nederland nog niet goed betrouwbaar.

Zoals gezegd is het Corona virus zeer besmettelijk. Het kan overgebracht worden door direct contact tussen de dieren, via lichaamsvloeistoffen, lucht, haren, schoenen en kleding.

Het is erg belangrijk om strenge hygiëne voorschriften na te leven indien er met (vermoedelijk)besmette dieren omgegaan wordt. Het beste is om besmette dieren apart te huisvesten. Bij het hanteren wordt geadviseerd om handschoenen, speciale kleding of een overall en rubber laarzen of schoenhoesjes te gebruiken. Voor elk dier kleding/schoeisel desinfecteren of vervangen indien er van wegwerpmateriaal gebruik gemaakt wordt. Dagelijkse reiniging van speelruimtes, kooien en speelmateriaal met een chloorhoudend product(bleekwater) wordt aanbevolen.
Het is duidelijk dat dit erg arbeidsintensief is en bij een grote hoeveelheid fretten een haast onmogelijke taak is. Het is dan ook zeer belangrijk om geïnfecteerde fretten, of vanuit een besmet gebied niet te mengen met gezonde dieren, om een uitbraak van dit virus zo veel mogelijk onder controle te kunnen houden.

Momenteel lijkt het in Nederland rustig te zijn, maar in Groot Brittannië is er sinds een klein jaar een enorme uitbraak aan de gang. Helaas zijn er dieren geëxporteerd die dragers van het virus waren en zodoende zijn er al andere Europese landen die momenteel met heftige uitbraken te kampen hebben, waaronder Denemarken en Spanje.

Communicatie tussen frettenhouders en dierenartsen onderling is belangrijk. Wees open en eerlijk over je besmettingen, om een (inter)nationale epidemie te voorkomen. Momenteel worden in Groot Brittannië en Denemarken alle besmettingen in kaart gebracht, met naam en toenaam. Dit om mogelijke verdere verspreiding te voorkomen. Het is inmiddels bekend dat her-besmettingen kunnen plaatsvinden. Na hoeveel tijd is nog niet helemaal duidelijk.

===Een te laag bloedsuiker… wat wil dat zeggen?===

Door: Hanneke Roest, frettendierenarts

'''De Frettenkliniek''' te Giessen

Regelmatig krijg ik bloeduitslagen onder ogen waarbij een te laag bloedsuiker bij een fretje is geconstateerd. Vaak wordt het diertje dan direct verdacht van het hebben van insulinomen, dat is echter lang niet altijd het geval.

'''''Wat zijn insulinomen'''''

Dit zijn hele kleine tumortjes in de alvleesklier die teveel insuline produceren waardoor het bloedsuiker daalt. De tumortjes zaaien slechts zelden uit en blijven vaak erg klein (speldenknop) maar door de productie van de grote hoeveelheid insuline zijn ze gevaarlijk voor het fretje. Insuline doet namelijk het bloedsuiker dalen. Bij een te laag bloedsuiker zal het fretje geleidelijk (in een aantal maanden) slomer worden, meer gaan slapen en afvallen. Er zijn kortdurende periodes van zwakte in de achterhand waardoor het fretje omvalt. Soms staart het diertje enige tijd in de ruimte alsof het even “van de wereld” is. Door de toename van maagzuur kan het diertje misselijkheids tekenen gaan vertonen. Uiteindelijk zal het fretje na enige tijd overlijden. Het is een langzame progressieve aandoening.

'''''Wat zijn andere redenen voor een te laag bloedsuiker?'''''

1. Een belangrijke reden van een laag bloedsuiker is de manier van meten. Niet elke dierenarts kan gemakkelijk (zonder narcose) een redelijke hoeveelheid bloed afnemen bij een fretje. Vaak wordt dan een humaan bloedsuikermetertje gebruikt, waar slechts een druppel bloed voor nodig is. Deze apparaatjes meten in capillair volbloed en geven daardoor een lagere bloedsuiker waarde aan dan de waarde die wordt gemeten in veneus plasma zoals dat in de grotere analyse apparatuur in de dierenkliniek of de laboratoria wordt gemeten. Deze waarde dient dan ook altijd omgerekend te worden! Niet iedere dierenarts is hiermee bekend.
In het afgenomen bloed moet het bloedsuiker direkt gemeten worden anders wordt het bloedsuiker opgenomen door de rode en witte bloedcellen en daardoor lager dan in werkelijkheid.

2. Een andere belangrijke oorzaak van een laag bloedsuiker bij fretten is een verminderde opname bij chronische maag-darmpatienten. Het bloedsuiker is dan meestal matig verlaagd maar als het bloedsuiker wordt gemeten met een humaan apparaatje kan de waarde erg laag lijken.

3. Ook patienten met een leverprobleem kunnen een laag bloedsuiker hebben. Na een maaltijd wordt bloedsuiker geabsorbeerd in de dunne darm en wordt daarna grotendeels als glycogeen opgeslagen in de lever en de spieren. Indien nodig komt bloedsuiker vrij uit dit weefsel (via glycogenolyse) om een goede bloedspiegel te houden.

4. Indien er sprake is van een sepsis (bloedvergiftiging) is het bloedsuiker vaak behoorlijk verlaagd door een toename van het gebruik in de weefsels en een verminderde aanmaak.

5. Levertumoren, tumoren van de (gladde) spieren of tumoren van de bloedvaatjes verbruiken veel bloedsuiker waardoor ook lage waarden gemeten kunnen worden.

'''''Wat zijn normale en wat zijn afwijkende bloedsuiker waarden:'''''

Normaliter is het bloedsuiker (gemeten in bloedplasma) bij een gezonde fret tussen de 5,2 mmol/L en 7,5 mmol/L. Een bloedsuiker tussen de 4 mmol/L en de 5,2 mmol/L is afwijkend er verdiend nader onderzoek. Dit kan veroorzaakt worden door diverse bovenstaande aandoeningen. Een bloedsuiker onder de 4 mmol/L gemeten bij een oudere fret, in combinatie met symptomen die overeenkomen met de ziekte insulinomen, waarbij andere oorzaken zijn uitgesloten en gemeten op de juiste wijze… is een waarde die sterk kan wijzen op de aanwezigheid van insulinomen.

'''Let op: Indien het bloed is gemeten via een druppel bloed met een humaan bloedsuikermetertje dan kan de waarde erg misleidend zijn indien deze niet wordt omgerekend. Een gemeten waarde van 2,7 mmol/L is namelijk sterk afwijkend maar omgerekend is deze 4 mmol/L en die waarde is niet dramatisch laag.'''

'''''Wat te doen bij een laag bloedsuiker:'''''

Indien een laag bloedsuiker wordt gemeten is altijd een volledig lichamelijk onderzoek op zijn plaats en vervolgens een volledig bloedonderzoek. Hiermee kunnen de diverse mogelijke oorzaken van het lage bloedsuiker worden onderzocht.
Bij een laag bloedsuiker ten gevolge van maagdarmaandoeningen is het van belang om die oorzaak eerst aan te pakken.

[[image:image.jpeg]]

Indien het lage bloedsuiker wordt veroorzaakt door insulinomen hangt de behandeling af van de waarde van het bloedsuiker, de mate waarin het fretje symptomen laat zien van het lage bloedsuiker en de leeftijd van het fretje. Indien het bloedsuiker nog boven de 4 mmol/L blijft en het fretje geen klachten heeft van een te laag bloedsuiker wordt eerst geprobeerd dit met aangepaste voeding op te vangen. Het bloedsuiker wordt dan elke 1-3 maanden gecontroleerd. Fretten onder de leeftijd van 7 jaar met een bloedsuiker lager dan 4 mmol/L, met klachten passend bij een te laag bloedsuiker maar verder gezond, zijn het meest gebaat bij een operatie waarbij de insulinomen worden verwijderd. Zie voor nadere informatie de website van de frettenkliniek. Indien geen operatie mogelijk is kan het beste gestart worden met een lage dosis Proglycem® (diazoxide). Door regelmatig elke 1-2 maanden het bloedsuiker te bepalen wordt deze dosis langzaam verhoogd en in het laatste stadium uitgebreid met een lage dosis prednison. De fretten “slijten” erg door deze medicatie en het regelmatig te lage bloedsuiker, ze worden steeds slomer en magerder en zullen uiteindelijk overlijden.

'''''Nieuw onderzoek'''''

In de Frettenkliniek starten we binnenkort met een onderzoek naar het gebruik van de frucosamine bepaling in het bloed bij fretten. Fructosamine is een verzamelnaam voor een aantal eiwitten waaraan bloedsuiker wordt gebonden. De hoeveelheid fructosamine in het bloed is een maat voor de gemiddelde bloedsuikerwaarde gedurende twee tot drie weken voorafgaand aan de meting. Hiermee kunnen we mogelijk het gebruik van medicatie bij de ziekte insulinomen beter reguleren.
De waarde van fructosamine is afhankelijk van de hoeveelheid eiwitten in het bloed, fretten hebben regelmatig een verlaagde hoeveelheid eiwitten in het bloed waardoor de interpretatie van het gemeten fructosamine zorgvuldig bestudeerd zal moeten worden.

Gezondheid en ziekte

2016-03-17T16:34:25Z

Mayke: /* Aleutian Disease */

==Hoe herken ik een gezonde fret?==

Om te weten of je diertje misschien iets mankeert moet je wel weten hoe een gezonde fret in elkaar steekt. Pas als je bekend bent met het gedrag en uiterlijk van een gezonde fret kun je beoordelen of het noodzakelijk is om een dierenarts in te schakelen.

De beste manier om daar achter te komen bij je eigen diertje, is veel tijd aan hem of haar besteden en hem goed te observeren. Dat klinkt heel logisch, maar vaak genoeg weten fretteneigenaren geen specifieke vragen te beantwoorden als het noodzakelijk is. Geen twee fretten zijn hetzelfde. Heb je een goede band met je dier, dan kunnen zelfs de kleinste veranderingen opvallen.

Denk er vooral aan dat fretten nog dicht bij de natuur staan en erg stoïcijns zijn. Dat betekent dat ze pijn en ongemak niet snel zullen laten zien. Zwakte in de vrije natuur staat immers gelijk aan de dood.

====Tekenen van een gezonde fret====

In de regel is een gezonde fret een vrolijk, blij en speels diertje, wat graag ondeugende streken uithaalt.
Een aantal kenmerken van de gezonde fret:

*heldere, schone en glanzende ogen

*roze en vochtig tandvlees en slijmvliezen

*schone oren

*schone neus

*volle, glanzende vacht, zonder kale plekken of huidschilfers

*zachte (roze) voetzooltjes

*onderzoekend en nieuwsgierig gedrag vertonend

*normale, stevige bruine drollen in de bak. Enigszins afhankelijk van de voeding, maar nooit dun, brijig, hard of vreemd van kleur

*schone genitaliën en anus

*normale temperatuur, hartslag en ademhaling

==Wanneer kan er iets mis zijn?==

Zoals bij alle dieren kan je fret ook iets mankeren. Sterker nog, fretten zijn erg gevoelige dieren die vrij vatbaar zijn voor allerlei aandoeningen, ziekten en niet te vergeten ongelukjes.
Een fretje zal niet zo snel laten zien dat het iets mankeert. Soms zijn het erg kleine signalen, soms overduidelijke. Over het algemeen kun je stellen dat je niet al te lang kunt wachten met een dierenartsbezoek als je dier tekenen van gezondheidsproblemen of pijn laat zien. Het zijn kleine diertjes met weinig reserves.

'''Bij twijfel altijd contact opnemen met een dierenarts met frettenervaring!'''

Een lijst met dierenartsen vind je in [[nuttige adressen|dierenartsen]]

[[Bestand:Frettenkliniek 1.jpg|400px]]

====Tekenen van een ongezonde fret ====

Er zijn veel signalen die een fretje kan afgeven als het niet lekker in zijn vel zit of iets mankeert. Hieronder alleen een lijstje met enkele algemene tekenen. Meer ziekte gerelateerde tekenen vind je in het desbetreffende medische deel.

*matte en vieze ogen. In de ogen zie je de gemoedstoestand van je dier. Als hij zich niet lekker voelt zie je dat aan de blik in de ogen

*slechte vacht (dof, dun, kale plekken)

*echt droge neus

*wit tandvlees en slijmvliezen

*afwijkende ontlasting

*uitvloeiing uit neus, oor, oog of anus

*zachte, broze of gescheurde nagels

*huidirritaties of uitslag

*vreemd gedrag

*plotseling gewichtsverlies

*koorts

*niet eten of drinken

*overdreven veel slapen

====Tekenen van een fretje in nood====

Een fret in nood laat een speciaal gedrag zien, wat in een normale toestand niet voorkomt. Vang je een of meerdere signalen op, neem deze dan serieus en handel direct om de fret uit de noodsituatie te bevrijden. Ga zo nodig direct naar de dierenarts of neem contact met je dierenarts op.

Voorbeelden van noodsignalen:

*wijd open gesperde ogen

*schreeuwen, kekkeren of heel snel achter elkaar mokken

*wegschieten naar een donker plek, meestal ergens in of onder

*heftig schokken of krampen. Dit kan gebeuren na een (hoge) val, beknelling, elektrische schok of als er op gestapt is, door een hersen of ruggenmerg beschadiging

*blazen. Normaal blaast een fret om zijn ongenoegen te tonen. Aanhoudend en luid blazen kan pijn of hoge stress aanduiden

*anaal klieren lozen

*laten lopen van urine of ontlasting

====Tekenen van een fret met pijn====

Een fret zal door zijn stoïcijnse natuur niet snel pijn laten zien. Soms is het erg moeilijk om te zien of je fret pijn ervaart. De tekenen die hieronder staan kunnen je misschien helpen met je beslissing of het verstandiger is om contact met de dierenarts op te nemen

*doffe, matte of geknepen ogen

*kreunen

*tandenknarsen

*samentrekken van de spieren bovenop de kop

*niet willen eten

*problemen met kauwen

*eten uit de mond laten vallen

*erg kruimelen met brokjes eten

*moeite met slikken

*regelmatig platliggen

*moeite met lopen; kreupelen, wankelen, ledematen niet willen belasten of omhoog houden en uit balans zijn

*zichzelf niet kunnen wassen

*overdreven likken of krabben

*doffe vacht

*niet kunnen opstaan of gaan liggen

*steeds op dezelfde kant willen liggen

*moeite hebben met uitrekken of zich opkrullen

*geluiden maken bij plassen of poepen

*wegtrekken bij aanraken

*(proberen te) bijten bij aanraking op bepaalde plek

*depressief

*inactief en sloom

*niet willen spelen, ook niet met stimulatie

*gewichtsverlies

*vreemd gedrag

'''TIP '''

Mocht het zijn dat je fret ooit een traumatische ervaring meemaakt, zorg er dan voor dat je zelf rustig en kalm blijft. Fretten voelen je stemming erg goed aan en raken nog gestresster door jouw paniek. Houd je sterk en probeer je diertje zo goed mogelijk te helpen door

*rustig en met zachte stem te praten

*het zachtjes te aaien. Al kan het verstandig zijn om uit de buurt van de kop te blijven, omdat een gestresste fret makkelijker kan bijten

*indien mogelijk de kop of het hele lijf bedekken met een doek of dekentje

*er gewoon bij blijven. Ook dieren hebben graag een vertrouwd persoon om zich heen in noodsituaties

*neem het in de nekvel als het dier in paniek is. Een fret in paniek kan zichzelf nog meer verwonden. Bovendien zal er nagekeken moeten worden wat het mankeert. In het nekvel pakken is dan de meest effectieve methode. In het nekvel pakken is normaal gesproken niet pijnlijk.

[[Bestand:11886142-ehbo-doos-met-stethoscoop-op-een-witte-achtergrond.jpg]]

==EHBO==

Er kan altijd een ongelukje gebeuren of iets aan de hand zijn, waar je als eigenaar of verzorger je fret meteen bij moet helpen.
Blijf vooral zelf rustig, praat tegen je fretje en pak het zo nodig in het nekvel. Zorg dat je rustig kunt bekijken wat er aan de hand is en hoe je het beste kunt helpen. Rustig betekent resoluut en overtuigend naar je dier toe zijn, niet alles op je gemakje doen. Zorg dat je het telefoonnummer van je dierenarts altijd bij de hand hebt, programmeer het in je telefoon!
Zorg dat eventueel andere loslopende fretjes veilig in hun kooi geplaatst worden. Dan heb je daar geen omkijken meer naar. Roep eventueel hulp in om dat te laten doen.

Het is altijd handig een klein frettenEHBOdoosje thuis te hebben. Daarin kan zitten: een schaar, een pincet, gaasjes, kleine smalle verbandrolletjes en een wat bredere verbandrol, betadine en een potje met wat maizena om een bloedend nageltje te stelpen.

Voor alle gevallen geldt dat het erg belangrijk is om een dierenarts te hebben met ruime frettenervaring. Veel dierenartsen hebben geen ervaring met fretten, of erg minimaal. Er zijn nogal wat typische frettenaandoeningen en medicijnen waar een fret erg slecht op kan reageren en die zelfs schade kunnen toebrengen! Mocht je erg grote spoed hebben en is er geen frettendierenarts in de buurt, laat dan de behandelend arts contact opnemen met een dierenarts met ruime frettenervaring.
Een lijst van dierenartsen met frettenervaring vind je hier [[nuttige adressen|dierenartsen met frettenervaring ]].

====Abces====

Een abces is een zacht, pijnlijk bultje, soms rood of geel gekleurd. Meestal het gevolg van een bijt of snijwond die gesloten is met verontreiniging binnenin (door bacterieën bijv.). Het bultje is gevuld met pus. Een enkele keer kan een graszaadje ook voor een abces zorgen.
Abcessen zijn erg pijnlijk en indien onbehandeld kan het voor een uitgebreide infectie zorgen, zelfs een bloedvergiftiging. Uiteindelijk zal je fret het met de dood moeten bekopen.
Vermoed je een abces bij je fret, ga er dan zo snel mogelijk mee naar de dierenarts, zodat deze behandeld kan worden. Vaak zal het nodig zijn om een kleine chirurgische ingreep te doen en de wond schoon te spoelen. Daarnaast zal er een antibioticum voorgeschreven worden. Niet alle antibiotica is geschikt voor fretten. Neem contact op met een dierearts met frettenervaring om zeker te zijn van de juiste behandeling.

====Aanval/Hypo ====

Wanneer de hersenen de elektrische impulsen niet meer goed kunnen herleiden ontstaat er een aanval. Dat kan enkele seconden, maar ook minuten lang duren.
De oorzaak loopt erg uiteen, het kan gaan van een laag bloedsuiker tot een ernstige oormijt-besmetting aan toe. Er zijn toevallen die heel rustig verlopen en onopgemerkt blijven, maar de meeste hebben een groot impact op de ledematen in combinatie met het verlies van controle van de blaas/darm, watertanden, en braken.
Het enige wat je kan doen als een fret een aanval heeft is hem naar een rustige, wat donkere plek brengen. Zorg dat hij zichzelf niet verwond. Houd hem weg van andere huisdieren.
Blijf zelf rustig en praat tegen de fret. Na een aanval is je fret moe en uitgeput. Probeer je fret niet tegen te houden tijdens een aanval, maar houd hem wel zo rustig mogelijk en warm. Hij zal verward zijn en door elkaar geschud zijn.
Om hem wat te stimuleren om weer tot zijn positieven te komen, doe dan wat honing of druivensuiker op zijn tandvlees. Herhaal dit elke vijf minuten, totdat hij weer een beetje bij komt. Geef hem daarna wat zacht voedsel.

====Allergische reactie====

Een allergische reactie kan ontstaan door een vaccinatie, een medicijn, voedsel of een (chemische) stof waar je dier mee in aanraking gekomen is. Houd je fret warm (bijv in een deken) en ga er meteen mee naar de dierenarts. Een heftige reactie kan snel dodelijk aflopen!
Symptomen kunnen zijn:

*zwelling in het gezicht, met name in en rond de ogen, lippen en neus

*uitslag

*kwijlen

*diarree

*bleke slijmvliezen

*toevallen en heftig trillen

*zwelling op de entplaats

De dierenarts zal met medicatie en eventueel infuus je diertje er boven op proberen te helpen.

====Beknelling====

Het kan voorkomen dat je fretje ergens tussen vast komt te zitten. Hetzij doordat het ergens zijn nieuwsgierige neus ingestoken heeft, maar er geen ruimte was voor de rest van het lijf. Hetzij doordat je per ongeluk op een pootje hebt gestapt. Bekijk altijd nauwkeurig of er zwelling gaat optreden nadat je je diertje bevrijd hebt. Heeft het pijn of bloed het ergens? Is dat het geval, neem dan contact op met je dierenarts.
Is je fretje bewegingsloos, loopt het duidelijk mank of valt het om? Ga dan met grote spoed naar de dierenarts!
Valt het mee, maar is er toch sprake van bijvoorbeeld een beetje zwelling op het pootje, probeer dan zo ver je fret het toelaat, de zwelling te koelen onder een koude kraan of met een coolpad (nooit direct op het dier leggen, maar een doek er tussen).

====Bijtwonden====

Mensen met fretten hebben vaak ook andere dieren in huis. Vaak gaat alles naar wens, mocht er van agressie onderling sprake zijn dan kan een beet van een ander dier op de loer liggen.

Als je fret wordt gebeten door een ander huisdier, spoel dan de wond direct goed uit met koud/lauw-warm water.
Als de wond erg bloed, probeer deze dan voorzichtig met een gaasje of washandje wat dicht te duwen. Ga dan onmiddellijk naar je dierenarts.
Een kattenbeet kan gevaarlijk zijn vanwege de hoeveelheid bacteriën in het speeksel, een beet van een kat vraagt vaak om een bepaald soort antibiotica.
Is je fret gebeten door een dier in het wild of een verdwaald dier, ga dan direct naar een dierenarts. Het is niet geheel onwaarschijnlijk dat je dier besmet zou zijn geraakt met rabiës(hondsdolheid). Preventief handelen is dan noodzakelijk. Let goed op eventuele veranderingen bij je fret.

====Botbreuken====

Fretten zijn zeer flexibel en veerkrachtig, maar toch kunnen er beenverwondingen ontstaan die je zonder een röntgenfoto niet kunt herkennen.
Houd je fret bij een beenbreuk zo rustig en stabiel mogelijk. Probeer niet zelf vast te stellen wat er aan scheelt, maar '''ga direct naar een dierenarts'''.
Heeft je fret een gebroken beentje of een gewonde rug, hinkt hij of vertoond hij pijn bij het lopen? Pak hem dan voorzichtig op en leg hem in zijn kooi, '''bel dan onmiddellijk de dierenarts.''' Houd je fretje goed warm.
Voor het vervoer naar je dierenarts wikkel je je fret in een doek om de ledematen zo stil en stabiel mogelijk te houden onderweg.

====Braken====

Braken kan worden veroorzaakt door verschillende oorzaken, variërend van slecht voedsel tot een blokkade (verstopping). Soms is er iets in de maag gekomen wat fout uitpakt en de fret doet braken.
Houd een brakende fret altijd goed in de gaten. Het braken heeft vaak te maken met maagproblemen of de een of andere achterliggende ziekte.
Ontstaat het braken door een blokkade, een haarbal of een ongewenst voorwerp in de maag (rubber of iets dergelijks), dan is spoedeisende hulp noodzakelijk en zal de dierenarts d.m.v. een operatie de blokkade op moeten lossen.

====Brandwonden====

Hoewel dieren door hun natuurlijke afkeer voor vuur en extreme hitte minder frequent brandwonden oplopen, is het toch nuttig te weten wat te doen als het noodlot toeslaat. Brandwonden kunnen veroorzaakt worden door vuur, straling (bijvoorbeeld zonlicht), electriciteit en chemicaliën. Let altijd goed op je fret in de buurt van open haarden, ovens en bij het roken van sigaretten.

Brandwonden kunnen worden opgedeeld in 3 graden:

* eerste-graads brandwonden, hierbij zijn slechts de oppervlakkige huidlagen aangetast, toch zijn ze pijnlijk. De huid is rood en licht gezwollen. Als je op de huid drukt wordt ze wit. Na 1 à 2 dagen laat de verbrande huid los.

*tweede-graads brandwonden, deze dringen dieper in de huidlagen door, zodat de huid blaren krijgt die gevuld raken met transparante vloeistof. Ze zijn zeer pijnlijk.

*derde-graads verbranding tast de volledige dikte van de huid aan. De huid kan wit zijn of zwart verkoold. Haren komen makkelijk los. Als ook de huidzenuwen zijn beschadigd veroorzaken ze weinig of zelfs geen pijn.

Tijdens contact met een heet voorwerp of vlam wordt een grote hoeveelheid warmte opgeslagen in het weefsel. Deze warmte wordt geleidelijk vrijgegeven aan het omgevend weefsel. De verbranding gaat dus eigenlijk nog een tijdje door nà het contact, ook al was dat slechts van korte duur.

Tijdens en na een operatie is toevoer van warmte meestal noodzakelijk, dit om de fret weer op temperatuur te krijgen of te houden. De dierenarts maakt daarvoor gebruik van een couveuse, die is daarvoor het meest geschikt. Ook kunnen warmtematjes gebruikt worden, maar wees daar voorzichtig mee. Je fret mag immers niet te warm worden, daar kunnen ze immers heel slecht tegen. Regelmatig zal ook de temperatuur van je fret gemeten moeten worden bij het gebruik van een warmtematje. Het zal niet de eerste keer zijn dat een fret door verkeerd gebruik van een warmtemat brandwonden oploopt.
Ga hier dus heel nauwkeurig mee om, neem voordat je een warmtemat gaat gebruiken altjd eerst even contact op met een ervaren frettendierenarts voor het nodige advies.

[[Bestand:Brandwonden door warmtematje.jpg|300px]]

brandwonden na het foutief gebruik van een warmtemat

'''Wat te doen bij brandwonden'''

Koel de plek met lauwwarm water gedurende minstens 10 minuten. '''Ga daarna meteen door naar een dierenarts'''.
Gebruik nooit olie, ijs, ijswater of ontsmettingsmiddelen om de huid te koelen daar deze de gekwetste huid alleen maar verder kunnen beschadigen. Een verzachtende brandwondenzalf zoals Flammazine mag wel. Prik blaren niet open.
Zie ook [http://www.frettenkliniek.nl/ziekten-en-aandoeningen/huidaandoeningen#brand]

====Diarree====

Diarree kan een symptoom zijn van vele soorten van ziekten. Inwendige parasieten kunnen de oorzaak zijn, een obstructie of het kan een teken zijn van een dodelijke ziekte zoals leverziekten. Het is zaak de fret met diarree zo snel mogelijk te laten behandelen, omdat veel kostbare vloeistoffen verloren raken omdat het lichaam het voedsel niet langer absorbeert.
Als diarree langer dan een halve dag aanhoudt, maak dan een afspraak bij je dierenarts en neem een monster van de ontlasting mee. Hij kan deze dan meteen nakijken.

====Electrische schok====

Elektrische schokken kunnen vrij hevig zijn en zo mogelijk je fretje doden. Je kan zelf vrij weinig doen, alleen '''onmiddellijk met je fret naar de dierenarts te gaan'''. Houd hem tot die tijd warm en zo rustig mogelijk, praat zachtjes tegen je fret, je stem zal hem kalmeren.
Een elektrische schok is meestal het vervolg van het kauwen op elektriciteitsdraden. De meeste problemen zullen bij een schok ontstaan in de mond, de tanden en het tandvlees.
Houd er rekening mee dat beschadigde snoeren ook brand kunnen veroorzaken. Behandel eerst je fret en bekijk pas daarna de schade aan de snoeren en vervang de aangevreten snoeren onmiddellijk. Zorg dat de fret er nooit meer bij kan.

====Homeopathie====

Gezonde dieren voelen zich fit en vitaal. Het afweersysteem is in staat om alle processen in het lichaam goed te coördineren en de invloed van ziekteverwekkers is minimaal. Wanneer er gezondheidsklachten ontstaan betekent dit, dat het herstellend vermogen ontregeld of verzwakt is. Soms heeft het lichaam hulp nodig om weer in balans te komen. Homeopathie is een geneeswijze waarbij met medicijnen op natuurlijke basis, niet alleen de klachten worden behandeld, maar ook het zelfherstellend vermogen van het dier wordt gestimuleerd.

Wanneer de fret zich "anders dan anders" gedraagt of er sprake is van een langer durend gedragsprobleem, dan zou homeopathie ook een waardevolle betekenis voor de fret kunnen zijn. Deze problemen kunnen namelijk veroorzaakt worden doordat uw fret zich niet lekker voelt.

Ook kunnen er oorzaken zijn waardoor hij emotioneel gezien uit balans is gebracht. Hierbij kun je denken aan

*ziekte
*verhuizing
*mishandeling
*overlijden van een maatje
*angsten
*etcetera

====Huiduitslag====

Merk je dat je fret uitslag, bultjes, puistjes of schilfers heeft, neem dan contact op met de dierenarts. Ga niet zelf aan de gang met zalfjes of shampoo's. Die kunnen meer kwaad dan goed doen.
Een schilferige, droge huid kan te maken hebben met slechte voeding. Zorg voor een goede voeding met hoge voedingswaarden en voldoende vet. Het kan ook een symptoom zijn van bijnieraandoeningen.
Kleine zwarte plekjes op de staart van je fret kunnen 'mee-eters' zijn. Dit als gevolg van vuil en stof wat is blijven plakken aan de vetafscheiding van de huid. '''Knijp ze nooit uit!''' Heeft je fret hier last van, was het staartje dagelijks met lauwwarm water en gebruik een wattenbolletje om hiermee over de huid te wrijven en het zacht te maken. Na enkele dagen zal er al verbetering zijn.

'''LET OP:''' huiduitslag kan duiden op een besmetting met hondenziekte of een allergische reactie. Neem direct contact op met een dierenarts als dit plotseling optreedt of verergert.

====Oogletsels====

Door het onderling spelgedrag van fretten kan heel makkelijk oogletsel ontstaan.
Ook vreemde stoffen in de ogen zijn altijd mogelijk. Als je fret een kras op het oog oploopt, spoel het oog dan met koud water. Heeft je fret een vreemde stof in het oog of een korrel zand of iets dergelijks, ga dan naar de dierenarts om verdere beschadiging te voorkomen.
Oogschade bij je fret vraagt altijd om ervaren deskundige hulp.

====Penisbotje====

Mannelijke fretten (rammen) hebben op de buik een penis ter de hoogte van de navel. In de penis zit het penisbotje dat de vorm van een J heeft met aan het einde en klein haakje. De mogelijkheid bestaat dat de voorhuid opschuift als een fretje langs gaas of tralies omhoog of omlaag klimt (of een ijzeren trapje af gaat), en aan dit haakje vast komt te zitten aan het gaas of de tralies.
Door het vast blijven zitten schrikt de fret en trekt zich los wat gepaard kan gaan met veel pijn, er kan een forse beschadiging (afscheuren van het penisbotje) of bloeduitstorting ontstaan van het omliggende weefsel. Ook kan het gebied eromheen gaan ontsteken rond het gebied dat geiïrriteerd is.
Ga direct naar een ervaren frettendierenarts als je fret dit is overkomen om na te laten kijken wat de werkelijke schade is.

====Ringworm====

Ringworm is een schimmelinfectie en erg besmettelijk, ook voor mensen. Katten kunnen dragers zijn, zonder er zelf last van te hebben.
Je kunt het herkennen aan kleine, kale en soms schilferige plekjes over het lichaam of rondom de teentjes. Deze plekjes kunnen groot en rond worden, soms met een rood en korstig oppervlak. Het geeft veel jeuk. Door de grote jeuk kunnen er secundaire huidinfecties ontstaan, vanwege het vele krabben. Ga er mee naar de dierenarts voor de juiste behandeling en behandel alle aanwezige huisdieren mee. Ook als ze nog geen tekenen van besmetting geven.
Houd aangetaste dieren apart, draag handschoenen bij het behandelen en was al het beddengoed, mandjes en dergelijke uit op minimaal 60 graden. Sop borstels, kooien en speelgoed met een 1:10 Dettol oplossing. Sporen van ringworm kunnen buiten hun gastheer tot 18 maanden overleven en voor herbesmetting zorgen. Volg de aanwijzingen van de dierenarts over het reinigen en desinfecteren van de leefomgeving.

====Shock ====

In een shock zijn komt meestal als reactie op een eerdere verwonding, ziekte of ernstige angst. Zorg dat je altijd honing, nutri-gel of druivensuiker in huis hebt om dat je fretje te kunnen geven bij problemen.
Kenmerken van een Shock zijn:

*zeer snelle ademhaling

*sloomheid

*piepen

*snelle hartslag

*bleke neus, huid, oren en (blauwachtig)tandvlees

*apathie

*diarree

Je kunt je fret helpen door hem warm en rustig te houden. Rol zijn lichaam in een handdoek, deze mag wat warm gemaakt worden in de magnetron, maar niet te warm!
Laat het hoofd van de fret altijd vrij. Praat zacht en geruststellend tegen je fretje en dim de lichten in de kamer. Soms is een beetje honing of nutri-gel op het tandvlees nuttig.
Laat hem niet eten of drinken, hij heeft het al moeilijk genoeg om te ademen, er is bijna nooit een slikreflex.
Zorg ervoor dat je auto opgewarmd is voor je vertrekt naar de dierenarts. Laat je dierenarts weten welke maatregelen je al hebt genomen en hoe hij daarop reageerde. De dierenarts zal vloeistof gaan toedienen voor een snel herstel. Is de shock ontstaan als gevolg van bloedverlies, dan krijgt hij soms een bloedtransfusie, wat levensreddend kan zijn.

====Snijwonden====

Was de snijwond voorzichtig uit met koud water, om deze vervolgens met een zachte maar stevige druk dicht te duwen. Gebruik daarbij een goed, schoon hygiënisch gaasje of schoon washandje. Als het mogelijk is, draai er dan een verbandje om, maar vooral niet te strak.
Je fret kan ook inwendige schade hebben opgelopen die je zelf niet kunt zien, dus een bezoek aan de dierenarts is hier ook wenselijk. Mogelijk is, om geen infectie op te lopen, een antibiotica kuur gewenst. Vergeet niet dat fretten niet veel bloed kunnen verliezen.

====Vergiftiging====

De behandeling van een vergiftiging hangt geheel af van hetgeen je fret heeft binnen gekregen, wat de geconsumeerde stof was.

'''Ga direct naar de dierenarts''' en neem, indien mogelijk, datgene wat je fret gegeten heeft mee zodat de dierenarts een goed beeld krijgt van wat je fret heeft binnengekregen.

====Zonnesteek====

Fretten zijn zeer gevoelig voor een zonnesteek.
Een temperatuur van meer dan 26,6 Celsius kan in sommige gevallen dodelijk zijn voor je fret. Met name zieke en oudere dieren zijn erg kwetsbaar.
Tekenen van een zonnesteek zijn :

*zwaar hijgen

*slijm uit de neus of mond

*extreme sloomheid

*verlies van bewustzijn.

De belangrijkste doelstelling is om de temperatuur van je fret naar beneden te brengen, dit moet echter ''heel langzaam'' gebeuren, anders riskeer je dat je fret in een schok terecht komt.
Een directe afname in temperatuur kan ook leiden tot de dood.

''Verlaag de temperatuur van je fret op de volgende manieren:''

*haal de fret onmiddellijk uit de zon en warmte,

*geef hem wat water te drinken via een lepeltje, behalve als je fret bewusteloos is, dan ''NOOIT ''vloeistof toedienen!

*pak niet te koud water en koel de pootjes van de fret hiermee, ook in de lies en op plaatsen waar minder beharing voorkomt, zoals op de lage buik. Gebruik daarvoor een washandje.

Je kunt de fret ook onderdompelen in ''lauw water'', maar houdt zijn hoofd en de bovenkant (de helft) van zijn lichaam altijd boven water! Het water dat verdampt op de huid zal het lichaam afkoelen en de temperatuur verlagen. Dompel de fret nooit in koud water, de schok zou hem kunnen doden!
Je kunt de fret ook af laten koelen met behulp van een ventilator, deze methode is niet zo effectief, maar altijd nog beter dan niets in een noodsituatie. Ga dan onmiddellijk naar de dierenarts. Deze zal extra vloeistof toedienen en zo nodig medicatie en of andere hulp bieden.
Neem in warme maanden altijd water mee voor onderweg. Probeer de fret onderweg koel te houden door middel van plastic colaflessen, gevuld met bevroren water in zijn kooi of carrier te leggen. Wikkel de flessen altijd in een handdoek en houd ze in de kooi. Dit is een gemakkelijke manier om het je fret bij warmte zo prettig mogelijk te maken.

Wat goed werkt voor je fret om bij extreme hitte oververhitting te voorkomen is het plaatsen van een airco in de ruimte waar je fretje het meeste zit.
Helaas is niet iedereen in het bezit van een airco, er is echter wel een manier om de temperatuur in je kamer toch wat te verlagen door middel van een ventilator en bevroren ijs.
Wat je nodig hebt zijn een ventilator en 4 flessen bevroren water per ventilator.
Leg de 4 flessen water in de diepvries totdat deze volledig bevroren zijn.
Zet de ventilator aan en zet twee van de vier bevroren flessen water voor de ventilator. Als de twee flessen zijn ontdooit wissel je deze om tegen de andere twee bevroren flessen in de vriezer en leg je de ontdooide weer terug, zo blijf je steeds reserves houden.

==Ziekten en aandoeningen==

===Aleutian Disease===

Door: Hanneke Roest, frettendierenarts.

'''De Frettenkliniek''' te Giessen

In 2005 bleek dat uit Nieuw Zeeland geimporteerde fretten vrijwel allemaal besmet waren met het Aleutian Disease virus. Velen stierven op jonge leeftijd. Het virus kon zich in Nederland en de rest van Europa verspreiden doordat de dieren pas na maanden (soms jaren) ziek werden. Dankzij de samenwerking tussen de Frettenkliniek, de frettenverenigingen (met name de financiele steun van Stichting de Fret), de opvangcentra, de fokkers, het C.F.E. (Cooperatie van Fokkers van Edelpelsdieren) en dierenartsen konden we de ziekte in Nederland al na een paar jaar onder controle krijgen. Op dit moment lijken er nog slechts enkele geisoleerde fretten met deze aandoening in Nederland aanwezig.

'''''De oorzaak'''''

De ziekte wordt veroorzaakt door het Aleutian Mink Disease Virus (ADV), dit is een Parvovirus dat de nerts, fret en andere marterachtigen kan infecteren. Het virus is in de verte verwant aan het honden en katten Parvovirus maar heeft een geheel andere structuur. Er zijn vijf nertsenstammen en tenminste drie frettenstammen geisoleerd. Er wordt aangenomen dat de fretten stammen variaties (mutanten) zijn van het nertsvirus. Het lijkt er op dat de ene stam meer schade kan aanrichten dan de andere stam en dat er dus net als bij griep een verschil in virulentie kan bestaan. Diverse uitbraken van Aleutian disease zijn beschreven in Amerika, Canada, Japan en Engeland.

'''''Het verloop van de ziekte'''''

Er wordt algemeen aangenomen dat besmetting plaats vindt via direct en indirect contact met lichaamsvloeistoffen als bloed, speeksel, urine en ontlasting. Het is gebleken dat intensief contact nodig is om de ziekte te verspreiden. Het kan een aantal maanden tot wel een paar jaar duren voordat een fretje ziek kan worden na een besmetting met het Aleutian Disease virus. ADV veroorzaakt een enorme toename van antilichamen (afweer) in het bloed. Normaliter moeten deze antilichamen het virus onschadelijk maken maar om onbekende redenen doen zij dit niet. Deze antilichamen kunnen bij fretten "immuuncomplexen" vormen welke neerslaan in diverse organen ( o.a. nieren, lever, galwegen, ruggenmerg, maagdarmkanaal, bloedvaten en blaas). Hierdoor ontstaan ontstekingen in deze organen. Als er een milde ontsteking aanwezig is dan lijkt de fret redelijk normaal. Bij een ernstige ontsteking zal het fretje ziek worden en symptomen vertonen afhankelijk van welke organen zijn aangetast. Daarnaast veroorzaakt het virus een verzwakking van de afweer waardoor het fretje minder weerstand heeft tegen andere infecties.

'''''De symptomen'''''

In Nederland werden de meeste geinfecteerde fretten (CIEP test positief) ook daadwerkelijk ziek maar de symptomen konden sterk varieren. De ziekteverschijnselen zijn sterk afhankelijk van de plaatsen in het lichaam waar de immuuncomplexen een ontsteking veroorzaken. Plotselinge sterfte van dieren in een goede conditie zonder voorafgaande ziekteverschijnselen is mogelijk.

De meeste fretten zijn echter al een tijdje ziek en vertonen in hoofdlijnen een van de twee volgende ziektebeelden:

1. Chronisch progressief verlopende ziekte" waarbij het dier langzaam maar zeker steeds zieker wordt met verschijnselen als: gewichtsverlies, slechte vacht, lusteloosheid en slechte eetlust. Bloedarmoede en bloed in de ontlasting kunnen aanwezig zijn. De meeste fretten ontwikkelen uiteindelijk een slechte lever- en nierfunctie. Bij fretten met AD zijn tevens oogontsteking, longontsteking en hartproblemen mogelijk.

2. Neurologische problemen beginnend met zwakte of verlamming van de achterhand. Deze kan zich uitbreiden naar voren. Soms treedt herstel op van de neurologische symptomen.
Het is belangrijk om te beseffen dat bovenstaande symptomen ook heel goed bij andere ziekten van de fret aanwezig kunnen zijn. Het is daarom absoluut onmogelijk om op basis van louter de symptomen de diagnose te stellen!

'''''De diagnose'''''

Een definitieve diagnose is tijdens het leven niet te stellen. Er zijn wel verschillende testen beschikbaar die een sterke aanwijzing kunnen geven dat een fret is besmet met ADV:

1. ''Eiwit-elektroforese van bloed.''
Sommige fretten met Aleutian Disease vertonen een stijging van een bepaalde eiwitfractie (gammaglobulinen) in het bloed.

2. ''De CIEP (of CEP) test van bloed.''
Deze Counterimmunoelectroforese test toont antilichamen aan tegen ADV in het bloed. De test is zeer betrouwbaar en wordt reeds jarenlang gebruikt voor de diagnostiek bij nertsen en fretten over de hele wereld. Deze test bleek van veel waarde bij het aantonen en de verspreiding van de ziekte in Nederland. Dieren met een positieve CIEP test bleken voor het overgrote deel uiteindelijk allemaal ziek te worden.

3. ''DNA in situ hybridisatie test.''
Hierbij wordt het DNA aangetoond in de cellen alwaar het een ziekelijke verandering heeft veroorzaakt. De test is erg gevoelig en toont aan dat het dier inderdaad ziek is geworden door het Aleutian virus. De test is 100% betrouwbaar. Deze test is in Nederland niet aanwezig, wel in Amerika. De eerste Nederlandse monsters zijn dan ook naar Amerika verstuurd voor een duidelijke definitieve diagnose op weefsel van gestorven dieren.

De testen 1-2 tonen slechts aan dat het dier in contact is geweest met virus. Fretten kunnen jarenlang drager zijn voordat ze ziek worden, al die tijd zijn ze helaas wel een mogelijke bron van infectie voor andere fretten. Weefselonderzoek door de patholoog (van weefselbiopten of een postmortale sectie) kan een waarschijnlijkheids diagnose geven. In combinatie met een positieve CIEP test en uitsluiting van andere oorzaken van ziekte, kan dit na de dood van het dier wel een zeer sterke aanwijzing zijn voor Aleutian Disease. Testen die gebruikt worden voor het aantonen van het honden Parvovirus zijn niet betrouwbaar voor het aantonen van ADV bij fretten. Fretten met een tatoeage op de buik van Mystic Ferrets (zoals op bijgaande foto) bleken vaak het ADV virus bij zich te dragen.

'''''De behandeling'''''

Er bestaat géén behandeling voor deze ziekte. De fretten kunnen eventueel ondersteund worden met speciale voeding, ontstekingsremmers en antibiotica. De omgeving (in een huishouden) is vaak moeilijk te ontsmetten. De aanbevolen middelen (10% natronloog of parvocide desinfectantia) zijn vaak erg agressief om in een woning te gebruiken. Bij nertsenfarms is bekend dat het ADV virus langdurig in de omgeving kan overleven.

'''''Preventie'''''

Er is geen vaccin beschikbaar. Fretten die positief zijn met de CIEP test kunnen het beste geisoleerd worden. Dat wil zeggen dat ze niet in contact dienen te komen met andere fretten dan die van het huishouden waar ze in leven. Dus niet meenemen naar frettendagen. Deze dieren hoor ook niet thuis in een frettenopvang of pension vanwege het grote besmettings risico. Het lijkt niet zo zinvol om ze in het huishouden waar ze leven apart te houden van de andere fretjes. Die hebben immers al lang contact gehad met de positieve fret. Hoewel het blijkt dat fretten hun eigen Aleutian virus stammen hebben is het toch niet verstandig om fretten te huisvesten in de buurt van nertsen.

'''''Wanneer testen met de CIEP test'''''

Pups kunnen getest worden vanaf vanaf 4 maanden leeftijd. We testen vanaf die leeftijd omdat het immuunsysteem dan pas goed is ontwikkeld.
Na de Nobivac Puppy DP enting kan het beste een maand worden gewacht. Er bestaat een heel kleine kans dat de test hierdoor wordt beinvloed.
Fretten die uit het buitenland worden geimporteerd adviseer ik om zowel in het land van herkomst als in Nederland te laten testen met de CIEP test.

[[Bestand:Ontsteking in AD nier Small.jpg|400px]]

Ontstoken nier

[[Bestand:Tattoo fret.jpg|400px]]

'Mystic Ferret' fret met tatoeage

===Anaalklier problemen===

Door: Hanneke Roest, frettendierenarts.

'''De Frettenkliniek''' te Giessen.

Dat een fretje een bepaalde geur bij zich heeft, is de fretten-liefhebber wel bekend. Sommige mensen vinden dat stinken, zelf vind ik de geur wel prettig. Het schijnt dat deze geur (sterk verdund) ook wel in parfums wordt gebruikt.

'''''Functie van de anaalklieren'''''

Helaas zijn er echter ook fretjes die een wel erg penetrante geur verspreiden. Deze fretjes zijn òf nog niet gecastreerd òf ze laten hun anaalklieren lopen òf beide. Anaalklier-vocht is bedoeld om het territorium af te bakenen. Er wordt als het ware een geurvlaggetje neergezet met de bedoeling dat andere fretten weten dat dit is het terrein is van de betreffende fret. Het "sleetje rijden" dat sommige fretjes kortdurend doen nadat ze op de frettenbak zijn geweest, is bijvoorbeeld ook markering van hun terrein waarbij wat anaalkliervocht wordt achtergelaten. Dit markeren gebeurt vaker bij ongecastreerde mannetjes omdat zij door hun opspelende hormonen een behoorlijke territorium-drift kunnen ontwikkelen. Daar de fret van nature geen groepsdier is, is dit gedrag een belangrijk onderdeel in de verdeling van de leefruimte.
Het legen van de anaalklieren tengevolge van angst komt bij fretjes slechts zelden voor.

In ''Amerika'' worden de anaalklieren al op 6 weken leeftijd verwijderd tezamen met castratie of sterilisatie. Amerikanen houdenvan gemak. Er wordt een standaard huisdier verkocht dat in ieder geval niet terug gebracht hoeft te worden ivm onwelriekend ruiken. In ''Nederland'' is het verwijderen van anaalklieren wettelijk verboden tenzij er een diergeneeskundige reden voor is. Hoewel ik vind dat de Amerikanen naar mijn idee wel iets te graag het chirurgisch scalpel hanteren, zit er mogelijk wel een klein voordeel aan deze methode. Met het verwijderen van de anaalklieren ontneem je de fret een mogelijkheid tot communicatie; tot markering oftewel tot het afbakenen van zijn terrein. In (te) grote groepen zou dit mogelijk voor een vermindering van stress kunnen zorgen.

'''''Ontsteking van de anaalklieren'''''

Regelmatig wordt mij gevraagd of de hazelnoot grote ''knobbels'' naast het poepgaatje bij de fret niet veel te groot zijn en of de anaalklieren misschien zijn verstopt. De fret is echter familie van het stinkdier en behoort grote anaalklieren te hebben. De klieren liggen naast de anus op vier en op acht uur en monden met een klein kanaaltje uit op de overgang van het anusslijmvlies en de huid.

De anaalklieren van de fret kunnen net als bij de hond ontstoken raken en dan gaan lekken, dat is voor zowel u als eigenaar als de andere fretten in de kooi géén prettige gewaarwording. Het ''stinkt'' behoorlijk. Honden likken vaak aan ontstoken anaalklieren, fretjes doen dat veel minder. Het bekende ''"sleetje rijden"'' waarbij het fretje met de anus over de grond schuurt kan behalve markering na het poepen ook een teken van jeuk aan de anaalklieren zijn. Indien dit gedrag echter optreed zonder dat u regelmatig de anaalklieren ruikt hoeft zich daar over het algemeen geen zorgen over te maken. Een heel enkele keer kan een ontstoken anaalklier ook pijn geven bij het poepen en maakt het fretje een kreunend geluid. Dit moet echter niet verward worden met het persen op urine of ontlasting dat door heel andere oorzaken wordt veroorzaakt.
De oorzaak van het ontstoken raken van deze klieren is nog onbekend.

'''''De behandeling van ontstoken anaalklieren'''''

Ontstoken anaalklieren kunnen het beste worden geleegd door de dierenarts. Daar deze klieren erg groot zijn en erg stinken kan dit het beste buitenshuis gebeuren. De inhoud hoort een geelwitte kleur te hebben. Pus en ontstekingsmateriaal kunnen dezelfde kleur hebben als de normale inhoud. Hierdoor is het vaak moeilijk om aan de hand van de inhoud te bepalen hoe erg de klieren zijn ontstoken. Bij een ontsteking komt er vaak wel wat bloed mee. Indien de anaalkieren goed geleegd zijn heeft het fretje gedurende korte tijd een wat beurse anus.

Fretjes vinden het geforceerd legen van hun anaalklieren absoluut niet leuk. Indien het dus moeilijk gaat, is het wel zo (dier)vriendelijk om het fretje even te verdoven met een kortdurende ''gasnarcose''. Bij heftig verzet is het namelijk ook niet mogelijk de anaalklieren volledig leeg te maken, hetgeen wel noodzakelijk is voor een goed herstel.
Ongecastreerde mannetjes kunnen beter eerst worden gecastreerd bij anaalklierproblemen, meestal zijn bij deze jonge dieren de anaalklieren niet ontstoken maar gebruiken ze hun klieren gewoon te veel om hun territorium af te bakenen.

Na het legen van de anaalklieren is een kuur met antibiotica (bijvoorbeeld Synulox®) gedurende twee weken bij de meeste fretten voldoende om de ontsteking te genezen. Synulox® is verkrijgbaar in druppels en in tabletvorm. Synulox druppels® vinden veel fretjes niet erg lekker, ondanks dat er "smakelijke druppels" op de verpakking staat. Veel makkelijker is het om de tabletten gedurende 5 minuten op te lossen in een paar druppels water waarna dit door het "Waltham papje", Ferrettone, boter of iets anders lekkers kan worden gemengd. Het "Waltham papje" heeft als officiële naam: Royal Canin Feline Instant Convalescence Support® van de firma Waltham. Het is een hersteldieet voor zieke of geopereerde katten. Fretjes vinden het over het algemeen heerlijk en het is ideaal om er medicijnen door te mengen.

Slechts in uitzonderlijke gevallen is het ''chirurgisch verwijderen'' van de anaalkieren noodzakelijk. Daar de anaalklieren vlakbij de anale kringspier liggen is het we belangrijk dat dit op een chirurgisch correcte manier gebeurt anders kan het zijn dat het fretje na de operatie de ontlasting niet meer kan ophouden en overal zijn poepjes deponeert.

[[Bestand:Frettenreet2.jpg|300px]]

Positie van de anaalklieren bij de fret

'''''Anaalkliertumoren'''''

Anaalkliertumoren komen slechts zelden voor, dus maakt u zich niet te snel zorgen als u grote harde knobbels ontwaard naast de anus. Indien een fretje is vermagerd vallen deze extra op. Anaalkliertumoren kunnen afhankelijk van hun grootte en geaardheid soms geopereerd worden.

===Beenmergdepressie===

Door: Hanneke Roest, frettendierenarts.

'''De Frettenkliniek''' te Giessen

Een vrouwtje is loops van ongeveer maart tot augustus. Als zij niet gedekt wordt waardoor ze uit de loopsheid komt, blijft ze maandenlang onder invloed van oestrogenen (vrouwelijke hormonen). Deze oestrogenen zijn echter op de lange duur schadelijk voor de gezondheid van het vrouwtje.

Er ontstaat een depressie (onderdrukking) van het beenmerg waardoor het beenmerg onvoldoende belangrijke bloedcellen produceert voor het fretje. Hierdoor is het fretje gevoeliger voor ontstekingen, ontstaat bloedarmoede en kunnen bloedingen ontstaan. De aandoening kan ook voorkomen bij een gesteriliseerd vrouwtje waarbij een stukje eierstok is blijven zitten of bij een fretje met een bijnierprobleem.

'''''Symptomen'''''

Het opgezette vrouwelijke geslachtsorgaan is zichtbaar als een koffieboontje net onder de anus. Soms is er een vaginale uitvloeiing die kan varieren van waterig tot pure pus. Door de bloedarmoede zijn de neus en de slijmvliezen in de bek bleek van kleur. Meestal is het diertje behoorlijk wat gewicht verloren. Een symmetrische kaalheid kan zichtbaar zijn aan de staart en onder de buik maar deze kan zich ook verder over het lichaam verspreiden. In ernstige gevallen is het fretje lusteloos en wil niet meer eten. Er kunnen bloedingen optreden in de huid of in het maagdarmkanaal. Door bloedingen in het ruggenmerg of de hersenen kunnen neurologische klachten ontstaan.

Dit ziektebeeld is al mogelijk na 1 maand loopsheid maar zal zich vaker pas aan het einde van de loopsheid openbaren. Loopse vrouwtjes kunnen vanaf 2 maanden na het begin van de loopsheid ten gevolge van beenmergdepressie overlijden. Meestal duurt het wat langer voor er ernstige problemen ontstaan en sommige fretjes zijn jaar in jaar uit loops zonder al te grote problemen.

'''''Diagnose'''''

De diagnose kan gemakkelijk gesteld worden aan hand van de ziekte historie en de ziekteverschijnselen. Eventueel kan bloedonderzoek gedaan worden om de bloedarmoede en het tekort aan witte bloedcellen aan te tonen.

'''''Behandeling'''''

Als de conditie van het fretje het toelaat, is een sterilisatie de beste oplossing. Het diertje knapt dan snel weer op. Bij een erg zieke fret kan het narcoserisico te groot zijn. Dan kan eerst geprobeerd worden het fretje met behulp van medicatie uit de loopsheid te halen.

Een ondersteunende behandeling met o.a. infuus of zelfs bloedtransfusie kan dan noodzakelijk zijn. Als het fretje weer min of meer is hersteld kan het alsnog gesteriliseerd worden.

'''''Preventie'''''

Vrouwtjes waar niet mee gefokt wordt, kunnen het beste gesteriliseerd worden op 6-8 maanden leeftijd. Alternatieven zijn; het inbrengen van een implantaat, het fretje laten dekken of een antiloopsheid injectie. Een nadeel van een antiloopsheidinjectie is de kans op afwijkend gedrag en irritatie van de huid en het onderliggende weefsel op de plaats van injektie.

[[Bestand:7.jpg|400px]]

Langdurig loops fretje

===Besmettelijke luchtwegaandoeningen bij fretten===

Door: Hanneke Roest, frettendierenarts.

'''De Frettenkliniek''' te Giessen

De luchtwegen en longen van de fret lijken erg op die van de mens. Fretten staan dan ook vaak model voor humaan onderzoek naar virussen van de luchtwegen. Er zijn echter wel een aantal anatomische en fysiologische verschillen.

'''''Bijzonderheden in de anatomie van de luchtwegen'''''

De ''neusholte'' van fretten is, zoals bij alle zoogdieren behalve de primaten (waaronder de mens), gebouwd om goed te kunnen ruiken. Dit reukorgaan vereist een complexe neusholte met veel plooien om het oppervlak te vergroten. Heel belangrijk voor deze dieren die territoriaal ingesteld zijn en via geuren hun territorium markeren. Door de bouw van het strotklepje ten opzichte van het zachte verhemelte ademen fretten voornamelijk door hun neus. Slechts als ze zeer benauwd zijn of hun neus verstopt is door slijm, snot of zwelling van het neusslijmvlies, ademen ze via de bek.

De ''longen'' bestaan aan de linker zijde uit 2 grote long lobben en aan de rechterzijde uit 4 long lobben. De longen van fretten zijn erg gevoelig voor virussen en prikkelende agentia in de lucht zoals nicotine van rokende mensen of de geuren uit bijvoorbeeld luchtverfrissers.

De ''borstholte'' is makkelijk samen te drukken waardoor een fretje in een smalle doorgang (zoals een konijnengang) zich 180º om kan draaien. De totale longcapaciteit van een fret is groot. De longcapaciteit van een 600 gram wegend fretje is gelijk een die van een 4x zo zwaar konijn. Deze twee aanpassingen maken een fretje geschikt om met succes ondergronds te jagen.

De normale ''ademhalingsfrequentie'' van een fret in rust ligt rond de 30/min. Deze kan verhogen bij inspanning of aandoeningen van de luchtwegen of longen.

[[Bestand:Fret met griep.jpg|300px]]

Tranende ogen bij een fret

'''''Griepvirussen'''''

De fret is het enige huisdier dat gevoelig is voor de ''griepvirussen van de mens''. Ze worden dan ook regelmatig door hun eigenaren geïnfecteerd. En geïnfecteerde fretten kunnen op hun beurt weer mensen besmetten. Vooral afgelopen winter hebben veel fretten te lijden gehad onder de griepinfecties van hun verzorgers. De verschijnselen zijn vergelijkbaar met die van de mens. Een vochtige neusafscheiding, niezen, hoesten, tranende ogen, koorts (vaak een enkele koorts piek in het begin), slechte eetlust en algehele malaise. Sommigen fretten hebben ook een gevoelige of pijnlijke keel waardoor het eten van harde brokjes lastiger gaat. Ook kunnen ze kokhalsbewegingen laten zien. De meeste fretten zijn binnen een paar dagen weer hersteld.

De infectie kan zich in enkele gevallen uitbreiden naar de longen waardoor een ''longontsteking'' ontstaat en de dieren behoorlijk ziek kunnen worden.
Een andere complicatie, die het afgelopen jaar regelmatig voorkwam, is een secundaire ''ontsteking van de nieren''. Mogelijk dat bacteriën en/of virussen via het bloed in de gevoelige nieren van de fret kunnen aanslaan en daar ontstekingshaarden veroorzaken. Meestal is de functie van de nieren, waaronder het verwijderen van de afvalstoffen uit het lichaam, niet verstoord. De nieren zijn wel erg pijnlijk waardoor het fretje vaak “plat” gaat liggen en duidelijk minder speels is. Een dergelijke ontsteking moet behandeld worden anders is er in een later stadium wel degelijk een risico op een verminderde of falende nierfunctie.

De ''behandeling'' van een normale griepinfectie bestaat uit antihistaminica, eventueel hoestremmers en antibiotica om te voorkomen dat er een bacteriële infectie overheen komt. Tevens is het geven van zacht en zeer smakelijk voedsel zoals het “Waltham papje” (Royal Canin Instant Convalescence Support) aan te raden. Het geven van koortsverlagende/pijnstillende medicatie zoals NSAID’s (Meloxicam) is bij deze infectie niet altijd aan te raden. De koorts is juist nuttig om het virus te bestrijden.

De behandeling van complicaties van een griepinfectie zoals een longontsteking of nierontsteking, is uitgebreider en vereist soms een opname in de kliniek.
Eigenaren die de griep hebben kunnen de verzorging van hun fretten beter tijdelijk overlaten aan gezonde medebewoners, hoewel het vaak lastig is om ondanks alle voorzorgen een besmetting te voorkomen.

Fretten zijn ook erg gevoelig voor het beruchte ''Vogelgriep virus'' en de ''Mexicaanse griep''. Van deze Mexicaanse griep is bekend dat 10% van de fretten sterft ondanks behandeling. Antibiotica heeft weinig effect bij de Mexicaanse griep omdat het virus zelf grote schade aanricht in de longen. Een secundaire bacteriële infectie ontstaat namelijk pas na 7-8 dagen.

'''''Kennelhoest'''''

De afgelopen jaren was ik soms door fretten eigenaren benaderd over het verschijnsel dat hun hond kennelhoest had gehad en nu was hun fret behoorlijk aan het hoesten en niezen. Sinds kort weet ik dat de Bordetella bronchiseptica bacterie, die een rol speelt bij kennelhoest van honden, wel degelijk ook bij fretten een longontsteking kan veroorzaken. Deze Bordetella bacterie is soms lastig te behandelen. Ook hierbij geldt dat het verstandig is om fretten bij een hond met kennelhoest uit de buurt te houden.

'''''Hondenziekte virus'''''
Het hondenziekte virus is vrijwel ''altijd fataal'' voor een fret. Het virus wordt overgebracht door besmette honden of besmette fretten. De aandoening geeft in eerste instantie klachten die erg lijken op een infectie van het griepvirus. Fretten die dit eerste stadium overleven overlijden vervolgens na een paar weken in de neurologische fase. Een behandeling is niet mogelijk.

Preventie doormiddel van een enting met het “Nobivac Puppy DP” vaccin werkt uitstekend. De eerste vaccinatie altijd herhalen na 3-5 weken, daarna jaarlijks herhalen. Het veld virus bleek bij de laatste Hondenziekte uitbraak niet aan te slaan bij fretten die tot 1,5 jaar daarvoor waren geënt.

De moraal van het verhaal is dat fretten erg gevoelige luchtwegen hebben en gemakkelijk besmettelijke virussen en bacteriën van de mens, hond en andere fretten kunnen overnemen. Om dit te voorkomen kunnen hoestende, kuchende, snotterende mensen, honden en andere fretten beter tijdelijk even uit de buurt van een gezonde fret blijven.

===Bijnierproblemen===

Door: Hanneke Roest, frettendierenarts.

'''De Frettenkliniek''' te Giessen

Bijnieren zijn twee kleine orgaantjes die vlak bij de nieren liggen, maar daar verder weinig mee te maken hebben. Ze produceren hormonen die belangrijk zijn voor de stofwisseling van het dier. Bij veel fretten vanaf 3 jaar leeftijd ontaarden de bijnieren. Deze ontaarde bijnieren zullen op een gegeven moment teveel geslachtshormonen produceren (androgenen, oestrogenen en progesteron). Deze overmaat aan hormonen maken het dier ziek.

Bij de meeste fretten wordt het bijnierprobleem in het beginstadium veroorzaakt door een goedaardige ontaarding. Bij enkele fretten kan zich hieruit uiteindelijk een kwaadaardige ontaarding (tumor) ontwikkelen.

'''''Ziekteverschijnselen'''''

Bij de meeste fretten wordt het bijnierprobleem in het beginstadium veroorzaakt door een goedaardige ontaarding. Bij enkele fretten kan zich hieruit uiteindelijk een kwaadaardige ontaarding (tumor) ontwikkelen.

'''''Symptomen''''' (in volgorde van frequentie van voorkomen):

* Kaalheid wordt het meest waargenomen, meestal min of meer symmetrisch op de romp, kop of aan de poten. Fretten kunnen vrijwel helemaal kaal worden. Niet verwarren met het "kale staarten syndroom" in de zomer waarbij alleen de staart kaal wordt.

* Droge, dunne vacht.

* Jeuk, dit is een enkele keer het enige wat de eigenaar aan het fretje merkt. Veel fretten hebben regelmatig last van jeuk zonder dat er sprake is van een bijnierprobleem. Blijft de jeuk echter aanhouden of wordt deze steeds erger dan kan bij een oudere fret wel degelijk sprake zijn van een afwijkende bijnier.

* Gezwollen vrouwelijk geslachtsorgaan bij een gesteriliseerd vrouwtje.

* Sexueel gedrag bij gecastreerde of gesteriliseerde fretten. B.v. een mannetje dat weer gaat dekken of een vrouwtje dat gaat slepen met andere fretten.

* Toegenomen lichaamsgeur. Door de geslachtshormonen neemt de vetsecretie van de huid toe.

* Minder speels, meer slapen.

* Gewichtsverlies

* Moeite met plassen bij mannetjes. Door de hormonen wordt de prostaat vergroot en deze drukt het lumen van de plasbuis dicht. Dit is een levensgevaarlijke situatie. Ook dit kan soms het enige verschijnsel zijn.

Niet alle verschijnselen zijn bij elke fret waarneembaar. Het kaal worden valt wel het meeste op en is bij 60% van de fretten met een bijnierprobleem aanwezig

[[bestand:Bijnier aandoening.jpg|300px]]

'''''Diagnose'''''

De diagnose wordt gesteld aan de hand van de symptomen, een uitgebreide buikpalpatie (het betasten van de organen in de buik) en bloedonderzoek. Voor dierenartsen die minder bedreven zijn in het palperen van de buik kan een echo van de buik nodig zijn. Echter, de bijnieren zijn meestal zeer klein en kleine afwijkingen zijn niet goed zichtbaar met
de echo. Ook kan de echo niet het verschil in hardheid en stevigheid aantonen wat ontstaat bij een beginnende afwijking.

'''''Hoe komt het dat fretten last hebben van ontaarde bijnieren?'''''

Er zijn aanwijzingen dat de hersenen (hypothalamus/hypofyse) bij het ouder wordende fretje hormonen gaan produceren die de bijnieren overmatig stimuleren. Door deze stimulatie gaan de bijnieren vervolgens te veel geslachtshormonen produceren. Deze overmaat aan geslachtshormonen maken het fretje ziek door hun inwerking op bijvoorbeeld de huid, geslachtsorganen, het beenmerg en de prostaat.

Aangezien de hormonen van de hersenen op beide bijnieren effect hebben, zijn meestal beide bijnieren aangetast. Vaak geven ze pas na elkaar problemen. Hierdoor zal na het verwijderen van een enkele bijnier bijvoorbeeld pas een jaar later de andere bijnier problemen gaan geven.

De oorzaak is helaas nog niet opgehelderd, maar er wordt wel onderzoek naar gedaan. De Universiteit van Utrecht bekijkt momenteel de rol van castratie/ sterilisatie van jonge fretten met betrekking tot het ontstaan van bijniertumoren.

'''''Wat is de beste behandeling?'''''

* Een '''hormoonimplantaat''': De beste behandeling van een bijnierprobleem is de (levenslange) behandeling met
implantaten.

* 2.Chirurgie: Chirurgie van de bijnier wordt in de Frettenkliniek alleen nog maar gedaan als het implantaat onvoldoende effect heeft. Of indien de aangetaste bijnier snel groeit en duidelijk veel groter wordt.

''N.B. Het is belangrijk dat deze operatie alleen wordt uitgevoerd door hierin gespecialiseerde dierenartsen welke over de juiste kennis en speciaal instrumentarium beschikken. De rechter bijnier zit namelijk vast aan de achterste holle ader. Het verwijderen van deze bijnier is een moeilijke procedure en kan bij onvoldoende ervaring of onjuiste chirurgietechniek tot dodelijke bloedingen of onvoldoende wegname leiden.''

'''''Het voorkomen van bijnierproblemen'''''

Op dit moment loopt een onderzoek aan de Universiteit te Utrecht waar door middel van hormoonimplantaten jonge
fretten zijn gecastreerd en gesteriliseerd. Het is te verwachten dat deze fretten later minder last krijgen van bijnierproblemen. Maar er is nog niets zeker en het onderzoek zal nog enige jaren duren.

Om bijnierproblemen te voorkomen is er ook de mogelijkheid om bij gezonde gecastreerde en gesteriliseerde fretten
een implantaat te zetten vanaf de leeftijd van 5 à 6 jaar.

[[bestand:Beginnende kaalheid bijnierprobleem.jpg|300px]]

''Een beginnende kaalheid op de rug boven de staartbasis bij een fret met een bijnierprobleem''

===Doofheid bij fretten===

Door: Hanneke Roest, frettendierenarts.

'''De Frettenkliniek''' te Giessen

[[Bestand:Doof fretje.jpg|300px]]

'''''Welke fretten zijn doof:'''''

1. Doofheid komt veel voor bij fretten met bijzondere witte aftekeningen zoals:

* De Panda fret: een volledig witte kop met vrijwel geen masker.
* De Blaze fret: witte vlekken of strepen op de kop.
* De Polkadot fret: witte vlekken over het gehele lichaam.
* De DEW (Dark Eye White) fret: een grotendeels witte fret (als een albino) met donkere ogen, soms met een donkere staart of een donkere streep over de rug.

Deze doofheid is ''aangeboren en erfelijk'' bepaald. De meeste dove fretten vallen binnen deze groep.

2. Doofheid komt voor bij fretten met een ernstige chronische ''middenoorontsteking'' door aantasting van het trommelvlies en/of de hier achter liggende gehoororgaantjes. Totale doofheid beiderzijds komt hierbij zelden voor. Meestal gaat het om een verminderde gehoorfunctie.

3. Doofheid kan een enkele keer ontstaan na het gebruik van bepaalde medicijnen zoals antibiotica die behoren tot de groep van de aminoglycosiden (oa. Gentamycine). Deze medicatie kan doofheid veroorzaken of het nu via tabletten, per injektie of direkt in het oor wordt gegeven. Ook het gebruik van oor-preparaten kunnen het binnenoor beschadigen als het trommelvlies niet intact is. Wees daar dus voorzichtig mee. Gebruik alleen oorzalven of -druppels die door de dierenarts zijn voorgeschreven.

[[Bestand:Doof fretje 1.jpg|400px]]

Blaze

[[Bestand:Doof fretje 2.jpg|400px]]

Dark Eyed White

[[Bestand:Doof fretje 3.jpg|400px]]

Panda

[[Bestand:Polka dot.jpg|400px]]

Polkadot

'''''Hoe ontstaat erfelijk bepaalde aangeboren doofheid:'''''

De witte aftekeningen zijn het gevolg van een mutatie in de cellen van de neurale kammen (“neural crest disorder”). Deze cellen zijn behalve voor de pigmentatie, ook verantwoordelijk voor andere belangrijke functies van het lichaam. Vroeg of laat kunnen er dan ook meerdere gezondheidsproblemen naar voren komen bij deze dieren.

Fretten met de genoemde witte aftekeningen kunnen geheel of gedeeltelijke doof zijn door het gebrek aan pigmentcellen vanuit de neurale kammen. Deze pigmentcellen spelen een rol bij de ontwikkeling van het gehoor. Op latere leeftijd kunnen zich bij deze dieren daarnaast ook makkelijker hartproblemen en maag-darmproblemen ontwikkelen doordat deze neurale cellen ook belangrijk zijn voor oa. de ontwikkeling van het hart, de grote bloedvaten en het perifere zenuwstelsel. Aanvankelijk werd gedacht dat het hierbij om het Waardenburg-syndroom ging, tegenwoordig is men er nagenoeg zeker van dat het om een mutatie in het KIT-gen gaat.

Niet '''alle''' fretten met bovengenoemde witte aftekeningen zijn doof. Dat hangt af van de mate waarin de mutatie in het KIT-gen tot expressie komt. Echter deze fretten dragen wel '''allemaal''' het gemuteerde gen met zich mee. Fokken met deze kleurafwijkingen is dan ook niet verstandig!

'''''Wat merk je aan een dove fret:'''''

Veel eigenaren hebben niet door dat hun fret doof is. Fretten reageren immers meestal op geluid zoals kleine kinderen… ze horen wat ze willen horen. Toch zijn er genoeg fretten die je bij hun naam kunt roepen, die dan gelijk opkijken en naar je toekomen. Echter veel fretten gaan gewoon door met waar ze mee bezig zijn. Als je goed oplet, kun je aan deze dove fretten merken dat ze schrikken als je ze van achteren onverwacht benaderd. Dove fretten kunnen eventueel ook sneller bijten als ze schrikken van een aanraking.

Dove fretten maken vaak andere geluiden dan horende fretten. Als ze opgewonden of geschrokken zijn kunnen ze soms een veel heftiger en luider geluid maken dan je zou verwachten. Hissen is meestal een teken van onbehagen bij een fretje. Maar een dove fret kan dat geluid maken terwijl hij gewoon door de kamer loopt of aan het spelen is.

Hun vocale communicatie naar andere fretten wordt vaak door de andere fretten niet begrepen en zelf horen ze natuurlijk ook niet wat een andere fret hun “verteld”. Dat kan enige verwarring bij beide partijen veroorzaken. Soms leidt dit tot een meer in zichzelf terug getrokken doof fretje dat zijn eigen gang gaat binnen de groep maar het kan ook zijn dat ze zich aanpassen en goed functioneren in een groep. Een doof fretje kun je meestal goed (aan een tuigje) mee naar buiten nemen, ze schrikken niet van alle harde geluiden en lopen meestal al snuffelend gezellig met je mee.

'''''De diagnose:'''''

De dierenarts kan alleen de uitwendige gehoorgang inspecteren met een oorkijker. Het is niet mogelijk om verder dan het trommelvlies te kijken. Indien er langdurig een ernstige oormijtinfectie aanwezig is er een redelijke kans dat het diertje ook een chronische middenoorontsteking heeft. Dit kan in enkele gevallen tot gehoor beschadiging leiden. De aangeboren erfelijke doofheid komt echter veel meer voor en is te vermoeden door het uiterlijk van de fret.

In een vreemde omgeving zoals een dierenartsen praktijk zal een fret niet gemakkelijk op doofheid te testen zijn. Het diertje is zo bezig met nieuwe indrukken en geuren dat hij waarschijnlijk zelfs niet eens op harde geluiden reageert. Daarom kan een fretje het beste thuis getest worden. Let op, een fret kan ook reageren op trillingen en luchtverplaatsing zoals dat gebeurt bij op de vloer stampen of in de handen klappen. Neem een bel, een klikker, een toeter of iets dergelijks en houd het achter je rug. Op het moment dat het fretje bij je vandaan loopt laat je het geluid horen en bekijk je of het diertje op een of andere manier een reactie geeft. Wissel hoge met lage geluiden af. Het kan zijn dat het fretje wel hoge tonen maar geen lage tonen hoort.
Op internet staat een leuk filmpje over de reactie van een horende en een dove fret op het aanzetten van een stofzuiger. Zie:

{{#ev:youtube|uNpHtJW4GCA}}

De ''BAER-test'' (Brainstem Auditory Evoked Response) is een zekere manier om de functie van het gehoor te testen. Gekeken wordt of er in de hersenen reacties optreden bij het aanbieden van geluidsprikkels aan ieder oor afzonderlijk.
Het fretje wordt licht onder narcose gebracht zodat het diertje het toelaat dat er twee dunne electroden worden geplaatst bij de beide oren en eentje midden op het voorhoofd. Daarna krijgt het diertje een dopje in één oor waaruit de "clicks" komen via de computer. Door middel van de electroden wordt gekeken of de hersenen reageren op deze geluiden. Is dit het geval, dan weet men dat het signaal de weg van lucht, trommelvlies, gehoorbeentjesketen, zenuwsensors in het slakkenhuis en gehoorzenuw in ieder geval met succes heeft doorlopen.

[[Bestand:Bear test.jpg|400px]]

De BAER-test

'''''De behandeling:'''''

Er bestaat geen behandeling voor doofheid. Maar een dove fret kan een goed leven hebben mits er rekening wordt gehouden met de handicap. Benader deze fretten liefst van voren zodat ze handelingen als oppakken en aanraken aan zien komen. Om deze fretten te leren bij je te komen kun je visuele signalen gebruiken zoals het schijnen met een zaklamp. Ook kun je de trillingen van de vloer gebruiken als je erop stampt.
Op internet staan prachtige verhalen (voornamelijk in het Engels) over hoe eigenaren omgaan met een doof fretje……

===Insulinomen===

Door: Hanneke Roest, frettendierenarts.

'''De Frettenkliniek''' te Giessen

Dit is een ziekte die regelmatig voorkomt bij fretten boven de leeftijd van 3 jaar. Insulinomen zijn kleine tumortjes in de alvleesklier. In de alvleesklier wordt insuline gemaakt. Insuline is een hormoon dat nodig is om het suiker (glucose) in het bloed beschikbaar te maken voor de lichaamscellen.

Bij tumortjes van de alvleesklier (insulinomen) wordt een te grote hoeveelheid insuline geproduceerd waardoor het suikergehalte in het bloed te laag wordt. De hersenen zijn voor hun functioneren afhankelijk van het suikergehalte in het bloed en krijgen problemen met hun energievoorziening als het bloedsuiker te laag wordt. Het lichaam zal via correctiemechanismen het bloedsuikergehalte kunstmatig op niveau proberen te houden. Hierdoor kan na het optreden van de eerste verschijnselen, het soms dagen of weken duren voordat u als eigenaar opnieuw iets aan uw fretje opmerkt. De aandoening wordt vaak niet op tijd onderkend. De symptomen worden door de eigenaar nogal eens als passend bij de leeftijd beschouwd.

'''''Oorzaak'''''

De belangrijkste oorzaak voor het ontstaan van insulinomen is naar de huidige inzichten een langdurige overstimulatie van de alvleeskliercellen door een overmaat aan suikers en koolhydraten in de voeding. Kattenvoer, vooral de goedkopere soorten maar ook de meeste frettenvoeders bevatten vaak teveel koolhydraten. Rozijntjes zitten vol (natuurlijke) suikers.

'''''Symptomen'''''

De eerste verschijnselen die in periodieke aanvallen voorkomen zijn:
* Staren in de ruimte gedurende een paar seconden. Het fretje is zich even niet bewust van de omgeving.
* Zwakte van de achterhand waardoor het achterlichaam kan omvallen.
* Verminderde activiteit met veel slapen is een veel gehoorde klacht.
* Gewichtsverlies komt regelmatig voor.
* Moeilijk wakker worden na het slapen.
* Speekselen en met de pootjes aan de bek krabben kan voorkomen ten gevolge van de misselijkheid die ontstaat door het te lage bloedsuiker gehalte.

De periodes tussen de aanvallen kunnen dagen of weken duren. Echter naarmate de ziekte langer bestaat krijgen we te maken met:
* Zeer sloom zijn, wat zich uit in het wel erg veel slapen.
* Ernstige vermagering.
* Toevallen, coma en sterfte.
Plotselinge sterfte zonder veel voorafgaande symptomen is mogelijk.

'''''Diagnose'''''

Als het bloedsuiker(glucose) na 4 uur vasten onder de 4 mmol/l komt in combinatie met de hierboven beschreven ziekteverschijnselen dan is een fret sterk verdacht van de aanwezigheid van insulinomen. Door uitsluiting van andere oorzaken van een laag bloedsuikergehalte kan de dierenarts de diagnose vervolgens met vrij grote zekerheid stellen. De tumortjes zijn te klein om op een echo zichtbaar te maken of om door de dierenarts te voelen in de buik.

'''''Behandeling'''''

''Chirurgie:''

De beste behandeling bestaat uit het chirurgisch verwijderen van de kleine tumortjes in de alvleesklier (voor een goed resultaat is ervaring van de dierenarts met deze operatietechniek een vereiste). Toch is het helaas zo dat een operatie het probleem niet voor altijd oplost. De operatie vermindert de progressie van de ziekte wel degelijk, maar op andere plaatsen in de alvleesklier ontstaan in de loop van de tijd weer opnieuw kleine tumortjes. In het gunstigste geval is uw fretje 2-3 jaar klachtenvrij zonder dat er medicijnen gegeven hoeven te worden. Maar een deel van de fretten hebben al eerder weer problemen waarna een medicinale therapie gestart wordt. De dosering van de medicamenten is dan gelukkig wel lager dan zonder chirurgie.

''Medicinale behandeling:''

Corticosteroïden als prednison en dexamethason hebben het vermogen om het bloedsuikergehalte te verhogen. Proglycem (diazoxide) is een insuline-remmer en kan ook ingezet worden. Deze medicijnen doen echter niets aan de groei van de tumoren. Nadeel van deze medicamenten is dat ze slecht zijn voor het slijmvlies van het maagdarmkanaal. De overlevingsduur met alleen medicijnen is significant lager dan met chirurgie en later aanvullend medicatie.

'''''Voeding:'''''

* Frequente maaltijden zijn belangrijk.
* Het is noodzakelijk om eiwitrijk voer van goede kwaliteit te voeren.
o Prooidiervoeding bevat de juiste concentraties voedingsnutrienten. Niet elke oudere fret is echter meer geschikt voor deze voeding.

o KVV (Kompleet Vers Vleesvoeding) als Carnibest of Haaks Barf zijn goede bronnen van dierlijk eiwit. Niet elke fret oudere fret is echter meer geschikt voor deze voeding met rauw vlees.

o Totally Ferret, Orijen en/of Eukanuba of Hill's kitten brokjes zijn de betere brokvoeders.
* Daarnaast kunt u het fretje 1x daags extra smakelijk eiwit voorzetten in de vorm van Hill's A/D blikvoeding of Royal Canin Convalescence Support Instant Diet (het Waltham papje). Geef het niet koud maar smakelijk lauwwarm!
* Geef géén suiker bevattende voedingsmiddelen zoals koekjes, rozijntjes, Nutrilon Soya ed. Deze stimuleren de afgifte van insuline.

Het is bij deze patiënten belangrijker '''dat''' ze eten dan '''wat''' ze eten. Dus wees voorzichtig met het overschakelen naar een nieuwe voeding.

'''''Wat te doen als een fret plots zeer zwak wordt of een toeval krijgt:'''''

Indien een oudere fret een toeval krijgt is dat vaak ten gevolge van een "hypo". Dat betekent dat door het te lage bloedsuikergehalte een probleem ontstaat voor de hersenen. Het dier valt om en gaat “stuipen”. Voordat de dierenarts gebeld wordt is het beter eerst iets te ondernemen; druivensuiker (in poedervorm) kan met een theelepeltje in de bek worden gegeven en wordt al door het mondslijmvlies opgenomen zodat het fretje eventueel niet hoeft te slikken. Een half theelepeltje is meestal ruim voldoende en binnen een 1/2 uur en soms al na 5 minuten voelt het diertje zich een stuk beter.

Bij lichte aanvallen is Nutri-plus gel, Calo-ped of Ferretvite nog beter. Deze bevatten ook vetten waardoor het bloedsuikergehalte beter op peil blijft. Als de fret weer in staat is om te eten kan het beste smaakvol eten aangeboden worden om een tweede dip te voorkomen.

===Hartaandoeningen bij de fret===

Door: Hanneke Roest, frettendierenarts.

'''De Frettenkliniek''' te Giessen

'''Is mijn fret een hartpatiënt?'''

Deze vraag zul je jezelf in de toekomst misschien een keer gaan stellen want een deel van de fretten krijgt (net zoals de mens, hond en de kat) helaas op oudere leeftijd te maken met een minder goed functionerend hart. Hartaandoeningen en hartfalen komen regelmatig voor vanaf 4 jaar leeftijd.

'''''Welke hartaandoeningen kan een fret krijgen.'''''

De hartaandoeningen van de oudere fret zijn grofweg te verdelen in:

* 1. '''DCM = Dilatoire Cardiomyopathie.'''

Cardiomyopathie is Latijns voor hartspierziekte. Bij deze hartaandoening is de hartspier niet meer in staat om voldoende effectief te kunnen samentrekken. Het hart is als het ware uit gelubberd. De elasticiteit is eruit. Daardoor wordt het bloed niet goed genoeg rond gepompt met als gevolg dat er bloed (vocht) in de longen, rond de longen of in de buikholte kan achterblijven.

* 2. '''HCM = Hypertrofische Cardiomyopathie.'''

Hierbij is de hartspier naar binnen toe verdikt. Uiteindelijk is hierbij onvoldoende ruimte in het hart om het bloed effectief rond te pompen.

[[Bestand:Hartaandoeningen.jpg|300px]]

* 3. '''Andere hartafwijkingen waarbij ritme stoornissen ontstaan.'''

Een aritmie wordt veroorzaakt door bijvoorbeeld een afwijkende hartfrequentie, een afwijkende impulsformatie, een verstoorde impuls geleiding (bv een hartblok) of een combinatie van deze oorzaken.

* 4. '''Lekkage van de hartkleppen.'''

De hartkleppen kunnen bijvoorbeeld ontstoken zijn geraakt vanuit een ontsteking elders in het lichaam. Hierdoor sluiten ze minder goed en kunnen daardoor wat gaan lekken. Hoewel dit bij oudere fretten wel vaker voorkomt leidt dit meestal niet tot grote problemen.

'''''Wat zijn de klachten bij deze fretten.'''''

Fretten die problemen krijgen met hun hart kunnen de volgende symptomen gaan vertonen:

* Een ''verminderde activiteit'' kan een eerste symptoom zijn. Het fretje slaapt meer en is minder speels.

* Sommige fretten eten slecht en ''verliezen gewicht''.

* Een te snelle of zware ''ademhaling''. Dit is het begin van de vochtstapeling in de longen.

* '' Hoesten en/of benauwdheid'' kan ontstaan doordat zich nog meer vocht ophoopt in of rond de longen.

* Een ''dikke buik'' met daarbij een toename in gewicht kan ontstaan indien er zich vocht ophoopt in de buikholte. De buik kan hierbij soms enorm in omvang toenemen.

* ''Aanvallen van zwakte'' waarbij het diertje zwabberend loopt en af en toe door de pootjes zakt.

* '' Plotse sterfte'' is mogelijk zonder dat het dier veel symptomen liet zien. Hierbij is het dier in acuut hartfalen gekomen.

* Een acuut optredende '' verlamming'' van de achterpoten of enkele achterpoot kan ontstaan door een trombo-embolie. Bij hartpatiënten bestaat namelijk het risico op klontering van het bloed. Kleine stolsels kunnen vervolgens vastlopen in de nieren of de vertakkingen van de grote lichaamsslagader naar achteren.

Oudere fretten kunnen ''na een operatie'' plots klachten krijgen van hun hart, meestal openbaart zich dit binnen een week na de operatie. Tot de operatie kon het zieke hart het vaak nog net “rond krijgen”. Na de operatie gaat het dan mis door de extra belasting van het hart en vaatstelsel tijdens de operatie.
In de zomer, met warm weer, hebben hartpatiënten het vaak moeilijker en zijn de klachten meestal duidelijker.

'''''Hoe weet ik dat mijn fret een hartaandoening heeft.'''''

De diagnose is niet altijd gemakkelijk te stellen door de dierenarts. Het verschil met bijvoorbeeld een ernstige longontsteking of longtumor kan erg lastig zijn. Fretten hebben lang niet altijd een ''hartruis''. Vaak is wel een verhoogde hartslag aanwezig. De ''hartslag'' is verhoogd omdat het hart toch nog zo veel mogelijk bloed wil rondpompen. Om de benodigde hoeveelheid rond te pompen is het nodig dat het hart harder gaat werken en dus vaker moet pompen.
Er zal meestal een ''röntgenfoto'' van het fretje worden gemaakt . Op een röntgenfoto is het hartje bij DCM duidelijk vergroot, bij HCM heeft het hart een normale grootte. Een röntgenfoto is ook belangrijk voor het opsporen van vocht in of rond de longen of in de buikholte.

Indien er vocht rond de longen aanwezig is kan een ''punctie'' van de borstholte en onderzoek van het punctaatvocht ook een belangrijke aanwijzing zijn voor een hartprobleem. Dit kan doorslaggevend zijn om een ernstige longontsteking uit te sluiten.

Een ''hartfilmpje (ECG)'' geeft ook nadere informatie, met name bij de ritme stoornissen is dit heel belangrijk. Gelukkig laten de meest fretten het maken van een ECG goed toe.

[[Bestand:ECG.jpg|300px]]

ECG bij de fret

''Echografie'' kan belangrijk zijn indien er twijfel is over het soort hartaandoening en de daarvoor te gebruiken medicatie. Het goed interpreteren van het kleine hartje van de fret is erg moeilijk. Ik heb daarom een sterke voorkeur voor de cardiologe Nicole van Israël in België [http://www.acapulco-vet.be].

'' Bloedonderzoek'' in verband met de nierfunctie en elektrolyten huishouding wordt meestal pas in een later stadium gedaan om de effecten van de medicatie op het dier te meten.

'''''Hoe kan een fret met een hartaandoening behandeld worden?''''''

De schade aan het hart is onomkeerbaar en medicatie is dan ook levenslang. De medicatie zal echter zeker in het begin maar ook later nog bijgesteld moeten worden naar de behoeften van het dier. Ik noem dat de “fine-tuning”. Daarom is het erg belangrijk dat hartpatiënten regelmatig op controle komen om de medicatie steeds weer aan te passen aan huidige situatie. De juiste behandeling van een hartprobleem bestaat uiteindelijk altijd uit een combinatie van meerdere medicijnen.

'''''Heeft het wel zin om een hartpatiënt te behandelen?'''''

Absoluut! Er zijn heel wat fretten in Nederland die op hartmedicatie staan en een goed leven hebben. Fretten reageren namelijk over het algemeen erg goed op de behandeling met de juiste medicijnen.
Als de aandoening op tijd wordt onderkend kunnen fretten (met medicatie) nog gedurende enkele jaren een goed leven leiden Wordt een hartfalen in een laat stadium ontdekt dan kan het leven slechts voor een paar weken of hooguit een paar maanden (op een prettige manier) worden verlengd.

Ernstig benauwde fretten kunnen na medicatie weer helemaal herstellen en zelfs fretten waarbij de achterpoten niet meer functioneren hebben hier gelukkig meestal maar tijdelijk last van en lopen binnen 2 weken weer.

Natuurlijk komt er een moment dat aanpassing van de medicatie niet meer helpt en dan is het onze verantwoordelijkheid om hier op de juiste manier op te reageren. Eigenlijk is het net als bij mensen. Hartpatiënten kunnen gelukkig met de huidige medicijnen een prima leven leiden…….. maar natuurlijk heeft niemand het eeuwige leven.

===Huidaandoeningen===

'''Hotspots'''

Hotspots zijn kleine natte huidontstekingen die ronde vurige plekken op de huid geven, veelal achter op de rug. Over het algemeen zie je deze hotspots bij fretten met een bijnier probleem of een chronische maagaandoening.
Sommigen schrijven het echter toe aan een allergische huidaandoening door o.a. voedselallergie.

Het probleem ontstaat vaak in zeer korte tijd. Doordat de plek jeukt zal de fret eraan gaan krabben en bijten en ontstaat er door wondvocht in de meeste gevallen een korstje op de huid en in de vacht.
Je fret kan zich er ook ziek bij voelen en zich een paar dagen rustiger of juist wat nerveus door gedragen. Doordat zelftrauma een grote rol speelt in de ontwikkeling van hotspots worden zij ook wel pyotraumatische dermatritis genoemd.

Aan deze aandoening is niet veel te doen. Wanneer het tijdig ontdekt wordt kun je proberen te voorkomen dat het dier eraan gaat krabben of bijten. Ook kan de vacht een beetje worden weg geknipt zodat korstvorming gedeeltelijk wordt voorkomen.
Soms kan gebruik van een ontstekingsremmende crème verlichting geven.
Een hotspot verdwijnt uiteindelijk vanzelf weer, meestal na ongeveer een week. Toch komt de hotspot in de meeste gevallen ook weer terug op dezelfde plek.

[[Bestand:Hotspotplekje.jpg|300px]]

hotspot

'''Huidtumoren'''

Huidtumoren komen bij fretjes van middelbare leeftijd regelmatig voor, maar soms ook op jongere leeftijd. Gelukkig zijn ze over het algemeen goedaardig. Sommige tumoren kunnen ulcereren waardoor een zwarte korst op het tumoroppervlak ontstaat. Omdat ze meestal weinig verheven zijn, lijken de plekjes soms meer op exceemplekken. Jeuk is soms aanwezig. Huidtumoren kunnen het beste chirurgisch verwijderd worden en vervolgens histologisch worden onderzocht.

Ze lijken soms te verdwijnen maar als je goed kijkt en voelt blijft er altijd een verdikking van de huid voelbaar. Weken later kan het plekje weer gaan ulcereren en een korstje vormen. Soms hebben fretjes hier jeuk aan maar lang niet altijd. Het zijn kleine mastcel tumoren. Bij honden zijn deze tumoren vaak kwaadaardig. Bij fretten meestal niet. De behandeling voor jonge, gezonde fretten is het chirurgisch verwijderen van het tumortje. Bij oudere of zieke dieren kan soms beter afgewacht worden.

===Lymfoom===

Door: Hanneke Roest, frettendierenarts.

'''De Frettenkliniek''' te Eindhoven

Na de endocriene tumoren is lymfoom een van de meest voorkomende tumoren bij de fret. Bij jonge fretten onder de leeftijd van 1-2 jaar heeft de ziekte vaak een snel verloop. De meest voorkomende vorm bij deze jonge dieren is “mediastinaal lymfoom” in de borstholte, waar¬bij de zwezerik snel groeit en door zijn grote volume de longen wegdrukt. Bij oudere dieren komt meestal de “multicentrische” vorm van lymfoom voor, met aantasting van uitwendige en inwendige lymfeklieren en inwendige organen. Bij oudere dieren verloopt de ziekte meer chronisch.

'''''Symptomen'''''

Bij jonge dieren met “mediastinaal lymfoom” ontstaat vaak een plotselinge benauwdheid, eventueel voorafgegaan door slecht eten, gewichtsverlies en luste-loosheid. Hoesten en het opbraken van voedsel kunnen eveneens optreden. Bij de “multicentrische” vorm van oudere dieren hangen de klachten af van de organen die betrokken zijn bij deze ziekte. Aspecifieke, vage symptomen als slecht eten, vermageren en lusteloosheid zijn vaak aanwezig. Andere mogelijke symptomen zijn chronische diarree, braken, milde benauwdheid, geelzucht, zwakte in de achterhand.

'''''Diagnose'''''

Bij jonge dieren is röntgenologisch voorin de borstholte een massa zichtbaar die zich behoorlijk naar achteren kan uitbreiden. Een weefselonderzoek van een biopt met een dunne naald uit de borstholte is bewijzend.
Bij oudere dieren kunnen vergrote uit- en inwendige lymfeklieren voelbaar zijn.
Röntgenfoto’s en een echo van de buik kunnen nadere informatie geven. Uiteindelijk geeft weefselonderzoek pas de juiste diagnose. Dunne naald aspiratiebiopten van deze vergrote lymfeklieren zijn door de patholoog niet op een goede manier te beoordelen en kunnen makkelijk verkeerd geïnterpreteerd worden. Beter is het om de lymfeklier in zijn geheel te verwijderen en op te sturen voor onderzoek.

[[Bestand:Opgezette klieren fret.jpg|300px]]

Vergrote kaak lymfeklieren

'''''Behandeling'''''

De behandeling kan bestaan uit het verstrekken van corticosteroïden of chemotherapie. Met corticosteroïden (Prednison) wordt een vaak tijdelijk goed resultaat bereikt. Chemotherapie vereist een intensieve begeleiding en is ook niet genezend. Fretten met lymfoom zijn gevoeliger voor allerlei infecties, antibiotica kan daarom ook nuttig zijn en een tijdelijk herstel geven.

'''''Prognose'''''

Bij jonge dieren is de ziekte vaak snel fataal. Oudere dieren kunnen langdurig ziek zijn met goede periodes afgewisseld door periodes waarin de fret zich ziek voelt. Uiteindelijk is de prognose slecht.

===Maagdarmaandoeningen===

Door: Hanneke Roest, frettendierenarts.

'''De Frettenkliniek''' te Giessen

De meeste fretteneigenaren hebben wel een fret meegemaakt met afwijkende ontlasting, al dan niet langdurig. Ook plotselinge sterfte bij jong volwassen fretten heeft vaak te maken met een maagdarmprobleem. Het is een van de meest behandelde aandoeningen in de “Frettenkliniek”.
De allerbelangrijkste maagdarmaandoening van de fret is de ''Helicobacter gastritis'' (= maagontsteking). Van daaruit kunnen diverse andere problemen van de spijsverteringsorganen veroorzaakt worden. Het ontstaan van haarballen, secundaire darminfecties, coccidiose bij volwassen dieren, alvleesklier-, lever- en galwegontstekingen zijn vaak te herleiden tot het primaire probleem in de ontstoken maag.

Medicijnen als prednison en alle pijnstillers geven bij langer gebruik bijna altijd problemen doordat zij het maagdarm slijmvlies beschadigen. Zij kunnen daarom beter slechts voorzichtig en in lage dosering worden gegeven. Een combinatie van deze twee medicijnen tegelijkertijd kan beter slechts in uiterste noodzaak bij de fret worden ingezet.

'''''Symptomen'''''

Lang niet alle fretten hebben dezelfde symptomen bij een bepaalde aandoening. Ook kunnen diverse symptomen ook passen bij andere aandoeningen dan die van het maagdarmkanaal. Dat maakt het soms erg lastig voor de dierenarts om de klachten van de fret goed te interpreteren.
Sommige fretten hebben een verminderde of wisselende eetlust. Vaak is de activiteit van het diertje verminderd en is het minder speels. Soms ook is het fretje echter weer erg onrustig en hyperactief. Er zijn fretten die bijterig worden naar hun eigenaar of naar andere fretten. “Plat liggen” komt regelmatig voor, de fret zakt even door de poten tijdens het lopen en heeft een wat starende blik in zijn ogen. Hij heeft even buikpijn. Even later loopt hij weer door alsof er niets aan de hand is. Fretten braken niet gemakkelijk dus als ze braken dan is er meestal iets aan de hand.

[[Bestand:Buikpijn Sanne.jpg|300px]]

Buikpijn

[[Bestand:Misselijk-maagpijn Pudding.jpg|300px]]

Misselijk/buikpijn. Let op de combinatie van platliggen en geknepen oogjes.

{{#ev:youtube|o7an7TczM0w}}

Dit fretje heeft duidelijk last van buikpijn.

Fretten met maagdarmproblemen hebben vaak afwijkende ontlasting. Deze kan breiig van consistentie zijn, te dun als koeienvlaai of zelfs waterdun. De ontlasting kan veel “zaadjes” bevatten ten gevolge van onvoldoende opname van voedingsstoffen. Soms is er slijm met eventueel rood bloed aanwezig. Vaak wordt er al dan niet tijdelijk een groene kleur gezien. Deze ontstaat als de ontlasting te snel door het darmkanaal gaat en is een teken dat de darmen “geïrriteerd” zijn. Als de ontlasting zwart, plakkerig en er als teer uitziet, betekend dat meestal een bloeding in het voorste deel van het maagdarmkanaal. Fretten die prooidier eten kunnen ook zwarte ontlasting hebben maar die is meestal meer gevormd en niet plakkerig. Als er onvoldoende gal bij de ontlasting komt kan deze een creme kleurige pasteuze vorm aannemen.

In de loop van de tijd valt het diertje langzaam maar zeker af en wordt de vacht dunner en dof. Vaak zijn er tekenen van misselijkheid. Vooral na het eten. Smakken, met de pootjes aan de bek krabben, speekselen en tandenknarsen zijn duidelijke misselijkheids tekenen. Ook aan lappen, tapijt of andere stoffen materiaal bijten kan een teken van misselijkheid zijn. Sommige fretten hebben een dikke wat opgeblazen buik meestal gecombineerd met stinkende ontlasting.

{{#ev:youtube|mJrhcLn1WYQ}}

'''''Diagnose'''''

Voor het stellen van een juiste diagnose is het verhaal van de eigenaar (de ''anamnese'') over de huisvesting, de voeding en de klachten die het diertje laat zien erg belangrijk. Sommige klachten die het diertje vertoond worden niet als afwijkend beoordeeld door de eigenaar terwijl dat wel het geval is.

Bij het ''klinisch onderzoek'' is het palperen (doorvoelen) van de buik van veel betekenis. Daarmee kunnen pijnlijke plekken in de buik opgespoord worden. Bij veel van deze fretten is de grote buiklymfeklier vergroot en pijnlijk. Soms is voor in de buik de maaglymfeklier te voelen als een harde en pijnlijke dikte. Deze klieren zijn de “opruimorganen” bij problemen in het maagdarmkanaal. Fretten met een ernstige maagontsteking of een maagzweer zijn meestal erg gevoelig voorin de buik waar de maag gelegen is. Ook als de lever ontstoken is kan dit meestal gevoeld worden doordat de lever dan groter, harder en pijnlijk is bij het palperen. Een obstructie in de darm of een tumor is meestal in de buik te voelen als een harde, vaak pijnlijke dikte in het midden en achterste deel van de buik.

Bij veel fretten is de milt vergroot. Bij weefselonderzoek blijkt het meestal om een goedaardige vergroting te gaan. De milt reageert namelijk vooral op ontstekingen in de buik en in het bijzonder op een Helicobacter infectie van de maag. Het verwijderen van een grote milt is dan ook niet heel zinvol tenzij deze milt zo groot is geworden dat hij een mechanische belemmering vormt voor het diertje.

Met ''bloedonderzoek'' kan soms een verhoging van de ontstekingscellen aangetoond worden. Bij ernstige maagdarm klachten kan het protein-loosing syndroom optreden waarbij het eiwit gehalte in het bloed verlaagd is. Ook het aantal rode bloedcellen kan verlaagd zijn ten gevolge van bloedverlies via het maag-darmkanaal of vanwege een onvoldoende aanmaak bij langer bestaande problemen. De leverenzymen kunnen verhoogd zijn bij problemen met de lever. Bij chronische patienten kan het zinvol zijn om het Vitamine B12 gehalte in het bloed te bepalen.

Ontlasting onderzoek is nuttig om coccidiose en Giardia infecties aan te tonen. Deze worden meestal alleen gezien bij jonge fretten en op plaatsen waar veel fretten bij elkaar worden gehouden. Een bacteriologisch onderzoek van de ontlasting kan een enkele keer ook nuttig zijn.

Op de ''röntgenfoto'' kunnen vreemde voorwerpen in de maag (haarballen, stukjes rubber, oordopjes!) zichtbaar gemaakt worden. Ook kan het vermoeden op een obstructie in de darm meestal bevestigd worden. Lever, nieren en blaas maar ook hart en longen kunnen goed in beeld gebracht worden. Met een ''echo'' is de inhoud van de maag wat minder goed zichtbaar te maken maar een obstructie in de darm weer wat beter dan met de rontgenfoto.

Voor een definitieve diagnose van een langdurige maagdarmprobleem zijn meestal ''maag en/of darmbiopten'' nodig. Dat is uiteraard niet zo heel makkelijk te doen dus wordt er over het algemeen uitgegaan van een waarschijnlijkheidsdiagnose en daarvoor een behandeling ingezet. Indien de problemen blijven bestaan is een “kijkoperatie” vaak zinvol en kunnen maag- en darmbiopten worden genomen. Deze biopten worden vervolgens naar een patholoog opgestuurd die onder de microscoop de stukjes weefsel kan beoordelen en informatie geeft over het aanwezig zijn van bijvoorbeeld ontsteking of tumoren.

'''''Specifieke maagdarm aandoeningen'''''

*'''Helicobacter maagontsteking'''

Met een recent onderzoek onder Nederlandse fretten bleek dat bij 80% van de fretten de Helicobacter Mustelae bacterie in de maag kon worden aangetoond. In eerder Amerikaans onderzoek was dit percentage veel hoger en werd hij aangetoond bij alle onderzochte dieren. De bacterie wordt overgedragen door besmette ontlasting. Waarschijnlijk worden pups al in het nest besmet. De bacterie kan in de maag van de fret een ''chronische maagontsteking'' (vooral bij oudere fretten) maar ook een acute maagontsteking met zelfs [u]maag- en darmzweren[/u] veroorzaken. Niet elke fret heeft veel last van deze infectie. Maar een maagzweer is een van de belangrijkste doodsoorzaken bij jonge fretten. Stress en verkeerde voeding zijn de belangrijkst predisponerende factoren.

Stress is mogelijk ten gevolge van een andere fret. Fretten zijn territoriale dieren en een andere fret kan, zonder dat de eigenaar het zich bewust is, een belangrijke stressfactor zijn. Stress kan ook ontstaan ten gevolge van andere huisvesting, een andere chronische ziekte of onvoldoende “enrichment” of afleiding. Wat betreft de voeding moeten we ons realiseren dat de fret een prooidier eter is. Een strikte vleeseter. Frettenbrokjes bevatten vooral veel plantaardige eiwitten en vezels. Daar is het maagje van de fret eigenlijk niet voor gemaakt.

*'''Vreemd voorwerp in het maagdarmkanaal'''

Jonge fretten onder de leeftijd van 1 jaar kauwen nogal eens op allerlei zacht materiaal zoals zacht rubber, zacht plastic en latex. Stukjes hiervan worden dan doorgeslikt en komen in de maag. Deze kunnen soms maanden in de maag blijven zitten. Bij oudere fretten zijn het vaak haarballen die zich in de maag vormen door het likken aan de vacht. Als de maag minder goed zijn werk doet zoals bij een chronische ontsteking, kunnen de haren te lang in de maag blijven en daar gaan klitten. De symptomen die deze fretten vertonen zijn vaak vaag. Pas als het voorwerp vastloopt in het (veel dunnere) darmkanaal is het fretje acuut ziek met hevige buikpijn en uitdroging. Vaak sterft het fretje binnen 2 dagen als er niet op tijd wordt ingegrepen. De behandeling varieert van laxeren tot direct chirurgisch ingrijpen.

[[Bestand:3. Haarbal uit maag.jpg|300px]]

Haarbal uit de maag

*'''Darmontsteking'''

Een darmontsteking kan veroorzaakt worden door diverse virussen, bacteriën, protozoen, voedsel intolerantie en oorzaken die niet altijd te achterhalen zijn. De ontlasting kan bekeken worden onder de microscoop of worden opgestuurd naar het laboratorium voor een bacteriologisch onderzoek (een kweek).

Recent is aangetoond dat in Nederland het ''Coronavirus'' op grote schaal voorkomt. Dit virus is in Amerika ook bekend en veroorzaakt daar E.C.E. (Epizootic Catarrhal Enteritis) ook wel “Groene-slijm ziekte” genoemd. Het virus is zeer besmettelijk. De besmetting gebeurt via contact met ontlasting van een ziek dier. Het verloop van de ziekte is afhankelijk van de lichaamsconditie van het fretje. Jonge gezonde fretten hebben vaak slechts een aantal dagen diarree. Fretten met al chronische maagdarmproblemen of andere aandoeningen kunnen ernstig ziek worden. Bij sommige fretten kan het virus de darmvlokken van de darmen ernstig beschadigen waardoor uiteindelijk chronische diarree ontstaat. Een enkele keer kan het virus een systemische ziekte veroorzaken met ontstekingen in diverse organen. Deze complicatie vertoont overeenkomsten met de aandoening “FIP” bij katten die geïnfecteerd zijn met het katten Corona virus. Het katten-Corona virus lijkt niet besmettelijk voor de fret. De fret heeft zijn eigen Corona virus variant. Helaas is de ziekte moeilijk met zekerheid vast te stellen bij het levende dier.

''Coccidiose'' en een ''Giardia'' infectie worden veroorzaakt door een parasiet in de darmen. Vooral jonge fretjes kunnen hier behoorlijk ziek van zijn. Oudere fretten hebben meestal geen problemen met coccidiose en kunnen met hun eigen afweer de infectie genezen. Echter fretten die al een afwijkend darmkanaal hebben door bijvoorbeeld een Coronavirus infectie kunnen wel problemen hebben om van deze infectie af te komen en kunnen beter behandeld worden. Met behulp van ontlasting onderzoek is de ziekte eenvoudig aan te tonen.

*'''Eosinofiele maag-darmontsteking'''

Fretten zijn strikte vleeseters toch geven wij in onze voeding vaak veel plantaardige eiwitten zoals granen. Bij sommige fretten reageert het maagdarmkanaal hierop met de productie van bepaalde specifieke (eosinofiele) ontstekingscellen. Deze fretten kunnen chronisch diarree met of zonder slijm en bloed vertonen in combinatie met gewichtsverlies. De diagnose is pas te stellen na een biopt van de maag of de darm. Corticosteroïden kunnen soms tijdelijk helpen maar een correctie van het voer is belangrijker.

*'''Tumoren'''

Tumoren uitgaande van het maagdarmkanaal komen niet vaak voor. Er zijn aanwijzingen dat tumoren in dit gedeelte van het lichaam vooral kunnen ontstaan vanuit chronische ontstekingen zoals bijvoorbeeld bij Helicobacter uitgroei. Lymfoom, een ontaarding va de lymfeklieren komt bij oudere fretten wel regelmatig voor. Hierbij kunnen ook de lever en darmen aangetast zijn.

'''''Behandeling van maagdarmproblemen'''''

Bij een vermoeden op een Helicobacter maagontsteking zal een ''antibiotica kuur'' tegen de Helicobacter bacterie worden ingezet. Deze kuur is dezelfde als die bij mensen wordt gebruikt. Echter fretten met ernstige ontsteking of maagzweer kunnen soms niet goed tegen het antibioticum Clarithromycine. Dit is namelijk erg irriterend voor de maag. Het is dan beter om eerst de maagwondjes wat te laten herstellen met ''maagzuurremmers'' en een ''maagwandbeschermer'' als Sucralfaat voordat dit antibioticum wordt ingezet. Aanvullend kunnen medicijnen tegen de misselijkheid en Vitamine B12 injecties worden gegeven.

Indien er sprake is van een vreemd voorwerp in de maag of bijvoorbeeld een obstructie in de darm, zal er ''geopereerd'' moeten worden. Een enkele keer kan een obstructie met laxeermiddel naar achteren worden gedreven, vooral als bekend is dat
het bijvoorbeeld gaat om een te groot stuk groente of fruit. Maar dit is altijd een risico want hoe langer je wacht met opereren hoe groter het risico dat het diertje sterft.

Bij diarree ten gevolge van bijvoorbeeld een Corona virus infectie kan een darm beschermend middel als Finidiar pasta of Sucralfaat gegeven worden voor een aantal dagen. Indien het fretje ernstig ziek is, is antibiotica en eventueel andere aanvullende medicatie nodig. Coccidiose bij jonge fretjes of zieke dieren kan behandeld worden met een medicijn tegen deze parasieten. Alle fretten dienen tegelijk behandeld te worden, ook de (wel besmette maar) niet zieke dieren.

''Tumoren'' van het maagdarmkanaal kunnen soms chirurgisch verwijderd worden door het stuk aangetaste darm te verwijderen. Dit is een moeilijke operatie maar voor een ervaren frettendierenarts goed te doen. Voor de behandeling van Lymfoom met aantasting van het maagdarmkanaal zie het hoofdstuk: Lymfoom.
Het verwijderen van een vergrote milt bij fretten met diarree is niet nodig. Deze milt is een reactie op de ontsteking in het maagdarmkanaal.

Het is belangrijk om kleine hoeveelheden ''goed verteerbaar voedsel'' te geven, bijvoorbeeld Royal Canin Convalescence Support Instant (het “Waltham papje”) of Hill’s A/D blikvoer. Voor fretten met ernstige problemen is het niet meer verstandig om rauw voedsel te geven.

Fretten met ernstige maagdarmproblemen kunnen het beste worden opgenomen in de ''kliniek'' waar zij via injecties en met infuus behandeld kunnen worden. Deze injecties belasten het maagdarmkanaal veel minder.
''Oudere fretten'' hebben vaak chronische maagdarmproblemen door de langdurige aanwezigheid van de Helicobacter bacterie in de maag. Zij hebben vaak baat bij een dagelijkse hoeveelheid van het Waltham papje in combinatie met 1-2x daags Sucralfaat.

'''''Preventie van maagdarmproblemen'''''

De Helicobacter bacterie is bij de fret waarschijnlijk niet uit te roeien. Wel kan met een kuur antibiotica het aantal bacteriën in de maag weer verminderd worden. Maar een uitgroei kan beter tegen gegaan worden door de fret ''goede voeding'' te geven en ''stress'' zoveel mogelijk te vermijden. Haarballen zijn meestal het gevolg van de verminderde maagmotiliteit ten gevolge van de maagontsteking. Die ontsteking moet dus ook behandeld worden. Daarnaast is het zinvol om tijdens de rui om de dag 1 cm ''haarbalpasta'' voor de kat te verstrekken. Haarbalpasta bevat veel suikers en is daarom erg gewild bij de fretten. Beter zou het zijn om alleen de vaseline te geven. Dit kan door het kopen van zuurvrije vaseline bij de apotheek of de drogist. Dit mag elke dag gegeven worden tijdens de rui. Het is echter minder smakelijk.

===Middenoorontsteking===

De laatste jaren hebben we steeds meer te maken met oorproblemen bij fretten; vaak een middenoorontsteking. De kan zich ontwikkelen tot een chronische aandoening.

Het middenoor is een inwendig gelegen gedeelte van het gehoorsysteem, wat net achter het trommelvlies ligt. Bij de fret op een moeilijk bereikbare plek, in het bot van de kop en schedel en is verdeeld in allerlei kleine ‘kamertjes’, lijkend op een honingraad.

Het is nog niet duidelijk wat precies de oorzaak is van de steeds frequenter voorkomende middenoorontstekingen, maar het vermoeden is dat oormijten een rol spelen. Deze kunnen schade aan de gehoorgang en het trommelvlies aanrichten, waardoor schimmels, bacteriën en virussen naar binnen kunnen dringen. Een goede bestrijding van oormijten lijkt dan ook erg belangrijk. Dit kan onder andere door middel van Stronghold pipetjes, verkrijgbaar bij de dierenarts. Zie [[verzorging#oormijten]]

Doordat het middenoor van de fret op een lastig bereikbare plek gelegen is, is het moeilijk een ontsteking goed te bestrijden. Antibiotica kan er vaak moeizaam komen en door de bouw is het eigenlijk niet mogelijk om te spoelen. Vaak is langdurige behandeling noodzakelijk met antibiotica en oordruppels. Hierdoor wordt een middenoorontsteking regelmatig een chronisch probleem.

Een ''acute middenoorontsteking'' is te herkennen aan:

* Scheef houden van de kop, met het aangetaste oor naar beneden
* Het in rondjes lopen
* Wankelen tijdens bewegen/lopen
* Soms tranende ogen
* Soms niet willen eten
* Soms koorts en algemeen ziek zijn

'''''Ga bij een van deze signalen direct naar een dierenarts met frettenervaring!'''''

Wordt dit niet juist behandeld, kan het een pijnlijke dood van je fretje betekenen.

''Een chronische middenoorontsteking ''geeft vaak minder duidelijke acute verschijnselen:

* Tranende ogen bij eten
* Slecht eten
* Veel kruimelen met brokjes
* Prooi laten staan
* Kuchen, hoesten en keelschrapen
* Soms wankelen met achterhand tijdens lopen
* Niet bij de oren geaaid willen worden
* Lastig in het nekvel te pakken
* Gespannen in nekspieren, vooral bij aanraken
* Afvallen

Een chronische middenoorontsteking is altijd sluimerend aanwezig. Regelmatig steekt het dan weer de kop op. Het is een zeer pijnlijke aandoening voor je dier. Fretten laten pijn erg lastig zien, dus elk klein signaal kan belangrijk zijn.

Een chronische oorontsteking kan desastreus verlopen voor je fretje als het niet onderkent en behandeld wordt. De ervaringen zijn dat fretten die een chronisch oorprobleem hebben erg vatbaar zijn voor nierontstekingen,(chronische) ontstekingen in de keel en aan de luchtwegen en er zijn vaak maag/darm complicaties door de vele antibiotica die de frettenmaagjes vaak slecht verdragen. Bovendien is er een risico dat de ontsteking doorbreekt naar de hersenen, wat onherroepelijk de dood betekent.

===Nierfalen bij de fret===

Door: Hanneke Roest, frettendierenarts.

'''De Frettenkliniek''' te Giessen

De nieren hebben een belangrijke functie in het constant houden van allerlei waarden in het lichaam. Ze regelen de zuurtegraad van het bloed, ze veranderen de bloeddruk naar behoefte van het lichaam en houden de mineralen in balans. Daarnaast zorgen ze ervoor dat afvalstoffen uit het lichaam verwijderd worden. Deze afvalstoffen, afbraakproducten van eiwitten (zoals ureum, BUN) worden door de nieren uit het bloed gefilterd en met de urine afgevoerd.

'''Nierfalen''' is een toestand waarbij de nieren niet meer goed kunnen functioneren; ze doen hun werk niet goed meer. Dit kan ontstaan ten gevolge van verschillende oorzaken: bacteriele, virale (bijvoorbeeld ADV) en protozoaire infecties, nierstenen, aangeboren en/of erfelijke aandoeningen, tumoren, een afwijkende bloeddruk, ziektes elders in het lichaam (zoals chronische ontstekingen), vergiftigingen (onder andere door antivries, druiven en rozijnen) en bepaalde niertoxische medicijnen (bijvoorbeeld Gentamycine). Veel oudere fretten hebben nierinfarcten.

Er kan sprake zijn van acuut nierfalen, chronisch nierfalen en een combinatie van de twee.

Bij '''''chronisch nierfalen''''' werken de nieren al langer slecht. De chronische ontsteking in de nieren heeft geleid tot vorming van littekenweefsel. Het littekenweefsel trekt samen en zorgt ervoor dat de nieren kleiner worden, dit littekenweefsel is blijvend.

Bij dieren met '''''acuut nierfalen''''' is nog geen sprake van littekenweefsel. Deze dieren kunnen acuut heel erg ziek worden, maar in principe kan er dan nog volledig herstel van de nierfunctie optreden.

Wanneer het dier al langer chronische nierproblemen heeft maar plotseling snel verslechtert ten gevolge van een acute infectie, is er sprake van een '''''combinatie.''''' Dit komt redelijk vaak voor.

[[Bestand:Nierfalen 1.jpg|300px]]

Normale nier: Deze bestaat uit ruim 1 miljoen eenheden (nefronen). Een nefron filtert het bloed en concentreert de afvalstoffen uit het lichaam. Deze worden in de urine afgegeven. De nefronen monden uit in een verzamelbuis, welke in het nierbekken uitkomt. De urine gaat via de ureter naar de blaas, alwaar die wordt opgeslagen.

[[Bestand:Nierfalen 2.jpg|300px]]

Chronisch nierfalen: Chronische ontsteking in de nieren leidt op den duur tot vorming van littekenweefsel. Dit littekenweefsel trekt samen en zorgt ervoor dat de nieren steeds kleiner worden. Dit noemen we schrompelnieren en deze schade is niet meer omkeerbaar.

'''''Symptomen'''''

Fretten met chronische nierproblemen vermageren, hebben een slechte eetlust en drinken en plassen vaak veel. Soms zijn ze slomer maar vaak valt aan het gedrag niet veel op. In sommige gevallen is er een vreemde 'maggi' geur te ruiken uit het bekje. Dit komt door de ophoping van gifstoffen in het bloed die eigenlijk door de nieren uitgescheiden zouden moeten worden. Enkele fretten hebben afwijkende ontlasting.
Dieren met acute nierproblemen zijn meestal wel slomer, gaan vaak 'plat' liggen en zijn vaak pijnlijk in de buik.

'''''Diagnose'''''

Indien er vermoed wordt dat een fretje lijdt aan nierfalen, zal er worden geadviseerd om een ''urineonderzoek'' en ''bloedonderzoek'' te laten uitvoeren. Bij het urineonderzoek wordt er bijvoorbeeld gekeken of de nieren nog voldoende concentrerend vermogen hebben en of er te veel eiwitten of bloedcellen in de urine lekken.

Bij het bloedonderzoek worden onder andere de ''nierwaarden'' beoordeeld (ureum, fosfaat). Deze waarden zullen pas verhogen als meer dan de helft van het totale nierweefsel is aangetast. (NB. Bij honden en katten is het ureum gehalte in het bloed minder belangrijk en wordt het kreatinine gehalte bepaald. Bij de fret geeft het kreatinine gehalte in het bloed geen goede indicatie voor het functioneren van de nieren).

Bij acuut nierfalen kunnen deze waarden enorm hoog zijn, maar er kan nog volledig herstel optreden. Bij chronisch nierfalen is de hoogte van de nierwaarden zeker gerelateerd aan de prognose. Soms zijn de nieren aangedaan, door bijvoorbeeld een heftige ontsteking, maar zijn de nierwaarden nog niet verhoogd, dan is er (nog) geen sprake van nierfalen maar van een nieraandoening.
Indien een aanwijsbare oorzaak van acuut nierfalen wordt vermoed of er nog getwijfeld wordt over mogelijke bijkomende problemen, zullen er nog extra onderzoeken worden voorgesteld.

Nierfalen is een gecompliceerde ziekte en de nieren kunnen bij iedere patient in een andere mate aangetast zijn. Daarom dient de behandeling goed afgestemd te worden op het individuele dier.

'''''Behandeling'''''

Bij een nieraandoening waarbij nog geen sprake is van nierfalen zal meestal worden volstaan met medicatie en controle afspraken.

Bij acuut nierfalen is een opname in de kliniek en een behandeling met infuus en medicatie over het algemeen de beste optie. Hierbij wordt in de gaten gehouden dat het dier ruim voldoende infuus krijgt maar dit wel voldoende uitplast. Een intensieve monitoring is erg belangrijk. Ace-remmers die in een later stadium wel gegeven worden, mogen nu nog NIET worden gegeven.

Bij chronisch nierfalen bestaat de behandeling vooral uit medicatie en voeding. Ace-remmers (b.v. enalapril, benazepril) bevorderen de doorbloeding van de nieren en verminderen de progressie van chronisch nierfalen. Fosfaatbinders (b.v. sucralfaat, lantharenol, chitosan en calciumcarbonaat) zijn vaak nodig om het fosfaatgehalte in het bloed te verminderen. Bacterien kunnen de oorzaak zijn een ontsteking in de nieren maar daarnaast zijn nierpatienten extra gevoelig voor bacteriele infecties van de urine wegen. Antibiotica kan daardoor soms worden voorgeschreven. Ten gevolge van het chronisch nierfalen kan er ook een te laag kalium gehalte in het bloed ontstaan. Dit veroorzaakt een slechte eetlust en sloomheid. Dit Kalium kan via medicatie (kaliumgluconaat) worden aangevuld. Daar een hoog ureum gehalte in het bloed de slijmvliezen in het maagdarmkanaal kan aantasten, is het soms nodig om hiervoor ondersteunde medicatie te geven.

Een ''nierdieet'' is bij honden en katten erg belangrijk bij de behandeling van nierfalen. Hill's K/D dieet voor de kat zou voor de fret een goede optie zijn. Dit dieet bevat veel lagere gehalten aan eiwit, zout en fosfaat vergeleken met een normaal frettenvoer. Hierdoor worden de nieren minder belast en komen er minder afvalproducten in het bloed. Probleem is echter dat veel fretten met nierproblemen een slechte eetlust hebben en het nieuwe minder smakelijke dieet niet willen eten. Het is belangrijker '''dat''' uw fret eet dan '''wat''' hij eet!

'''''Prognose'''''

De prognose van een fret met nierfalen verschilt sterk. Acuut nierfalen kan volledig herstellen en heeft in dat geval geen continue controles nodig. Chronische schade aan de nieren is onomkeerbaar en een deel van de medicatie zal dan ook levenslang noodzakelijk blijven. Medicijnen zijn erg belangrijk in de behandeling van chronisch nierfalen. Niet alleen leven de behandelde fretten significant langer maar daarnaast voelt het dier zich veel prettiger.

De medicatie zal echter zeker in het begin, maar ook later nog bijgesteld moeten worden naar de behoeften van uw fret. Daarvoor zijn regelmatige controles op de kliniek met bloedafname en urineonderzoek noodzakelijk.

===Pijnstilling bij de fret===

Door: Hanneke Roest, frettendierenarts.

'''De Frettenkliniek''' te Giessen

Van diverse ziekte aandoeningen van de fret weten we vanuit de humane geneeskunde dat het pijnlijk is. Een verwonding, een gebroken bot, een maagzweer, een acute middenoorontsteking, een acute nierontsteking. Het zijn aandoeningen waarbij we er van uit kunnen gaan dat het pijn doet, niet alleen bij de mens maar ook bij het dier. Naast de behandeling van de aandoening is het dan wenselijk om tevens pijnstilling te geven. Pijnstillers hebben daarnaast het voordeel dat ze ontstekingsremmend werken.

Wetenschappers zijn het erover eens dat dieren pijn precies zo ervaren als wij mensen, alleen tonen zij het anders. De fret, die nog dicht bij zijn voorouder de bunzing staat, zal niet makkelijk laten zien dat hij pijn heeft. Dat geeft zwakte aan en dat betekent in de natuur dat je er heel snel bent geweest. Dat een fretje pijn slecht laat zien wil niet zeggen dat hij het anders ervaart. Hij toont het alleen anders dan wij mensen. Aangezien een fretje niet kan praten, hebben wij als eigenaar en als dierenarts slechts de mogelijkheid het diertje nauwkeurig gade te slaan en te onderzoeken om zo aanwijzingen te krijgen of het diertje pijn heeft.

[[Bestand:Zieke fret.jpg|300px]]

'''''Pijnsignalen bij een fret'''''

Een fretje zal niet gaan huilen of verbaal uiting geven aan pijn¦tenzij je bijvoorbeeld op de staart gaat staan. Bij acute plotse pijn zal het dier dit aangeven door een dikke staart op te zetten, een schreeuw te geven en eventueel de anaalklieren te laten gaan. Chronische pijn is veel moeilijker te onderkennen. Onderstaande gedragingen kunnen tekenen zijn van een niet welbevinden of van pijn.

* Minder levendig.
* Weinig meer uit de slaapplaats komen.
* Knijpen met de oogjes.
* Verminderde eetlust.
* Plat gaan liggen; tijdens het spelen of rondlopen gaat het fretje plat op de buik liggen.
* Plots gaan bijten naar de eigenaar of andere fretten.
* Omkijken naar de buik of de flank.
* Lopen met een hoge opgebolde rug.
* Knarsetanden.
* Knagen aan stof (slaapzakje) of vloerbedekking.
* Kreupel lopen.
* Hissen en sissen. Dit kan ook voorkomen als het diertje zich niet veilig voelt. Bijvoorbeeld doordat het in een te grote groep is gehuisvest of met een fret waarmee het niet goed samen gaat.
* Een opgezette staart.
* Anaalklieren laten gaan.
* Veel trillen.

'''''Behandeling van pijn bij de fret.'''''

De belangrijkste behandeling van pijn is het oplossen van het probleem dat de pijn veroorzaakt! Bij een gebroken bot is dat het spalken of chirurgisch behandelen van de breuk. Bij een maagzweer is dat een medicinale behandeling van de maagzweer en het vermijden van stresssituaties welke eventueel de maagzweer hebben veroorzaakt.

Niet altijd is het mogelijk de oorzaak te bestrijden en soms heeft een behandeling even tijd nodig om aan te slaan. Dan zou pijnstilling wenselijk zijn.

De voor de hond en kat veel gebruikte pijnstillers (NSAID's) als Metacam® (meloxicam) en Rimadyl® (carprofen) geven helaas veel problemen bij de fret. NSAID's (Non-Steroidal Anti-Inflammatory Drugs) zijn medicijnen die de vorming van prostaglandines in het lichaam remmen. Prostaglandines stimuleren het pijngevoel, verhogen de lichaamstemperatuur (koorts) en zorgen ervoor dat bloedvaten open gaan staan (roodheid bij een ontsteking).

'''''De bijwerkingen van NSAID pijnmedicatie.'''''

Prostaglandines zijn betrokken bij de opbouw van het maagslijmvlies. Doordat de vorming van prostaglandines door de NSAID's wordt geremd, wordt het maagslijmvlies erg dun en kan het gemakkelijk geirriteerd raken door het maagzuur. De belangrijkste bijwerkingen van deze pijnstillers zijn dan ook slijmvliesbeschadigingen in de maag welke uiteindelijk kunnen leiden tot ernstige zweren in de maag. Hierdoor wordt het diertje misselijk, heeft een slechte eetlust en krijgt dunne of zelfs zwarte ontlasting. Zwarte teerachtige ontlasting geeft aan dat er bloed vanuit de maag in de ontlasting is gekomen, dit is het geval bij een maagbloeding. Een maagbloeding is gevaarlijk en kan tot de dood van het fretje leiden. Fretten die veel prooidieren eten hebben altijd een wat donkere tot zwarte ontlasting, maar die is meestal vast van vorm en vermengd met de restanten van het prooidier.

'''''Waarom hebben fretten zo snel last van deze bijwerkingen?'''''

1. Fretten missen, net als katten, het enzym UDP- glucuronyltransferase om geneesmiddelen uit te scheiden in de gal. Dat wil zeggen; ze kunnen nauwelijks 'glucuronideren'. Slechts 1/10 van de capaciteit van de hond. Hierdoor is de eliminatie-halfwaarde tijd van diverse geneesmiddelen, waaronder bovenstaande pijnstillers, sterk verlengd in vergelijking met de hond en ontstaan gemakkelijk bijwerkingen doordat het middel te lang en in een te hoge dosis in het lichaam aanwezig blijft.

2. Veel fretten hebben daarnaast vaak al in enige of meerdere mate last van maagproblemen doordat bij vrijwel alle fretten de ''Helicobacter Mustelae'' bacterie in de maag aanwezig is. Deze geeft bij uitgroei acute- of chronische ontstekingen in de maag. Het geven van bovenstaande pijnstillers kan dan heel gemakkelijk nog meer schade aan het maagslijmvlies berokkenen.

3. Oudere fretten (boven de leeftijd van 5 jaar) hebben regelmatig galweg-, lever- of nierproblemen waardoor de uitscheiding van deze medicijnen nog minder goed verloopt en het medicijn ook hierdoor in een te hoge concentratie in het bloed aanwezig blijft en door de relatieve overdosering extra schade kan aanrichten in de maag.

De combinatie van Prednison en pijnmedicatie als bovenstaande is een snelweg richting een maagzweer en is dan ook gecontra-indiceerd, niet alleen bij de fret maar ook bij de hond en kat. Deze combinatie nooit aan een fretje geven.

'''''Alternatieven voor NSAID's'''''

Dit alles maakt het niet gemakkelijk om voor bovenstaande pijnstillers te kiezen bij pijn bij een fretje. Een alternatief voor de NSAID pijnmedicatie is morfine injecties, maar deze mogen slechts door de dierenarts worden toegediend en werken kortdurend (8 uur). Bij opname in de Frettenkliniek is dat een goed alternatief. Het oraal (via de bek) ingeven van morfine preparaten is bij de paar fretten waar ik het bij heb geprobeerd niet goed bevallen. Als je deze medicatie oraal toedient geeft het ook maag-darmproblemen. De fretten werden er al heel snel erg misselijk van.

'''''Conclusie'''''

De beste pijnmedicatie bij de fret bestaat uit het oplossen van het probleem dat de pijn veroorzaakt. Als dat niet mogelijk is kunnen indien het echt noodzakelijk is, in lage dosis (de dosering als bij de kat) en om de dag of om de 2 dagen, NSAID's als Metacam® en Rimadyl® gegeven worden... mits het diertje geen maag, lever of nierproblemen heeft. Liefst zo kort mogelijk.

Aan oudere fretten (boven de leeftijd van 5 jaar) kunnen in verband met de mogelijke verminderde lever- en nierfunctie, deze medicijnen het beste om de 3-4 dagen gegeven worden. Indien klachten optreden als diarree, zwarte ontlasting of misselijkheid (smakken, braken, platliggen, knagen aan stof, knarsetanden) is het belangrijk om onmiddellijk te stoppen.

Ook is het belangrijk om op voorhand, dus al bij de start van deze medicatie, tevens maag-beschermende medicatie als Sucralfaat en maagzuurremmers te geven.

Mijn ervaring is dat deze pijnmedicatie met NSAID's, ondanks al deze beschermende maatregelen, toch vaak problemen geeft; ik gebruik het daarom persoonlijk vrij weinig en alleen kortdurend. Ik neem de dieren liever op in de Frettenkliniek en gebruik de morfine injecties tot ik de ziekte die de oorzaak van de pijn is, heb kunnen aanpakken, dan wel chirurgisch of met andere medicatie.

===Vergrote milt===

'''De grote milt bij de fret, niet te snel chirurgie!'''

Door:Hanneke Roest, frettendierenarts.

'''De Frettenkliniek''' te Giessen

De laatste weken bereiken mij berichten over fretten die geopereerd worden aan een vergroting van de milt. Dit verontrust mij omdat het in het merendeel van de gevallen niet nodig is om deze vergrote milt chirurgisch te verwijderen. Met andere woorden er worden fretten onnodig geopereerd.

De milt is een orgaan dat links voorin de buik aanwezig is. Hij ligt als een platte zachte dikte tegen de linker buikwand aan. Als hij vergroot is, is hij vaak zelfs door de eigenaar te voelen als een langgerekte platte schijf van soms wel 15 cm lengte en 5 cm. breedte.

De milt fungeert als opslagplaats voor alle bloedcellen en verwijderd oude bloedcellen uit de bloedbaan. Ze reguleert tevens het aantal circulerende bloedcellen in de bloedbaan. Daarnaast speelt ze een rol in de aanmaak van afweerstoffen.
Bij embryo’s is de milt tevens een orgaan waar bloedcellen aangemaakt worden maar deze functie verdwijnt meestal als het beenmerg gaat functioneren. Echter bij een sterke prikkeling tot aanmaak van bloedcellen kan deze functie weer in de milt ontstaan bij volwassen dieren. We noemen dat “extramedullaire hemopoëse”.

Een grote milt, soms wel 20x groter dan zijn normale grootte, komt regelmatig voor bij fretten vanaf middelbare leeftijd. Wordt deze chirurgisch verwijderd en wordt het weefsel opgestuurd naar de patholoog dan zal in vrijwel de meeste gevallen “extramedullaire hemopoëse” de diagnose zijn. Dit geeft alleen aan dat de milt wordt geprikkeld, meestal door een ontsteking in de buik, zoals bijvoorbeeld van het maag-darmkanaal, de galwegen of de lever. De milt is dus niet de '''oorzaak''' van een ziekte maar het '''gevolg''' van een ziekte. Het verwijderen van de milt heeft daarom meestal geen enkele zin. Wel heeft het zin om bij een zieke fret met een grote milt verder te gaan zoeken naar de oorzaak van de ziekte via bijvoorbeeld, de anamnese, buikpalpatie, bloedonderzoek, röntgenfoto of echografie.

Een heel enkele keer is het wel verstandig om de milt chirurgisch te verwijderen. Bijvoorbeeld als een milt zo groot is geworden dat deze een oncomfortabel gevoel kan geven aan het dier. Ook een onregelmatig gevormde milt met bijvoorbeeld een grote (meestal goedaardige) hyperplastische bult erop kan beter verwijderd worden. Een dergelijke uitstulping van de milt heeft namelijk een fragiele wand en kan makkelijk scheuren waardoor de milt kan gaan bloeden.

Is een fretje niet ziek maar heeft het diertje wel een vergroting van de milt dan kan dat het beste genoteerd worden in de patiënt gegevens bij de dierenarts, maar hoeft er meestal (nog) geen behandeling ingesteld te worden.
Een dergelijke vergroting van de milt is een typisch fretten probleem. Bij honden en katten daarentegen is een miltvergroting (zeker in de mate zoals dat bij de fret gebeurt) heel vaak wel een teken van kanker van de milt. Dit is dan ook de reden dat veel dierenartsen de neiging hebben om de milt chirurgisch te gaan verwijderen.

Soms knapt een fretje wel op na een (onnodige) operatie van de milt. De redenen hiervoor kunnen zijn:

* Meestal wordt antibiotica gegeven tijdens en na de operatie. Dit kan een gunstig effect hebben op met name de veel voorkomende maag- darmontstekingen.
* Een fretje wordt na een operatie vaak extra goed verzorgd en tijd is ook een belangrijke factor in een genezingsproces.
* Zowel in de humane- als in de dier-geneeskunde knapt een patient soms op ''ondanks'' wat de (dieren)arts doet.

[[Bestand:Operatie Hanneke.jpg|400px]]

Een grote uitstulpende bult op de milt, meestal goedaardig. Daar deze uitstulping echter een kwetsbare wand heeft kan de milt beter verwijderd worden om een fatale miltbloeding te voorkomen.

===Corona Virus===

Het Corona virus is een regelmatig opduikend virus, wat zelfs een soort epidemische vorm kan aannemen.
Corona virussen zijn veel voorkomend, bij veel verschillende dieren en mensen. Elke diersoort heeft zijn eigen specifieke Corona virus. Een kat kan geen mens besmetten en een varken geen fret, om een voorbeeld te noemen.
Bij mensen geven Corona virussen luchtweg problemen. Een bekend voorbeeld is de ernstige aandoening SARS.

Bij fretten geeft het Corona virus (CoV) maagdarm klachten of een systemische ziekte die veel op FIP bij katten lijkt.

Recentelijk is aangetoond dat het bij fretten om twee verschillende CoV gaat, waarbij het enteritis (maagdarm) virus meerdere types heeft.

Het FRCoV virus, die maagdarm ontstekingen kan veroorzaken is het meest voorkomend. Er zijn vele gradaties in symptomen en een enkele keer toont de fret helemaal geen verschijnselen. Na besmetting kan je fret even een mindere dag hebben met een keertje diarree of wat misselijkheid en verder niets. Door menig eigenaar wordt het niet eens opgemerkt. Je fret kan er ook ernstig ziek van worden, met heftige, stinkende diarree. Vaak groen van kleur en met veel slijm. In ernstige gevallen zelfs alleen bloederig slijm. Ander symptomen die bij een besmetting kunnen voorkomen zijn lusteloosheid, misselijkheid, braken, anorexie (niet willen eten). Over het algemeen hebben ze geen koorts.
Meestal zijn deze verschijnselen na enkele uren of dagen weer verdwenen. Je fret is dan nog wel enkele maanden besmettelijk!

Sommige fretten ontwikkelen na besmetting een chronische maagdarm aandoening, ECE of "groene slijm ziekte". Deze dieren blijven last houden van bovengenoemde verschijnselen. Hoe ernstiger en langer de duur van de aanwezige symptomen, hoe meer schade er aan het lichaam wordt aangericht. Op den duur is de darm zo ernstig aangetast, dat voedingsstoffen niet of nauwelijks meer opgenomen kunnen worden. Ook andere aan de spijsvertering gerelateerde organen kunnen gaan ontsteken, zoals galblaas, lever en alvleesklier. Deze dieren zijn daarbij ook gevoeliger voor allerlei andere besmettingen, doordat hun weerstand laag is. Bovendien worden ze vaak langdurig met medicijnen behandeld om ontstekingen te onderdrukken, wat ze nog extra vatbaar maakt.

Het FSCV veroorzaakt een systemische aandoening welke erg lijkt op FIP bij de kat. Lange tijd werd er gedacht dat deze systemische aandoening werd veroorzaakt door een mutatie van het FRCoV. Het blijkt sinds kort dat het om een apart virustype te gaan.
Over het algemeen verliezen deze dieren erg veel gewicht, hebben chronische diarree,braken, zijn lusteloos en tonen ziek, hebben een slechte vacht en kunnen meerdere ontstekingsverschijnselen hebben. Vaak zijn is er sprake van een longontsteking, vergrote lymfeklieren, vergrote milt en worden er bij palpatie verdikkingen in de buik waargenomen. Soms zijn er diverse neurologische verschijnselen, zoals verlammingen aan de achterpoten en epileptische aanvallen.

Helaas is deze vorm altijd dodelijk.
Voor dit type zijn nog geen betrouwbare testen beschikbaar. De enige manier om te bewijzen dat een fret met dit type virus besmet is geweest, is na het overlijden weefsel te laten onderzoeken.

Fretten kunnen op alle leeftijden besmet worden met het CoV. Hele jonge pups, oudere en zieke fretten zijn er het gevoeligst voor. Het is al regelmatig voorgekomen dat in een nest alle pups sterven, terwijl moeder na een dagje alweer vrolijk rondhuppelt. Ernstige besmettingen kunnen echter op alle leeftijden een dodelijke afloop hebben. Multi-fret huishoudens, fokkerijen en opvangen zijn met name broedplaatsen voor het virus.
Incubatietijd is van 18-24 uur tot 3-4 dagen en het is zeer besmettelijk. Het lijkt er op dat een fret na besmetting nog zo'n 9 maanden besmettelijk kan blijven, ondanks dat het dier zelf niet ziek (meer) is of enige symptomen (meer)heeft.

Tegenwoordig zijn er al goede mogelijkheden om ontlasting te laten testen voor de aanwezigheid van het FRCoV. Dit moet echter wel opgestuurd worden naar het buitenland. Vooralsnog zijn de testen in Nederland nog niet goed betrouwbaar.

Zoals gezegd is het Corona virus zeer besmettelijk. Het kan overgebracht worden door direct contact tussen de dieren, via lichaamsvloeistoffen, lucht, haren, schoenen en kleding.

Het is erg belangrijk om strenge hygiëne voorschriften na te leven indien er met (vermoedelijk)besmette dieren omgegaan wordt. Het beste is om besmette dieren apart te huisvesten. Bij het hanteren wordt geadviseerd om handschoenen, speciale kleding of een overall en rubber laarzen of schoenhoesjes te gebruiken. Voor elk dier kleding/schoeisel desinfecteren of vervangen indien er van wegwerpmateriaal gebruik gemaakt wordt. Dagelijkse reiniging van speelruimtes, kooien en speelmateriaal met een chloorhoudend product(bleekwater) wordt aanbevolen.
Het is duidelijk dat dit erg arbeidsintensief is en bij een grote hoeveelheid fretten een haast onmogelijke taak is. Het is dan ook zeer belangrijk om geïnfecteerde fretten, of vanuit een besmet gebied niet te mengen met gezonde dieren, om een uitbraak van dit virus zo veel mogelijk onder controle te kunnen houden.

Momenteel lijkt het in Nederland rustig te zijn, maar in Groot Brittannië is er sinds een klein jaar een enorme uitbraak aan de gang. Helaas zijn er dieren geëxporteerd die dragers van het virus waren en zodoende zijn er al andere Europese landen die momenteel met heftige uitbraken te kampen hebben, waaronder Denemarken en Spanje.

Communicatie tussen frettenhouders en dierenartsen onderling is belangrijk. Wees open en eerlijk over je besmettingen, om een (inter)nationale epidemie te voorkomen. Momenteel worden in Groot Brittannië en Denemarken alle besmettingen in kaart gebracht, met naam en toenaam. Dit om mogelijke verdere verspreiding te voorkomen. Het is inmiddels bekend dat her-besmettingen kunnen plaatsvinden. Na hoeveel tijd is nog niet helemaal duidelijk.

===Een te laag bloedsuiker… wat wil dat zeggen?===

Door: Hanneke Roest, frettendierenarts

'''De Frettenkliniek''' te Giessen

Regelmatig krijg ik bloeduitslagen onder ogen waarbij een te laag bloedsuiker bij een fretje is geconstateerd. Vaak wordt het diertje dan direct verdacht van het hebben van insulinomen, dat is echter lang niet altijd het geval.

'''''Wat zijn insulinomen'''''

Dit zijn hele kleine tumortjes in de alvleesklier die teveel insuline produceren waardoor het bloedsuiker daalt. De tumortjes zaaien slechts zelden uit en blijven vaak erg klein (speldenknop) maar door de productie van de grote hoeveelheid insuline zijn ze gevaarlijk voor het fretje. Insuline doet namelijk het bloedsuiker dalen. Bij een te laag bloedsuiker zal het fretje geleidelijk (in een aantal maanden) slomer worden, meer gaan slapen en afvallen. Er zijn kortdurende periodes van zwakte in de achterhand waardoor het fretje omvalt. Soms staart het diertje enige tijd in de ruimte alsof het even “van de wereld” is. Door de toename van maagzuur kan het diertje misselijkheids tekenen gaan vertonen. Uiteindelijk zal het fretje na enige tijd overlijden. Het is een langzame progressieve aandoening.

'''''Wat zijn andere redenen voor een te laag bloedsuiker?'''''

1. Een belangrijke reden van een laag bloedsuiker is de manier van meten. Niet elke dierenarts kan gemakkelijk (zonder narcose) een redelijke hoeveelheid bloed afnemen bij een fretje. Vaak wordt dan een humaan bloedsuikermetertje gebruikt, waar slechts een druppel bloed voor nodig is. Deze apparaatjes meten in capillair volbloed en geven daardoor een lagere bloedsuiker waarde aan dan de waarde die wordt gemeten in veneus plasma zoals dat in de grotere analyse apparatuur in de dierenkliniek of de laboratoria wordt gemeten. Deze waarde dient dan ook altijd omgerekend te worden! Niet iedere dierenarts is hiermee bekend.
In het afgenomen bloed moet het bloedsuiker direkt gemeten worden anders wordt het bloedsuiker opgenomen door de rode en witte bloedcellen en daardoor lager dan in werkelijkheid.

2. Een andere belangrijke oorzaak van een laag bloedsuiker bij fretten is een verminderde opname bij chronische maag-darmpatienten. Het bloedsuiker is dan meestal matig verlaagd maar als het bloedsuiker wordt gemeten met een humaan apparaatje kan de waarde erg laag lijken.

3. Ook patienten met een leverprobleem kunnen een laag bloedsuiker hebben. Na een maaltijd wordt bloedsuiker geabsorbeerd in de dunne darm en wordt daarna grotendeels als glycogeen opgeslagen in de lever en de spieren. Indien nodig komt bloedsuiker vrij uit dit weefsel (via glycogenolyse) om een goede bloedspiegel te houden.

4. Indien er sprake is van een sepsis (bloedvergiftiging) is het bloedsuiker vaak behoorlijk verlaagd door een toename van het gebruik in de weefsels en een verminderde aanmaak.

5. Levertumoren, tumoren van de (gladde) spieren of tumoren van de bloedvaatjes verbruiken veel bloedsuiker waardoor ook lage waarden gemeten kunnen worden.

'''''Wat zijn normale en wat zijn afwijkende bloedsuiker waarden:'''''

Normaliter is het bloedsuiker (gemeten in bloedplasma) bij een gezonde fret tussen de 5,2 mmol/L en 7,5 mmol/L. Een bloedsuiker tussen de 4 mmol/L en de 5,2 mmol/L is afwijkend er verdiend nader onderzoek. Dit kan veroorzaakt worden door diverse bovenstaande aandoeningen. Een bloedsuiker onder de 4 mmol/L gemeten bij een oudere fret, in combinatie met symptomen die overeenkomen met de ziekte insulinomen, waarbij andere oorzaken zijn uitgesloten en gemeten op de juiste wijze… is een waarde die sterk kan wijzen op de aanwezigheid van insulinomen.

'''Let op: Indien het bloed is gemeten via een druppel bloed met een humaan bloedsuikermetertje dan kan de waarde erg misleidend zijn indien deze niet wordt omgerekend. Een gemeten waarde van 2,7 mmol/L is namelijk sterk afwijkend maar omgerekend is deze 4 mmol/L en die waarde is niet dramatisch laag.'''

'''''Wat te doen bij een laag bloedsuiker:'''''

Indien een laag bloedsuiker wordt gemeten is altijd een volledig lichamelijk onderzoek op zijn plaats en vervolgens een volledig bloedonderzoek. Hiermee kunnen de diverse mogelijke oorzaken van het lage bloedsuiker worden onderzocht.
Bij een laag bloedsuiker ten gevolge van maagdarmaandoeningen is het van belang om die oorzaak eerst aan te pakken.

[[image:image.jpeg]]

Indien het lage bloedsuiker wordt veroorzaakt door insulinomen hangt de behandeling af van de waarde van het bloedsuiker, de mate waarin het fretje symptomen laat zien van het lage bloedsuiker en de leeftijd van het fretje. Indien het bloedsuiker nog boven de 4 mmol/L blijft en het fretje geen klachten heeft van een te laag bloedsuiker wordt eerst geprobeerd dit met aangepaste voeding op te vangen. Het bloedsuiker wordt dan elke 1-3 maanden gecontroleerd. Fretten onder de leeftijd van 7 jaar met een bloedsuiker lager dan 4 mmol/L, met klachten passend bij een te laag bloedsuiker maar verder gezond, zijn het meest gebaat bij een operatie waarbij de insulinomen worden verwijderd. Zie voor nadere informatie de website van de frettenkliniek. Indien geen operatie mogelijk is kan het beste gestart worden met een lage dosis Proglycem® (diazoxide). Door regelmatig elke 1-2 maanden het bloedsuiker te bepalen wordt deze dosis langzaam verhoogd en in het laatste stadium uitgebreid met een lage dosis prednison. De fretten “slijten” erg door deze medicatie en het regelmatig te lage bloedsuiker, ze worden steeds slomer en magerder en zullen uiteindelijk overlijden.

'''''Nieuw onderzoek'''''

In de Frettenkliniek starten we binnenkort met een onderzoek naar het gebruik van de frucosamine bepaling in het bloed bij fretten. Fructosamine is een verzamelnaam voor een aantal eiwitten waaraan bloedsuiker wordt gebonden. De hoeveelheid fructosamine in het bloed is een maat voor de gemiddelde bloedsuikerwaarde gedurende twee tot drie weken voorafgaand aan de meting. Hiermee kunnen we mogelijk het gebruik van medicatie bij de ziekte insulinomen beter reguleren.
De waarde van fructosamine is afhankelijk van de hoeveelheid eiwitten in het bloed, fretten hebben regelmatig een verlaagde hoeveelheid eiwitten in het bloed waardoor de interpretatie van het gemeten fructosamine zorgvuldig bestudeerd zal moeten worden.

Gezondheid en ziekte

2016-03-17T16:32:29Z

Mayke: /* Een te laag bloedsuiker… wat wil dat zeggen? */

==Hoe herken ik een gezonde fret?==

Om te weten of je diertje misschien iets mankeert moet je wel weten hoe een gezonde fret in elkaar steekt. Pas als je bekend bent met het gedrag en uiterlijk van een gezonde fret kun je beoordelen of het noodzakelijk is om een dierenarts in te schakelen.

De beste manier om daar achter te komen bij je eigen diertje, is veel tijd aan hem of haar besteden en hem goed te observeren. Dat klinkt heel logisch, maar vaak genoeg weten fretteneigenaren geen specifieke vragen te beantwoorden als het noodzakelijk is. Geen twee fretten zijn hetzelfde. Heb je een goede band met je dier, dan kunnen zelfs de kleinste veranderingen opvallen.

Denk er vooral aan dat fretten nog dicht bij de natuur staan en erg stoïcijns zijn. Dat betekent dat ze pijn en ongemak niet snel zullen laten zien. Zwakte in de vrije natuur staat immers gelijk aan de dood.

====Tekenen van een gezonde fret====

In de regel is een gezonde fret een vrolijk, blij en speels diertje, wat graag ondeugende streken uithaalt.
Een aantal kenmerken van de gezonde fret:

*heldere, schone en glanzende ogen

*roze en vochtig tandvlees en slijmvliezen

*schone oren

*schone neus

*volle, glanzende vacht, zonder kale plekken of huidschilfers

*zachte (roze) voetzooltjes

*onderzoekend en nieuwsgierig gedrag vertonend

*normale, stevige bruine drollen in de bak. Enigszins afhankelijk van de voeding, maar nooit dun, brijig, hard of vreemd van kleur

*schone genitaliën en anus

*normale temperatuur, hartslag en ademhaling

==Wanneer kan er iets mis zijn?==

Zoals bij alle dieren kan je fret ook iets mankeren. Sterker nog, fretten zijn erg gevoelige dieren die vrij vatbaar zijn voor allerlei aandoeningen, ziekten en niet te vergeten ongelukjes.
Een fretje zal niet zo snel laten zien dat het iets mankeert. Soms zijn het erg kleine signalen, soms overduidelijke. Over het algemeen kun je stellen dat je niet al te lang kunt wachten met een dierenartsbezoek als je dier tekenen van gezondheidsproblemen of pijn laat zien. Het zijn kleine diertjes met weinig reserves.

'''Bij twijfel altijd contact opnemen met een dierenarts met frettenervaring!'''

Een lijst met dierenartsen vind je in [[nuttige adressen|dierenartsen]]

[[Bestand:Frettenkliniek 1.jpg|400px]]

====Tekenen van een ongezonde fret ====

Er zijn veel signalen die een fretje kan afgeven als het niet lekker in zijn vel zit of iets mankeert. Hieronder alleen een lijstje met enkele algemene tekenen. Meer ziekte gerelateerde tekenen vind je in het desbetreffende medische deel.

*matte en vieze ogen. In de ogen zie je de gemoedstoestand van je dier. Als hij zich niet lekker voelt zie je dat aan de blik in de ogen

*slechte vacht (dof, dun, kale plekken)

*echt droge neus

*wit tandvlees en slijmvliezen

*afwijkende ontlasting

*uitvloeiing uit neus, oor, oog of anus

*zachte, broze of gescheurde nagels

*huidirritaties of uitslag

*vreemd gedrag

*plotseling gewichtsverlies

*koorts

*niet eten of drinken

*overdreven veel slapen

====Tekenen van een fretje in nood====

Een fret in nood laat een speciaal gedrag zien, wat in een normale toestand niet voorkomt. Vang je een of meerdere signalen op, neem deze dan serieus en handel direct om de fret uit de noodsituatie te bevrijden. Ga zo nodig direct naar de dierenarts of neem contact met je dierenarts op.

Voorbeelden van noodsignalen:

*wijd open gesperde ogen

*schreeuwen, kekkeren of heel snel achter elkaar mokken

*wegschieten naar een donker plek, meestal ergens in of onder

*heftig schokken of krampen. Dit kan gebeuren na een (hoge) val, beknelling, elektrische schok of als er op gestapt is, door een hersen of ruggenmerg beschadiging

*blazen. Normaal blaast een fret om zijn ongenoegen te tonen. Aanhoudend en luid blazen kan pijn of hoge stress aanduiden

*anaal klieren lozen

*laten lopen van urine of ontlasting

====Tekenen van een fret met pijn====

Een fret zal door zijn stoïcijnse natuur niet snel pijn laten zien. Soms is het erg moeilijk om te zien of je fret pijn ervaart. De tekenen die hieronder staan kunnen je misschien helpen met je beslissing of het verstandiger is om contact met de dierenarts op te nemen

*doffe, matte of geknepen ogen

*kreunen

*tandenknarsen

*samentrekken van de spieren bovenop de kop

*niet willen eten

*problemen met kauwen

*eten uit de mond laten vallen

*erg kruimelen met brokjes eten

*moeite met slikken

*regelmatig platliggen

*moeite met lopen; kreupelen, wankelen, ledematen niet willen belasten of omhoog houden en uit balans zijn

*zichzelf niet kunnen wassen

*overdreven likken of krabben

*doffe vacht

*niet kunnen opstaan of gaan liggen

*steeds op dezelfde kant willen liggen

*moeite hebben met uitrekken of zich opkrullen

*geluiden maken bij plassen of poepen

*wegtrekken bij aanraken

*(proberen te) bijten bij aanraking op bepaalde plek

*depressief

*inactief en sloom

*niet willen spelen, ook niet met stimulatie

*gewichtsverlies

*vreemd gedrag

'''TIP '''

Mocht het zijn dat je fret ooit een traumatische ervaring meemaakt, zorg er dan voor dat je zelf rustig en kalm blijft. Fretten voelen je stemming erg goed aan en raken nog gestresster door jouw paniek. Houd je sterk en probeer je diertje zo goed mogelijk te helpen door

*rustig en met zachte stem te praten

*het zachtjes te aaien. Al kan het verstandig zijn om uit de buurt van de kop te blijven, omdat een gestresste fret makkelijker kan bijten

*indien mogelijk de kop of het hele lijf bedekken met een doek of dekentje

*er gewoon bij blijven. Ook dieren hebben graag een vertrouwd persoon om zich heen in noodsituaties

*neem het in de nekvel als het dier in paniek is. Een fret in paniek kan zichzelf nog meer verwonden. Bovendien zal er nagekeken moeten worden wat het mankeert. In het nekvel pakken is dan de meest effectieve methode. In het nekvel pakken is normaal gesproken niet pijnlijk.

[[Bestand:11886142-ehbo-doos-met-stethoscoop-op-een-witte-achtergrond.jpg]]

==EHBO==

Er kan altijd een ongelukje gebeuren of iets aan de hand zijn, waar je als eigenaar of verzorger je fret meteen bij moet helpen.
Blijf vooral zelf rustig, praat tegen je fretje en pak het zo nodig in het nekvel. Zorg dat je rustig kunt bekijken wat er aan de hand is en hoe je het beste kunt helpen. Rustig betekent resoluut en overtuigend naar je dier toe zijn, niet alles op je gemakje doen. Zorg dat je het telefoonnummer van je dierenarts altijd bij de hand hebt, programmeer het in je telefoon!
Zorg dat eventueel andere loslopende fretjes veilig in hun kooi geplaatst worden. Dan heb je daar geen omkijken meer naar. Roep eventueel hulp in om dat te laten doen.

Het is altijd handig een klein frettenEHBOdoosje thuis te hebben. Daarin kan zitten: een schaar, een pincet, gaasjes, kleine smalle verbandrolletjes en een wat bredere verbandrol, betadine en een potje met wat maizena om een bloedend nageltje te stelpen.

Voor alle gevallen geldt dat het erg belangrijk is om een dierenarts te hebben met ruime frettenervaring. Veel dierenartsen hebben geen ervaring met fretten, of erg minimaal. Er zijn nogal wat typische frettenaandoeningen en medicijnen waar een fret erg slecht op kan reageren en die zelfs schade kunnen toebrengen! Mocht je erg grote spoed hebben en is er geen frettendierenarts in de buurt, laat dan de behandelend arts contact opnemen met een dierenarts met ruime frettenervaring.
Een lijst van dierenartsen met frettenervaring vind je hier [[nuttige adressen|dierenartsen met frettenervaring ]].

====Abces====

Een abces is een zacht, pijnlijk bultje, soms rood of geel gekleurd. Meestal het gevolg van een bijt of snijwond die gesloten is met verontreiniging binnenin (door bacterieën bijv.). Het bultje is gevuld met pus. Een enkele keer kan een graszaadje ook voor een abces zorgen.
Abcessen zijn erg pijnlijk en indien onbehandeld kan het voor een uitgebreide infectie zorgen, zelfs een bloedvergiftiging. Uiteindelijk zal je fret het met de dood moeten bekopen.
Vermoed je een abces bij je fret, ga er dan zo snel mogelijk mee naar de dierenarts, zodat deze behandeld kan worden. Vaak zal het nodig zijn om een kleine chirurgische ingreep te doen en de wond schoon te spoelen. Daarnaast zal er een antibioticum voorgeschreven worden. Niet alle antibiotica is geschikt voor fretten. Neem contact op met een dierearts met frettenervaring om zeker te zijn van de juiste behandeling.

====Aanval/Hypo ====

Wanneer de hersenen de elektrische impulsen niet meer goed kunnen herleiden ontstaat er een aanval. Dat kan enkele seconden, maar ook minuten lang duren.
De oorzaak loopt erg uiteen, het kan gaan van een laag bloedsuiker tot een ernstige oormijt-besmetting aan toe. Er zijn toevallen die heel rustig verlopen en onopgemerkt blijven, maar de meeste hebben een groot impact op de ledematen in combinatie met het verlies van controle van de blaas/darm, watertanden, en braken.
Het enige wat je kan doen als een fret een aanval heeft is hem naar een rustige, wat donkere plek brengen. Zorg dat hij zichzelf niet verwond. Houd hem weg van andere huisdieren.
Blijf zelf rustig en praat tegen de fret. Na een aanval is je fret moe en uitgeput. Probeer je fret niet tegen te houden tijdens een aanval, maar houd hem wel zo rustig mogelijk en warm. Hij zal verward zijn en door elkaar geschud zijn.
Om hem wat te stimuleren om weer tot zijn positieven te komen, doe dan wat honing of druivensuiker op zijn tandvlees. Herhaal dit elke vijf minuten, totdat hij weer een beetje bij komt. Geef hem daarna wat zacht voedsel.

====Allergische reactie====

Een allergische reactie kan ontstaan door een vaccinatie, een medicijn, voedsel of een (chemische) stof waar je dier mee in aanraking gekomen is. Houd je fret warm (bijv in een deken) en ga er meteen mee naar de dierenarts. Een heftige reactie kan snel dodelijk aflopen!
Symptomen kunnen zijn:

*zwelling in het gezicht, met name in en rond de ogen, lippen en neus

*uitslag

*kwijlen

*diarree

*bleke slijmvliezen

*toevallen en heftig trillen

*zwelling op de entplaats

De dierenarts zal met medicatie en eventueel infuus je diertje er boven op proberen te helpen.

====Beknelling====

Het kan voorkomen dat je fretje ergens tussen vast komt te zitten. Hetzij doordat het ergens zijn nieuwsgierige neus ingestoken heeft, maar er geen ruimte was voor de rest van het lijf. Hetzij doordat je per ongeluk op een pootje hebt gestapt. Bekijk altijd nauwkeurig of er zwelling gaat optreden nadat je je diertje bevrijd hebt. Heeft het pijn of bloed het ergens? Is dat het geval, neem dan contact op met je dierenarts.
Is je fretje bewegingsloos, loopt het duidelijk mank of valt het om? Ga dan met grote spoed naar de dierenarts!
Valt het mee, maar is er toch sprake van bijvoorbeeld een beetje zwelling op het pootje, probeer dan zo ver je fret het toelaat, de zwelling te koelen onder een koude kraan of met een coolpad (nooit direct op het dier leggen, maar een doek er tussen).

====Bijtwonden====

Mensen met fretten hebben vaak ook andere dieren in huis. Vaak gaat alles naar wens, mocht er van agressie onderling sprake zijn dan kan een beet van een ander dier op de loer liggen.

Als je fret wordt gebeten door een ander huisdier, spoel dan de wond direct goed uit met koud/lauw-warm water.
Als de wond erg bloed, probeer deze dan voorzichtig met een gaasje of washandje wat dicht te duwen. Ga dan onmiddellijk naar je dierenarts.
Een kattenbeet kan gevaarlijk zijn vanwege de hoeveelheid bacteriën in het speeksel, een beet van een kat vraagt vaak om een bepaald soort antibiotica.
Is je fret gebeten door een dier in het wild of een verdwaald dier, ga dan direct naar een dierenarts. Het is niet geheel onwaarschijnlijk dat je dier besmet zou zijn geraakt met rabiës(hondsdolheid). Preventief handelen is dan noodzakelijk. Let goed op eventuele veranderingen bij je fret.

====Botbreuken====

Fretten zijn zeer flexibel en veerkrachtig, maar toch kunnen er beenverwondingen ontstaan die je zonder een röntgenfoto niet kunt herkennen.
Houd je fret bij een beenbreuk zo rustig en stabiel mogelijk. Probeer niet zelf vast te stellen wat er aan scheelt, maar '''ga direct naar een dierenarts'''.
Heeft je fret een gebroken beentje of een gewonde rug, hinkt hij of vertoond hij pijn bij het lopen? Pak hem dan voorzichtig op en leg hem in zijn kooi, '''bel dan onmiddellijk de dierenarts.''' Houd je fretje goed warm.
Voor het vervoer naar je dierenarts wikkel je je fret in een doek om de ledematen zo stil en stabiel mogelijk te houden onderweg.

====Braken====

Braken kan worden veroorzaakt door verschillende oorzaken, variërend van slecht voedsel tot een blokkade (verstopping). Soms is er iets in de maag gekomen wat fout uitpakt en de fret doet braken.
Houd een brakende fret altijd goed in de gaten. Het braken heeft vaak te maken met maagproblemen of de een of andere achterliggende ziekte.
Ontstaat het braken door een blokkade, een haarbal of een ongewenst voorwerp in de maag (rubber of iets dergelijks), dan is spoedeisende hulp noodzakelijk en zal de dierenarts d.m.v. een operatie de blokkade op moeten lossen.

====Brandwonden====

Hoewel dieren door hun natuurlijke afkeer voor vuur en extreme hitte minder frequent brandwonden oplopen, is het toch nuttig te weten wat te doen als het noodlot toeslaat. Brandwonden kunnen veroorzaakt worden door vuur, straling (bijvoorbeeld zonlicht), electriciteit en chemicaliën. Let altijd goed op je fret in de buurt van open haarden, ovens en bij het roken van sigaretten.

Brandwonden kunnen worden opgedeeld in 3 graden:

* eerste-graads brandwonden, hierbij zijn slechts de oppervlakkige huidlagen aangetast, toch zijn ze pijnlijk. De huid is rood en licht gezwollen. Als je op de huid drukt wordt ze wit. Na 1 à 2 dagen laat de verbrande huid los.

*tweede-graads brandwonden, deze dringen dieper in de huidlagen door, zodat de huid blaren krijgt die gevuld raken met transparante vloeistof. Ze zijn zeer pijnlijk.

*derde-graads verbranding tast de volledige dikte van de huid aan. De huid kan wit zijn of zwart verkoold. Haren komen makkelijk los. Als ook de huidzenuwen zijn beschadigd veroorzaken ze weinig of zelfs geen pijn.

Tijdens contact met een heet voorwerp of vlam wordt een grote hoeveelheid warmte opgeslagen in het weefsel. Deze warmte wordt geleidelijk vrijgegeven aan het omgevend weefsel. De verbranding gaat dus eigenlijk nog een tijdje door nà het contact, ook al was dat slechts van korte duur.

Tijdens en na een operatie is toevoer van warmte meestal noodzakelijk, dit om de fret weer op temperatuur te krijgen of te houden. De dierenarts maakt daarvoor gebruik van een couveuse, die is daarvoor het meest geschikt. Ook kunnen warmtematjes gebruikt worden, maar wees daar voorzichtig mee. Je fret mag immers niet te warm worden, daar kunnen ze immers heel slecht tegen. Regelmatig zal ook de temperatuur van je fret gemeten moeten worden bij het gebruik van een warmtematje. Het zal niet de eerste keer zijn dat een fret door verkeerd gebruik van een warmtemat brandwonden oploopt.
Ga hier dus heel nauwkeurig mee om, neem voordat je een warmtemat gaat gebruiken altjd eerst even contact op met een ervaren frettendierenarts voor het nodige advies.

[[Bestand:Brandwonden door warmtematje.jpg|300px]]

brandwonden na het foutief gebruik van een warmtemat

'''Wat te doen bij brandwonden'''

Koel de plek met lauwwarm water gedurende minstens 10 minuten. '''Ga daarna meteen door naar een dierenarts'''.
Gebruik nooit olie, ijs, ijswater of ontsmettingsmiddelen om de huid te koelen daar deze de gekwetste huid alleen maar verder kunnen beschadigen. Een verzachtende brandwondenzalf zoals Flammazine mag wel. Prik blaren niet open.
Zie ook [http://www.frettenkliniek.nl/ziekten-en-aandoeningen/huidaandoeningen#brand]

====Diarree====

Diarree kan een symptoom zijn van vele soorten van ziekten. Inwendige parasieten kunnen de oorzaak zijn, een obstructie of het kan een teken zijn van een dodelijke ziekte zoals leverziekten. Het is zaak de fret met diarree zo snel mogelijk te laten behandelen, omdat veel kostbare vloeistoffen verloren raken omdat het lichaam het voedsel niet langer absorbeert.
Als diarree langer dan een halve dag aanhoudt, maak dan een afspraak bij je dierenarts en neem een monster van de ontlasting mee. Hij kan deze dan meteen nakijken.

====Electrische schok====

Elektrische schokken kunnen vrij hevig zijn en zo mogelijk je fretje doden. Je kan zelf vrij weinig doen, alleen '''onmiddellijk met je fret naar de dierenarts te gaan'''. Houd hem tot die tijd warm en zo rustig mogelijk, praat zachtjes tegen je fret, je stem zal hem kalmeren.
Een elektrische schok is meestal het vervolg van het kauwen op elektriciteitsdraden. De meeste problemen zullen bij een schok ontstaan in de mond, de tanden en het tandvlees.
Houd er rekening mee dat beschadigde snoeren ook brand kunnen veroorzaken. Behandel eerst je fret en bekijk pas daarna de schade aan de snoeren en vervang de aangevreten snoeren onmiddellijk. Zorg dat de fret er nooit meer bij kan.

====Homeopathie====

Gezonde dieren voelen zich fit en vitaal. Het afweersysteem is in staat om alle processen in het lichaam goed te coördineren en de invloed van ziekteverwekkers is minimaal. Wanneer er gezondheidsklachten ontstaan betekent dit, dat het herstellend vermogen ontregeld of verzwakt is. Soms heeft het lichaam hulp nodig om weer in balans te komen. Homeopathie is een geneeswijze waarbij met medicijnen op natuurlijke basis, niet alleen de klachten worden behandeld, maar ook het zelfherstellend vermogen van het dier wordt gestimuleerd.

Wanneer de fret zich "anders dan anders" gedraagt of er sprake is van een langer durend gedragsprobleem, dan zou homeopathie ook een waardevolle betekenis voor de fret kunnen zijn. Deze problemen kunnen namelijk veroorzaakt worden doordat uw fret zich niet lekker voelt.

Ook kunnen er oorzaken zijn waardoor hij emotioneel gezien uit balans is gebracht. Hierbij kun je denken aan

*ziekte
*verhuizing
*mishandeling
*overlijden van een maatje
*angsten
*etcetera

====Huiduitslag====

Merk je dat je fret uitslag, bultjes, puistjes of schilfers heeft, neem dan contact op met de dierenarts. Ga niet zelf aan de gang met zalfjes of shampoo's. Die kunnen meer kwaad dan goed doen.
Een schilferige, droge huid kan te maken hebben met slechte voeding. Zorg voor een goede voeding met hoge voedingswaarden en voldoende vet. Het kan ook een symptoom zijn van bijnieraandoeningen.
Kleine zwarte plekjes op de staart van je fret kunnen 'mee-eters' zijn. Dit als gevolg van vuil en stof wat is blijven plakken aan de vetafscheiding van de huid. '''Knijp ze nooit uit!''' Heeft je fret hier last van, was het staartje dagelijks met lauwwarm water en gebruik een wattenbolletje om hiermee over de huid te wrijven en het zacht te maken. Na enkele dagen zal er al verbetering zijn.

'''LET OP:''' huiduitslag kan duiden op een besmetting met hondenziekte of een allergische reactie. Neem direct contact op met een dierenarts als dit plotseling optreedt of verergert.

====Oogletsels====

Door het onderling spelgedrag van fretten kan heel makkelijk oogletsel ontstaan.
Ook vreemde stoffen in de ogen zijn altijd mogelijk. Als je fret een kras op het oog oploopt, spoel het oog dan met koud water. Heeft je fret een vreemde stof in het oog of een korrel zand of iets dergelijks, ga dan naar de dierenarts om verdere beschadiging te voorkomen.
Oogschade bij je fret vraagt altijd om ervaren deskundige hulp.

====Penisbotje====

Mannelijke fretten (rammen) hebben op de buik een penis ter de hoogte van de navel. In de penis zit het penisbotje dat de vorm van een J heeft met aan het einde en klein haakje. De mogelijkheid bestaat dat de voorhuid opschuift als een fretje langs gaas of tralies omhoog of omlaag klimt (of een ijzeren trapje af gaat), en aan dit haakje vast komt te zitten aan het gaas of de tralies.
Door het vast blijven zitten schrikt de fret en trekt zich los wat gepaard kan gaan met veel pijn, er kan een forse beschadiging (afscheuren van het penisbotje) of bloeduitstorting ontstaan van het omliggende weefsel. Ook kan het gebied eromheen gaan ontsteken rond het gebied dat geiïrriteerd is.
Ga direct naar een ervaren frettendierenarts als je fret dit is overkomen om na te laten kijken wat de werkelijke schade is.

====Ringworm====

Ringworm is een schimmelinfectie en erg besmettelijk, ook voor mensen. Katten kunnen dragers zijn, zonder er zelf last van te hebben.
Je kunt het herkennen aan kleine, kale en soms schilferige plekjes over het lichaam of rondom de teentjes. Deze plekjes kunnen groot en rond worden, soms met een rood en korstig oppervlak. Het geeft veel jeuk. Door de grote jeuk kunnen er secundaire huidinfecties ontstaan, vanwege het vele krabben. Ga er mee naar de dierenarts voor de juiste behandeling en behandel alle aanwezige huisdieren mee. Ook als ze nog geen tekenen van besmetting geven.
Houd aangetaste dieren apart, draag handschoenen bij het behandelen en was al het beddengoed, mandjes en dergelijke uit op minimaal 60 graden. Sop borstels, kooien en speelgoed met een 1:10 Dettol oplossing. Sporen van ringworm kunnen buiten hun gastheer tot 18 maanden overleven en voor herbesmetting zorgen. Volg de aanwijzingen van de dierenarts over het reinigen en desinfecteren van de leefomgeving.

====Shock ====

In een shock zijn komt meestal als reactie op een eerdere verwonding, ziekte of ernstige angst. Zorg dat je altijd honing, nutri-gel of druivensuiker in huis hebt om dat je fretje te kunnen geven bij problemen.
Kenmerken van een Shock zijn:

*zeer snelle ademhaling

*sloomheid

*piepen

*snelle hartslag

*bleke neus, huid, oren en (blauwachtig)tandvlees

*apathie

*diarree

Je kunt je fret helpen door hem warm en rustig te houden. Rol zijn lichaam in een handdoek, deze mag wat warm gemaakt worden in de magnetron, maar niet te warm!
Laat het hoofd van de fret altijd vrij. Praat zacht en geruststellend tegen je fretje en dim de lichten in de kamer. Soms is een beetje honing of nutri-gel op het tandvlees nuttig.
Laat hem niet eten of drinken, hij heeft het al moeilijk genoeg om te ademen, er is bijna nooit een slikreflex.
Zorg ervoor dat je auto opgewarmd is voor je vertrekt naar de dierenarts. Laat je dierenarts weten welke maatregelen je al hebt genomen en hoe hij daarop reageerde. De dierenarts zal vloeistof gaan toedienen voor een snel herstel. Is de shock ontstaan als gevolg van bloedverlies, dan krijgt hij soms een bloedtransfusie, wat levensreddend kan zijn.

====Snijwonden====

Was de snijwond voorzichtig uit met koud water, om deze vervolgens met een zachte maar stevige druk dicht te duwen. Gebruik daarbij een goed, schoon hygiënisch gaasje of schoon washandje. Als het mogelijk is, draai er dan een verbandje om, maar vooral niet te strak.
Je fret kan ook inwendige schade hebben opgelopen die je zelf niet kunt zien, dus een bezoek aan de dierenarts is hier ook wenselijk. Mogelijk is, om geen infectie op te lopen, een antibiotica kuur gewenst. Vergeet niet dat fretten niet veel bloed kunnen verliezen.

====Vergiftiging====

De behandeling van een vergiftiging hangt geheel af van hetgeen je fret heeft binnen gekregen, wat de geconsumeerde stof was.

'''Ga direct naar de dierenarts''' en neem, indien mogelijk, datgene wat je fret gegeten heeft mee zodat de dierenarts een goed beeld krijgt van wat je fret heeft binnengekregen.

====Zonnesteek====

Fretten zijn zeer gevoelig voor een zonnesteek.
Een temperatuur van meer dan 26,6 Celsius kan in sommige gevallen dodelijk zijn voor je fret. Met name zieke en oudere dieren zijn erg kwetsbaar.
Tekenen van een zonnesteek zijn :

*zwaar hijgen

*slijm uit de neus of mond

*extreme sloomheid

*verlies van bewustzijn.

De belangrijkste doelstelling is om de temperatuur van je fret naar beneden te brengen, dit moet echter ''heel langzaam'' gebeuren, anders riskeer je dat je fret in een schok terecht komt.
Een directe afname in temperatuur kan ook leiden tot de dood.

''Verlaag de temperatuur van je fret op de volgende manieren:''

*haal de fret onmiddellijk uit de zon en warmte,

*geef hem wat water te drinken via een lepeltje, behalve als je fret bewusteloos is, dan ''NOOIT ''vloeistof toedienen!

*pak niet te koud water en koel de pootjes van de fret hiermee, ook in de lies en op plaatsen waar minder beharing voorkomt, zoals op de lage buik. Gebruik daarvoor een washandje.

Je kunt de fret ook onderdompelen in ''lauw water'', maar houdt zijn hoofd en de bovenkant (de helft) van zijn lichaam altijd boven water! Het water dat verdampt op de huid zal het lichaam afkoelen en de temperatuur verlagen. Dompel de fret nooit in koud water, de schok zou hem kunnen doden!
Je kunt de fret ook af laten koelen met behulp van een ventilator, deze methode is niet zo effectief, maar altijd nog beter dan niets in een noodsituatie. Ga dan onmiddellijk naar de dierenarts. Deze zal extra vloeistof toedienen en zo nodig medicatie en of andere hulp bieden.
Neem in warme maanden altijd water mee voor onderweg. Probeer de fret onderweg koel te houden door middel van plastic colaflessen, gevuld met bevroren water in zijn kooi of carrier te leggen. Wikkel de flessen altijd in een handdoek en houd ze in de kooi. Dit is een gemakkelijke manier om het je fret bij warmte zo prettig mogelijk te maken.

Wat goed werkt voor je fret om bij extreme hitte oververhitting te voorkomen is het plaatsen van een airco in de ruimte waar je fretje het meeste zit.
Helaas is niet iedereen in het bezit van een airco, er is echter wel een manier om de temperatuur in je kamer toch wat te verlagen door middel van een ventilator en bevroren ijs.
Wat je nodig hebt zijn een ventilator en 4 flessen bevroren water per ventilator.
Leg de 4 flessen water in de diepvries totdat deze volledig bevroren zijn.
Zet de ventilator aan en zet twee van de vier bevroren flessen water voor de ventilator. Als de twee flessen zijn ontdooit wissel je deze om tegen de andere twee bevroren flessen in de vriezer en leg je de ontdooide weer terug, zo blijf je steeds reserves houden.

==Ziekten en aandoeningen==

===Aleutian Disease===

Door: Hanneke Roest, frettendierenarts.

'''De Frettenkliniek''' te Eindhoven

In 2005 bleek dat uit Nieuw Zeeland geimporteerde fretten vrijwel allemaal besmet waren met het Aleutian Disease virus. Velen stierven op jonge leeftijd. Het virus kon zich in Nederland en de rest van Europa verspreiden doordat de dieren pas na maanden (soms jaren) ziek werden. Dankzij de samenwerking tussen de Frettenkliniek, de frettenverenigingen (met name de financiele steun van Stichting de Fret), de opvangcentra, de fokkers, het C.F.E. (Cooperatie van Fokkers van Edelpelsdieren) en dierenartsen konden we de ziekte in Nederland al na een paar jaar onder controle krijgen. Op dit moment lijken er nog slechts enkele geisoleerde fretten met deze aandoening in Nederland aanwezig.

'''''De oorzaak'''''

De ziekte wordt veroorzaakt door het Aleutian Mink Disease Virus (ADV), dit is een Parvovirus dat de nerts, fret en andere marterachtigen kan infecteren. Het virus is in de verte verwant aan het honden en katten Parvovirus maar heeft een geheel andere structuur. Er zijn vijf nertsenstammen en tenminste drie frettenstammen geisoleerd. Er wordt aangenomen dat de fretten stammen variaties (mutanten) zijn van het nertsvirus. Het lijkt er op dat de ene stam meer schade kan aanrichten dan de andere stam en dat er dus net als bij griep een verschil in virulentie kan bestaan. Diverse uitbraken van Aleutian disease zijn beschreven in Amerika, Canada, Japan en Engeland.

'''''Het verloop van de ziekte'''''

Er wordt algemeen aangenomen dat besmetting plaats vindt via direct en indirect contact met lichaamsvloeistoffen als bloed, speeksel, urine en ontlasting. Het is gebleken dat intensief contact nodig is om de ziekte te verspreiden. Het kan een aantal maanden tot wel een paar jaar duren voordat een fretje ziek kan worden na een besmetting met het Aleutian Disease virus. ADV veroorzaakt een enorme toename van antilichamen (afweer) in het bloed. Normaliter moeten deze antilichamen het virus onschadelijk maken maar om onbekende redenen doen zij dit niet. Deze antilichamen kunnen bij fretten "immuuncomplexen" vormen welke neerslaan in diverse organen ( o.a. nieren, lever, galwegen, ruggenmerg, maagdarmkanaal, bloedvaten en blaas). Hierdoor ontstaan ontstekingen in deze organen. Als er een milde ontsteking aanwezig is dan lijkt de fret redelijk normaal. Bij een ernstige ontsteking zal het fretje ziek worden en symptomen vertonen afhankelijk van welke organen zijn aangetast. Daarnaast veroorzaakt het virus een verzwakking van de afweer waardoor het fretje minder weerstand heeft tegen andere infecties.

'''''De symptomen'''''

In Nederland werden de meeste geinfecteerde fretten (CIEP test positief) ook daadwerkelijk ziek maar de symptomen konden sterk varieren. De ziekteverschijnselen zijn sterk afhankelijk van de plaatsen in het lichaam waar de immuuncomplexen een ontsteking veroorzaken. Plotselinge sterfte van dieren in een goede conditie zonder voorafgaande ziekteverschijnselen is mogelijk.

De meeste fretten zijn echter al een tijdje ziek en vertonen in hoofdlijnen een van de twee volgende ziektebeelden:

1. Chronisch progressief verlopende ziekte" waarbij het dier langzaam maar zeker steeds zieker wordt met verschijnselen als: gewichtsverlies, slechte vacht, lusteloosheid en slechte eetlust. Bloedarmoede en bloed in de ontlasting kunnen aanwezig zijn. De meeste fretten ontwikkelen uiteindelijk een slechte lever- en nierfunctie. Bij fretten met AD zijn tevens oogontsteking, longontsteking en hartproblemen mogelijk.

2. Neurologische problemen beginnend met zwakte of verlamming van de achterhand. Deze kan zich uitbreiden naar voren. Soms treedt herstel op van de neurologische symptomen.
Het is belangrijk om te beseffen dat bovenstaande symptomen ook heel goed bij andere ziekten van de fret aanwezig kunnen zijn. Het is daarom absoluut onmogelijk om op basis van louter de symptomen de diagnose te stellen!

'''''De diagnose'''''

Een definitieve diagnose is tijdens het leven niet te stellen. Er zijn wel verschillende testen beschikbaar die een sterke aanwijzing kunnen geven dat een fret is besmet met ADV:

1. ''Eiwit-elektroforese van bloed.''
Sommige fretten met Aleutian Disease vertonen een stijging van een bepaalde eiwitfractie (gammaglobulinen) in het bloed.

2. ''De CIEP (of CEP) test van bloed.''
Deze Counterimmunoelectroforese test toont antilichamen aan tegen ADV in het bloed. De test is zeer betrouwbaar en wordt reeds jarenlang gebruikt voor de diagnostiek bij nertsen en fretten over de hele wereld. Deze test bleek van veel waarde bij het aantonen en de verspreiding van de ziekte in Nederland. Dieren met een positieve CIEP test bleken voor het overgrote deel uiteindelijk allemaal ziek te worden.

3. ''DNA in situ hybridisatie test.''
Hierbij wordt het DNA aangetoond in de cellen alwaar het een ziekelijke verandering heeft veroorzaakt. De test is erg gevoelig en toont aan dat het dier inderdaad ziek is geworden door het Aleutian virus. De test is 100% betrouwbaar. Deze test is in Nederland niet aanwezig, wel in Amerika. De eerste Nederlandse monsters zijn dan ook naar Amerika verstuurd voor een duidelijke definitieve diagnose op weefsel van gestorven dieren.

De testen 1-2 tonen slechts aan dat het dier in contact is geweest met virus. Fretten kunnen jarenlang drager zijn voordat ze ziek worden, al die tijd zijn ze helaas wel een mogelijke bron van infectie voor andere fretten. Weefselonderzoek door de patholoog (van weefselbiopten of een postmortale sectie) kan een waarschijnlijkheids diagnose geven. In combinatie met een positieve CIEP test en uitsluiting van andere oorzaken van ziekte, kan dit na de dood van het dier wel een zeer sterke aanwijzing zijn voor Aleutian Disease. Testen die gebruikt worden voor het aantonen van het honden Parvovirus zijn niet betrouwbaar voor het aantonen van ADV bij fretten. Fretten met een tatoeage op de buik van Mystic Ferrets (zoals op bijgaande foto) bleken vaak het ADV virus bij zich te dragen.

'''''De behandeling'''''

Er bestaat géén behandeling voor deze ziekte. De fretten kunnen eventueel ondersteund worden met speciale voeding, ontstekingsremmers en antibiotica. De omgeving (in een huishouden) is vaak moeilijk te ontsmetten. De aanbevolen middelen (10% natronloog of parvocide desinfectantia) zijn vaak erg agressief om in een woning te gebruiken. Bij nertsenfarms is bekend dat het ADV virus langdurig in de omgeving kan overleven.

'''''Preventie'''''

Er is geen vaccin beschikbaar. Fretten die positief zijn met de CIEP test kunnen het beste geisoleerd worden. Dat wil zeggen dat ze niet in contact dienen te komen met andere fretten dan die van het huishouden waar ze in leven. Dus niet meenemen naar frettendagen. Deze dieren hoor ook niet thuis in een frettenopvang of pension vanwege het grote besmettings risico. Het lijkt niet zo zinvol om ze in het huishouden waar ze leven apart te houden van de andere fretjes. Die hebben immers al lang contact gehad met de positieve fret. Hoewel het blijkt dat fretten hun eigen Aleutian virus stammen hebben is het toch niet verstandig om fretten te huisvesten in de buurt van nertsen.

'''''Wanneer testen met de CIEP test'''''

Pups kunnen getest worden vanaf vanaf 4 maanden leeftijd. We testen vanaf die leeftijd omdat het immuunsysteem dan pas goed is ontwikkeld.
Na de Nobivac Puppy DP enting kan het beste een maand worden gewacht. Er bestaat een heel kleine kans dat de test hierdoor wordt beinvloed.
Fretten die uit het buitenland worden geimporteerd adviseer ik om zowel in het land van herkomst als in Nederland te laten testen met de CIEP test.

[[Bestand:Ontsteking in AD nier Small.jpg|400px]]

Ontstoken nier

[[Bestand:Tattoo fret.jpg|400px]]

'Mystic Ferret' fret met tatoeage

===Anaalklier problemen===

Door: Hanneke Roest, frettendierenarts.

'''De Frettenkliniek''' te Giessen.

Dat een fretje een bepaalde geur bij zich heeft, is de fretten-liefhebber wel bekend. Sommige mensen vinden dat stinken, zelf vind ik de geur wel prettig. Het schijnt dat deze geur (sterk verdund) ook wel in parfums wordt gebruikt.

'''''Functie van de anaalklieren'''''

Helaas zijn er echter ook fretjes die een wel erg penetrante geur verspreiden. Deze fretjes zijn òf nog niet gecastreerd òf ze laten hun anaalklieren lopen òf beide. Anaalklier-vocht is bedoeld om het territorium af te bakenen. Er wordt als het ware een geurvlaggetje neergezet met de bedoeling dat andere fretten weten dat dit is het terrein is van de betreffende fret. Het "sleetje rijden" dat sommige fretjes kortdurend doen nadat ze op de frettenbak zijn geweest, is bijvoorbeeld ook markering van hun terrein waarbij wat anaalkliervocht wordt achtergelaten. Dit markeren gebeurt vaker bij ongecastreerde mannetjes omdat zij door hun opspelende hormonen een behoorlijke territorium-drift kunnen ontwikkelen. Daar de fret van nature geen groepsdier is, is dit gedrag een belangrijk onderdeel in de verdeling van de leefruimte.
Het legen van de anaalklieren tengevolge van angst komt bij fretjes slechts zelden voor.

In ''Amerika'' worden de anaalklieren al op 6 weken leeftijd verwijderd tezamen met castratie of sterilisatie. Amerikanen houdenvan gemak. Er wordt een standaard huisdier verkocht dat in ieder geval niet terug gebracht hoeft te worden ivm onwelriekend ruiken. In ''Nederland'' is het verwijderen van anaalklieren wettelijk verboden tenzij er een diergeneeskundige reden voor is. Hoewel ik vind dat de Amerikanen naar mijn idee wel iets te graag het chirurgisch scalpel hanteren, zit er mogelijk wel een klein voordeel aan deze methode. Met het verwijderen van de anaalklieren ontneem je de fret een mogelijkheid tot communicatie; tot markering oftewel tot het afbakenen van zijn terrein. In (te) grote groepen zou dit mogelijk voor een vermindering van stress kunnen zorgen.

'''''Ontsteking van de anaalklieren'''''

Regelmatig wordt mij gevraagd of de hazelnoot grote ''knobbels'' naast het poepgaatje bij de fret niet veel te groot zijn en of de anaalklieren misschien zijn verstopt. De fret is echter familie van het stinkdier en behoort grote anaalklieren te hebben. De klieren liggen naast de anus op vier en op acht uur en monden met een klein kanaaltje uit op de overgang van het anusslijmvlies en de huid.

De anaalklieren van de fret kunnen net als bij de hond ontstoken raken en dan gaan lekken, dat is voor zowel u als eigenaar als de andere fretten in de kooi géén prettige gewaarwording. Het ''stinkt'' behoorlijk. Honden likken vaak aan ontstoken anaalklieren, fretjes doen dat veel minder. Het bekende ''"sleetje rijden"'' waarbij het fretje met de anus over de grond schuurt kan behalve markering na het poepen ook een teken van jeuk aan de anaalklieren zijn. Indien dit gedrag echter optreed zonder dat u regelmatig de anaalklieren ruikt hoeft zich daar over het algemeen geen zorgen over te maken. Een heel enkele keer kan een ontstoken anaalklier ook pijn geven bij het poepen en maakt het fretje een kreunend geluid. Dit moet echter niet verward worden met het persen op urine of ontlasting dat door heel andere oorzaken wordt veroorzaakt.
De oorzaak van het ontstoken raken van deze klieren is nog onbekend.

'''''De behandeling van ontstoken anaalklieren'''''

Ontstoken anaalklieren kunnen het beste worden geleegd door de dierenarts. Daar deze klieren erg groot zijn en erg stinken kan dit het beste buitenshuis gebeuren. De inhoud hoort een geelwitte kleur te hebben. Pus en ontstekingsmateriaal kunnen dezelfde kleur hebben als de normale inhoud. Hierdoor is het vaak moeilijk om aan de hand van de inhoud te bepalen hoe erg de klieren zijn ontstoken. Bij een ontsteking komt er vaak wel wat bloed mee. Indien de anaalkieren goed geleegd zijn heeft het fretje gedurende korte tijd een wat beurse anus.

Fretjes vinden het geforceerd legen van hun anaalklieren absoluut niet leuk. Indien het dus moeilijk gaat, is het wel zo (dier)vriendelijk om het fretje even te verdoven met een kortdurende ''gasnarcose''. Bij heftig verzet is het namelijk ook niet mogelijk de anaalklieren volledig leeg te maken, hetgeen wel noodzakelijk is voor een goed herstel.
Ongecastreerde mannetjes kunnen beter eerst worden gecastreerd bij anaalklierproblemen, meestal zijn bij deze jonge dieren de anaalklieren niet ontstoken maar gebruiken ze hun klieren gewoon te veel om hun territorium af te bakenen.

Na het legen van de anaalklieren is een kuur met antibiotica (bijvoorbeeld Synulox®) gedurende twee weken bij de meeste fretten voldoende om de ontsteking te genezen. Synulox® is verkrijgbaar in druppels en in tabletvorm. Synulox druppels® vinden veel fretjes niet erg lekker, ondanks dat er "smakelijke druppels" op de verpakking staat. Veel makkelijker is het om de tabletten gedurende 5 minuten op te lossen in een paar druppels water waarna dit door het "Waltham papje", Ferrettone, boter of iets anders lekkers kan worden gemengd. Het "Waltham papje" heeft als officiële naam: Royal Canin Feline Instant Convalescence Support® van de firma Waltham. Het is een hersteldieet voor zieke of geopereerde katten. Fretjes vinden het over het algemeen heerlijk en het is ideaal om er medicijnen door te mengen.

Slechts in uitzonderlijke gevallen is het ''chirurgisch verwijderen'' van de anaalkieren noodzakelijk. Daar de anaalklieren vlakbij de anale kringspier liggen is het we belangrijk dat dit op een chirurgisch correcte manier gebeurt anders kan het zijn dat het fretje na de operatie de ontlasting niet meer kan ophouden en overal zijn poepjes deponeert.

[[Bestand:Frettenreet2.jpg|300px]]

Positie van de anaalklieren bij de fret

'''''Anaalkliertumoren'''''

Anaalkliertumoren komen slechts zelden voor, dus maakt u zich niet te snel zorgen als u grote harde knobbels ontwaard naast de anus. Indien een fretje is vermagerd vallen deze extra op. Anaalkliertumoren kunnen afhankelijk van hun grootte en geaardheid soms geopereerd worden.

===Beenmergdepressie===

Door: Hanneke Roest, frettendierenarts.

'''De Frettenkliniek''' te Giessen

Een vrouwtje is loops van ongeveer maart tot augustus. Als zij niet gedekt wordt waardoor ze uit de loopsheid komt, blijft ze maandenlang onder invloed van oestrogenen (vrouwelijke hormonen). Deze oestrogenen zijn echter op de lange duur schadelijk voor de gezondheid van het vrouwtje.

Er ontstaat een depressie (onderdrukking) van het beenmerg waardoor het beenmerg onvoldoende belangrijke bloedcellen produceert voor het fretje. Hierdoor is het fretje gevoeliger voor ontstekingen, ontstaat bloedarmoede en kunnen bloedingen ontstaan. De aandoening kan ook voorkomen bij een gesteriliseerd vrouwtje waarbij een stukje eierstok is blijven zitten of bij een fretje met een bijnierprobleem.

'''''Symptomen'''''

Het opgezette vrouwelijke geslachtsorgaan is zichtbaar als een koffieboontje net onder de anus. Soms is er een vaginale uitvloeiing die kan varieren van waterig tot pure pus. Door de bloedarmoede zijn de neus en de slijmvliezen in de bek bleek van kleur. Meestal is het diertje behoorlijk wat gewicht verloren. Een symmetrische kaalheid kan zichtbaar zijn aan de staart en onder de buik maar deze kan zich ook verder over het lichaam verspreiden. In ernstige gevallen is het fretje lusteloos en wil niet meer eten. Er kunnen bloedingen optreden in de huid of in het maagdarmkanaal. Door bloedingen in het ruggenmerg of de hersenen kunnen neurologische klachten ontstaan.

Dit ziektebeeld is al mogelijk na 1 maand loopsheid maar zal zich vaker pas aan het einde van de loopsheid openbaren. Loopse vrouwtjes kunnen vanaf 2 maanden na het begin van de loopsheid ten gevolge van beenmergdepressie overlijden. Meestal duurt het wat langer voor er ernstige problemen ontstaan en sommige fretjes zijn jaar in jaar uit loops zonder al te grote problemen.

'''''Diagnose'''''

De diagnose kan gemakkelijk gesteld worden aan hand van de ziekte historie en de ziekteverschijnselen. Eventueel kan bloedonderzoek gedaan worden om de bloedarmoede en het tekort aan witte bloedcellen aan te tonen.

'''''Behandeling'''''

Als de conditie van het fretje het toelaat, is een sterilisatie de beste oplossing. Het diertje knapt dan snel weer op. Bij een erg zieke fret kan het narcoserisico te groot zijn. Dan kan eerst geprobeerd worden het fretje met behulp van medicatie uit de loopsheid te halen.

Een ondersteunende behandeling met o.a. infuus of zelfs bloedtransfusie kan dan noodzakelijk zijn. Als het fretje weer min of meer is hersteld kan het alsnog gesteriliseerd worden.

'''''Preventie'''''

Vrouwtjes waar niet mee gefokt wordt, kunnen het beste gesteriliseerd worden op 6-8 maanden leeftijd. Alternatieven zijn; het inbrengen van een implantaat, het fretje laten dekken of een antiloopsheid injectie. Een nadeel van een antiloopsheidinjectie is de kans op afwijkend gedrag en irritatie van de huid en het onderliggende weefsel op de plaats van injektie.

[[Bestand:7.jpg|400px]]

Langdurig loops fretje

===Besmettelijke luchtwegaandoeningen bij fretten===

Door: Hanneke Roest, frettendierenarts.

'''De Frettenkliniek''' te Giessen

De luchtwegen en longen van de fret lijken erg op die van de mens. Fretten staan dan ook vaak model voor humaan onderzoek naar virussen van de luchtwegen. Er zijn echter wel een aantal anatomische en fysiologische verschillen.

'''''Bijzonderheden in de anatomie van de luchtwegen'''''

De ''neusholte'' van fretten is, zoals bij alle zoogdieren behalve de primaten (waaronder de mens), gebouwd om goed te kunnen ruiken. Dit reukorgaan vereist een complexe neusholte met veel plooien om het oppervlak te vergroten. Heel belangrijk voor deze dieren die territoriaal ingesteld zijn en via geuren hun territorium markeren. Door de bouw van het strotklepje ten opzichte van het zachte verhemelte ademen fretten voornamelijk door hun neus. Slechts als ze zeer benauwd zijn of hun neus verstopt is door slijm, snot of zwelling van het neusslijmvlies, ademen ze via de bek.

De ''longen'' bestaan aan de linker zijde uit 2 grote long lobben en aan de rechterzijde uit 4 long lobben. De longen van fretten zijn erg gevoelig voor virussen en prikkelende agentia in de lucht zoals nicotine van rokende mensen of de geuren uit bijvoorbeeld luchtverfrissers.

De ''borstholte'' is makkelijk samen te drukken waardoor een fretje in een smalle doorgang (zoals een konijnengang) zich 180º om kan draaien. De totale longcapaciteit van een fret is groot. De longcapaciteit van een 600 gram wegend fretje is gelijk een die van een 4x zo zwaar konijn. Deze twee aanpassingen maken een fretje geschikt om met succes ondergronds te jagen.

De normale ''ademhalingsfrequentie'' van een fret in rust ligt rond de 30/min. Deze kan verhogen bij inspanning of aandoeningen van de luchtwegen of longen.

[[Bestand:Fret met griep.jpg|300px]]

Tranende ogen bij een fret

'''''Griepvirussen'''''

De fret is het enige huisdier dat gevoelig is voor de ''griepvirussen van de mens''. Ze worden dan ook regelmatig door hun eigenaren geïnfecteerd. En geïnfecteerde fretten kunnen op hun beurt weer mensen besmetten. Vooral afgelopen winter hebben veel fretten te lijden gehad onder de griepinfecties van hun verzorgers. De verschijnselen zijn vergelijkbaar met die van de mens. Een vochtige neusafscheiding, niezen, hoesten, tranende ogen, koorts (vaak een enkele koorts piek in het begin), slechte eetlust en algehele malaise. Sommigen fretten hebben ook een gevoelige of pijnlijke keel waardoor het eten van harde brokjes lastiger gaat. Ook kunnen ze kokhalsbewegingen laten zien. De meeste fretten zijn binnen een paar dagen weer hersteld.

De infectie kan zich in enkele gevallen uitbreiden naar de longen waardoor een ''longontsteking'' ontstaat en de dieren behoorlijk ziek kunnen worden.
Een andere complicatie, die het afgelopen jaar regelmatig voorkwam, is een secundaire ''ontsteking van de nieren''. Mogelijk dat bacteriën en/of virussen via het bloed in de gevoelige nieren van de fret kunnen aanslaan en daar ontstekingshaarden veroorzaken. Meestal is de functie van de nieren, waaronder het verwijderen van de afvalstoffen uit het lichaam, niet verstoord. De nieren zijn wel erg pijnlijk waardoor het fretje vaak “plat” gaat liggen en duidelijk minder speels is. Een dergelijke ontsteking moet behandeld worden anders is er in een later stadium wel degelijk een risico op een verminderde of falende nierfunctie.

De ''behandeling'' van een normale griepinfectie bestaat uit antihistaminica, eventueel hoestremmers en antibiotica om te voorkomen dat er een bacteriële infectie overheen komt. Tevens is het geven van zacht en zeer smakelijk voedsel zoals het “Waltham papje” (Royal Canin Instant Convalescence Support) aan te raden. Het geven van koortsverlagende/pijnstillende medicatie zoals NSAID’s (Meloxicam) is bij deze infectie niet altijd aan te raden. De koorts is juist nuttig om het virus te bestrijden.

De behandeling van complicaties van een griepinfectie zoals een longontsteking of nierontsteking, is uitgebreider en vereist soms een opname in de kliniek.
Eigenaren die de griep hebben kunnen de verzorging van hun fretten beter tijdelijk overlaten aan gezonde medebewoners, hoewel het vaak lastig is om ondanks alle voorzorgen een besmetting te voorkomen.

Fretten zijn ook erg gevoelig voor het beruchte ''Vogelgriep virus'' en de ''Mexicaanse griep''. Van deze Mexicaanse griep is bekend dat 10% van de fretten sterft ondanks behandeling. Antibiotica heeft weinig effect bij de Mexicaanse griep omdat het virus zelf grote schade aanricht in de longen. Een secundaire bacteriële infectie ontstaat namelijk pas na 7-8 dagen.

'''''Kennelhoest'''''

De afgelopen jaren was ik soms door fretten eigenaren benaderd over het verschijnsel dat hun hond kennelhoest had gehad en nu was hun fret behoorlijk aan het hoesten en niezen. Sinds kort weet ik dat de Bordetella bronchiseptica bacterie, die een rol speelt bij kennelhoest van honden, wel degelijk ook bij fretten een longontsteking kan veroorzaken. Deze Bordetella bacterie is soms lastig te behandelen. Ook hierbij geldt dat het verstandig is om fretten bij een hond met kennelhoest uit de buurt te houden.

'''''Hondenziekte virus'''''
Het hondenziekte virus is vrijwel ''altijd fataal'' voor een fret. Het virus wordt overgebracht door besmette honden of besmette fretten. De aandoening geeft in eerste instantie klachten die erg lijken op een infectie van het griepvirus. Fretten die dit eerste stadium overleven overlijden vervolgens na een paar weken in de neurologische fase. Een behandeling is niet mogelijk.

Preventie doormiddel van een enting met het “Nobivac Puppy DP” vaccin werkt uitstekend. De eerste vaccinatie altijd herhalen na 3-5 weken, daarna jaarlijks herhalen. Het veld virus bleek bij de laatste Hondenziekte uitbraak niet aan te slaan bij fretten die tot 1,5 jaar daarvoor waren geënt.

De moraal van het verhaal is dat fretten erg gevoelige luchtwegen hebben en gemakkelijk besmettelijke virussen en bacteriën van de mens, hond en andere fretten kunnen overnemen. Om dit te voorkomen kunnen hoestende, kuchende, snotterende mensen, honden en andere fretten beter tijdelijk even uit de buurt van een gezonde fret blijven.

===Bijnierproblemen===

Door: Hanneke Roest, frettendierenarts.

'''De Frettenkliniek''' te Giessen

Bijnieren zijn twee kleine orgaantjes die vlak bij de nieren liggen, maar daar verder weinig mee te maken hebben. Ze produceren hormonen die belangrijk zijn voor de stofwisseling van het dier. Bij veel fretten vanaf 3 jaar leeftijd ontaarden de bijnieren. Deze ontaarde bijnieren zullen op een gegeven moment teveel geslachtshormonen produceren (androgenen, oestrogenen en progesteron). Deze overmaat aan hormonen maken het dier ziek.

Bij de meeste fretten wordt het bijnierprobleem in het beginstadium veroorzaakt door een goedaardige ontaarding. Bij enkele fretten kan zich hieruit uiteindelijk een kwaadaardige ontaarding (tumor) ontwikkelen.

'''''Ziekteverschijnselen'''''

Bij de meeste fretten wordt het bijnierprobleem in het beginstadium veroorzaakt door een goedaardige ontaarding. Bij enkele fretten kan zich hieruit uiteindelijk een kwaadaardige ontaarding (tumor) ontwikkelen.

'''''Symptomen''''' (in volgorde van frequentie van voorkomen):

* Kaalheid wordt het meest waargenomen, meestal min of meer symmetrisch op de romp, kop of aan de poten. Fretten kunnen vrijwel helemaal kaal worden. Niet verwarren met het "kale staarten syndroom" in de zomer waarbij alleen de staart kaal wordt.

* Droge, dunne vacht.

* Jeuk, dit is een enkele keer het enige wat de eigenaar aan het fretje merkt. Veel fretten hebben regelmatig last van jeuk zonder dat er sprake is van een bijnierprobleem. Blijft de jeuk echter aanhouden of wordt deze steeds erger dan kan bij een oudere fret wel degelijk sprake zijn van een afwijkende bijnier.

* Gezwollen vrouwelijk geslachtsorgaan bij een gesteriliseerd vrouwtje.

* Sexueel gedrag bij gecastreerde of gesteriliseerde fretten. B.v. een mannetje dat weer gaat dekken of een vrouwtje dat gaat slepen met andere fretten.

* Toegenomen lichaamsgeur. Door de geslachtshormonen neemt de vetsecretie van de huid toe.

* Minder speels, meer slapen.

* Gewichtsverlies

* Moeite met plassen bij mannetjes. Door de hormonen wordt de prostaat vergroot en deze drukt het lumen van de plasbuis dicht. Dit is een levensgevaarlijke situatie. Ook dit kan soms het enige verschijnsel zijn.

Niet alle verschijnselen zijn bij elke fret waarneembaar. Het kaal worden valt wel het meeste op en is bij 60% van de fretten met een bijnierprobleem aanwezig

[[bestand:Bijnier aandoening.jpg|300px]]

'''''Diagnose'''''

De diagnose wordt gesteld aan de hand van de symptomen, een uitgebreide buikpalpatie (het betasten van de organen in de buik) en bloedonderzoek. Voor dierenartsen die minder bedreven zijn in het palperen van de buik kan een echo van de buik nodig zijn. Echter, de bijnieren zijn meestal zeer klein en kleine afwijkingen zijn niet goed zichtbaar met
de echo. Ook kan de echo niet het verschil in hardheid en stevigheid aantonen wat ontstaat bij een beginnende afwijking.

'''''Hoe komt het dat fretten last hebben van ontaarde bijnieren?'''''

Er zijn aanwijzingen dat de hersenen (hypothalamus/hypofyse) bij het ouder wordende fretje hormonen gaan produceren die de bijnieren overmatig stimuleren. Door deze stimulatie gaan de bijnieren vervolgens te veel geslachtshormonen produceren. Deze overmaat aan geslachtshormonen maken het fretje ziek door hun inwerking op bijvoorbeeld de huid, geslachtsorganen, het beenmerg en de prostaat.

Aangezien de hormonen van de hersenen op beide bijnieren effect hebben, zijn meestal beide bijnieren aangetast. Vaak geven ze pas na elkaar problemen. Hierdoor zal na het verwijderen van een enkele bijnier bijvoorbeeld pas een jaar later de andere bijnier problemen gaan geven.

De oorzaak is helaas nog niet opgehelderd, maar er wordt wel onderzoek naar gedaan. De Universiteit van Utrecht bekijkt momenteel de rol van castratie/ sterilisatie van jonge fretten met betrekking tot het ontstaan van bijniertumoren.

'''''Wat is de beste behandeling?'''''

* Een '''hormoonimplantaat''': De beste behandeling van een bijnierprobleem is de (levenslange) behandeling met
implantaten.

* 2.Chirurgie: Chirurgie van de bijnier wordt in de Frettenkliniek alleen nog maar gedaan als het implantaat onvoldoende effect heeft. Of indien de aangetaste bijnier snel groeit en duidelijk veel groter wordt.

''N.B. Het is belangrijk dat deze operatie alleen wordt uitgevoerd door hierin gespecialiseerde dierenartsen welke over de juiste kennis en speciaal instrumentarium beschikken. De rechter bijnier zit namelijk vast aan de achterste holle ader. Het verwijderen van deze bijnier is een moeilijke procedure en kan bij onvoldoende ervaring of onjuiste chirurgietechniek tot dodelijke bloedingen of onvoldoende wegname leiden.''

'''''Het voorkomen van bijnierproblemen'''''

Op dit moment loopt een onderzoek aan de Universiteit te Utrecht waar door middel van hormoonimplantaten jonge
fretten zijn gecastreerd en gesteriliseerd. Het is te verwachten dat deze fretten later minder last krijgen van bijnierproblemen. Maar er is nog niets zeker en het onderzoek zal nog enige jaren duren.

Om bijnierproblemen te voorkomen is er ook de mogelijkheid om bij gezonde gecastreerde en gesteriliseerde fretten
een implantaat te zetten vanaf de leeftijd van 5 à 6 jaar.

[[bestand:Beginnende kaalheid bijnierprobleem.jpg|300px]]

''Een beginnende kaalheid op de rug boven de staartbasis bij een fret met een bijnierprobleem''

===Doofheid bij fretten===

Door: Hanneke Roest, frettendierenarts.

'''De Frettenkliniek''' te Giessen

[[Bestand:Doof fretje.jpg|300px]]

'''''Welke fretten zijn doof:'''''

1. Doofheid komt veel voor bij fretten met bijzondere witte aftekeningen zoals:

* De Panda fret: een volledig witte kop met vrijwel geen masker.
* De Blaze fret: witte vlekken of strepen op de kop.
* De Polkadot fret: witte vlekken over het gehele lichaam.
* De DEW (Dark Eye White) fret: een grotendeels witte fret (als een albino) met donkere ogen, soms met een donkere staart of een donkere streep over de rug.

Deze doofheid is ''aangeboren en erfelijk'' bepaald. De meeste dove fretten vallen binnen deze groep.

2. Doofheid komt voor bij fretten met een ernstige chronische ''middenoorontsteking'' door aantasting van het trommelvlies en/of de hier achter liggende gehoororgaantjes. Totale doofheid beiderzijds komt hierbij zelden voor. Meestal gaat het om een verminderde gehoorfunctie.

3. Doofheid kan een enkele keer ontstaan na het gebruik van bepaalde medicijnen zoals antibiotica die behoren tot de groep van de aminoglycosiden (oa. Gentamycine). Deze medicatie kan doofheid veroorzaken of het nu via tabletten, per injektie of direkt in het oor wordt gegeven. Ook het gebruik van oor-preparaten kunnen het binnenoor beschadigen als het trommelvlies niet intact is. Wees daar dus voorzichtig mee. Gebruik alleen oorzalven of -druppels die door de dierenarts zijn voorgeschreven.

[[Bestand:Doof fretje 1.jpg|400px]]

Blaze

[[Bestand:Doof fretje 2.jpg|400px]]

Dark Eyed White

[[Bestand:Doof fretje 3.jpg|400px]]

Panda

[[Bestand:Polka dot.jpg|400px]]

Polkadot

'''''Hoe ontstaat erfelijk bepaalde aangeboren doofheid:'''''

De witte aftekeningen zijn het gevolg van een mutatie in de cellen van de neurale kammen (“neural crest disorder”). Deze cellen zijn behalve voor de pigmentatie, ook verantwoordelijk voor andere belangrijke functies van het lichaam. Vroeg of laat kunnen er dan ook meerdere gezondheidsproblemen naar voren komen bij deze dieren.

Fretten met de genoemde witte aftekeningen kunnen geheel of gedeeltelijke doof zijn door het gebrek aan pigmentcellen vanuit de neurale kammen. Deze pigmentcellen spelen een rol bij de ontwikkeling van het gehoor. Op latere leeftijd kunnen zich bij deze dieren daarnaast ook makkelijker hartproblemen en maag-darmproblemen ontwikkelen doordat deze neurale cellen ook belangrijk zijn voor oa. de ontwikkeling van het hart, de grote bloedvaten en het perifere zenuwstelsel. Aanvankelijk werd gedacht dat het hierbij om het Waardenburg-syndroom ging, tegenwoordig is men er nagenoeg zeker van dat het om een mutatie in het KIT-gen gaat.

Niet '''alle''' fretten met bovengenoemde witte aftekeningen zijn doof. Dat hangt af van de mate waarin de mutatie in het KIT-gen tot expressie komt. Echter deze fretten dragen wel '''allemaal''' het gemuteerde gen met zich mee. Fokken met deze kleurafwijkingen is dan ook niet verstandig!

'''''Wat merk je aan een dove fret:'''''

Veel eigenaren hebben niet door dat hun fret doof is. Fretten reageren immers meestal op geluid zoals kleine kinderen… ze horen wat ze willen horen. Toch zijn er genoeg fretten die je bij hun naam kunt roepen, die dan gelijk opkijken en naar je toekomen. Echter veel fretten gaan gewoon door met waar ze mee bezig zijn. Als je goed oplet, kun je aan deze dove fretten merken dat ze schrikken als je ze van achteren onverwacht benaderd. Dove fretten kunnen eventueel ook sneller bijten als ze schrikken van een aanraking.

Dove fretten maken vaak andere geluiden dan horende fretten. Als ze opgewonden of geschrokken zijn kunnen ze soms een veel heftiger en luider geluid maken dan je zou verwachten. Hissen is meestal een teken van onbehagen bij een fretje. Maar een dove fret kan dat geluid maken terwijl hij gewoon door de kamer loopt of aan het spelen is.

Hun vocale communicatie naar andere fretten wordt vaak door de andere fretten niet begrepen en zelf horen ze natuurlijk ook niet wat een andere fret hun “verteld”. Dat kan enige verwarring bij beide partijen veroorzaken. Soms leidt dit tot een meer in zichzelf terug getrokken doof fretje dat zijn eigen gang gaat binnen de groep maar het kan ook zijn dat ze zich aanpassen en goed functioneren in een groep. Een doof fretje kun je meestal goed (aan een tuigje) mee naar buiten nemen, ze schrikken niet van alle harde geluiden en lopen meestal al snuffelend gezellig met je mee.

'''''De diagnose:'''''

De dierenarts kan alleen de uitwendige gehoorgang inspecteren met een oorkijker. Het is niet mogelijk om verder dan het trommelvlies te kijken. Indien er langdurig een ernstige oormijtinfectie aanwezig is er een redelijke kans dat het diertje ook een chronische middenoorontsteking heeft. Dit kan in enkele gevallen tot gehoor beschadiging leiden. De aangeboren erfelijke doofheid komt echter veel meer voor en is te vermoeden door het uiterlijk van de fret.

In een vreemde omgeving zoals een dierenartsen praktijk zal een fret niet gemakkelijk op doofheid te testen zijn. Het diertje is zo bezig met nieuwe indrukken en geuren dat hij waarschijnlijk zelfs niet eens op harde geluiden reageert. Daarom kan een fretje het beste thuis getest worden. Let op, een fret kan ook reageren op trillingen en luchtverplaatsing zoals dat gebeurt bij op de vloer stampen of in de handen klappen. Neem een bel, een klikker, een toeter of iets dergelijks en houd het achter je rug. Op het moment dat het fretje bij je vandaan loopt laat je het geluid horen en bekijk je of het diertje op een of andere manier een reactie geeft. Wissel hoge met lage geluiden af. Het kan zijn dat het fretje wel hoge tonen maar geen lage tonen hoort.
Op internet staat een leuk filmpje over de reactie van een horende en een dove fret op het aanzetten van een stofzuiger. Zie:

{{#ev:youtube|uNpHtJW4GCA}}

De ''BAER-test'' (Brainstem Auditory Evoked Response) is een zekere manier om de functie van het gehoor te testen. Gekeken wordt of er in de hersenen reacties optreden bij het aanbieden van geluidsprikkels aan ieder oor afzonderlijk.
Het fretje wordt licht onder narcose gebracht zodat het diertje het toelaat dat er twee dunne electroden worden geplaatst bij de beide oren en eentje midden op het voorhoofd. Daarna krijgt het diertje een dopje in één oor waaruit de "clicks" komen via de computer. Door middel van de electroden wordt gekeken of de hersenen reageren op deze geluiden. Is dit het geval, dan weet men dat het signaal de weg van lucht, trommelvlies, gehoorbeentjesketen, zenuwsensors in het slakkenhuis en gehoorzenuw in ieder geval met succes heeft doorlopen.

[[Bestand:Bear test.jpg|400px]]

De BAER-test

'''''De behandeling:'''''

Er bestaat geen behandeling voor doofheid. Maar een dove fret kan een goed leven hebben mits er rekening wordt gehouden met de handicap. Benader deze fretten liefst van voren zodat ze handelingen als oppakken en aanraken aan zien komen. Om deze fretten te leren bij je te komen kun je visuele signalen gebruiken zoals het schijnen met een zaklamp. Ook kun je de trillingen van de vloer gebruiken als je erop stampt.
Op internet staan prachtige verhalen (voornamelijk in het Engels) over hoe eigenaren omgaan met een doof fretje……

===Insulinomen===

Door: Hanneke Roest, frettendierenarts.

'''De Frettenkliniek''' te Giessen

Dit is een ziekte die regelmatig voorkomt bij fretten boven de leeftijd van 3 jaar. Insulinomen zijn kleine tumortjes in de alvleesklier. In de alvleesklier wordt insuline gemaakt. Insuline is een hormoon dat nodig is om het suiker (glucose) in het bloed beschikbaar te maken voor de lichaamscellen.

Bij tumortjes van de alvleesklier (insulinomen) wordt een te grote hoeveelheid insuline geproduceerd waardoor het suikergehalte in het bloed te laag wordt. De hersenen zijn voor hun functioneren afhankelijk van het suikergehalte in het bloed en krijgen problemen met hun energievoorziening als het bloedsuiker te laag wordt. Het lichaam zal via correctiemechanismen het bloedsuikergehalte kunstmatig op niveau proberen te houden. Hierdoor kan na het optreden van de eerste verschijnselen, het soms dagen of weken duren voordat u als eigenaar opnieuw iets aan uw fretje opmerkt. De aandoening wordt vaak niet op tijd onderkend. De symptomen worden door de eigenaar nogal eens als passend bij de leeftijd beschouwd.

'''''Oorzaak'''''

De belangrijkste oorzaak voor het ontstaan van insulinomen is naar de huidige inzichten een langdurige overstimulatie van de alvleeskliercellen door een overmaat aan suikers en koolhydraten in de voeding. Kattenvoer, vooral de goedkopere soorten maar ook de meeste frettenvoeders bevatten vaak teveel koolhydraten. Rozijntjes zitten vol (natuurlijke) suikers.

'''''Symptomen'''''

De eerste verschijnselen die in periodieke aanvallen voorkomen zijn:
* Staren in de ruimte gedurende een paar seconden. Het fretje is zich even niet bewust van de omgeving.
* Zwakte van de achterhand waardoor het achterlichaam kan omvallen.
* Verminderde activiteit met veel slapen is een veel gehoorde klacht.
* Gewichtsverlies komt regelmatig voor.
* Moeilijk wakker worden na het slapen.
* Speekselen en met de pootjes aan de bek krabben kan voorkomen ten gevolge van de misselijkheid die ontstaat door het te lage bloedsuiker gehalte.

De periodes tussen de aanvallen kunnen dagen of weken duren. Echter naarmate de ziekte langer bestaat krijgen we te maken met:
* Zeer sloom zijn, wat zich uit in het wel erg veel slapen.
* Ernstige vermagering.
* Toevallen, coma en sterfte.
Plotselinge sterfte zonder veel voorafgaande symptomen is mogelijk.

'''''Diagnose'''''

Als het bloedsuiker(glucose) na 4 uur vasten onder de 4 mmol/l komt in combinatie met de hierboven beschreven ziekteverschijnselen dan is een fret sterk verdacht van de aanwezigheid van insulinomen. Door uitsluiting van andere oorzaken van een laag bloedsuikergehalte kan de dierenarts de diagnose vervolgens met vrij grote zekerheid stellen. De tumortjes zijn te klein om op een echo zichtbaar te maken of om door de dierenarts te voelen in de buik.

'''''Behandeling'''''

''Chirurgie:''

De beste behandeling bestaat uit het chirurgisch verwijderen van de kleine tumortjes in de alvleesklier (voor een goed resultaat is ervaring van de dierenarts met deze operatietechniek een vereiste). Toch is het helaas zo dat een operatie het probleem niet voor altijd oplost. De operatie vermindert de progressie van de ziekte wel degelijk, maar op andere plaatsen in de alvleesklier ontstaan in de loop van de tijd weer opnieuw kleine tumortjes. In het gunstigste geval is uw fretje 2-3 jaar klachtenvrij zonder dat er medicijnen gegeven hoeven te worden. Maar een deel van de fretten hebben al eerder weer problemen waarna een medicinale therapie gestart wordt. De dosering van de medicamenten is dan gelukkig wel lager dan zonder chirurgie.

''Medicinale behandeling:''

Corticosteroïden als prednison en dexamethason hebben het vermogen om het bloedsuikergehalte te verhogen. Proglycem (diazoxide) is een insuline-remmer en kan ook ingezet worden. Deze medicijnen doen echter niets aan de groei van de tumoren. Nadeel van deze medicamenten is dat ze slecht zijn voor het slijmvlies van het maagdarmkanaal. De overlevingsduur met alleen medicijnen is significant lager dan met chirurgie en later aanvullend medicatie.

'''''Voeding:'''''

* Frequente maaltijden zijn belangrijk.
* Het is noodzakelijk om eiwitrijk voer van goede kwaliteit te voeren.
o Prooidiervoeding bevat de juiste concentraties voedingsnutrienten. Niet elke oudere fret is echter meer geschikt voor deze voeding.

o KVV (Kompleet Vers Vleesvoeding) als Carnibest of Haaks Barf zijn goede bronnen van dierlijk eiwit. Niet elke fret oudere fret is echter meer geschikt voor deze voeding met rauw vlees.

o Totally Ferret, Orijen en/of Eukanuba of Hill's kitten brokjes zijn de betere brokvoeders.
* Daarnaast kunt u het fretje 1x daags extra smakelijk eiwit voorzetten in de vorm van Hill's A/D blikvoeding of Royal Canin Convalescence Support Instant Diet (het Waltham papje). Geef het niet koud maar smakelijk lauwwarm!
* Geef géén suiker bevattende voedingsmiddelen zoals koekjes, rozijntjes, Nutrilon Soya ed. Deze stimuleren de afgifte van insuline.

Het is bij deze patiënten belangrijker '''dat''' ze eten dan '''wat''' ze eten. Dus wees voorzichtig met het overschakelen naar een nieuwe voeding.

'''''Wat te doen als een fret plots zeer zwak wordt of een toeval krijgt:'''''

Indien een oudere fret een toeval krijgt is dat vaak ten gevolge van een "hypo". Dat betekent dat door het te lage bloedsuikergehalte een probleem ontstaat voor de hersenen. Het dier valt om en gaat “stuipen”. Voordat de dierenarts gebeld wordt is het beter eerst iets te ondernemen; druivensuiker (in poedervorm) kan met een theelepeltje in de bek worden gegeven en wordt al door het mondslijmvlies opgenomen zodat het fretje eventueel niet hoeft te slikken. Een half theelepeltje is meestal ruim voldoende en binnen een 1/2 uur en soms al na 5 minuten voelt het diertje zich een stuk beter.

Bij lichte aanvallen is Nutri-plus gel, Calo-ped of Ferretvite nog beter. Deze bevatten ook vetten waardoor het bloedsuikergehalte beter op peil blijft. Als de fret weer in staat is om te eten kan het beste smaakvol eten aangeboden worden om een tweede dip te voorkomen.

===Hartaandoeningen bij de fret===

Door: Hanneke Roest, frettendierenarts.

'''De Frettenkliniek''' te Giessen

'''Is mijn fret een hartpatiënt?'''

Deze vraag zul je jezelf in de toekomst misschien een keer gaan stellen want een deel van de fretten krijgt (net zoals de mens, hond en de kat) helaas op oudere leeftijd te maken met een minder goed functionerend hart. Hartaandoeningen en hartfalen komen regelmatig voor vanaf 4 jaar leeftijd.

'''''Welke hartaandoeningen kan een fret krijgen.'''''

De hartaandoeningen van de oudere fret zijn grofweg te verdelen in:

* 1. '''DCM = Dilatoire Cardiomyopathie.'''

Cardiomyopathie is Latijns voor hartspierziekte. Bij deze hartaandoening is de hartspier niet meer in staat om voldoende effectief te kunnen samentrekken. Het hart is als het ware uit gelubberd. De elasticiteit is eruit. Daardoor wordt het bloed niet goed genoeg rond gepompt met als gevolg dat er bloed (vocht) in de longen, rond de longen of in de buikholte kan achterblijven.

* 2. '''HCM = Hypertrofische Cardiomyopathie.'''

Hierbij is de hartspier naar binnen toe verdikt. Uiteindelijk is hierbij onvoldoende ruimte in het hart om het bloed effectief rond te pompen.

[[Bestand:Hartaandoeningen.jpg|300px]]

* 3. '''Andere hartafwijkingen waarbij ritme stoornissen ontstaan.'''

Een aritmie wordt veroorzaakt door bijvoorbeeld een afwijkende hartfrequentie, een afwijkende impulsformatie, een verstoorde impuls geleiding (bv een hartblok) of een combinatie van deze oorzaken.

* 4. '''Lekkage van de hartkleppen.'''

De hartkleppen kunnen bijvoorbeeld ontstoken zijn geraakt vanuit een ontsteking elders in het lichaam. Hierdoor sluiten ze minder goed en kunnen daardoor wat gaan lekken. Hoewel dit bij oudere fretten wel vaker voorkomt leidt dit meestal niet tot grote problemen.

'''''Wat zijn de klachten bij deze fretten.'''''

Fretten die problemen krijgen met hun hart kunnen de volgende symptomen gaan vertonen:

* Een ''verminderde activiteit'' kan een eerste symptoom zijn. Het fretje slaapt meer en is minder speels.

* Sommige fretten eten slecht en ''verliezen gewicht''.

* Een te snelle of zware ''ademhaling''. Dit is het begin van de vochtstapeling in de longen.

* '' Hoesten en/of benauwdheid'' kan ontstaan doordat zich nog meer vocht ophoopt in of rond de longen.

* Een ''dikke buik'' met daarbij een toename in gewicht kan ontstaan indien er zich vocht ophoopt in de buikholte. De buik kan hierbij soms enorm in omvang toenemen.

* ''Aanvallen van zwakte'' waarbij het diertje zwabberend loopt en af en toe door de pootjes zakt.

* '' Plotse sterfte'' is mogelijk zonder dat het dier veel symptomen liet zien. Hierbij is het dier in acuut hartfalen gekomen.

* Een acuut optredende '' verlamming'' van de achterpoten of enkele achterpoot kan ontstaan door een trombo-embolie. Bij hartpatiënten bestaat namelijk het risico op klontering van het bloed. Kleine stolsels kunnen vervolgens vastlopen in de nieren of de vertakkingen van de grote lichaamsslagader naar achteren.

Oudere fretten kunnen ''na een operatie'' plots klachten krijgen van hun hart, meestal openbaart zich dit binnen een week na de operatie. Tot de operatie kon het zieke hart het vaak nog net “rond krijgen”. Na de operatie gaat het dan mis door de extra belasting van het hart en vaatstelsel tijdens de operatie.
In de zomer, met warm weer, hebben hartpatiënten het vaak moeilijker en zijn de klachten meestal duidelijker.

'''''Hoe weet ik dat mijn fret een hartaandoening heeft.'''''

De diagnose is niet altijd gemakkelijk te stellen door de dierenarts. Het verschil met bijvoorbeeld een ernstige longontsteking of longtumor kan erg lastig zijn. Fretten hebben lang niet altijd een ''hartruis''. Vaak is wel een verhoogde hartslag aanwezig. De ''hartslag'' is verhoogd omdat het hart toch nog zo veel mogelijk bloed wil rondpompen. Om de benodigde hoeveelheid rond te pompen is het nodig dat het hart harder gaat werken en dus vaker moet pompen.
Er zal meestal een ''röntgenfoto'' van het fretje worden gemaakt . Op een röntgenfoto is het hartje bij DCM duidelijk vergroot, bij HCM heeft het hart een normale grootte. Een röntgenfoto is ook belangrijk voor het opsporen van vocht in of rond de longen of in de buikholte.

Indien er vocht rond de longen aanwezig is kan een ''punctie'' van de borstholte en onderzoek van het punctaatvocht ook een belangrijke aanwijzing zijn voor een hartprobleem. Dit kan doorslaggevend zijn om een ernstige longontsteking uit te sluiten.

Een ''hartfilmpje (ECG)'' geeft ook nadere informatie, met name bij de ritme stoornissen is dit heel belangrijk. Gelukkig laten de meest fretten het maken van een ECG goed toe.

[[Bestand:ECG.jpg|300px]]

ECG bij de fret

''Echografie'' kan belangrijk zijn indien er twijfel is over het soort hartaandoening en de daarvoor te gebruiken medicatie. Het goed interpreteren van het kleine hartje van de fret is erg moeilijk. Ik heb daarom een sterke voorkeur voor de cardiologe Nicole van Israël in België [http://www.acapulco-vet.be].

'' Bloedonderzoek'' in verband met de nierfunctie en elektrolyten huishouding wordt meestal pas in een later stadium gedaan om de effecten van de medicatie op het dier te meten.

'''''Hoe kan een fret met een hartaandoening behandeld worden?''''''

De schade aan het hart is onomkeerbaar en medicatie is dan ook levenslang. De medicatie zal echter zeker in het begin maar ook later nog bijgesteld moeten worden naar de behoeften van het dier. Ik noem dat de “fine-tuning”. Daarom is het erg belangrijk dat hartpatiënten regelmatig op controle komen om de medicatie steeds weer aan te passen aan huidige situatie. De juiste behandeling van een hartprobleem bestaat uiteindelijk altijd uit een combinatie van meerdere medicijnen.

'''''Heeft het wel zin om een hartpatiënt te behandelen?'''''

Absoluut! Er zijn heel wat fretten in Nederland die op hartmedicatie staan en een goed leven hebben. Fretten reageren namelijk over het algemeen erg goed op de behandeling met de juiste medicijnen.
Als de aandoening op tijd wordt onderkend kunnen fretten (met medicatie) nog gedurende enkele jaren een goed leven leiden Wordt een hartfalen in een laat stadium ontdekt dan kan het leven slechts voor een paar weken of hooguit een paar maanden (op een prettige manier) worden verlengd.

Ernstig benauwde fretten kunnen na medicatie weer helemaal herstellen en zelfs fretten waarbij de achterpoten niet meer functioneren hebben hier gelukkig meestal maar tijdelijk last van en lopen binnen 2 weken weer.

Natuurlijk komt er een moment dat aanpassing van de medicatie niet meer helpt en dan is het onze verantwoordelijkheid om hier op de juiste manier op te reageren. Eigenlijk is het net als bij mensen. Hartpatiënten kunnen gelukkig met de huidige medicijnen een prima leven leiden…….. maar natuurlijk heeft niemand het eeuwige leven.

===Huidaandoeningen===

'''Hotspots'''

Hotspots zijn kleine natte huidontstekingen die ronde vurige plekken op de huid geven, veelal achter op de rug. Over het algemeen zie je deze hotspots bij fretten met een bijnier probleem of een chronische maagaandoening.
Sommigen schrijven het echter toe aan een allergische huidaandoening door o.a. voedselallergie.

Het probleem ontstaat vaak in zeer korte tijd. Doordat de plek jeukt zal de fret eraan gaan krabben en bijten en ontstaat er door wondvocht in de meeste gevallen een korstje op de huid en in de vacht.
Je fret kan zich er ook ziek bij voelen en zich een paar dagen rustiger of juist wat nerveus door gedragen. Doordat zelftrauma een grote rol speelt in de ontwikkeling van hotspots worden zij ook wel pyotraumatische dermatritis genoemd.

Aan deze aandoening is niet veel te doen. Wanneer het tijdig ontdekt wordt kun je proberen te voorkomen dat het dier eraan gaat krabben of bijten. Ook kan de vacht een beetje worden weg geknipt zodat korstvorming gedeeltelijk wordt voorkomen.
Soms kan gebruik van een ontstekingsremmende crème verlichting geven.
Een hotspot verdwijnt uiteindelijk vanzelf weer, meestal na ongeveer een week. Toch komt de hotspot in de meeste gevallen ook weer terug op dezelfde plek.

[[Bestand:Hotspotplekje.jpg|300px]]

hotspot

'''Huidtumoren'''

Huidtumoren komen bij fretjes van middelbare leeftijd regelmatig voor, maar soms ook op jongere leeftijd. Gelukkig zijn ze over het algemeen goedaardig. Sommige tumoren kunnen ulcereren waardoor een zwarte korst op het tumoroppervlak ontstaat. Omdat ze meestal weinig verheven zijn, lijken de plekjes soms meer op exceemplekken. Jeuk is soms aanwezig. Huidtumoren kunnen het beste chirurgisch verwijderd worden en vervolgens histologisch worden onderzocht.

Ze lijken soms te verdwijnen maar als je goed kijkt en voelt blijft er altijd een verdikking van de huid voelbaar. Weken later kan het plekje weer gaan ulcereren en een korstje vormen. Soms hebben fretjes hier jeuk aan maar lang niet altijd. Het zijn kleine mastcel tumoren. Bij honden zijn deze tumoren vaak kwaadaardig. Bij fretten meestal niet. De behandeling voor jonge, gezonde fretten is het chirurgisch verwijderen van het tumortje. Bij oudere of zieke dieren kan soms beter afgewacht worden.

===Lymfoom===

Door: Hanneke Roest, frettendierenarts.

'''De Frettenkliniek''' te Eindhoven

Na de endocriene tumoren is lymfoom een van de meest voorkomende tumoren bij de fret. Bij jonge fretten onder de leeftijd van 1-2 jaar heeft de ziekte vaak een snel verloop. De meest voorkomende vorm bij deze jonge dieren is “mediastinaal lymfoom” in de borstholte, waar¬bij de zwezerik snel groeit en door zijn grote volume de longen wegdrukt. Bij oudere dieren komt meestal de “multicentrische” vorm van lymfoom voor, met aantasting van uitwendige en inwendige lymfeklieren en inwendige organen. Bij oudere dieren verloopt de ziekte meer chronisch.

'''''Symptomen'''''

Bij jonge dieren met “mediastinaal lymfoom” ontstaat vaak een plotselinge benauwdheid, eventueel voorafgegaan door slecht eten, gewichtsverlies en luste-loosheid. Hoesten en het opbraken van voedsel kunnen eveneens optreden. Bij de “multicentrische” vorm van oudere dieren hangen de klachten af van de organen die betrokken zijn bij deze ziekte. Aspecifieke, vage symptomen als slecht eten, vermageren en lusteloosheid zijn vaak aanwezig. Andere mogelijke symptomen zijn chronische diarree, braken, milde benauwdheid, geelzucht, zwakte in de achterhand.

'''''Diagnose'''''

Bij jonge dieren is röntgenologisch voorin de borstholte een massa zichtbaar die zich behoorlijk naar achteren kan uitbreiden. Een weefselonderzoek van een biopt met een dunne naald uit de borstholte is bewijzend.
Bij oudere dieren kunnen vergrote uit- en inwendige lymfeklieren voelbaar zijn.
Röntgenfoto’s en een echo van de buik kunnen nadere informatie geven. Uiteindelijk geeft weefselonderzoek pas de juiste diagnose. Dunne naald aspiratiebiopten van deze vergrote lymfeklieren zijn door de patholoog niet op een goede manier te beoordelen en kunnen makkelijk verkeerd geïnterpreteerd worden. Beter is het om de lymfeklier in zijn geheel te verwijderen en op te sturen voor onderzoek.

[[Bestand:Opgezette klieren fret.jpg|300px]]

Vergrote kaak lymfeklieren

'''''Behandeling'''''

De behandeling kan bestaan uit het verstrekken van corticosteroïden of chemotherapie. Met corticosteroïden (Prednison) wordt een vaak tijdelijk goed resultaat bereikt. Chemotherapie vereist een intensieve begeleiding en is ook niet genezend. Fretten met lymfoom zijn gevoeliger voor allerlei infecties, antibiotica kan daarom ook nuttig zijn en een tijdelijk herstel geven.

'''''Prognose'''''

Bij jonge dieren is de ziekte vaak snel fataal. Oudere dieren kunnen langdurig ziek zijn met goede periodes afgewisseld door periodes waarin de fret zich ziek voelt. Uiteindelijk is de prognose slecht.

===Maagdarmaandoeningen===

Door: Hanneke Roest, frettendierenarts.

'''De Frettenkliniek''' te Giessen

De meeste fretteneigenaren hebben wel een fret meegemaakt met afwijkende ontlasting, al dan niet langdurig. Ook plotselinge sterfte bij jong volwassen fretten heeft vaak te maken met een maagdarmprobleem. Het is een van de meest behandelde aandoeningen in de “Frettenkliniek”.
De allerbelangrijkste maagdarmaandoening van de fret is de ''Helicobacter gastritis'' (= maagontsteking). Van daaruit kunnen diverse andere problemen van de spijsverteringsorganen veroorzaakt worden. Het ontstaan van haarballen, secundaire darminfecties, coccidiose bij volwassen dieren, alvleesklier-, lever- en galwegontstekingen zijn vaak te herleiden tot het primaire probleem in de ontstoken maag.

Medicijnen als prednison en alle pijnstillers geven bij langer gebruik bijna altijd problemen doordat zij het maagdarm slijmvlies beschadigen. Zij kunnen daarom beter slechts voorzichtig en in lage dosering worden gegeven. Een combinatie van deze twee medicijnen tegelijkertijd kan beter slechts in uiterste noodzaak bij de fret worden ingezet.

'''''Symptomen'''''

Lang niet alle fretten hebben dezelfde symptomen bij een bepaalde aandoening. Ook kunnen diverse symptomen ook passen bij andere aandoeningen dan die van het maagdarmkanaal. Dat maakt het soms erg lastig voor de dierenarts om de klachten van de fret goed te interpreteren.
Sommige fretten hebben een verminderde of wisselende eetlust. Vaak is de activiteit van het diertje verminderd en is het minder speels. Soms ook is het fretje echter weer erg onrustig en hyperactief. Er zijn fretten die bijterig worden naar hun eigenaar of naar andere fretten. “Plat liggen” komt regelmatig voor, de fret zakt even door de poten tijdens het lopen en heeft een wat starende blik in zijn ogen. Hij heeft even buikpijn. Even later loopt hij weer door alsof er niets aan de hand is. Fretten braken niet gemakkelijk dus als ze braken dan is er meestal iets aan de hand.

[[Bestand:Buikpijn Sanne.jpg|300px]]

Buikpijn

[[Bestand:Misselijk-maagpijn Pudding.jpg|300px]]

Misselijk/buikpijn. Let op de combinatie van platliggen en geknepen oogjes.

{{#ev:youtube|o7an7TczM0w}}

Dit fretje heeft duidelijk last van buikpijn.

Fretten met maagdarmproblemen hebben vaak afwijkende ontlasting. Deze kan breiig van consistentie zijn, te dun als koeienvlaai of zelfs waterdun. De ontlasting kan veel “zaadjes” bevatten ten gevolge van onvoldoende opname van voedingsstoffen. Soms is er slijm met eventueel rood bloed aanwezig. Vaak wordt er al dan niet tijdelijk een groene kleur gezien. Deze ontstaat als de ontlasting te snel door het darmkanaal gaat en is een teken dat de darmen “geïrriteerd” zijn. Als de ontlasting zwart, plakkerig en er als teer uitziet, betekend dat meestal een bloeding in het voorste deel van het maagdarmkanaal. Fretten die prooidier eten kunnen ook zwarte ontlasting hebben maar die is meestal meer gevormd en niet plakkerig. Als er onvoldoende gal bij de ontlasting komt kan deze een creme kleurige pasteuze vorm aannemen.

In de loop van de tijd valt het diertje langzaam maar zeker af en wordt de vacht dunner en dof. Vaak zijn er tekenen van misselijkheid. Vooral na het eten. Smakken, met de pootjes aan de bek krabben, speekselen en tandenknarsen zijn duidelijke misselijkheids tekenen. Ook aan lappen, tapijt of andere stoffen materiaal bijten kan een teken van misselijkheid zijn. Sommige fretten hebben een dikke wat opgeblazen buik meestal gecombineerd met stinkende ontlasting.

{{#ev:youtube|mJrhcLn1WYQ}}

'''''Diagnose'''''

Voor het stellen van een juiste diagnose is het verhaal van de eigenaar (de ''anamnese'') over de huisvesting, de voeding en de klachten die het diertje laat zien erg belangrijk. Sommige klachten die het diertje vertoond worden niet als afwijkend beoordeeld door de eigenaar terwijl dat wel het geval is.

Bij het ''klinisch onderzoek'' is het palperen (doorvoelen) van de buik van veel betekenis. Daarmee kunnen pijnlijke plekken in de buik opgespoord worden. Bij veel van deze fretten is de grote buiklymfeklier vergroot en pijnlijk. Soms is voor in de buik de maaglymfeklier te voelen als een harde en pijnlijke dikte. Deze klieren zijn de “opruimorganen” bij problemen in het maagdarmkanaal. Fretten met een ernstige maagontsteking of een maagzweer zijn meestal erg gevoelig voorin de buik waar de maag gelegen is. Ook als de lever ontstoken is kan dit meestal gevoeld worden doordat de lever dan groter, harder en pijnlijk is bij het palperen. Een obstructie in de darm of een tumor is meestal in de buik te voelen als een harde, vaak pijnlijke dikte in het midden en achterste deel van de buik.

Bij veel fretten is de milt vergroot. Bij weefselonderzoek blijkt het meestal om een goedaardige vergroting te gaan. De milt reageert namelijk vooral op ontstekingen in de buik en in het bijzonder op een Helicobacter infectie van de maag. Het verwijderen van een grote milt is dan ook niet heel zinvol tenzij deze milt zo groot is geworden dat hij een mechanische belemmering vormt voor het diertje.

Met ''bloedonderzoek'' kan soms een verhoging van de ontstekingscellen aangetoond worden. Bij ernstige maagdarm klachten kan het protein-loosing syndroom optreden waarbij het eiwit gehalte in het bloed verlaagd is. Ook het aantal rode bloedcellen kan verlaagd zijn ten gevolge van bloedverlies via het maag-darmkanaal of vanwege een onvoldoende aanmaak bij langer bestaande problemen. De leverenzymen kunnen verhoogd zijn bij problemen met de lever. Bij chronische patienten kan het zinvol zijn om het Vitamine B12 gehalte in het bloed te bepalen.

Ontlasting onderzoek is nuttig om coccidiose en Giardia infecties aan te tonen. Deze worden meestal alleen gezien bij jonge fretten en op plaatsen waar veel fretten bij elkaar worden gehouden. Een bacteriologisch onderzoek van de ontlasting kan een enkele keer ook nuttig zijn.

Op de ''röntgenfoto'' kunnen vreemde voorwerpen in de maag (haarballen, stukjes rubber, oordopjes!) zichtbaar gemaakt worden. Ook kan het vermoeden op een obstructie in de darm meestal bevestigd worden. Lever, nieren en blaas maar ook hart en longen kunnen goed in beeld gebracht worden. Met een ''echo'' is de inhoud van de maag wat minder goed zichtbaar te maken maar een obstructie in de darm weer wat beter dan met de rontgenfoto.

Voor een definitieve diagnose van een langdurige maagdarmprobleem zijn meestal ''maag en/of darmbiopten'' nodig. Dat is uiteraard niet zo heel makkelijk te doen dus wordt er over het algemeen uitgegaan van een waarschijnlijkheidsdiagnose en daarvoor een behandeling ingezet. Indien de problemen blijven bestaan is een “kijkoperatie” vaak zinvol en kunnen maag- en darmbiopten worden genomen. Deze biopten worden vervolgens naar een patholoog opgestuurd die onder de microscoop de stukjes weefsel kan beoordelen en informatie geeft over het aanwezig zijn van bijvoorbeeld ontsteking of tumoren.

'''''Specifieke maagdarm aandoeningen'''''

*'''Helicobacter maagontsteking'''

Met een recent onderzoek onder Nederlandse fretten bleek dat bij 80% van de fretten de Helicobacter Mustelae bacterie in de maag kon worden aangetoond. In eerder Amerikaans onderzoek was dit percentage veel hoger en werd hij aangetoond bij alle onderzochte dieren. De bacterie wordt overgedragen door besmette ontlasting. Waarschijnlijk worden pups al in het nest besmet. De bacterie kan in de maag van de fret een ''chronische maagontsteking'' (vooral bij oudere fretten) maar ook een acute maagontsteking met zelfs [u]maag- en darmzweren[/u] veroorzaken. Niet elke fret heeft veel last van deze infectie. Maar een maagzweer is een van de belangrijkste doodsoorzaken bij jonge fretten. Stress en verkeerde voeding zijn de belangrijkst predisponerende factoren.

Stress is mogelijk ten gevolge van een andere fret. Fretten zijn territoriale dieren en een andere fret kan, zonder dat de eigenaar het zich bewust is, een belangrijke stressfactor zijn. Stress kan ook ontstaan ten gevolge van andere huisvesting, een andere chronische ziekte of onvoldoende “enrichment” of afleiding. Wat betreft de voeding moeten we ons realiseren dat de fret een prooidier eter is. Een strikte vleeseter. Frettenbrokjes bevatten vooral veel plantaardige eiwitten en vezels. Daar is het maagje van de fret eigenlijk niet voor gemaakt.

*'''Vreemd voorwerp in het maagdarmkanaal'''

Jonge fretten onder de leeftijd van 1 jaar kauwen nogal eens op allerlei zacht materiaal zoals zacht rubber, zacht plastic en latex. Stukjes hiervan worden dan doorgeslikt en komen in de maag. Deze kunnen soms maanden in de maag blijven zitten. Bij oudere fretten zijn het vaak haarballen die zich in de maag vormen door het likken aan de vacht. Als de maag minder goed zijn werk doet zoals bij een chronische ontsteking, kunnen de haren te lang in de maag blijven en daar gaan klitten. De symptomen die deze fretten vertonen zijn vaak vaag. Pas als het voorwerp vastloopt in het (veel dunnere) darmkanaal is het fretje acuut ziek met hevige buikpijn en uitdroging. Vaak sterft het fretje binnen 2 dagen als er niet op tijd wordt ingegrepen. De behandeling varieert van laxeren tot direct chirurgisch ingrijpen.

[[Bestand:3. Haarbal uit maag.jpg|300px]]

Haarbal uit de maag

*'''Darmontsteking'''

Een darmontsteking kan veroorzaakt worden door diverse virussen, bacteriën, protozoen, voedsel intolerantie en oorzaken die niet altijd te achterhalen zijn. De ontlasting kan bekeken worden onder de microscoop of worden opgestuurd naar het laboratorium voor een bacteriologisch onderzoek (een kweek).

Recent is aangetoond dat in Nederland het ''Coronavirus'' op grote schaal voorkomt. Dit virus is in Amerika ook bekend en veroorzaakt daar E.C.E. (Epizootic Catarrhal Enteritis) ook wel “Groene-slijm ziekte” genoemd. Het virus is zeer besmettelijk. De besmetting gebeurt via contact met ontlasting van een ziek dier. Het verloop van de ziekte is afhankelijk van de lichaamsconditie van het fretje. Jonge gezonde fretten hebben vaak slechts een aantal dagen diarree. Fretten met al chronische maagdarmproblemen of andere aandoeningen kunnen ernstig ziek worden. Bij sommige fretten kan het virus de darmvlokken van de darmen ernstig beschadigen waardoor uiteindelijk chronische diarree ontstaat. Een enkele keer kan het virus een systemische ziekte veroorzaken met ontstekingen in diverse organen. Deze complicatie vertoont overeenkomsten met de aandoening “FIP” bij katten die geïnfecteerd zijn met het katten Corona virus. Het katten-Corona virus lijkt niet besmettelijk voor de fret. De fret heeft zijn eigen Corona virus variant. Helaas is de ziekte moeilijk met zekerheid vast te stellen bij het levende dier.

''Coccidiose'' en een ''Giardia'' infectie worden veroorzaakt door een parasiet in de darmen. Vooral jonge fretjes kunnen hier behoorlijk ziek van zijn. Oudere fretten hebben meestal geen problemen met coccidiose en kunnen met hun eigen afweer de infectie genezen. Echter fretten die al een afwijkend darmkanaal hebben door bijvoorbeeld een Coronavirus infectie kunnen wel problemen hebben om van deze infectie af te komen en kunnen beter behandeld worden. Met behulp van ontlasting onderzoek is de ziekte eenvoudig aan te tonen.

*'''Eosinofiele maag-darmontsteking'''

Fretten zijn strikte vleeseters toch geven wij in onze voeding vaak veel plantaardige eiwitten zoals granen. Bij sommige fretten reageert het maagdarmkanaal hierop met de productie van bepaalde specifieke (eosinofiele) ontstekingscellen. Deze fretten kunnen chronisch diarree met of zonder slijm en bloed vertonen in combinatie met gewichtsverlies. De diagnose is pas te stellen na een biopt van de maag of de darm. Corticosteroïden kunnen soms tijdelijk helpen maar een correctie van het voer is belangrijker.

*'''Tumoren'''

Tumoren uitgaande van het maagdarmkanaal komen niet vaak voor. Er zijn aanwijzingen dat tumoren in dit gedeelte van het lichaam vooral kunnen ontstaan vanuit chronische ontstekingen zoals bijvoorbeeld bij Helicobacter uitgroei. Lymfoom, een ontaarding va de lymfeklieren komt bij oudere fretten wel regelmatig voor. Hierbij kunnen ook de lever en darmen aangetast zijn.

'''''Behandeling van maagdarmproblemen'''''

Bij een vermoeden op een Helicobacter maagontsteking zal een ''antibiotica kuur'' tegen de Helicobacter bacterie worden ingezet. Deze kuur is dezelfde als die bij mensen wordt gebruikt. Echter fretten met ernstige ontsteking of maagzweer kunnen soms niet goed tegen het antibioticum Clarithromycine. Dit is namelijk erg irriterend voor de maag. Het is dan beter om eerst de maagwondjes wat te laten herstellen met ''maagzuurremmers'' en een ''maagwandbeschermer'' als Sucralfaat voordat dit antibioticum wordt ingezet. Aanvullend kunnen medicijnen tegen de misselijkheid en Vitamine B12 injecties worden gegeven.

Indien er sprake is van een vreemd voorwerp in de maag of bijvoorbeeld een obstructie in de darm, zal er ''geopereerd'' moeten worden. Een enkele keer kan een obstructie met laxeermiddel naar achteren worden gedreven, vooral als bekend is dat
het bijvoorbeeld gaat om een te groot stuk groente of fruit. Maar dit is altijd een risico want hoe langer je wacht met opereren hoe groter het risico dat het diertje sterft.

Bij diarree ten gevolge van bijvoorbeeld een Corona virus infectie kan een darm beschermend middel als Finidiar pasta of Sucralfaat gegeven worden voor een aantal dagen. Indien het fretje ernstig ziek is, is antibiotica en eventueel andere aanvullende medicatie nodig. Coccidiose bij jonge fretjes of zieke dieren kan behandeld worden met een medicijn tegen deze parasieten. Alle fretten dienen tegelijk behandeld te worden, ook de (wel besmette maar) niet zieke dieren.

''Tumoren'' van het maagdarmkanaal kunnen soms chirurgisch verwijderd worden door het stuk aangetaste darm te verwijderen. Dit is een moeilijke operatie maar voor een ervaren frettendierenarts goed te doen. Voor de behandeling van Lymfoom met aantasting van het maagdarmkanaal zie het hoofdstuk: Lymfoom.
Het verwijderen van een vergrote milt bij fretten met diarree is niet nodig. Deze milt is een reactie op de ontsteking in het maagdarmkanaal.

Het is belangrijk om kleine hoeveelheden ''goed verteerbaar voedsel'' te geven, bijvoorbeeld Royal Canin Convalescence Support Instant (het “Waltham papje”) of Hill’s A/D blikvoer. Voor fretten met ernstige problemen is het niet meer verstandig om rauw voedsel te geven.

Fretten met ernstige maagdarmproblemen kunnen het beste worden opgenomen in de ''kliniek'' waar zij via injecties en met infuus behandeld kunnen worden. Deze injecties belasten het maagdarmkanaal veel minder.
''Oudere fretten'' hebben vaak chronische maagdarmproblemen door de langdurige aanwezigheid van de Helicobacter bacterie in de maag. Zij hebben vaak baat bij een dagelijkse hoeveelheid van het Waltham papje in combinatie met 1-2x daags Sucralfaat.

'''''Preventie van maagdarmproblemen'''''

De Helicobacter bacterie is bij de fret waarschijnlijk niet uit te roeien. Wel kan met een kuur antibiotica het aantal bacteriën in de maag weer verminderd worden. Maar een uitgroei kan beter tegen gegaan worden door de fret ''goede voeding'' te geven en ''stress'' zoveel mogelijk te vermijden. Haarballen zijn meestal het gevolg van de verminderde maagmotiliteit ten gevolge van de maagontsteking. Die ontsteking moet dus ook behandeld worden. Daarnaast is het zinvol om tijdens de rui om de dag 1 cm ''haarbalpasta'' voor de kat te verstrekken. Haarbalpasta bevat veel suikers en is daarom erg gewild bij de fretten. Beter zou het zijn om alleen de vaseline te geven. Dit kan door het kopen van zuurvrije vaseline bij de apotheek of de drogist. Dit mag elke dag gegeven worden tijdens de rui. Het is echter minder smakelijk.

===Middenoorontsteking===

De laatste jaren hebben we steeds meer te maken met oorproblemen bij fretten; vaak een middenoorontsteking. De kan zich ontwikkelen tot een chronische aandoening.

Het middenoor is een inwendig gelegen gedeelte van het gehoorsysteem, wat net achter het trommelvlies ligt. Bij de fret op een moeilijk bereikbare plek, in het bot van de kop en schedel en is verdeeld in allerlei kleine ‘kamertjes’, lijkend op een honingraad.

Het is nog niet duidelijk wat precies de oorzaak is van de steeds frequenter voorkomende middenoorontstekingen, maar het vermoeden is dat oormijten een rol spelen. Deze kunnen schade aan de gehoorgang en het trommelvlies aanrichten, waardoor schimmels, bacteriën en virussen naar binnen kunnen dringen. Een goede bestrijding van oormijten lijkt dan ook erg belangrijk. Dit kan onder andere door middel van Stronghold pipetjes, verkrijgbaar bij de dierenarts. Zie [[verzorging#oormijten]]

Doordat het middenoor van de fret op een lastig bereikbare plek gelegen is, is het moeilijk een ontsteking goed te bestrijden. Antibiotica kan er vaak moeizaam komen en door de bouw is het eigenlijk niet mogelijk om te spoelen. Vaak is langdurige behandeling noodzakelijk met antibiotica en oordruppels. Hierdoor wordt een middenoorontsteking regelmatig een chronisch probleem.

Een ''acute middenoorontsteking'' is te herkennen aan:

* Scheef houden van de kop, met het aangetaste oor naar beneden
* Het in rondjes lopen
* Wankelen tijdens bewegen/lopen
* Soms tranende ogen
* Soms niet willen eten
* Soms koorts en algemeen ziek zijn

'''''Ga bij een van deze signalen direct naar een dierenarts met frettenervaring!'''''

Wordt dit niet juist behandeld, kan het een pijnlijke dood van je fretje betekenen.

''Een chronische middenoorontsteking ''geeft vaak minder duidelijke acute verschijnselen:

* Tranende ogen bij eten
* Slecht eten
* Veel kruimelen met brokjes
* Prooi laten staan
* Kuchen, hoesten en keelschrapen
* Soms wankelen met achterhand tijdens lopen
* Niet bij de oren geaaid willen worden
* Lastig in het nekvel te pakken
* Gespannen in nekspieren, vooral bij aanraken
* Afvallen

Een chronische middenoorontsteking is altijd sluimerend aanwezig. Regelmatig steekt het dan weer de kop op. Het is een zeer pijnlijke aandoening voor je dier. Fretten laten pijn erg lastig zien, dus elk klein signaal kan belangrijk zijn.

Een chronische oorontsteking kan desastreus verlopen voor je fretje als het niet onderkent en behandeld wordt. De ervaringen zijn dat fretten die een chronisch oorprobleem hebben erg vatbaar zijn voor nierontstekingen,(chronische) ontstekingen in de keel en aan de luchtwegen en er zijn vaak maag/darm complicaties door de vele antibiotica die de frettenmaagjes vaak slecht verdragen. Bovendien is er een risico dat de ontsteking doorbreekt naar de hersenen, wat onherroepelijk de dood betekent.

===Nierfalen bij de fret===

Door: Hanneke Roest, frettendierenarts.

'''De Frettenkliniek''' te Giessen

De nieren hebben een belangrijke functie in het constant houden van allerlei waarden in het lichaam. Ze regelen de zuurtegraad van het bloed, ze veranderen de bloeddruk naar behoefte van het lichaam en houden de mineralen in balans. Daarnaast zorgen ze ervoor dat afvalstoffen uit het lichaam verwijderd worden. Deze afvalstoffen, afbraakproducten van eiwitten (zoals ureum, BUN) worden door de nieren uit het bloed gefilterd en met de urine afgevoerd.

'''Nierfalen''' is een toestand waarbij de nieren niet meer goed kunnen functioneren; ze doen hun werk niet goed meer. Dit kan ontstaan ten gevolge van verschillende oorzaken: bacteriele, virale (bijvoorbeeld ADV) en protozoaire infecties, nierstenen, aangeboren en/of erfelijke aandoeningen, tumoren, een afwijkende bloeddruk, ziektes elders in het lichaam (zoals chronische ontstekingen), vergiftigingen (onder andere door antivries, druiven en rozijnen) en bepaalde niertoxische medicijnen (bijvoorbeeld Gentamycine). Veel oudere fretten hebben nierinfarcten.

Er kan sprake zijn van acuut nierfalen, chronisch nierfalen en een combinatie van de twee.

Bij '''''chronisch nierfalen''''' werken de nieren al langer slecht. De chronische ontsteking in de nieren heeft geleid tot vorming van littekenweefsel. Het littekenweefsel trekt samen en zorgt ervoor dat de nieren kleiner worden, dit littekenweefsel is blijvend.

Bij dieren met '''''acuut nierfalen''''' is nog geen sprake van littekenweefsel. Deze dieren kunnen acuut heel erg ziek worden, maar in principe kan er dan nog volledig herstel van de nierfunctie optreden.

Wanneer het dier al langer chronische nierproblemen heeft maar plotseling snel verslechtert ten gevolge van een acute infectie, is er sprake van een '''''combinatie.''''' Dit komt redelijk vaak voor.

[[Bestand:Nierfalen 1.jpg|300px]]

Normale nier: Deze bestaat uit ruim 1 miljoen eenheden (nefronen). Een nefron filtert het bloed en concentreert de afvalstoffen uit het lichaam. Deze worden in de urine afgegeven. De nefronen monden uit in een verzamelbuis, welke in het nierbekken uitkomt. De urine gaat via de ureter naar de blaas, alwaar die wordt opgeslagen.

[[Bestand:Nierfalen 2.jpg|300px]]

Chronisch nierfalen: Chronische ontsteking in de nieren leidt op den duur tot vorming van littekenweefsel. Dit littekenweefsel trekt samen en zorgt ervoor dat de nieren steeds kleiner worden. Dit noemen we schrompelnieren en deze schade is niet meer omkeerbaar.

'''''Symptomen'''''

Fretten met chronische nierproblemen vermageren, hebben een slechte eetlust en drinken en plassen vaak veel. Soms zijn ze slomer maar vaak valt aan het gedrag niet veel op. In sommige gevallen is er een vreemde 'maggi' geur te ruiken uit het bekje. Dit komt door de ophoping van gifstoffen in het bloed die eigenlijk door de nieren uitgescheiden zouden moeten worden. Enkele fretten hebben afwijkende ontlasting.
Dieren met acute nierproblemen zijn meestal wel slomer, gaan vaak 'plat' liggen en zijn vaak pijnlijk in de buik.

'''''Diagnose'''''

Indien er vermoed wordt dat een fretje lijdt aan nierfalen, zal er worden geadviseerd om een ''urineonderzoek'' en ''bloedonderzoek'' te laten uitvoeren. Bij het urineonderzoek wordt er bijvoorbeeld gekeken of de nieren nog voldoende concentrerend vermogen hebben en of er te veel eiwitten of bloedcellen in de urine lekken.

Bij het bloedonderzoek worden onder andere de ''nierwaarden'' beoordeeld (ureum, fosfaat). Deze waarden zullen pas verhogen als meer dan de helft van het totale nierweefsel is aangetast. (NB. Bij honden en katten is het ureum gehalte in het bloed minder belangrijk en wordt het kreatinine gehalte bepaald. Bij de fret geeft het kreatinine gehalte in het bloed geen goede indicatie voor het functioneren van de nieren).

Bij acuut nierfalen kunnen deze waarden enorm hoog zijn, maar er kan nog volledig herstel optreden. Bij chronisch nierfalen is de hoogte van de nierwaarden zeker gerelateerd aan de prognose. Soms zijn de nieren aangedaan, door bijvoorbeeld een heftige ontsteking, maar zijn de nierwaarden nog niet verhoogd, dan is er (nog) geen sprake van nierfalen maar van een nieraandoening.
Indien een aanwijsbare oorzaak van acuut nierfalen wordt vermoed of er nog getwijfeld wordt over mogelijke bijkomende problemen, zullen er nog extra onderzoeken worden voorgesteld.

Nierfalen is een gecompliceerde ziekte en de nieren kunnen bij iedere patient in een andere mate aangetast zijn. Daarom dient de behandeling goed afgestemd te worden op het individuele dier.

'''''Behandeling'''''

Bij een nieraandoening waarbij nog geen sprake is van nierfalen zal meestal worden volstaan met medicatie en controle afspraken.

Bij acuut nierfalen is een opname in de kliniek en een behandeling met infuus en medicatie over het algemeen de beste optie. Hierbij wordt in de gaten gehouden dat het dier ruim voldoende infuus krijgt maar dit wel voldoende uitplast. Een intensieve monitoring is erg belangrijk. Ace-remmers die in een later stadium wel gegeven worden, mogen nu nog NIET worden gegeven.

Bij chronisch nierfalen bestaat de behandeling vooral uit medicatie en voeding. Ace-remmers (b.v. enalapril, benazepril) bevorderen de doorbloeding van de nieren en verminderen de progressie van chronisch nierfalen. Fosfaatbinders (b.v. sucralfaat, lantharenol, chitosan en calciumcarbonaat) zijn vaak nodig om het fosfaatgehalte in het bloed te verminderen. Bacterien kunnen de oorzaak zijn een ontsteking in de nieren maar daarnaast zijn nierpatienten extra gevoelig voor bacteriele infecties van de urine wegen. Antibiotica kan daardoor soms worden voorgeschreven. Ten gevolge van het chronisch nierfalen kan er ook een te laag kalium gehalte in het bloed ontstaan. Dit veroorzaakt een slechte eetlust en sloomheid. Dit Kalium kan via medicatie (kaliumgluconaat) worden aangevuld. Daar een hoog ureum gehalte in het bloed de slijmvliezen in het maagdarmkanaal kan aantasten, is het soms nodig om hiervoor ondersteunde medicatie te geven.

Een ''nierdieet'' is bij honden en katten erg belangrijk bij de behandeling van nierfalen. Hill's K/D dieet voor de kat zou voor de fret een goede optie zijn. Dit dieet bevat veel lagere gehalten aan eiwit, zout en fosfaat vergeleken met een normaal frettenvoer. Hierdoor worden de nieren minder belast en komen er minder afvalproducten in het bloed. Probleem is echter dat veel fretten met nierproblemen een slechte eetlust hebben en het nieuwe minder smakelijke dieet niet willen eten. Het is belangrijker '''dat''' uw fret eet dan '''wat''' hij eet!

'''''Prognose'''''

De prognose van een fret met nierfalen verschilt sterk. Acuut nierfalen kan volledig herstellen en heeft in dat geval geen continue controles nodig. Chronische schade aan de nieren is onomkeerbaar en een deel van de medicatie zal dan ook levenslang noodzakelijk blijven. Medicijnen zijn erg belangrijk in de behandeling van chronisch nierfalen. Niet alleen leven de behandelde fretten significant langer maar daarnaast voelt het dier zich veel prettiger.

De medicatie zal echter zeker in het begin, maar ook later nog bijgesteld moeten worden naar de behoeften van uw fret. Daarvoor zijn regelmatige controles op de kliniek met bloedafname en urineonderzoek noodzakelijk.

===Pijnstilling bij de fret===

Door: Hanneke Roest, frettendierenarts.

'''De Frettenkliniek''' te Giessen

Van diverse ziekte aandoeningen van de fret weten we vanuit de humane geneeskunde dat het pijnlijk is. Een verwonding, een gebroken bot, een maagzweer, een acute middenoorontsteking, een acute nierontsteking. Het zijn aandoeningen waarbij we er van uit kunnen gaan dat het pijn doet, niet alleen bij de mens maar ook bij het dier. Naast de behandeling van de aandoening is het dan wenselijk om tevens pijnstilling te geven. Pijnstillers hebben daarnaast het voordeel dat ze ontstekingsremmend werken.

Wetenschappers zijn het erover eens dat dieren pijn precies zo ervaren als wij mensen, alleen tonen zij het anders. De fret, die nog dicht bij zijn voorouder de bunzing staat, zal niet makkelijk laten zien dat hij pijn heeft. Dat geeft zwakte aan en dat betekent in de natuur dat je er heel snel bent geweest. Dat een fretje pijn slecht laat zien wil niet zeggen dat hij het anders ervaart. Hij toont het alleen anders dan wij mensen. Aangezien een fretje niet kan praten, hebben wij als eigenaar en als dierenarts slechts de mogelijkheid het diertje nauwkeurig gade te slaan en te onderzoeken om zo aanwijzingen te krijgen of het diertje pijn heeft.

[[Bestand:Zieke fret.jpg|300px]]

'''''Pijnsignalen bij een fret'''''

Een fretje zal niet gaan huilen of verbaal uiting geven aan pijn¦tenzij je bijvoorbeeld op de staart gaat staan. Bij acute plotse pijn zal het dier dit aangeven door een dikke staart op te zetten, een schreeuw te geven en eventueel de anaalklieren te laten gaan. Chronische pijn is veel moeilijker te onderkennen. Onderstaande gedragingen kunnen tekenen zijn van een niet welbevinden of van pijn.

* Minder levendig.
* Weinig meer uit de slaapplaats komen.
* Knijpen met de oogjes.
* Verminderde eetlust.
* Plat gaan liggen; tijdens het spelen of rondlopen gaat het fretje plat op de buik liggen.
* Plots gaan bijten naar de eigenaar of andere fretten.
* Omkijken naar de buik of de flank.
* Lopen met een hoge opgebolde rug.
* Knarsetanden.
* Knagen aan stof (slaapzakje) of vloerbedekking.
* Kreupel lopen.
* Hissen en sissen. Dit kan ook voorkomen als het diertje zich niet veilig voelt. Bijvoorbeeld doordat het in een te grote groep is gehuisvest of met een fret waarmee het niet goed samen gaat.
* Een opgezette staart.
* Anaalklieren laten gaan.
* Veel trillen.

'''''Behandeling van pijn bij de fret.'''''

De belangrijkste behandeling van pijn is het oplossen van het probleem dat de pijn veroorzaakt! Bij een gebroken bot is dat het spalken of chirurgisch behandelen van de breuk. Bij een maagzweer is dat een medicinale behandeling van de maagzweer en het vermijden van stresssituaties welke eventueel de maagzweer hebben veroorzaakt.

Niet altijd is het mogelijk de oorzaak te bestrijden en soms heeft een behandeling even tijd nodig om aan te slaan. Dan zou pijnstilling wenselijk zijn.

De voor de hond en kat veel gebruikte pijnstillers (NSAID's) als Metacam® (meloxicam) en Rimadyl® (carprofen) geven helaas veel problemen bij de fret. NSAID's (Non-Steroidal Anti-Inflammatory Drugs) zijn medicijnen die de vorming van prostaglandines in het lichaam remmen. Prostaglandines stimuleren het pijngevoel, verhogen de lichaamstemperatuur (koorts) en zorgen ervoor dat bloedvaten open gaan staan (roodheid bij een ontsteking).

'''''De bijwerkingen van NSAID pijnmedicatie.'''''

Prostaglandines zijn betrokken bij de opbouw van het maagslijmvlies. Doordat de vorming van prostaglandines door de NSAID's wordt geremd, wordt het maagslijmvlies erg dun en kan het gemakkelijk geirriteerd raken door het maagzuur. De belangrijkste bijwerkingen van deze pijnstillers zijn dan ook slijmvliesbeschadigingen in de maag welke uiteindelijk kunnen leiden tot ernstige zweren in de maag. Hierdoor wordt het diertje misselijk, heeft een slechte eetlust en krijgt dunne of zelfs zwarte ontlasting. Zwarte teerachtige ontlasting geeft aan dat er bloed vanuit de maag in de ontlasting is gekomen, dit is het geval bij een maagbloeding. Een maagbloeding is gevaarlijk en kan tot de dood van het fretje leiden. Fretten die veel prooidieren eten hebben altijd een wat donkere tot zwarte ontlasting, maar die is meestal vast van vorm en vermengd met de restanten van het prooidier.

'''''Waarom hebben fretten zo snel last van deze bijwerkingen?'''''

1. Fretten missen, net als katten, het enzym UDP- glucuronyltransferase om geneesmiddelen uit te scheiden in de gal. Dat wil zeggen; ze kunnen nauwelijks 'glucuronideren'. Slechts 1/10 van de capaciteit van de hond. Hierdoor is de eliminatie-halfwaarde tijd van diverse geneesmiddelen, waaronder bovenstaande pijnstillers, sterk verlengd in vergelijking met de hond en ontstaan gemakkelijk bijwerkingen doordat het middel te lang en in een te hoge dosis in het lichaam aanwezig blijft.

2. Veel fretten hebben daarnaast vaak al in enige of meerdere mate last van maagproblemen doordat bij vrijwel alle fretten de ''Helicobacter Mustelae'' bacterie in de maag aanwezig is. Deze geeft bij uitgroei acute- of chronische ontstekingen in de maag. Het geven van bovenstaande pijnstillers kan dan heel gemakkelijk nog meer schade aan het maagslijmvlies berokkenen.

3. Oudere fretten (boven de leeftijd van 5 jaar) hebben regelmatig galweg-, lever- of nierproblemen waardoor de uitscheiding van deze medicijnen nog minder goed verloopt en het medicijn ook hierdoor in een te hoge concentratie in het bloed aanwezig blijft en door de relatieve overdosering extra schade kan aanrichten in de maag.

De combinatie van Prednison en pijnmedicatie als bovenstaande is een snelweg richting een maagzweer en is dan ook gecontra-indiceerd, niet alleen bij de fret maar ook bij de hond en kat. Deze combinatie nooit aan een fretje geven.

'''''Alternatieven voor NSAID's'''''

Dit alles maakt het niet gemakkelijk om voor bovenstaande pijnstillers te kiezen bij pijn bij een fretje. Een alternatief voor de NSAID pijnmedicatie is morfine injecties, maar deze mogen slechts door de dierenarts worden toegediend en werken kortdurend (8 uur). Bij opname in de Frettenkliniek is dat een goed alternatief. Het oraal (via de bek) ingeven van morfine preparaten is bij de paar fretten waar ik het bij heb geprobeerd niet goed bevallen. Als je deze medicatie oraal toedient geeft het ook maag-darmproblemen. De fretten werden er al heel snel erg misselijk van.

'''''Conclusie'''''

De beste pijnmedicatie bij de fret bestaat uit het oplossen van het probleem dat de pijn veroorzaakt. Als dat niet mogelijk is kunnen indien het echt noodzakelijk is, in lage dosis (de dosering als bij de kat) en om de dag of om de 2 dagen, NSAID's als Metacam® en Rimadyl® gegeven worden... mits het diertje geen maag, lever of nierproblemen heeft. Liefst zo kort mogelijk.

Aan oudere fretten (boven de leeftijd van 5 jaar) kunnen in verband met de mogelijke verminderde lever- en nierfunctie, deze medicijnen het beste om de 3-4 dagen gegeven worden. Indien klachten optreden als diarree, zwarte ontlasting of misselijkheid (smakken, braken, platliggen, knagen aan stof, knarsetanden) is het belangrijk om onmiddellijk te stoppen.

Ook is het belangrijk om op voorhand, dus al bij de start van deze medicatie, tevens maag-beschermende medicatie als Sucralfaat en maagzuurremmers te geven.

Mijn ervaring is dat deze pijnmedicatie met NSAID's, ondanks al deze beschermende maatregelen, toch vaak problemen geeft; ik gebruik het daarom persoonlijk vrij weinig en alleen kortdurend. Ik neem de dieren liever op in de Frettenkliniek en gebruik de morfine injecties tot ik de ziekte die de oorzaak van de pijn is, heb kunnen aanpakken, dan wel chirurgisch of met andere medicatie.

===Vergrote milt===

'''De grote milt bij de fret, niet te snel chirurgie!'''

Door:Hanneke Roest, frettendierenarts.

'''De Frettenkliniek''' te Giessen

De laatste weken bereiken mij berichten over fretten die geopereerd worden aan een vergroting van de milt. Dit verontrust mij omdat het in het merendeel van de gevallen niet nodig is om deze vergrote milt chirurgisch te verwijderen. Met andere woorden er worden fretten onnodig geopereerd.

De milt is een orgaan dat links voorin de buik aanwezig is. Hij ligt als een platte zachte dikte tegen de linker buikwand aan. Als hij vergroot is, is hij vaak zelfs door de eigenaar te voelen als een langgerekte platte schijf van soms wel 15 cm lengte en 5 cm. breedte.

De milt fungeert als opslagplaats voor alle bloedcellen en verwijderd oude bloedcellen uit de bloedbaan. Ze reguleert tevens het aantal circulerende bloedcellen in de bloedbaan. Daarnaast speelt ze een rol in de aanmaak van afweerstoffen.
Bij embryo’s is de milt tevens een orgaan waar bloedcellen aangemaakt worden maar deze functie verdwijnt meestal als het beenmerg gaat functioneren. Echter bij een sterke prikkeling tot aanmaak van bloedcellen kan deze functie weer in de milt ontstaan bij volwassen dieren. We noemen dat “extramedullaire hemopoëse”.

Een grote milt, soms wel 20x groter dan zijn normale grootte, komt regelmatig voor bij fretten vanaf middelbare leeftijd. Wordt deze chirurgisch verwijderd en wordt het weefsel opgestuurd naar de patholoog dan zal in vrijwel de meeste gevallen “extramedullaire hemopoëse” de diagnose zijn. Dit geeft alleen aan dat de milt wordt geprikkeld, meestal door een ontsteking in de buik, zoals bijvoorbeeld van het maag-darmkanaal, de galwegen of de lever. De milt is dus niet de '''oorzaak''' van een ziekte maar het '''gevolg''' van een ziekte. Het verwijderen van de milt heeft daarom meestal geen enkele zin. Wel heeft het zin om bij een zieke fret met een grote milt verder te gaan zoeken naar de oorzaak van de ziekte via bijvoorbeeld, de anamnese, buikpalpatie, bloedonderzoek, röntgenfoto of echografie.

Een heel enkele keer is het wel verstandig om de milt chirurgisch te verwijderen. Bijvoorbeeld als een milt zo groot is geworden dat deze een oncomfortabel gevoel kan geven aan het dier. Ook een onregelmatig gevormde milt met bijvoorbeeld een grote (meestal goedaardige) hyperplastische bult erop kan beter verwijderd worden. Een dergelijke uitstulping van de milt heeft namelijk een fragiele wand en kan makkelijk scheuren waardoor de milt kan gaan bloeden.

Is een fretje niet ziek maar heeft het diertje wel een vergroting van de milt dan kan dat het beste genoteerd worden in de patiënt gegevens bij de dierenarts, maar hoeft er meestal (nog) geen behandeling ingesteld te worden.
Een dergelijke vergroting van de milt is een typisch fretten probleem. Bij honden en katten daarentegen is een miltvergroting (zeker in de mate zoals dat bij de fret gebeurt) heel vaak wel een teken van kanker van de milt. Dit is dan ook de reden dat veel dierenartsen de neiging hebben om de milt chirurgisch te gaan verwijderen.

Soms knapt een fretje wel op na een (onnodige) operatie van de milt. De redenen hiervoor kunnen zijn:

* Meestal wordt antibiotica gegeven tijdens en na de operatie. Dit kan een gunstig effect hebben op met name de veel voorkomende maag- darmontstekingen.
* Een fretje wordt na een operatie vaak extra goed verzorgd en tijd is ook een belangrijke factor in een genezingsproces.
* Zowel in de humane- als in de dier-geneeskunde knapt een patient soms op ''ondanks'' wat de (dieren)arts doet.

[[Bestand:Operatie Hanneke.jpg|400px]]

Een grote uitstulpende bult op de milt, meestal goedaardig. Daar deze uitstulping echter een kwetsbare wand heeft kan de milt beter verwijderd worden om een fatale miltbloeding te voorkomen.

===Corona Virus===

Het Corona virus is een regelmatig opduikend virus, wat zelfs een soort epidemische vorm kan aannemen.
Corona virussen zijn veel voorkomend, bij veel verschillende dieren en mensen. Elke diersoort heeft zijn eigen specifieke Corona virus. Een kat kan geen mens besmetten en een varken geen fret, om een voorbeeld te noemen.
Bij mensen geven Corona virussen luchtweg problemen. Een bekend voorbeeld is de ernstige aandoening SARS.

Bij fretten geeft het Corona virus (CoV) maagdarm klachten of een systemische ziekte die veel op FIP bij katten lijkt.

Recentelijk is aangetoond dat het bij fretten om twee verschillende CoV gaat, waarbij het enteritis (maagdarm) virus meerdere types heeft.

Het FRCoV virus, die maagdarm ontstekingen kan veroorzaken is het meest voorkomend. Er zijn vele gradaties in symptomen en een enkele keer toont de fret helemaal geen verschijnselen. Na besmetting kan je fret even een mindere dag hebben met een keertje diarree of wat misselijkheid en verder niets. Door menig eigenaar wordt het niet eens opgemerkt. Je fret kan er ook ernstig ziek van worden, met heftige, stinkende diarree. Vaak groen van kleur en met veel slijm. In ernstige gevallen zelfs alleen bloederig slijm. Ander symptomen die bij een besmetting kunnen voorkomen zijn lusteloosheid, misselijkheid, braken, anorexie (niet willen eten). Over het algemeen hebben ze geen koorts.
Meestal zijn deze verschijnselen na enkele uren of dagen weer verdwenen. Je fret is dan nog wel enkele maanden besmettelijk!

Sommige fretten ontwikkelen na besmetting een chronische maagdarm aandoening, ECE of "groene slijm ziekte". Deze dieren blijven last houden van bovengenoemde verschijnselen. Hoe ernstiger en langer de duur van de aanwezige symptomen, hoe meer schade er aan het lichaam wordt aangericht. Op den duur is de darm zo ernstig aangetast, dat voedingsstoffen niet of nauwelijks meer opgenomen kunnen worden. Ook andere aan de spijsvertering gerelateerde organen kunnen gaan ontsteken, zoals galblaas, lever en alvleesklier. Deze dieren zijn daarbij ook gevoeliger voor allerlei andere besmettingen, doordat hun weerstand laag is. Bovendien worden ze vaak langdurig met medicijnen behandeld om ontstekingen te onderdrukken, wat ze nog extra vatbaar maakt.

Het FSCV veroorzaakt een systemische aandoening welke erg lijkt op FIP bij de kat. Lange tijd werd er gedacht dat deze systemische aandoening werd veroorzaakt door een mutatie van het FRCoV. Het blijkt sinds kort dat het om een apart virustype te gaan.
Over het algemeen verliezen deze dieren erg veel gewicht, hebben chronische diarree,braken, zijn lusteloos en tonen ziek, hebben een slechte vacht en kunnen meerdere ontstekingsverschijnselen hebben. Vaak zijn is er sprake van een longontsteking, vergrote lymfeklieren, vergrote milt en worden er bij palpatie verdikkingen in de buik waargenomen. Soms zijn er diverse neurologische verschijnselen, zoals verlammingen aan de achterpoten en epileptische aanvallen.

Helaas is deze vorm altijd dodelijk.
Voor dit type zijn nog geen betrouwbare testen beschikbaar. De enige manier om te bewijzen dat een fret met dit type virus besmet is geweest, is na het overlijden weefsel te laten onderzoeken.

Fretten kunnen op alle leeftijden besmet worden met het CoV. Hele jonge pups, oudere en zieke fretten zijn er het gevoeligst voor. Het is al regelmatig voorgekomen dat in een nest alle pups sterven, terwijl moeder na een dagje alweer vrolijk rondhuppelt. Ernstige besmettingen kunnen echter op alle leeftijden een dodelijke afloop hebben. Multi-fret huishoudens, fokkerijen en opvangen zijn met name broedplaatsen voor het virus.
Incubatietijd is van 18-24 uur tot 3-4 dagen en het is zeer besmettelijk. Het lijkt er op dat een fret na besmetting nog zo'n 9 maanden besmettelijk kan blijven, ondanks dat het dier zelf niet ziek (meer) is of enige symptomen (meer)heeft.

Tegenwoordig zijn er al goede mogelijkheden om ontlasting te laten testen voor de aanwezigheid van het FRCoV. Dit moet echter wel opgestuurd worden naar het buitenland. Vooralsnog zijn de testen in Nederland nog niet goed betrouwbaar.

Zoals gezegd is het Corona virus zeer besmettelijk. Het kan overgebracht worden door direct contact tussen de dieren, via lichaamsvloeistoffen, lucht, haren, schoenen en kleding.

Het is erg belangrijk om strenge hygiëne voorschriften na te leven indien er met (vermoedelijk)besmette dieren omgegaan wordt. Het beste is om besmette dieren apart te huisvesten. Bij het hanteren wordt geadviseerd om handschoenen, speciale kleding of een overall en rubber laarzen of schoenhoesjes te gebruiken. Voor elk dier kleding/schoeisel desinfecteren of vervangen indien er van wegwerpmateriaal gebruik gemaakt wordt. Dagelijkse reiniging van speelruimtes, kooien en speelmateriaal met een chloorhoudend product(bleekwater) wordt aanbevolen.
Het is duidelijk dat dit erg arbeidsintensief is en bij een grote hoeveelheid fretten een haast onmogelijke taak is. Het is dan ook zeer belangrijk om geïnfecteerde fretten, of vanuit een besmet gebied niet te mengen met gezonde dieren, om een uitbraak van dit virus zo veel mogelijk onder controle te kunnen houden.

Momenteel lijkt het in Nederland rustig te zijn, maar in Groot Brittannië is er sinds een klein jaar een enorme uitbraak aan de gang. Helaas zijn er dieren geëxporteerd die dragers van het virus waren en zodoende zijn er al andere Europese landen die momenteel met heftige uitbraken te kampen hebben, waaronder Denemarken en Spanje.

Communicatie tussen frettenhouders en dierenartsen onderling is belangrijk. Wees open en eerlijk over je besmettingen, om een (inter)nationale epidemie te voorkomen. Momenteel worden in Groot Brittannië en Denemarken alle besmettingen in kaart gebracht, met naam en toenaam. Dit om mogelijke verdere verspreiding te voorkomen. Het is inmiddels bekend dat her-besmettingen kunnen plaatsvinden. Na hoeveel tijd is nog niet helemaal duidelijk.

===Een te laag bloedsuiker… wat wil dat zeggen?===

Door: Hanneke Roest, frettendierenarts

'''De Frettenkliniek''' te Giessen

Regelmatig krijg ik bloeduitslagen onder ogen waarbij een te laag bloedsuiker bij een fretje is geconstateerd. Vaak wordt het diertje dan direct verdacht van het hebben van insulinomen, dat is echter lang niet altijd het geval.

'''''Wat zijn insulinomen'''''

Dit zijn hele kleine tumortjes in de alvleesklier die teveel insuline produceren waardoor het bloedsuiker daalt. De tumortjes zaaien slechts zelden uit en blijven vaak erg klein (speldenknop) maar door de productie van de grote hoeveelheid insuline zijn ze gevaarlijk voor het fretje. Insuline doet namelijk het bloedsuiker dalen. Bij een te laag bloedsuiker zal het fretje geleidelijk (in een aantal maanden) slomer worden, meer gaan slapen en afvallen. Er zijn kortdurende periodes van zwakte in de achterhand waardoor het fretje omvalt. Soms staart het diertje enige tijd in de ruimte alsof het even “van de wereld” is. Door de toename van maagzuur kan het diertje misselijkheids tekenen gaan vertonen. Uiteindelijk zal het fretje na enige tijd overlijden. Het is een langzame progressieve aandoening.

'''''Wat zijn andere redenen voor een te laag bloedsuiker?'''''

1. Een belangrijke reden van een laag bloedsuiker is de manier van meten. Niet elke dierenarts kan gemakkelijk (zonder narcose) een redelijke hoeveelheid bloed afnemen bij een fretje. Vaak wordt dan een humaan bloedsuikermetertje gebruikt, waar slechts een druppel bloed voor nodig is. Deze apparaatjes meten in capillair volbloed en geven daardoor een lagere bloedsuiker waarde aan dan de waarde die wordt gemeten in veneus plasma zoals dat in de grotere analyse apparatuur in de dierenkliniek of de laboratoria wordt gemeten. Deze waarde dient dan ook altijd omgerekend te worden! Niet iedere dierenarts is hiermee bekend.
In het afgenomen bloed moet het bloedsuiker direkt gemeten worden anders wordt het bloedsuiker opgenomen door de rode en witte bloedcellen en daardoor lager dan in werkelijkheid.

2. Een andere belangrijke oorzaak van een laag bloedsuiker bij fretten is een verminderde opname bij chronische maag-darmpatienten. Het bloedsuiker is dan meestal matig verlaagd maar als het bloedsuiker wordt gemeten met een humaan apparaatje kan de waarde erg laag lijken.

3. Ook patienten met een leverprobleem kunnen een laag bloedsuiker hebben. Na een maaltijd wordt bloedsuiker geabsorbeerd in de dunne darm en wordt daarna grotendeels als glycogeen opgeslagen in de lever en de spieren. Indien nodig komt bloedsuiker vrij uit dit weefsel (via glycogenolyse) om een goede bloedspiegel te houden.

4. Indien er sprake is van een sepsis (bloedvergiftiging) is het bloedsuiker vaak behoorlijk verlaagd door een toename van het gebruik in de weefsels en een verminderde aanmaak.

5. Levertumoren, tumoren van de (gladde) spieren of tumoren van de bloedvaatjes verbruiken veel bloedsuiker waardoor ook lage waarden gemeten kunnen worden.

'''''Wat zijn normale en wat zijn afwijkende bloedsuiker waarden:'''''

Normaliter is het bloedsuiker (gemeten in bloedplasma) bij een gezonde fret tussen de 5,2 mmol/L en 7,5 mmol/L. Een bloedsuiker tussen de 4 mmol/L en de 5,2 mmol/L is afwijkend er verdiend nader onderzoek. Dit kan veroorzaakt worden door diverse bovenstaande aandoeningen. Een bloedsuiker onder de 4 mmol/L gemeten bij een oudere fret, in combinatie met symptomen die overeenkomen met de ziekte insulinomen, waarbij andere oorzaken zijn uitgesloten en gemeten op de juiste wijze… is een waarde die sterk kan wijzen op de aanwezigheid van insulinomen.

'''Let op: Indien het bloed is gemeten via een druppel bloed met een humaan bloedsuikermetertje dan kan de waarde erg misleidend zijn indien deze niet wordt omgerekend. Een gemeten waarde van 2,7 mmol/L is namelijk sterk afwijkend maar omgerekend is deze 4 mmol/L en die waarde is niet dramatisch laag.'''

'''''Wat te doen bij een laag bloedsuiker:'''''

Indien een laag bloedsuiker wordt gemeten is altijd een volledig lichamelijk onderzoek op zijn plaats en vervolgens een volledig bloedonderzoek. Hiermee kunnen de diverse mogelijke oorzaken van het lage bloedsuiker worden onderzocht.
Bij een laag bloedsuiker ten gevolge van maagdarmaandoeningen is het van belang om die oorzaak eerst aan te pakken.

[[image:image.jpeg]]

Indien het lage bloedsuiker wordt veroorzaakt door insulinomen hangt de behandeling af van de waarde van het bloedsuiker, de mate waarin het fretje symptomen laat zien van het lage bloedsuiker en de leeftijd van het fretje. Indien het bloedsuiker nog boven de 4 mmol/L blijft en het fretje geen klachten heeft van een te laag bloedsuiker wordt eerst geprobeerd dit met aangepaste voeding op te vangen. Het bloedsuiker wordt dan elke 1-3 maanden gecontroleerd. Fretten onder de leeftijd van 7 jaar met een bloedsuiker lager dan 4 mmol/L, met klachten passend bij een te laag bloedsuiker maar verder gezond, zijn het meest gebaat bij een operatie waarbij de insulinomen worden verwijderd. Zie voor nadere informatie de website van de frettenkliniek. Indien geen operatie mogelijk is kan het beste gestart worden met een lage dosis Proglycem® (diazoxide). Door regelmatig elke 1-2 maanden het bloedsuiker te bepalen wordt deze dosis langzaam verhoogd en in het laatste stadium uitgebreid met een lage dosis prednison. De fretten “slijten” erg door deze medicatie en het regelmatig te lage bloedsuiker, ze worden steeds slomer en magerder en zullen uiteindelijk overlijden.

'''''Nieuw onderzoek'''''

In de Frettenkliniek starten we binnenkort met een onderzoek naar het gebruik van de frucosamine bepaling in het bloed bij fretten. Fructosamine is een verzamelnaam voor een aantal eiwitten waaraan bloedsuiker wordt gebonden. De hoeveelheid fructosamine in het bloed is een maat voor de gemiddelde bloedsuikerwaarde gedurende twee tot drie weken voorafgaand aan de meting. Hiermee kunnen we mogelijk het gebruik van medicatie bij de ziekte insulinomen beter reguleren.
De waarde van fructosamine is afhankelijk van de hoeveelheid eiwitten in het bloed, fretten hebben regelmatig een verlaagde hoeveelheid eiwitten in het bloed waardoor de interpretatie van het gemeten fructosamine zorgvuldig bestudeerd zal moeten worden.

Gezondheid en ziekte

2016-03-17T16:32:05Z

Mayke: /* Vergrote milt */

==Hoe herken ik een gezonde fret?==

Om te weten of je diertje misschien iets mankeert moet je wel weten hoe een gezonde fret in elkaar steekt. Pas als je bekend bent met het gedrag en uiterlijk van een gezonde fret kun je beoordelen of het noodzakelijk is om een dierenarts in te schakelen.

De beste manier om daar achter te komen bij je eigen diertje, is veel tijd aan hem of haar besteden en hem goed te observeren. Dat klinkt heel logisch, maar vaak genoeg weten fretteneigenaren geen specifieke vragen te beantwoorden als het noodzakelijk is. Geen twee fretten zijn hetzelfde. Heb je een goede band met je dier, dan kunnen zelfs de kleinste veranderingen opvallen.

Denk er vooral aan dat fretten nog dicht bij de natuur staan en erg stoïcijns zijn. Dat betekent dat ze pijn en ongemak niet snel zullen laten zien. Zwakte in de vrije natuur staat immers gelijk aan de dood.

====Tekenen van een gezonde fret====

In de regel is een gezonde fret een vrolijk, blij en speels diertje, wat graag ondeugende streken uithaalt.
Een aantal kenmerken van de gezonde fret:

*heldere, schone en glanzende ogen

*roze en vochtig tandvlees en slijmvliezen

*schone oren

*schone neus

*volle, glanzende vacht, zonder kale plekken of huidschilfers

*zachte (roze) voetzooltjes

*onderzoekend en nieuwsgierig gedrag vertonend

*normale, stevige bruine drollen in de bak. Enigszins afhankelijk van de voeding, maar nooit dun, brijig, hard of vreemd van kleur

*schone genitaliën en anus

*normale temperatuur, hartslag en ademhaling

==Wanneer kan er iets mis zijn?==

Zoals bij alle dieren kan je fret ook iets mankeren. Sterker nog, fretten zijn erg gevoelige dieren die vrij vatbaar zijn voor allerlei aandoeningen, ziekten en niet te vergeten ongelukjes.
Een fretje zal niet zo snel laten zien dat het iets mankeert. Soms zijn het erg kleine signalen, soms overduidelijke. Over het algemeen kun je stellen dat je niet al te lang kunt wachten met een dierenartsbezoek als je dier tekenen van gezondheidsproblemen of pijn laat zien. Het zijn kleine diertjes met weinig reserves.

'''Bij twijfel altijd contact opnemen met een dierenarts met frettenervaring!'''

Een lijst met dierenartsen vind je in [[nuttige adressen|dierenartsen]]

[[Bestand:Frettenkliniek 1.jpg|400px]]

====Tekenen van een ongezonde fret ====

Er zijn veel signalen die een fretje kan afgeven als het niet lekker in zijn vel zit of iets mankeert. Hieronder alleen een lijstje met enkele algemene tekenen. Meer ziekte gerelateerde tekenen vind je in het desbetreffende medische deel.

*matte en vieze ogen. In de ogen zie je de gemoedstoestand van je dier. Als hij zich niet lekker voelt zie je dat aan de blik in de ogen

*slechte vacht (dof, dun, kale plekken)

*echt droge neus

*wit tandvlees en slijmvliezen

*afwijkende ontlasting

*uitvloeiing uit neus, oor, oog of anus

*zachte, broze of gescheurde nagels

*huidirritaties of uitslag

*vreemd gedrag

*plotseling gewichtsverlies

*koorts

*niet eten of drinken

*overdreven veel slapen

====Tekenen van een fretje in nood====

Een fret in nood laat een speciaal gedrag zien, wat in een normale toestand niet voorkomt. Vang je een of meerdere signalen op, neem deze dan serieus en handel direct om de fret uit de noodsituatie te bevrijden. Ga zo nodig direct naar de dierenarts of neem contact met je dierenarts op.

Voorbeelden van noodsignalen:

*wijd open gesperde ogen

*schreeuwen, kekkeren of heel snel achter elkaar mokken

*wegschieten naar een donker plek, meestal ergens in of onder

*heftig schokken of krampen. Dit kan gebeuren na een (hoge) val, beknelling, elektrische schok of als er op gestapt is, door een hersen of ruggenmerg beschadiging

*blazen. Normaal blaast een fret om zijn ongenoegen te tonen. Aanhoudend en luid blazen kan pijn of hoge stress aanduiden

*anaal klieren lozen

*laten lopen van urine of ontlasting

====Tekenen van een fret met pijn====

Een fret zal door zijn stoïcijnse natuur niet snel pijn laten zien. Soms is het erg moeilijk om te zien of je fret pijn ervaart. De tekenen die hieronder staan kunnen je misschien helpen met je beslissing of het verstandiger is om contact met de dierenarts op te nemen

*doffe, matte of geknepen ogen

*kreunen

*tandenknarsen

*samentrekken van de spieren bovenop de kop

*niet willen eten

*problemen met kauwen

*eten uit de mond laten vallen

*erg kruimelen met brokjes eten

*moeite met slikken

*regelmatig platliggen

*moeite met lopen; kreupelen, wankelen, ledematen niet willen belasten of omhoog houden en uit balans zijn

*zichzelf niet kunnen wassen

*overdreven likken of krabben

*doffe vacht

*niet kunnen opstaan of gaan liggen

*steeds op dezelfde kant willen liggen

*moeite hebben met uitrekken of zich opkrullen

*geluiden maken bij plassen of poepen

*wegtrekken bij aanraken

*(proberen te) bijten bij aanraking op bepaalde plek

*depressief

*inactief en sloom

*niet willen spelen, ook niet met stimulatie

*gewichtsverlies

*vreemd gedrag

'''TIP '''

Mocht het zijn dat je fret ooit een traumatische ervaring meemaakt, zorg er dan voor dat je zelf rustig en kalm blijft. Fretten voelen je stemming erg goed aan en raken nog gestresster door jouw paniek. Houd je sterk en probeer je diertje zo goed mogelijk te helpen door

*rustig en met zachte stem te praten

*het zachtjes te aaien. Al kan het verstandig zijn om uit de buurt van de kop te blijven, omdat een gestresste fret makkelijker kan bijten

*indien mogelijk de kop of het hele lijf bedekken met een doek of dekentje

*er gewoon bij blijven. Ook dieren hebben graag een vertrouwd persoon om zich heen in noodsituaties

*neem het in de nekvel als het dier in paniek is. Een fret in paniek kan zichzelf nog meer verwonden. Bovendien zal er nagekeken moeten worden wat het mankeert. In het nekvel pakken is dan de meest effectieve methode. In het nekvel pakken is normaal gesproken niet pijnlijk.

[[Bestand:11886142-ehbo-doos-met-stethoscoop-op-een-witte-achtergrond.jpg]]

==EHBO==

Er kan altijd een ongelukje gebeuren of iets aan de hand zijn, waar je als eigenaar of verzorger je fret meteen bij moet helpen.
Blijf vooral zelf rustig, praat tegen je fretje en pak het zo nodig in het nekvel. Zorg dat je rustig kunt bekijken wat er aan de hand is en hoe je het beste kunt helpen. Rustig betekent resoluut en overtuigend naar je dier toe zijn, niet alles op je gemakje doen. Zorg dat je het telefoonnummer van je dierenarts altijd bij de hand hebt, programmeer het in je telefoon!
Zorg dat eventueel andere loslopende fretjes veilig in hun kooi geplaatst worden. Dan heb je daar geen omkijken meer naar. Roep eventueel hulp in om dat te laten doen.

Het is altijd handig een klein frettenEHBOdoosje thuis te hebben. Daarin kan zitten: een schaar, een pincet, gaasjes, kleine smalle verbandrolletjes en een wat bredere verbandrol, betadine en een potje met wat maizena om een bloedend nageltje te stelpen.

Voor alle gevallen geldt dat het erg belangrijk is om een dierenarts te hebben met ruime frettenervaring. Veel dierenartsen hebben geen ervaring met fretten, of erg minimaal. Er zijn nogal wat typische frettenaandoeningen en medicijnen waar een fret erg slecht op kan reageren en die zelfs schade kunnen toebrengen! Mocht je erg grote spoed hebben en is er geen frettendierenarts in de buurt, laat dan de behandelend arts contact opnemen met een dierenarts met ruime frettenervaring.
Een lijst van dierenartsen met frettenervaring vind je hier [[nuttige adressen|dierenartsen met frettenervaring ]].

====Abces====

Een abces is een zacht, pijnlijk bultje, soms rood of geel gekleurd. Meestal het gevolg van een bijt of snijwond die gesloten is met verontreiniging binnenin (door bacterieën bijv.). Het bultje is gevuld met pus. Een enkele keer kan een graszaadje ook voor een abces zorgen.
Abcessen zijn erg pijnlijk en indien onbehandeld kan het voor een uitgebreide infectie zorgen, zelfs een bloedvergiftiging. Uiteindelijk zal je fret het met de dood moeten bekopen.
Vermoed je een abces bij je fret, ga er dan zo snel mogelijk mee naar de dierenarts, zodat deze behandeld kan worden. Vaak zal het nodig zijn om een kleine chirurgische ingreep te doen en de wond schoon te spoelen. Daarnaast zal er een antibioticum voorgeschreven worden. Niet alle antibiotica is geschikt voor fretten. Neem contact op met een dierearts met frettenervaring om zeker te zijn van de juiste behandeling.

====Aanval/Hypo ====

Wanneer de hersenen de elektrische impulsen niet meer goed kunnen herleiden ontstaat er een aanval. Dat kan enkele seconden, maar ook minuten lang duren.
De oorzaak loopt erg uiteen, het kan gaan van een laag bloedsuiker tot een ernstige oormijt-besmetting aan toe. Er zijn toevallen die heel rustig verlopen en onopgemerkt blijven, maar de meeste hebben een groot impact op de ledematen in combinatie met het verlies van controle van de blaas/darm, watertanden, en braken.
Het enige wat je kan doen als een fret een aanval heeft is hem naar een rustige, wat donkere plek brengen. Zorg dat hij zichzelf niet verwond. Houd hem weg van andere huisdieren.
Blijf zelf rustig en praat tegen de fret. Na een aanval is je fret moe en uitgeput. Probeer je fret niet tegen te houden tijdens een aanval, maar houd hem wel zo rustig mogelijk en warm. Hij zal verward zijn en door elkaar geschud zijn.
Om hem wat te stimuleren om weer tot zijn positieven te komen, doe dan wat honing of druivensuiker op zijn tandvlees. Herhaal dit elke vijf minuten, totdat hij weer een beetje bij komt. Geef hem daarna wat zacht voedsel.

====Allergische reactie====

Een allergische reactie kan ontstaan door een vaccinatie, een medicijn, voedsel of een (chemische) stof waar je dier mee in aanraking gekomen is. Houd je fret warm (bijv in een deken) en ga er meteen mee naar de dierenarts. Een heftige reactie kan snel dodelijk aflopen!
Symptomen kunnen zijn:

*zwelling in het gezicht, met name in en rond de ogen, lippen en neus

*uitslag

*kwijlen

*diarree

*bleke slijmvliezen

*toevallen en heftig trillen

*zwelling op de entplaats

De dierenarts zal met medicatie en eventueel infuus je diertje er boven op proberen te helpen.

====Beknelling====

Het kan voorkomen dat je fretje ergens tussen vast komt te zitten. Hetzij doordat het ergens zijn nieuwsgierige neus ingestoken heeft, maar er geen ruimte was voor de rest van het lijf. Hetzij doordat je per ongeluk op een pootje hebt gestapt. Bekijk altijd nauwkeurig of er zwelling gaat optreden nadat je je diertje bevrijd hebt. Heeft het pijn of bloed het ergens? Is dat het geval, neem dan contact op met je dierenarts.
Is je fretje bewegingsloos, loopt het duidelijk mank of valt het om? Ga dan met grote spoed naar de dierenarts!
Valt het mee, maar is er toch sprake van bijvoorbeeld een beetje zwelling op het pootje, probeer dan zo ver je fret het toelaat, de zwelling te koelen onder een koude kraan of met een coolpad (nooit direct op het dier leggen, maar een doek er tussen).

====Bijtwonden====

Mensen met fretten hebben vaak ook andere dieren in huis. Vaak gaat alles naar wens, mocht er van agressie onderling sprake zijn dan kan een beet van een ander dier op de loer liggen.

Als je fret wordt gebeten door een ander huisdier, spoel dan de wond direct goed uit met koud/lauw-warm water.
Als de wond erg bloed, probeer deze dan voorzichtig met een gaasje of washandje wat dicht te duwen. Ga dan onmiddellijk naar je dierenarts.
Een kattenbeet kan gevaarlijk zijn vanwege de hoeveelheid bacteriën in het speeksel, een beet van een kat vraagt vaak om een bepaald soort antibiotica.
Is je fret gebeten door een dier in het wild of een verdwaald dier, ga dan direct naar een dierenarts. Het is niet geheel onwaarschijnlijk dat je dier besmet zou zijn geraakt met rabiës(hondsdolheid). Preventief handelen is dan noodzakelijk. Let goed op eventuele veranderingen bij je fret.

====Botbreuken====

Fretten zijn zeer flexibel en veerkrachtig, maar toch kunnen er beenverwondingen ontstaan die je zonder een röntgenfoto niet kunt herkennen.
Houd je fret bij een beenbreuk zo rustig en stabiel mogelijk. Probeer niet zelf vast te stellen wat er aan scheelt, maar '''ga direct naar een dierenarts'''.
Heeft je fret een gebroken beentje of een gewonde rug, hinkt hij of vertoond hij pijn bij het lopen? Pak hem dan voorzichtig op en leg hem in zijn kooi, '''bel dan onmiddellijk de dierenarts.''' Houd je fretje goed warm.
Voor het vervoer naar je dierenarts wikkel je je fret in een doek om de ledematen zo stil en stabiel mogelijk te houden onderweg.

====Braken====

Braken kan worden veroorzaakt door verschillende oorzaken, variërend van slecht voedsel tot een blokkade (verstopping). Soms is er iets in de maag gekomen wat fout uitpakt en de fret doet braken.
Houd een brakende fret altijd goed in de gaten. Het braken heeft vaak te maken met maagproblemen of de een of andere achterliggende ziekte.
Ontstaat het braken door een blokkade, een haarbal of een ongewenst voorwerp in de maag (rubber of iets dergelijks), dan is spoedeisende hulp noodzakelijk en zal de dierenarts d.m.v. een operatie de blokkade op moeten lossen.

====Brandwonden====

Hoewel dieren door hun natuurlijke afkeer voor vuur en extreme hitte minder frequent brandwonden oplopen, is het toch nuttig te weten wat te doen als het noodlot toeslaat. Brandwonden kunnen veroorzaakt worden door vuur, straling (bijvoorbeeld zonlicht), electriciteit en chemicaliën. Let altijd goed op je fret in de buurt van open haarden, ovens en bij het roken van sigaretten.

Brandwonden kunnen worden opgedeeld in 3 graden:

* eerste-graads brandwonden, hierbij zijn slechts de oppervlakkige huidlagen aangetast, toch zijn ze pijnlijk. De huid is rood en licht gezwollen. Als je op de huid drukt wordt ze wit. Na 1 à 2 dagen laat de verbrande huid los.

*tweede-graads brandwonden, deze dringen dieper in de huidlagen door, zodat de huid blaren krijgt die gevuld raken met transparante vloeistof. Ze zijn zeer pijnlijk.

*derde-graads verbranding tast de volledige dikte van de huid aan. De huid kan wit zijn of zwart verkoold. Haren komen makkelijk los. Als ook de huidzenuwen zijn beschadigd veroorzaken ze weinig of zelfs geen pijn.

Tijdens contact met een heet voorwerp of vlam wordt een grote hoeveelheid warmte opgeslagen in het weefsel. Deze warmte wordt geleidelijk vrijgegeven aan het omgevend weefsel. De verbranding gaat dus eigenlijk nog een tijdje door nà het contact, ook al was dat slechts van korte duur.

Tijdens en na een operatie is toevoer van warmte meestal noodzakelijk, dit om de fret weer op temperatuur te krijgen of te houden. De dierenarts maakt daarvoor gebruik van een couveuse, die is daarvoor het meest geschikt. Ook kunnen warmtematjes gebruikt worden, maar wees daar voorzichtig mee. Je fret mag immers niet te warm worden, daar kunnen ze immers heel slecht tegen. Regelmatig zal ook de temperatuur van je fret gemeten moeten worden bij het gebruik van een warmtematje. Het zal niet de eerste keer zijn dat een fret door verkeerd gebruik van een warmtemat brandwonden oploopt.
Ga hier dus heel nauwkeurig mee om, neem voordat je een warmtemat gaat gebruiken altjd eerst even contact op met een ervaren frettendierenarts voor het nodige advies.

[[Bestand:Brandwonden door warmtematje.jpg|300px]]

brandwonden na het foutief gebruik van een warmtemat

'''Wat te doen bij brandwonden'''

Koel de plek met lauwwarm water gedurende minstens 10 minuten. '''Ga daarna meteen door naar een dierenarts'''.
Gebruik nooit olie, ijs, ijswater of ontsmettingsmiddelen om de huid te koelen daar deze de gekwetste huid alleen maar verder kunnen beschadigen. Een verzachtende brandwondenzalf zoals Flammazine mag wel. Prik blaren niet open.
Zie ook [http://www.frettenkliniek.nl/ziekten-en-aandoeningen/huidaandoeningen#brand]

====Diarree====

Diarree kan een symptoom zijn van vele soorten van ziekten. Inwendige parasieten kunnen de oorzaak zijn, een obstructie of het kan een teken zijn van een dodelijke ziekte zoals leverziekten. Het is zaak de fret met diarree zo snel mogelijk te laten behandelen, omdat veel kostbare vloeistoffen verloren raken omdat het lichaam het voedsel niet langer absorbeert.
Als diarree langer dan een halve dag aanhoudt, maak dan een afspraak bij je dierenarts en neem een monster van de ontlasting mee. Hij kan deze dan meteen nakijken.

====Electrische schok====

Elektrische schokken kunnen vrij hevig zijn en zo mogelijk je fretje doden. Je kan zelf vrij weinig doen, alleen '''onmiddellijk met je fret naar de dierenarts te gaan'''. Houd hem tot die tijd warm en zo rustig mogelijk, praat zachtjes tegen je fret, je stem zal hem kalmeren.
Een elektrische schok is meestal het vervolg van het kauwen op elektriciteitsdraden. De meeste problemen zullen bij een schok ontstaan in de mond, de tanden en het tandvlees.
Houd er rekening mee dat beschadigde snoeren ook brand kunnen veroorzaken. Behandel eerst je fret en bekijk pas daarna de schade aan de snoeren en vervang de aangevreten snoeren onmiddellijk. Zorg dat de fret er nooit meer bij kan.

====Homeopathie====

Gezonde dieren voelen zich fit en vitaal. Het afweersysteem is in staat om alle processen in het lichaam goed te coördineren en de invloed van ziekteverwekkers is minimaal. Wanneer er gezondheidsklachten ontstaan betekent dit, dat het herstellend vermogen ontregeld of verzwakt is. Soms heeft het lichaam hulp nodig om weer in balans te komen. Homeopathie is een geneeswijze waarbij met medicijnen op natuurlijke basis, niet alleen de klachten worden behandeld, maar ook het zelfherstellend vermogen van het dier wordt gestimuleerd.

Wanneer de fret zich "anders dan anders" gedraagt of er sprake is van een langer durend gedragsprobleem, dan zou homeopathie ook een waardevolle betekenis voor de fret kunnen zijn. Deze problemen kunnen namelijk veroorzaakt worden doordat uw fret zich niet lekker voelt.

Ook kunnen er oorzaken zijn waardoor hij emotioneel gezien uit balans is gebracht. Hierbij kun je denken aan

*ziekte
*verhuizing
*mishandeling
*overlijden van een maatje
*angsten
*etcetera

====Huiduitslag====

Merk je dat je fret uitslag, bultjes, puistjes of schilfers heeft, neem dan contact op met de dierenarts. Ga niet zelf aan de gang met zalfjes of shampoo's. Die kunnen meer kwaad dan goed doen.
Een schilferige, droge huid kan te maken hebben met slechte voeding. Zorg voor een goede voeding met hoge voedingswaarden en voldoende vet. Het kan ook een symptoom zijn van bijnieraandoeningen.
Kleine zwarte plekjes op de staart van je fret kunnen 'mee-eters' zijn. Dit als gevolg van vuil en stof wat is blijven plakken aan de vetafscheiding van de huid. '''Knijp ze nooit uit!''' Heeft je fret hier last van, was het staartje dagelijks met lauwwarm water en gebruik een wattenbolletje om hiermee over de huid te wrijven en het zacht te maken. Na enkele dagen zal er al verbetering zijn.

'''LET OP:''' huiduitslag kan duiden op een besmetting met hondenziekte of een allergische reactie. Neem direct contact op met een dierenarts als dit plotseling optreedt of verergert.

====Oogletsels====

Door het onderling spelgedrag van fretten kan heel makkelijk oogletsel ontstaan.
Ook vreemde stoffen in de ogen zijn altijd mogelijk. Als je fret een kras op het oog oploopt, spoel het oog dan met koud water. Heeft je fret een vreemde stof in het oog of een korrel zand of iets dergelijks, ga dan naar de dierenarts om verdere beschadiging te voorkomen.
Oogschade bij je fret vraagt altijd om ervaren deskundige hulp.

====Penisbotje====

Mannelijke fretten (rammen) hebben op de buik een penis ter de hoogte van de navel. In de penis zit het penisbotje dat de vorm van een J heeft met aan het einde en klein haakje. De mogelijkheid bestaat dat de voorhuid opschuift als een fretje langs gaas of tralies omhoog of omlaag klimt (of een ijzeren trapje af gaat), en aan dit haakje vast komt te zitten aan het gaas of de tralies.
Door het vast blijven zitten schrikt de fret en trekt zich los wat gepaard kan gaan met veel pijn, er kan een forse beschadiging (afscheuren van het penisbotje) of bloeduitstorting ontstaan van het omliggende weefsel. Ook kan het gebied eromheen gaan ontsteken rond het gebied dat geiïrriteerd is.
Ga direct naar een ervaren frettendierenarts als je fret dit is overkomen om na te laten kijken wat de werkelijke schade is.

====Ringworm====

Ringworm is een schimmelinfectie en erg besmettelijk, ook voor mensen. Katten kunnen dragers zijn, zonder er zelf last van te hebben.
Je kunt het herkennen aan kleine, kale en soms schilferige plekjes over het lichaam of rondom de teentjes. Deze plekjes kunnen groot en rond worden, soms met een rood en korstig oppervlak. Het geeft veel jeuk. Door de grote jeuk kunnen er secundaire huidinfecties ontstaan, vanwege het vele krabben. Ga er mee naar de dierenarts voor de juiste behandeling en behandel alle aanwezige huisdieren mee. Ook als ze nog geen tekenen van besmetting geven.
Houd aangetaste dieren apart, draag handschoenen bij het behandelen en was al het beddengoed, mandjes en dergelijke uit op minimaal 60 graden. Sop borstels, kooien en speelgoed met een 1:10 Dettol oplossing. Sporen van ringworm kunnen buiten hun gastheer tot 18 maanden overleven en voor herbesmetting zorgen. Volg de aanwijzingen van de dierenarts over het reinigen en desinfecteren van de leefomgeving.

====Shock ====

In een shock zijn komt meestal als reactie op een eerdere verwonding, ziekte of ernstige angst. Zorg dat je altijd honing, nutri-gel of druivensuiker in huis hebt om dat je fretje te kunnen geven bij problemen.
Kenmerken van een Shock zijn:

*zeer snelle ademhaling

*sloomheid

*piepen

*snelle hartslag

*bleke neus, huid, oren en (blauwachtig)tandvlees

*apathie

*diarree

Je kunt je fret helpen door hem warm en rustig te houden. Rol zijn lichaam in een handdoek, deze mag wat warm gemaakt worden in de magnetron, maar niet te warm!
Laat het hoofd van de fret altijd vrij. Praat zacht en geruststellend tegen je fretje en dim de lichten in de kamer. Soms is een beetje honing of nutri-gel op het tandvlees nuttig.
Laat hem niet eten of drinken, hij heeft het al moeilijk genoeg om te ademen, er is bijna nooit een slikreflex.
Zorg ervoor dat je auto opgewarmd is voor je vertrekt naar de dierenarts. Laat je dierenarts weten welke maatregelen je al hebt genomen en hoe hij daarop reageerde. De dierenarts zal vloeistof gaan toedienen voor een snel herstel. Is de shock ontstaan als gevolg van bloedverlies, dan krijgt hij soms een bloedtransfusie, wat levensreddend kan zijn.

====Snijwonden====

Was de snijwond voorzichtig uit met koud water, om deze vervolgens met een zachte maar stevige druk dicht te duwen. Gebruik daarbij een goed, schoon hygiënisch gaasje of schoon washandje. Als het mogelijk is, draai er dan een verbandje om, maar vooral niet te strak.
Je fret kan ook inwendige schade hebben opgelopen die je zelf niet kunt zien, dus een bezoek aan de dierenarts is hier ook wenselijk. Mogelijk is, om geen infectie op te lopen, een antibiotica kuur gewenst. Vergeet niet dat fretten niet veel bloed kunnen verliezen.

====Vergiftiging====

De behandeling van een vergiftiging hangt geheel af van hetgeen je fret heeft binnen gekregen, wat de geconsumeerde stof was.

'''Ga direct naar de dierenarts''' en neem, indien mogelijk, datgene wat je fret gegeten heeft mee zodat de dierenarts een goed beeld krijgt van wat je fret heeft binnengekregen.

====Zonnesteek====

Fretten zijn zeer gevoelig voor een zonnesteek.
Een temperatuur van meer dan 26,6 Celsius kan in sommige gevallen dodelijk zijn voor je fret. Met name zieke en oudere dieren zijn erg kwetsbaar.
Tekenen van een zonnesteek zijn :

*zwaar hijgen

*slijm uit de neus of mond

*extreme sloomheid

*verlies van bewustzijn.

De belangrijkste doelstelling is om de temperatuur van je fret naar beneden te brengen, dit moet echter ''heel langzaam'' gebeuren, anders riskeer je dat je fret in een schok terecht komt.
Een directe afname in temperatuur kan ook leiden tot de dood.

''Verlaag de temperatuur van je fret op de volgende manieren:''

*haal de fret onmiddellijk uit de zon en warmte,

*geef hem wat water te drinken via een lepeltje, behalve als je fret bewusteloos is, dan ''NOOIT ''vloeistof toedienen!

*pak niet te koud water en koel de pootjes van de fret hiermee, ook in de lies en op plaatsen waar minder beharing voorkomt, zoals op de lage buik. Gebruik daarvoor een washandje.

Je kunt de fret ook onderdompelen in ''lauw water'', maar houdt zijn hoofd en de bovenkant (de helft) van zijn lichaam altijd boven water! Het water dat verdampt op de huid zal het lichaam afkoelen en de temperatuur verlagen. Dompel de fret nooit in koud water, de schok zou hem kunnen doden!
Je kunt de fret ook af laten koelen met behulp van een ventilator, deze methode is niet zo effectief, maar altijd nog beter dan niets in een noodsituatie. Ga dan onmiddellijk naar de dierenarts. Deze zal extra vloeistof toedienen en zo nodig medicatie en of andere hulp bieden.
Neem in warme maanden altijd water mee voor onderweg. Probeer de fret onderweg koel te houden door middel van plastic colaflessen, gevuld met bevroren water in zijn kooi of carrier te leggen. Wikkel de flessen altijd in een handdoek en houd ze in de kooi. Dit is een gemakkelijke manier om het je fret bij warmte zo prettig mogelijk te maken.

Wat goed werkt voor je fret om bij extreme hitte oververhitting te voorkomen is het plaatsen van een airco in de ruimte waar je fretje het meeste zit.
Helaas is niet iedereen in het bezit van een airco, er is echter wel een manier om de temperatuur in je kamer toch wat te verlagen door middel van een ventilator en bevroren ijs.
Wat je nodig hebt zijn een ventilator en 4 flessen bevroren water per ventilator.
Leg de 4 flessen water in de diepvries totdat deze volledig bevroren zijn.
Zet de ventilator aan en zet twee van de vier bevroren flessen water voor de ventilator. Als de twee flessen zijn ontdooit wissel je deze om tegen de andere twee bevroren flessen in de vriezer en leg je de ontdooide weer terug, zo blijf je steeds reserves houden.

==Ziekten en aandoeningen==

===Aleutian Disease===

Door: Hanneke Roest, frettendierenarts.

'''De Frettenkliniek''' te Eindhoven

In 2005 bleek dat uit Nieuw Zeeland geimporteerde fretten vrijwel allemaal besmet waren met het Aleutian Disease virus. Velen stierven op jonge leeftijd. Het virus kon zich in Nederland en de rest van Europa verspreiden doordat de dieren pas na maanden (soms jaren) ziek werden. Dankzij de samenwerking tussen de Frettenkliniek, de frettenverenigingen (met name de financiele steun van Stichting de Fret), de opvangcentra, de fokkers, het C.F.E. (Cooperatie van Fokkers van Edelpelsdieren) en dierenartsen konden we de ziekte in Nederland al na een paar jaar onder controle krijgen. Op dit moment lijken er nog slechts enkele geisoleerde fretten met deze aandoening in Nederland aanwezig.

'''''De oorzaak'''''

De ziekte wordt veroorzaakt door het Aleutian Mink Disease Virus (ADV), dit is een Parvovirus dat de nerts, fret en andere marterachtigen kan infecteren. Het virus is in de verte verwant aan het honden en katten Parvovirus maar heeft een geheel andere structuur. Er zijn vijf nertsenstammen en tenminste drie frettenstammen geisoleerd. Er wordt aangenomen dat de fretten stammen variaties (mutanten) zijn van het nertsvirus. Het lijkt er op dat de ene stam meer schade kan aanrichten dan de andere stam en dat er dus net als bij griep een verschil in virulentie kan bestaan. Diverse uitbraken van Aleutian disease zijn beschreven in Amerika, Canada, Japan en Engeland.

'''''Het verloop van de ziekte'''''

Er wordt algemeen aangenomen dat besmetting plaats vindt via direct en indirect contact met lichaamsvloeistoffen als bloed, speeksel, urine en ontlasting. Het is gebleken dat intensief contact nodig is om de ziekte te verspreiden. Het kan een aantal maanden tot wel een paar jaar duren voordat een fretje ziek kan worden na een besmetting met het Aleutian Disease virus. ADV veroorzaakt een enorme toename van antilichamen (afweer) in het bloed. Normaliter moeten deze antilichamen het virus onschadelijk maken maar om onbekende redenen doen zij dit niet. Deze antilichamen kunnen bij fretten "immuuncomplexen" vormen welke neerslaan in diverse organen ( o.a. nieren, lever, galwegen, ruggenmerg, maagdarmkanaal, bloedvaten en blaas). Hierdoor ontstaan ontstekingen in deze organen. Als er een milde ontsteking aanwezig is dan lijkt de fret redelijk normaal. Bij een ernstige ontsteking zal het fretje ziek worden en symptomen vertonen afhankelijk van welke organen zijn aangetast. Daarnaast veroorzaakt het virus een verzwakking van de afweer waardoor het fretje minder weerstand heeft tegen andere infecties.

'''''De symptomen'''''

In Nederland werden de meeste geinfecteerde fretten (CIEP test positief) ook daadwerkelijk ziek maar de symptomen konden sterk varieren. De ziekteverschijnselen zijn sterk afhankelijk van de plaatsen in het lichaam waar de immuuncomplexen een ontsteking veroorzaken. Plotselinge sterfte van dieren in een goede conditie zonder voorafgaande ziekteverschijnselen is mogelijk.

De meeste fretten zijn echter al een tijdje ziek en vertonen in hoofdlijnen een van de twee volgende ziektebeelden:

1. Chronisch progressief verlopende ziekte" waarbij het dier langzaam maar zeker steeds zieker wordt met verschijnselen als: gewichtsverlies, slechte vacht, lusteloosheid en slechte eetlust. Bloedarmoede en bloed in de ontlasting kunnen aanwezig zijn. De meeste fretten ontwikkelen uiteindelijk een slechte lever- en nierfunctie. Bij fretten met AD zijn tevens oogontsteking, longontsteking en hartproblemen mogelijk.

2. Neurologische problemen beginnend met zwakte of verlamming van de achterhand. Deze kan zich uitbreiden naar voren. Soms treedt herstel op van de neurologische symptomen.
Het is belangrijk om te beseffen dat bovenstaande symptomen ook heel goed bij andere ziekten van de fret aanwezig kunnen zijn. Het is daarom absoluut onmogelijk om op basis van louter de symptomen de diagnose te stellen!

'''''De diagnose'''''

Een definitieve diagnose is tijdens het leven niet te stellen. Er zijn wel verschillende testen beschikbaar die een sterke aanwijzing kunnen geven dat een fret is besmet met ADV:

1. ''Eiwit-elektroforese van bloed.''
Sommige fretten met Aleutian Disease vertonen een stijging van een bepaalde eiwitfractie (gammaglobulinen) in het bloed.

2. ''De CIEP (of CEP) test van bloed.''
Deze Counterimmunoelectroforese test toont antilichamen aan tegen ADV in het bloed. De test is zeer betrouwbaar en wordt reeds jarenlang gebruikt voor de diagnostiek bij nertsen en fretten over de hele wereld. Deze test bleek van veel waarde bij het aantonen en de verspreiding van de ziekte in Nederland. Dieren met een positieve CIEP test bleken voor het overgrote deel uiteindelijk allemaal ziek te worden.

3. ''DNA in situ hybridisatie test.''
Hierbij wordt het DNA aangetoond in de cellen alwaar het een ziekelijke verandering heeft veroorzaakt. De test is erg gevoelig en toont aan dat het dier inderdaad ziek is geworden door het Aleutian virus. De test is 100% betrouwbaar. Deze test is in Nederland niet aanwezig, wel in Amerika. De eerste Nederlandse monsters zijn dan ook naar Amerika verstuurd voor een duidelijke definitieve diagnose op weefsel van gestorven dieren.

De testen 1-2 tonen slechts aan dat het dier in contact is geweest met virus. Fretten kunnen jarenlang drager zijn voordat ze ziek worden, al die tijd zijn ze helaas wel een mogelijke bron van infectie voor andere fretten. Weefselonderzoek door de patholoog (van weefselbiopten of een postmortale sectie) kan een waarschijnlijkheids diagnose geven. In combinatie met een positieve CIEP test en uitsluiting van andere oorzaken van ziekte, kan dit na de dood van het dier wel een zeer sterke aanwijzing zijn voor Aleutian Disease. Testen die gebruikt worden voor het aantonen van het honden Parvovirus zijn niet betrouwbaar voor het aantonen van ADV bij fretten. Fretten met een tatoeage op de buik van Mystic Ferrets (zoals op bijgaande foto) bleken vaak het ADV virus bij zich te dragen.

'''''De behandeling'''''

Er bestaat géén behandeling voor deze ziekte. De fretten kunnen eventueel ondersteund worden met speciale voeding, ontstekingsremmers en antibiotica. De omgeving (in een huishouden) is vaak moeilijk te ontsmetten. De aanbevolen middelen (10% natronloog of parvocide desinfectantia) zijn vaak erg agressief om in een woning te gebruiken. Bij nertsenfarms is bekend dat het ADV virus langdurig in de omgeving kan overleven.

'''''Preventie'''''

Er is geen vaccin beschikbaar. Fretten die positief zijn met de CIEP test kunnen het beste geisoleerd worden. Dat wil zeggen dat ze niet in contact dienen te komen met andere fretten dan die van het huishouden waar ze in leven. Dus niet meenemen naar frettendagen. Deze dieren hoor ook niet thuis in een frettenopvang of pension vanwege het grote besmettings risico. Het lijkt niet zo zinvol om ze in het huishouden waar ze leven apart te houden van de andere fretjes. Die hebben immers al lang contact gehad met de positieve fret. Hoewel het blijkt dat fretten hun eigen Aleutian virus stammen hebben is het toch niet verstandig om fretten te huisvesten in de buurt van nertsen.

'''''Wanneer testen met de CIEP test'''''

Pups kunnen getest worden vanaf vanaf 4 maanden leeftijd. We testen vanaf die leeftijd omdat het immuunsysteem dan pas goed is ontwikkeld.
Na de Nobivac Puppy DP enting kan het beste een maand worden gewacht. Er bestaat een heel kleine kans dat de test hierdoor wordt beinvloed.
Fretten die uit het buitenland worden geimporteerd adviseer ik om zowel in het land van herkomst als in Nederland te laten testen met de CIEP test.

[[Bestand:Ontsteking in AD nier Small.jpg|400px]]

Ontstoken nier

[[Bestand:Tattoo fret.jpg|400px]]

'Mystic Ferret' fret met tatoeage

===Anaalklier problemen===

Door: Hanneke Roest, frettendierenarts.

'''De Frettenkliniek''' te Giessen.

Dat een fretje een bepaalde geur bij zich heeft, is de fretten-liefhebber wel bekend. Sommige mensen vinden dat stinken, zelf vind ik de geur wel prettig. Het schijnt dat deze geur (sterk verdund) ook wel in parfums wordt gebruikt.

'''''Functie van de anaalklieren'''''

Helaas zijn er echter ook fretjes die een wel erg penetrante geur verspreiden. Deze fretjes zijn òf nog niet gecastreerd òf ze laten hun anaalklieren lopen òf beide. Anaalklier-vocht is bedoeld om het territorium af te bakenen. Er wordt als het ware een geurvlaggetje neergezet met de bedoeling dat andere fretten weten dat dit is het terrein is van de betreffende fret. Het "sleetje rijden" dat sommige fretjes kortdurend doen nadat ze op de frettenbak zijn geweest, is bijvoorbeeld ook markering van hun terrein waarbij wat anaalkliervocht wordt achtergelaten. Dit markeren gebeurt vaker bij ongecastreerde mannetjes omdat zij door hun opspelende hormonen een behoorlijke territorium-drift kunnen ontwikkelen. Daar de fret van nature geen groepsdier is, is dit gedrag een belangrijk onderdeel in de verdeling van de leefruimte.
Het legen van de anaalklieren tengevolge van angst komt bij fretjes slechts zelden voor.

In ''Amerika'' worden de anaalklieren al op 6 weken leeftijd verwijderd tezamen met castratie of sterilisatie. Amerikanen houdenvan gemak. Er wordt een standaard huisdier verkocht dat in ieder geval niet terug gebracht hoeft te worden ivm onwelriekend ruiken. In ''Nederland'' is het verwijderen van anaalklieren wettelijk verboden tenzij er een diergeneeskundige reden voor is. Hoewel ik vind dat de Amerikanen naar mijn idee wel iets te graag het chirurgisch scalpel hanteren, zit er mogelijk wel een klein voordeel aan deze methode. Met het verwijderen van de anaalklieren ontneem je de fret een mogelijkheid tot communicatie; tot markering oftewel tot het afbakenen van zijn terrein. In (te) grote groepen zou dit mogelijk voor een vermindering van stress kunnen zorgen.

'''''Ontsteking van de anaalklieren'''''

Regelmatig wordt mij gevraagd of de hazelnoot grote ''knobbels'' naast het poepgaatje bij de fret niet veel te groot zijn en of de anaalklieren misschien zijn verstopt. De fret is echter familie van het stinkdier en behoort grote anaalklieren te hebben. De klieren liggen naast de anus op vier en op acht uur en monden met een klein kanaaltje uit op de overgang van het anusslijmvlies en de huid.

De anaalklieren van de fret kunnen net als bij de hond ontstoken raken en dan gaan lekken, dat is voor zowel u als eigenaar als de andere fretten in de kooi géén prettige gewaarwording. Het ''stinkt'' behoorlijk. Honden likken vaak aan ontstoken anaalklieren, fretjes doen dat veel minder. Het bekende ''"sleetje rijden"'' waarbij het fretje met de anus over de grond schuurt kan behalve markering na het poepen ook een teken van jeuk aan de anaalklieren zijn. Indien dit gedrag echter optreed zonder dat u regelmatig de anaalklieren ruikt hoeft zich daar over het algemeen geen zorgen over te maken. Een heel enkele keer kan een ontstoken anaalklier ook pijn geven bij het poepen en maakt het fretje een kreunend geluid. Dit moet echter niet verward worden met het persen op urine of ontlasting dat door heel andere oorzaken wordt veroorzaakt.
De oorzaak van het ontstoken raken van deze klieren is nog onbekend.

'''''De behandeling van ontstoken anaalklieren'''''

Ontstoken anaalklieren kunnen het beste worden geleegd door de dierenarts. Daar deze klieren erg groot zijn en erg stinken kan dit het beste buitenshuis gebeuren. De inhoud hoort een geelwitte kleur te hebben. Pus en ontstekingsmateriaal kunnen dezelfde kleur hebben als de normale inhoud. Hierdoor is het vaak moeilijk om aan de hand van de inhoud te bepalen hoe erg de klieren zijn ontstoken. Bij een ontsteking komt er vaak wel wat bloed mee. Indien de anaalkieren goed geleegd zijn heeft het fretje gedurende korte tijd een wat beurse anus.

Fretjes vinden het geforceerd legen van hun anaalklieren absoluut niet leuk. Indien het dus moeilijk gaat, is het wel zo (dier)vriendelijk om het fretje even te verdoven met een kortdurende ''gasnarcose''. Bij heftig verzet is het namelijk ook niet mogelijk de anaalklieren volledig leeg te maken, hetgeen wel noodzakelijk is voor een goed herstel.
Ongecastreerde mannetjes kunnen beter eerst worden gecastreerd bij anaalklierproblemen, meestal zijn bij deze jonge dieren de anaalklieren niet ontstoken maar gebruiken ze hun klieren gewoon te veel om hun territorium af te bakenen.

Na het legen van de anaalklieren is een kuur met antibiotica (bijvoorbeeld Synulox®) gedurende twee weken bij de meeste fretten voldoende om de ontsteking te genezen. Synulox® is verkrijgbaar in druppels en in tabletvorm. Synulox druppels® vinden veel fretjes niet erg lekker, ondanks dat er "smakelijke druppels" op de verpakking staat. Veel makkelijker is het om de tabletten gedurende 5 minuten op te lossen in een paar druppels water waarna dit door het "Waltham papje", Ferrettone, boter of iets anders lekkers kan worden gemengd. Het "Waltham papje" heeft als officiële naam: Royal Canin Feline Instant Convalescence Support® van de firma Waltham. Het is een hersteldieet voor zieke of geopereerde katten. Fretjes vinden het over het algemeen heerlijk en het is ideaal om er medicijnen door te mengen.

Slechts in uitzonderlijke gevallen is het ''chirurgisch verwijderen'' van de anaalkieren noodzakelijk. Daar de anaalklieren vlakbij de anale kringspier liggen is het we belangrijk dat dit op een chirurgisch correcte manier gebeurt anders kan het zijn dat het fretje na de operatie de ontlasting niet meer kan ophouden en overal zijn poepjes deponeert.

[[Bestand:Frettenreet2.jpg|300px]]

Positie van de anaalklieren bij de fret

'''''Anaalkliertumoren'''''

Anaalkliertumoren komen slechts zelden voor, dus maakt u zich niet te snel zorgen als u grote harde knobbels ontwaard naast de anus. Indien een fretje is vermagerd vallen deze extra op. Anaalkliertumoren kunnen afhankelijk van hun grootte en geaardheid soms geopereerd worden.

===Beenmergdepressie===

Door: Hanneke Roest, frettendierenarts.

'''De Frettenkliniek''' te Giessen

Een vrouwtje is loops van ongeveer maart tot augustus. Als zij niet gedekt wordt waardoor ze uit de loopsheid komt, blijft ze maandenlang onder invloed van oestrogenen (vrouwelijke hormonen). Deze oestrogenen zijn echter op de lange duur schadelijk voor de gezondheid van het vrouwtje.

Er ontstaat een depressie (onderdrukking) van het beenmerg waardoor het beenmerg onvoldoende belangrijke bloedcellen produceert voor het fretje. Hierdoor is het fretje gevoeliger voor ontstekingen, ontstaat bloedarmoede en kunnen bloedingen ontstaan. De aandoening kan ook voorkomen bij een gesteriliseerd vrouwtje waarbij een stukje eierstok is blijven zitten of bij een fretje met een bijnierprobleem.

'''''Symptomen'''''

Het opgezette vrouwelijke geslachtsorgaan is zichtbaar als een koffieboontje net onder de anus. Soms is er een vaginale uitvloeiing die kan varieren van waterig tot pure pus. Door de bloedarmoede zijn de neus en de slijmvliezen in de bek bleek van kleur. Meestal is het diertje behoorlijk wat gewicht verloren. Een symmetrische kaalheid kan zichtbaar zijn aan de staart en onder de buik maar deze kan zich ook verder over het lichaam verspreiden. In ernstige gevallen is het fretje lusteloos en wil niet meer eten. Er kunnen bloedingen optreden in de huid of in het maagdarmkanaal. Door bloedingen in het ruggenmerg of de hersenen kunnen neurologische klachten ontstaan.

Dit ziektebeeld is al mogelijk na 1 maand loopsheid maar zal zich vaker pas aan het einde van de loopsheid openbaren. Loopse vrouwtjes kunnen vanaf 2 maanden na het begin van de loopsheid ten gevolge van beenmergdepressie overlijden. Meestal duurt het wat langer voor er ernstige problemen ontstaan en sommige fretjes zijn jaar in jaar uit loops zonder al te grote problemen.

'''''Diagnose'''''

De diagnose kan gemakkelijk gesteld worden aan hand van de ziekte historie en de ziekteverschijnselen. Eventueel kan bloedonderzoek gedaan worden om de bloedarmoede en het tekort aan witte bloedcellen aan te tonen.

'''''Behandeling'''''

Als de conditie van het fretje het toelaat, is een sterilisatie de beste oplossing. Het diertje knapt dan snel weer op. Bij een erg zieke fret kan het narcoserisico te groot zijn. Dan kan eerst geprobeerd worden het fretje met behulp van medicatie uit de loopsheid te halen.

Een ondersteunende behandeling met o.a. infuus of zelfs bloedtransfusie kan dan noodzakelijk zijn. Als het fretje weer min of meer is hersteld kan het alsnog gesteriliseerd worden.

'''''Preventie'''''

Vrouwtjes waar niet mee gefokt wordt, kunnen het beste gesteriliseerd worden op 6-8 maanden leeftijd. Alternatieven zijn; het inbrengen van een implantaat, het fretje laten dekken of een antiloopsheid injectie. Een nadeel van een antiloopsheidinjectie is de kans op afwijkend gedrag en irritatie van de huid en het onderliggende weefsel op de plaats van injektie.

[[Bestand:7.jpg|400px]]

Langdurig loops fretje

===Besmettelijke luchtwegaandoeningen bij fretten===

Door: Hanneke Roest, frettendierenarts.

'''De Frettenkliniek''' te Giessen

De luchtwegen en longen van de fret lijken erg op die van de mens. Fretten staan dan ook vaak model voor humaan onderzoek naar virussen van de luchtwegen. Er zijn echter wel een aantal anatomische en fysiologische verschillen.

'''''Bijzonderheden in de anatomie van de luchtwegen'''''

De ''neusholte'' van fretten is, zoals bij alle zoogdieren behalve de primaten (waaronder de mens), gebouwd om goed te kunnen ruiken. Dit reukorgaan vereist een complexe neusholte met veel plooien om het oppervlak te vergroten. Heel belangrijk voor deze dieren die territoriaal ingesteld zijn en via geuren hun territorium markeren. Door de bouw van het strotklepje ten opzichte van het zachte verhemelte ademen fretten voornamelijk door hun neus. Slechts als ze zeer benauwd zijn of hun neus verstopt is door slijm, snot of zwelling van het neusslijmvlies, ademen ze via de bek.

De ''longen'' bestaan aan de linker zijde uit 2 grote long lobben en aan de rechterzijde uit 4 long lobben. De longen van fretten zijn erg gevoelig voor virussen en prikkelende agentia in de lucht zoals nicotine van rokende mensen of de geuren uit bijvoorbeeld luchtverfrissers.

De ''borstholte'' is makkelijk samen te drukken waardoor een fretje in een smalle doorgang (zoals een konijnengang) zich 180º om kan draaien. De totale longcapaciteit van een fret is groot. De longcapaciteit van een 600 gram wegend fretje is gelijk een die van een 4x zo zwaar konijn. Deze twee aanpassingen maken een fretje geschikt om met succes ondergronds te jagen.

De normale ''ademhalingsfrequentie'' van een fret in rust ligt rond de 30/min. Deze kan verhogen bij inspanning of aandoeningen van de luchtwegen of longen.

[[Bestand:Fret met griep.jpg|300px]]

Tranende ogen bij een fret

'''''Griepvirussen'''''

De fret is het enige huisdier dat gevoelig is voor de ''griepvirussen van de mens''. Ze worden dan ook regelmatig door hun eigenaren geïnfecteerd. En geïnfecteerde fretten kunnen op hun beurt weer mensen besmetten. Vooral afgelopen winter hebben veel fretten te lijden gehad onder de griepinfecties van hun verzorgers. De verschijnselen zijn vergelijkbaar met die van de mens. Een vochtige neusafscheiding, niezen, hoesten, tranende ogen, koorts (vaak een enkele koorts piek in het begin), slechte eetlust en algehele malaise. Sommigen fretten hebben ook een gevoelige of pijnlijke keel waardoor het eten van harde brokjes lastiger gaat. Ook kunnen ze kokhalsbewegingen laten zien. De meeste fretten zijn binnen een paar dagen weer hersteld.

De infectie kan zich in enkele gevallen uitbreiden naar de longen waardoor een ''longontsteking'' ontstaat en de dieren behoorlijk ziek kunnen worden.
Een andere complicatie, die het afgelopen jaar regelmatig voorkwam, is een secundaire ''ontsteking van de nieren''. Mogelijk dat bacteriën en/of virussen via het bloed in de gevoelige nieren van de fret kunnen aanslaan en daar ontstekingshaarden veroorzaken. Meestal is de functie van de nieren, waaronder het verwijderen van de afvalstoffen uit het lichaam, niet verstoord. De nieren zijn wel erg pijnlijk waardoor het fretje vaak “plat” gaat liggen en duidelijk minder speels is. Een dergelijke ontsteking moet behandeld worden anders is er in een later stadium wel degelijk een risico op een verminderde of falende nierfunctie.

De ''behandeling'' van een normale griepinfectie bestaat uit antihistaminica, eventueel hoestremmers en antibiotica om te voorkomen dat er een bacteriële infectie overheen komt. Tevens is het geven van zacht en zeer smakelijk voedsel zoals het “Waltham papje” (Royal Canin Instant Convalescence Support) aan te raden. Het geven van koortsverlagende/pijnstillende medicatie zoals NSAID’s (Meloxicam) is bij deze infectie niet altijd aan te raden. De koorts is juist nuttig om het virus te bestrijden.

De behandeling van complicaties van een griepinfectie zoals een longontsteking of nierontsteking, is uitgebreider en vereist soms een opname in de kliniek.
Eigenaren die de griep hebben kunnen de verzorging van hun fretten beter tijdelijk overlaten aan gezonde medebewoners, hoewel het vaak lastig is om ondanks alle voorzorgen een besmetting te voorkomen.

Fretten zijn ook erg gevoelig voor het beruchte ''Vogelgriep virus'' en de ''Mexicaanse griep''. Van deze Mexicaanse griep is bekend dat 10% van de fretten sterft ondanks behandeling. Antibiotica heeft weinig effect bij de Mexicaanse griep omdat het virus zelf grote schade aanricht in de longen. Een secundaire bacteriële infectie ontstaat namelijk pas na 7-8 dagen.

'''''Kennelhoest'''''

De afgelopen jaren was ik soms door fretten eigenaren benaderd over het verschijnsel dat hun hond kennelhoest had gehad en nu was hun fret behoorlijk aan het hoesten en niezen. Sinds kort weet ik dat de Bordetella bronchiseptica bacterie, die een rol speelt bij kennelhoest van honden, wel degelijk ook bij fretten een longontsteking kan veroorzaken. Deze Bordetella bacterie is soms lastig te behandelen. Ook hierbij geldt dat het verstandig is om fretten bij een hond met kennelhoest uit de buurt te houden.

'''''Hondenziekte virus'''''
Het hondenziekte virus is vrijwel ''altijd fataal'' voor een fret. Het virus wordt overgebracht door besmette honden of besmette fretten. De aandoening geeft in eerste instantie klachten die erg lijken op een infectie van het griepvirus. Fretten die dit eerste stadium overleven overlijden vervolgens na een paar weken in de neurologische fase. Een behandeling is niet mogelijk.

Preventie doormiddel van een enting met het “Nobivac Puppy DP” vaccin werkt uitstekend. De eerste vaccinatie altijd herhalen na 3-5 weken, daarna jaarlijks herhalen. Het veld virus bleek bij de laatste Hondenziekte uitbraak niet aan te slaan bij fretten die tot 1,5 jaar daarvoor waren geënt.

De moraal van het verhaal is dat fretten erg gevoelige luchtwegen hebben en gemakkelijk besmettelijke virussen en bacteriën van de mens, hond en andere fretten kunnen overnemen. Om dit te voorkomen kunnen hoestende, kuchende, snotterende mensen, honden en andere fretten beter tijdelijk even uit de buurt van een gezonde fret blijven.

===Bijnierproblemen===

Door: Hanneke Roest, frettendierenarts.

'''De Frettenkliniek''' te Giessen

Bijnieren zijn twee kleine orgaantjes die vlak bij de nieren liggen, maar daar verder weinig mee te maken hebben. Ze produceren hormonen die belangrijk zijn voor de stofwisseling van het dier. Bij veel fretten vanaf 3 jaar leeftijd ontaarden de bijnieren. Deze ontaarde bijnieren zullen op een gegeven moment teveel geslachtshormonen produceren (androgenen, oestrogenen en progesteron). Deze overmaat aan hormonen maken het dier ziek.

Bij de meeste fretten wordt het bijnierprobleem in het beginstadium veroorzaakt door een goedaardige ontaarding. Bij enkele fretten kan zich hieruit uiteindelijk een kwaadaardige ontaarding (tumor) ontwikkelen.

'''''Ziekteverschijnselen'''''

Bij de meeste fretten wordt het bijnierprobleem in het beginstadium veroorzaakt door een goedaardige ontaarding. Bij enkele fretten kan zich hieruit uiteindelijk een kwaadaardige ontaarding (tumor) ontwikkelen.

'''''Symptomen''''' (in volgorde van frequentie van voorkomen):

* Kaalheid wordt het meest waargenomen, meestal min of meer symmetrisch op de romp, kop of aan de poten. Fretten kunnen vrijwel helemaal kaal worden. Niet verwarren met het "kale staarten syndroom" in de zomer waarbij alleen de staart kaal wordt.

* Droge, dunne vacht.

* Jeuk, dit is een enkele keer het enige wat de eigenaar aan het fretje merkt. Veel fretten hebben regelmatig last van jeuk zonder dat er sprake is van een bijnierprobleem. Blijft de jeuk echter aanhouden of wordt deze steeds erger dan kan bij een oudere fret wel degelijk sprake zijn van een afwijkende bijnier.

* Gezwollen vrouwelijk geslachtsorgaan bij een gesteriliseerd vrouwtje.

* Sexueel gedrag bij gecastreerde of gesteriliseerde fretten. B.v. een mannetje dat weer gaat dekken of een vrouwtje dat gaat slepen met andere fretten.

* Toegenomen lichaamsgeur. Door de geslachtshormonen neemt de vetsecretie van de huid toe.

* Minder speels, meer slapen.

* Gewichtsverlies

* Moeite met plassen bij mannetjes. Door de hormonen wordt de prostaat vergroot en deze drukt het lumen van de plasbuis dicht. Dit is een levensgevaarlijke situatie. Ook dit kan soms het enige verschijnsel zijn.

Niet alle verschijnselen zijn bij elke fret waarneembaar. Het kaal worden valt wel het meeste op en is bij 60% van de fretten met een bijnierprobleem aanwezig

[[bestand:Bijnier aandoening.jpg|300px]]

'''''Diagnose'''''

De diagnose wordt gesteld aan de hand van de symptomen, een uitgebreide buikpalpatie (het betasten van de organen in de buik) en bloedonderzoek. Voor dierenartsen die minder bedreven zijn in het palperen van de buik kan een echo van de buik nodig zijn. Echter, de bijnieren zijn meestal zeer klein en kleine afwijkingen zijn niet goed zichtbaar met
de echo. Ook kan de echo niet het verschil in hardheid en stevigheid aantonen wat ontstaat bij een beginnende afwijking.

'''''Hoe komt het dat fretten last hebben van ontaarde bijnieren?'''''

Er zijn aanwijzingen dat de hersenen (hypothalamus/hypofyse) bij het ouder wordende fretje hormonen gaan produceren die de bijnieren overmatig stimuleren. Door deze stimulatie gaan de bijnieren vervolgens te veel geslachtshormonen produceren. Deze overmaat aan geslachtshormonen maken het fretje ziek door hun inwerking op bijvoorbeeld de huid, geslachtsorganen, het beenmerg en de prostaat.

Aangezien de hormonen van de hersenen op beide bijnieren effect hebben, zijn meestal beide bijnieren aangetast. Vaak geven ze pas na elkaar problemen. Hierdoor zal na het verwijderen van een enkele bijnier bijvoorbeeld pas een jaar later de andere bijnier problemen gaan geven.

De oorzaak is helaas nog niet opgehelderd, maar er wordt wel onderzoek naar gedaan. De Universiteit van Utrecht bekijkt momenteel de rol van castratie/ sterilisatie van jonge fretten met betrekking tot het ontstaan van bijniertumoren.

'''''Wat is de beste behandeling?'''''

* Een '''hormoonimplantaat''': De beste behandeling van een bijnierprobleem is de (levenslange) behandeling met
implantaten.

* 2.Chirurgie: Chirurgie van de bijnier wordt in de Frettenkliniek alleen nog maar gedaan als het implantaat onvoldoende effect heeft. Of indien de aangetaste bijnier snel groeit en duidelijk veel groter wordt.

''N.B. Het is belangrijk dat deze operatie alleen wordt uitgevoerd door hierin gespecialiseerde dierenartsen welke over de juiste kennis en speciaal instrumentarium beschikken. De rechter bijnier zit namelijk vast aan de achterste holle ader. Het verwijderen van deze bijnier is een moeilijke procedure en kan bij onvoldoende ervaring of onjuiste chirurgietechniek tot dodelijke bloedingen of onvoldoende wegname leiden.''

'''''Het voorkomen van bijnierproblemen'''''

Op dit moment loopt een onderzoek aan de Universiteit te Utrecht waar door middel van hormoonimplantaten jonge
fretten zijn gecastreerd en gesteriliseerd. Het is te verwachten dat deze fretten later minder last krijgen van bijnierproblemen. Maar er is nog niets zeker en het onderzoek zal nog enige jaren duren.

Om bijnierproblemen te voorkomen is er ook de mogelijkheid om bij gezonde gecastreerde en gesteriliseerde fretten
een implantaat te zetten vanaf de leeftijd van 5 à 6 jaar.

[[bestand:Beginnende kaalheid bijnierprobleem.jpg|300px]]

''Een beginnende kaalheid op de rug boven de staartbasis bij een fret met een bijnierprobleem''

===Doofheid bij fretten===

Door: Hanneke Roest, frettendierenarts.

'''De Frettenkliniek''' te Giessen

[[Bestand:Doof fretje.jpg|300px]]

'''''Welke fretten zijn doof:'''''

1. Doofheid komt veel voor bij fretten met bijzondere witte aftekeningen zoals:

* De Panda fret: een volledig witte kop met vrijwel geen masker.
* De Blaze fret: witte vlekken of strepen op de kop.
* De Polkadot fret: witte vlekken over het gehele lichaam.
* De DEW (Dark Eye White) fret: een grotendeels witte fret (als een albino) met donkere ogen, soms met een donkere staart of een donkere streep over de rug.

Deze doofheid is ''aangeboren en erfelijk'' bepaald. De meeste dove fretten vallen binnen deze groep.

2. Doofheid komt voor bij fretten met een ernstige chronische ''middenoorontsteking'' door aantasting van het trommelvlies en/of de hier achter liggende gehoororgaantjes. Totale doofheid beiderzijds komt hierbij zelden voor. Meestal gaat het om een verminderde gehoorfunctie.

3. Doofheid kan een enkele keer ontstaan na het gebruik van bepaalde medicijnen zoals antibiotica die behoren tot de groep van de aminoglycosiden (oa. Gentamycine). Deze medicatie kan doofheid veroorzaken of het nu via tabletten, per injektie of direkt in het oor wordt gegeven. Ook het gebruik van oor-preparaten kunnen het binnenoor beschadigen als het trommelvlies niet intact is. Wees daar dus voorzichtig mee. Gebruik alleen oorzalven of -druppels die door de dierenarts zijn voorgeschreven.

[[Bestand:Doof fretje 1.jpg|400px]]

Blaze

[[Bestand:Doof fretje 2.jpg|400px]]

Dark Eyed White

[[Bestand:Doof fretje 3.jpg|400px]]

Panda

[[Bestand:Polka dot.jpg|400px]]

Polkadot

'''''Hoe ontstaat erfelijk bepaalde aangeboren doofheid:'''''

De witte aftekeningen zijn het gevolg van een mutatie in de cellen van de neurale kammen (“neural crest disorder”). Deze cellen zijn behalve voor de pigmentatie, ook verantwoordelijk voor andere belangrijke functies van het lichaam. Vroeg of laat kunnen er dan ook meerdere gezondheidsproblemen naar voren komen bij deze dieren.

Fretten met de genoemde witte aftekeningen kunnen geheel of gedeeltelijke doof zijn door het gebrek aan pigmentcellen vanuit de neurale kammen. Deze pigmentcellen spelen een rol bij de ontwikkeling van het gehoor. Op latere leeftijd kunnen zich bij deze dieren daarnaast ook makkelijker hartproblemen en maag-darmproblemen ontwikkelen doordat deze neurale cellen ook belangrijk zijn voor oa. de ontwikkeling van het hart, de grote bloedvaten en het perifere zenuwstelsel. Aanvankelijk werd gedacht dat het hierbij om het Waardenburg-syndroom ging, tegenwoordig is men er nagenoeg zeker van dat het om een mutatie in het KIT-gen gaat.

Niet '''alle''' fretten met bovengenoemde witte aftekeningen zijn doof. Dat hangt af van de mate waarin de mutatie in het KIT-gen tot expressie komt. Echter deze fretten dragen wel '''allemaal''' het gemuteerde gen met zich mee. Fokken met deze kleurafwijkingen is dan ook niet verstandig!

'''''Wat merk je aan een dove fret:'''''

Veel eigenaren hebben niet door dat hun fret doof is. Fretten reageren immers meestal op geluid zoals kleine kinderen… ze horen wat ze willen horen. Toch zijn er genoeg fretten die je bij hun naam kunt roepen, die dan gelijk opkijken en naar je toekomen. Echter veel fretten gaan gewoon door met waar ze mee bezig zijn. Als je goed oplet, kun je aan deze dove fretten merken dat ze schrikken als je ze van achteren onverwacht benaderd. Dove fretten kunnen eventueel ook sneller bijten als ze schrikken van een aanraking.

Dove fretten maken vaak andere geluiden dan horende fretten. Als ze opgewonden of geschrokken zijn kunnen ze soms een veel heftiger en luider geluid maken dan je zou verwachten. Hissen is meestal een teken van onbehagen bij een fretje. Maar een dove fret kan dat geluid maken terwijl hij gewoon door de kamer loopt of aan het spelen is.

Hun vocale communicatie naar andere fretten wordt vaak door de andere fretten niet begrepen en zelf horen ze natuurlijk ook niet wat een andere fret hun “verteld”. Dat kan enige verwarring bij beide partijen veroorzaken. Soms leidt dit tot een meer in zichzelf terug getrokken doof fretje dat zijn eigen gang gaat binnen de groep maar het kan ook zijn dat ze zich aanpassen en goed functioneren in een groep. Een doof fretje kun je meestal goed (aan een tuigje) mee naar buiten nemen, ze schrikken niet van alle harde geluiden en lopen meestal al snuffelend gezellig met je mee.

'''''De diagnose:'''''

De dierenarts kan alleen de uitwendige gehoorgang inspecteren met een oorkijker. Het is niet mogelijk om verder dan het trommelvlies te kijken. Indien er langdurig een ernstige oormijtinfectie aanwezig is er een redelijke kans dat het diertje ook een chronische middenoorontsteking heeft. Dit kan in enkele gevallen tot gehoor beschadiging leiden. De aangeboren erfelijke doofheid komt echter veel meer voor en is te vermoeden door het uiterlijk van de fret.

In een vreemde omgeving zoals een dierenartsen praktijk zal een fret niet gemakkelijk op doofheid te testen zijn. Het diertje is zo bezig met nieuwe indrukken en geuren dat hij waarschijnlijk zelfs niet eens op harde geluiden reageert. Daarom kan een fretje het beste thuis getest worden. Let op, een fret kan ook reageren op trillingen en luchtverplaatsing zoals dat gebeurt bij op de vloer stampen of in de handen klappen. Neem een bel, een klikker, een toeter of iets dergelijks en houd het achter je rug. Op het moment dat het fretje bij je vandaan loopt laat je het geluid horen en bekijk je of het diertje op een of andere manier een reactie geeft. Wissel hoge met lage geluiden af. Het kan zijn dat het fretje wel hoge tonen maar geen lage tonen hoort.
Op internet staat een leuk filmpje over de reactie van een horende en een dove fret op het aanzetten van een stofzuiger. Zie:

{{#ev:youtube|uNpHtJW4GCA}}

De ''BAER-test'' (Brainstem Auditory Evoked Response) is een zekere manier om de functie van het gehoor te testen. Gekeken wordt of er in de hersenen reacties optreden bij het aanbieden van geluidsprikkels aan ieder oor afzonderlijk.
Het fretje wordt licht onder narcose gebracht zodat het diertje het toelaat dat er twee dunne electroden worden geplaatst bij de beide oren en eentje midden op het voorhoofd. Daarna krijgt het diertje een dopje in één oor waaruit de "clicks" komen via de computer. Door middel van de electroden wordt gekeken of de hersenen reageren op deze geluiden. Is dit het geval, dan weet men dat het signaal de weg van lucht, trommelvlies, gehoorbeentjesketen, zenuwsensors in het slakkenhuis en gehoorzenuw in ieder geval met succes heeft doorlopen.

[[Bestand:Bear test.jpg|400px]]

De BAER-test

'''''De behandeling:'''''

Er bestaat geen behandeling voor doofheid. Maar een dove fret kan een goed leven hebben mits er rekening wordt gehouden met de handicap. Benader deze fretten liefst van voren zodat ze handelingen als oppakken en aanraken aan zien komen. Om deze fretten te leren bij je te komen kun je visuele signalen gebruiken zoals het schijnen met een zaklamp. Ook kun je de trillingen van de vloer gebruiken als je erop stampt.
Op internet staan prachtige verhalen (voornamelijk in het Engels) over hoe eigenaren omgaan met een doof fretje……

===Insulinomen===

Door: Hanneke Roest, frettendierenarts.

'''De Frettenkliniek''' te Giessen

Dit is een ziekte die regelmatig voorkomt bij fretten boven de leeftijd van 3 jaar. Insulinomen zijn kleine tumortjes in de alvleesklier. In de alvleesklier wordt insuline gemaakt. Insuline is een hormoon dat nodig is om het suiker (glucose) in het bloed beschikbaar te maken voor de lichaamscellen.

Bij tumortjes van de alvleesklier (insulinomen) wordt een te grote hoeveelheid insuline geproduceerd waardoor het suikergehalte in het bloed te laag wordt. De hersenen zijn voor hun functioneren afhankelijk van het suikergehalte in het bloed en krijgen problemen met hun energievoorziening als het bloedsuiker te laag wordt. Het lichaam zal via correctiemechanismen het bloedsuikergehalte kunstmatig op niveau proberen te houden. Hierdoor kan na het optreden van de eerste verschijnselen, het soms dagen of weken duren voordat u als eigenaar opnieuw iets aan uw fretje opmerkt. De aandoening wordt vaak niet op tijd onderkend. De symptomen worden door de eigenaar nogal eens als passend bij de leeftijd beschouwd.

'''''Oorzaak'''''

De belangrijkste oorzaak voor het ontstaan van insulinomen is naar de huidige inzichten een langdurige overstimulatie van de alvleeskliercellen door een overmaat aan suikers en koolhydraten in de voeding. Kattenvoer, vooral de goedkopere soorten maar ook de meeste frettenvoeders bevatten vaak teveel koolhydraten. Rozijntjes zitten vol (natuurlijke) suikers.

'''''Symptomen'''''

De eerste verschijnselen die in periodieke aanvallen voorkomen zijn:
* Staren in de ruimte gedurende een paar seconden. Het fretje is zich even niet bewust van de omgeving.
* Zwakte van de achterhand waardoor het achterlichaam kan omvallen.
* Verminderde activiteit met veel slapen is een veel gehoorde klacht.
* Gewichtsverlies komt regelmatig voor.
* Moeilijk wakker worden na het slapen.
* Speekselen en met de pootjes aan de bek krabben kan voorkomen ten gevolge van de misselijkheid die ontstaat door het te lage bloedsuiker gehalte.

De periodes tussen de aanvallen kunnen dagen of weken duren. Echter naarmate de ziekte langer bestaat krijgen we te maken met:
* Zeer sloom zijn, wat zich uit in het wel erg veel slapen.
* Ernstige vermagering.
* Toevallen, coma en sterfte.
Plotselinge sterfte zonder veel voorafgaande symptomen is mogelijk.

'''''Diagnose'''''

Als het bloedsuiker(glucose) na 4 uur vasten onder de 4 mmol/l komt in combinatie met de hierboven beschreven ziekteverschijnselen dan is een fret sterk verdacht van de aanwezigheid van insulinomen. Door uitsluiting van andere oorzaken van een laag bloedsuikergehalte kan de dierenarts de diagnose vervolgens met vrij grote zekerheid stellen. De tumortjes zijn te klein om op een echo zichtbaar te maken of om door de dierenarts te voelen in de buik.

'''''Behandeling'''''

''Chirurgie:''

De beste behandeling bestaat uit het chirurgisch verwijderen van de kleine tumortjes in de alvleesklier (voor een goed resultaat is ervaring van de dierenarts met deze operatietechniek een vereiste). Toch is het helaas zo dat een operatie het probleem niet voor altijd oplost. De operatie vermindert de progressie van de ziekte wel degelijk, maar op andere plaatsen in de alvleesklier ontstaan in de loop van de tijd weer opnieuw kleine tumortjes. In het gunstigste geval is uw fretje 2-3 jaar klachtenvrij zonder dat er medicijnen gegeven hoeven te worden. Maar een deel van de fretten hebben al eerder weer problemen waarna een medicinale therapie gestart wordt. De dosering van de medicamenten is dan gelukkig wel lager dan zonder chirurgie.

''Medicinale behandeling:''

Corticosteroïden als prednison en dexamethason hebben het vermogen om het bloedsuikergehalte te verhogen. Proglycem (diazoxide) is een insuline-remmer en kan ook ingezet worden. Deze medicijnen doen echter niets aan de groei van de tumoren. Nadeel van deze medicamenten is dat ze slecht zijn voor het slijmvlies van het maagdarmkanaal. De overlevingsduur met alleen medicijnen is significant lager dan met chirurgie en later aanvullend medicatie.

'''''Voeding:'''''

* Frequente maaltijden zijn belangrijk.
* Het is noodzakelijk om eiwitrijk voer van goede kwaliteit te voeren.
o Prooidiervoeding bevat de juiste concentraties voedingsnutrienten. Niet elke oudere fret is echter meer geschikt voor deze voeding.

o KVV (Kompleet Vers Vleesvoeding) als Carnibest of Haaks Barf zijn goede bronnen van dierlijk eiwit. Niet elke fret oudere fret is echter meer geschikt voor deze voeding met rauw vlees.

o Totally Ferret, Orijen en/of Eukanuba of Hill's kitten brokjes zijn de betere brokvoeders.
* Daarnaast kunt u het fretje 1x daags extra smakelijk eiwit voorzetten in de vorm van Hill's A/D blikvoeding of Royal Canin Convalescence Support Instant Diet (het Waltham papje). Geef het niet koud maar smakelijk lauwwarm!
* Geef géén suiker bevattende voedingsmiddelen zoals koekjes, rozijntjes, Nutrilon Soya ed. Deze stimuleren de afgifte van insuline.

Het is bij deze patiënten belangrijker '''dat''' ze eten dan '''wat''' ze eten. Dus wees voorzichtig met het overschakelen naar een nieuwe voeding.

'''''Wat te doen als een fret plots zeer zwak wordt of een toeval krijgt:'''''

Indien een oudere fret een toeval krijgt is dat vaak ten gevolge van een "hypo". Dat betekent dat door het te lage bloedsuikergehalte een probleem ontstaat voor de hersenen. Het dier valt om en gaat “stuipen”. Voordat de dierenarts gebeld wordt is het beter eerst iets te ondernemen; druivensuiker (in poedervorm) kan met een theelepeltje in de bek worden gegeven en wordt al door het mondslijmvlies opgenomen zodat het fretje eventueel niet hoeft te slikken. Een half theelepeltje is meestal ruim voldoende en binnen een 1/2 uur en soms al na 5 minuten voelt het diertje zich een stuk beter.

Bij lichte aanvallen is Nutri-plus gel, Calo-ped of Ferretvite nog beter. Deze bevatten ook vetten waardoor het bloedsuikergehalte beter op peil blijft. Als de fret weer in staat is om te eten kan het beste smaakvol eten aangeboden worden om een tweede dip te voorkomen.

===Hartaandoeningen bij de fret===

Door: Hanneke Roest, frettendierenarts.

'''De Frettenkliniek''' te Giessen

'''Is mijn fret een hartpatiënt?'''

Deze vraag zul je jezelf in de toekomst misschien een keer gaan stellen want een deel van de fretten krijgt (net zoals de mens, hond en de kat) helaas op oudere leeftijd te maken met een minder goed functionerend hart. Hartaandoeningen en hartfalen komen regelmatig voor vanaf 4 jaar leeftijd.

'''''Welke hartaandoeningen kan een fret krijgen.'''''

De hartaandoeningen van de oudere fret zijn grofweg te verdelen in:

* 1. '''DCM = Dilatoire Cardiomyopathie.'''

Cardiomyopathie is Latijns voor hartspierziekte. Bij deze hartaandoening is de hartspier niet meer in staat om voldoende effectief te kunnen samentrekken. Het hart is als het ware uit gelubberd. De elasticiteit is eruit. Daardoor wordt het bloed niet goed genoeg rond gepompt met als gevolg dat er bloed (vocht) in de longen, rond de longen of in de buikholte kan achterblijven.

* 2. '''HCM = Hypertrofische Cardiomyopathie.'''

Hierbij is de hartspier naar binnen toe verdikt. Uiteindelijk is hierbij onvoldoende ruimte in het hart om het bloed effectief rond te pompen.

[[Bestand:Hartaandoeningen.jpg|300px]]

* 3. '''Andere hartafwijkingen waarbij ritme stoornissen ontstaan.'''

Een aritmie wordt veroorzaakt door bijvoorbeeld een afwijkende hartfrequentie, een afwijkende impulsformatie, een verstoorde impuls geleiding (bv een hartblok) of een combinatie van deze oorzaken.

* 4. '''Lekkage van de hartkleppen.'''

De hartkleppen kunnen bijvoorbeeld ontstoken zijn geraakt vanuit een ontsteking elders in het lichaam. Hierdoor sluiten ze minder goed en kunnen daardoor wat gaan lekken. Hoewel dit bij oudere fretten wel vaker voorkomt leidt dit meestal niet tot grote problemen.

'''''Wat zijn de klachten bij deze fretten.'''''

Fretten die problemen krijgen met hun hart kunnen de volgende symptomen gaan vertonen:

* Een ''verminderde activiteit'' kan een eerste symptoom zijn. Het fretje slaapt meer en is minder speels.

* Sommige fretten eten slecht en ''verliezen gewicht''.

* Een te snelle of zware ''ademhaling''. Dit is het begin van de vochtstapeling in de longen.

* '' Hoesten en/of benauwdheid'' kan ontstaan doordat zich nog meer vocht ophoopt in of rond de longen.

* Een ''dikke buik'' met daarbij een toename in gewicht kan ontstaan indien er zich vocht ophoopt in de buikholte. De buik kan hierbij soms enorm in omvang toenemen.

* ''Aanvallen van zwakte'' waarbij het diertje zwabberend loopt en af en toe door de pootjes zakt.

* '' Plotse sterfte'' is mogelijk zonder dat het dier veel symptomen liet zien. Hierbij is het dier in acuut hartfalen gekomen.

* Een acuut optredende '' verlamming'' van de achterpoten of enkele achterpoot kan ontstaan door een trombo-embolie. Bij hartpatiënten bestaat namelijk het risico op klontering van het bloed. Kleine stolsels kunnen vervolgens vastlopen in de nieren of de vertakkingen van de grote lichaamsslagader naar achteren.

Oudere fretten kunnen ''na een operatie'' plots klachten krijgen van hun hart, meestal openbaart zich dit binnen een week na de operatie. Tot de operatie kon het zieke hart het vaak nog net “rond krijgen”. Na de operatie gaat het dan mis door de extra belasting van het hart en vaatstelsel tijdens de operatie.
In de zomer, met warm weer, hebben hartpatiënten het vaak moeilijker en zijn de klachten meestal duidelijker.

'''''Hoe weet ik dat mijn fret een hartaandoening heeft.'''''

De diagnose is niet altijd gemakkelijk te stellen door de dierenarts. Het verschil met bijvoorbeeld een ernstige longontsteking of longtumor kan erg lastig zijn. Fretten hebben lang niet altijd een ''hartruis''. Vaak is wel een verhoogde hartslag aanwezig. De ''hartslag'' is verhoogd omdat het hart toch nog zo veel mogelijk bloed wil rondpompen. Om de benodigde hoeveelheid rond te pompen is het nodig dat het hart harder gaat werken en dus vaker moet pompen.
Er zal meestal een ''röntgenfoto'' van het fretje worden gemaakt . Op een röntgenfoto is het hartje bij DCM duidelijk vergroot, bij HCM heeft het hart een normale grootte. Een röntgenfoto is ook belangrijk voor het opsporen van vocht in of rond de longen of in de buikholte.

Indien er vocht rond de longen aanwezig is kan een ''punctie'' van de borstholte en onderzoek van het punctaatvocht ook een belangrijke aanwijzing zijn voor een hartprobleem. Dit kan doorslaggevend zijn om een ernstige longontsteking uit te sluiten.

Een ''hartfilmpje (ECG)'' geeft ook nadere informatie, met name bij de ritme stoornissen is dit heel belangrijk. Gelukkig laten de meest fretten het maken van een ECG goed toe.

[[Bestand:ECG.jpg|300px]]

ECG bij de fret

''Echografie'' kan belangrijk zijn indien er twijfel is over het soort hartaandoening en de daarvoor te gebruiken medicatie. Het goed interpreteren van het kleine hartje van de fret is erg moeilijk. Ik heb daarom een sterke voorkeur voor de cardiologe Nicole van Israël in België [http://www.acapulco-vet.be].

'' Bloedonderzoek'' in verband met de nierfunctie en elektrolyten huishouding wordt meestal pas in een later stadium gedaan om de effecten van de medicatie op het dier te meten.

'''''Hoe kan een fret met een hartaandoening behandeld worden?''''''

De schade aan het hart is onomkeerbaar en medicatie is dan ook levenslang. De medicatie zal echter zeker in het begin maar ook later nog bijgesteld moeten worden naar de behoeften van het dier. Ik noem dat de “fine-tuning”. Daarom is het erg belangrijk dat hartpatiënten regelmatig op controle komen om de medicatie steeds weer aan te passen aan huidige situatie. De juiste behandeling van een hartprobleem bestaat uiteindelijk altijd uit een combinatie van meerdere medicijnen.

'''''Heeft het wel zin om een hartpatiënt te behandelen?'''''

Absoluut! Er zijn heel wat fretten in Nederland die op hartmedicatie staan en een goed leven hebben. Fretten reageren namelijk over het algemeen erg goed op de behandeling met de juiste medicijnen.
Als de aandoening op tijd wordt onderkend kunnen fretten (met medicatie) nog gedurende enkele jaren een goed leven leiden Wordt een hartfalen in een laat stadium ontdekt dan kan het leven slechts voor een paar weken of hooguit een paar maanden (op een prettige manier) worden verlengd.

Ernstig benauwde fretten kunnen na medicatie weer helemaal herstellen en zelfs fretten waarbij de achterpoten niet meer functioneren hebben hier gelukkig meestal maar tijdelijk last van en lopen binnen 2 weken weer.

Natuurlijk komt er een moment dat aanpassing van de medicatie niet meer helpt en dan is het onze verantwoordelijkheid om hier op de juiste manier op te reageren. Eigenlijk is het net als bij mensen. Hartpatiënten kunnen gelukkig met de huidige medicijnen een prima leven leiden…….. maar natuurlijk heeft niemand het eeuwige leven.

===Huidaandoeningen===

'''Hotspots'''

Hotspots zijn kleine natte huidontstekingen die ronde vurige plekken op de huid geven, veelal achter op de rug. Over het algemeen zie je deze hotspots bij fretten met een bijnier probleem of een chronische maagaandoening.
Sommigen schrijven het echter toe aan een allergische huidaandoening door o.a. voedselallergie.

Het probleem ontstaat vaak in zeer korte tijd. Doordat de plek jeukt zal de fret eraan gaan krabben en bijten en ontstaat er door wondvocht in de meeste gevallen een korstje op de huid en in de vacht.
Je fret kan zich er ook ziek bij voelen en zich een paar dagen rustiger of juist wat nerveus door gedragen. Doordat zelftrauma een grote rol speelt in de ontwikkeling van hotspots worden zij ook wel pyotraumatische dermatritis genoemd.

Aan deze aandoening is niet veel te doen. Wanneer het tijdig ontdekt wordt kun je proberen te voorkomen dat het dier eraan gaat krabben of bijten. Ook kan de vacht een beetje worden weg geknipt zodat korstvorming gedeeltelijk wordt voorkomen.
Soms kan gebruik van een ontstekingsremmende crème verlichting geven.
Een hotspot verdwijnt uiteindelijk vanzelf weer, meestal na ongeveer een week. Toch komt de hotspot in de meeste gevallen ook weer terug op dezelfde plek.

[[Bestand:Hotspotplekje.jpg|300px]]

hotspot

'''Huidtumoren'''

Huidtumoren komen bij fretjes van middelbare leeftijd regelmatig voor, maar soms ook op jongere leeftijd. Gelukkig zijn ze over het algemeen goedaardig. Sommige tumoren kunnen ulcereren waardoor een zwarte korst op het tumoroppervlak ontstaat. Omdat ze meestal weinig verheven zijn, lijken de plekjes soms meer op exceemplekken. Jeuk is soms aanwezig. Huidtumoren kunnen het beste chirurgisch verwijderd worden en vervolgens histologisch worden onderzocht.

Ze lijken soms te verdwijnen maar als je goed kijkt en voelt blijft er altijd een verdikking van de huid voelbaar. Weken later kan het plekje weer gaan ulcereren en een korstje vormen. Soms hebben fretjes hier jeuk aan maar lang niet altijd. Het zijn kleine mastcel tumoren. Bij honden zijn deze tumoren vaak kwaadaardig. Bij fretten meestal niet. De behandeling voor jonge, gezonde fretten is het chirurgisch verwijderen van het tumortje. Bij oudere of zieke dieren kan soms beter afgewacht worden.

===Lymfoom===

Door: Hanneke Roest, frettendierenarts.

'''De Frettenkliniek''' te Eindhoven

Na de endocriene tumoren is lymfoom een van de meest voorkomende tumoren bij de fret. Bij jonge fretten onder de leeftijd van 1-2 jaar heeft de ziekte vaak een snel verloop. De meest voorkomende vorm bij deze jonge dieren is “mediastinaal lymfoom” in de borstholte, waar¬bij de zwezerik snel groeit en door zijn grote volume de longen wegdrukt. Bij oudere dieren komt meestal de “multicentrische” vorm van lymfoom voor, met aantasting van uitwendige en inwendige lymfeklieren en inwendige organen. Bij oudere dieren verloopt de ziekte meer chronisch.

'''''Symptomen'''''

Bij jonge dieren met “mediastinaal lymfoom” ontstaat vaak een plotselinge benauwdheid, eventueel voorafgegaan door slecht eten, gewichtsverlies en luste-loosheid. Hoesten en het opbraken van voedsel kunnen eveneens optreden. Bij de “multicentrische” vorm van oudere dieren hangen de klachten af van de organen die betrokken zijn bij deze ziekte. Aspecifieke, vage symptomen als slecht eten, vermageren en lusteloosheid zijn vaak aanwezig. Andere mogelijke symptomen zijn chronische diarree, braken, milde benauwdheid, geelzucht, zwakte in de achterhand.

'''''Diagnose'''''

Bij jonge dieren is röntgenologisch voorin de borstholte een massa zichtbaar die zich behoorlijk naar achteren kan uitbreiden. Een weefselonderzoek van een biopt met een dunne naald uit de borstholte is bewijzend.
Bij oudere dieren kunnen vergrote uit- en inwendige lymfeklieren voelbaar zijn.
Röntgenfoto’s en een echo van de buik kunnen nadere informatie geven. Uiteindelijk geeft weefselonderzoek pas de juiste diagnose. Dunne naald aspiratiebiopten van deze vergrote lymfeklieren zijn door de patholoog niet op een goede manier te beoordelen en kunnen makkelijk verkeerd geïnterpreteerd worden. Beter is het om de lymfeklier in zijn geheel te verwijderen en op te sturen voor onderzoek.

[[Bestand:Opgezette klieren fret.jpg|300px]]

Vergrote kaak lymfeklieren

'''''Behandeling'''''

De behandeling kan bestaan uit het verstrekken van corticosteroïden of chemotherapie. Met corticosteroïden (Prednison) wordt een vaak tijdelijk goed resultaat bereikt. Chemotherapie vereist een intensieve begeleiding en is ook niet genezend. Fretten met lymfoom zijn gevoeliger voor allerlei infecties, antibiotica kan daarom ook nuttig zijn en een tijdelijk herstel geven.

'''''Prognose'''''

Bij jonge dieren is de ziekte vaak snel fataal. Oudere dieren kunnen langdurig ziek zijn met goede periodes afgewisseld door periodes waarin de fret zich ziek voelt. Uiteindelijk is de prognose slecht.

===Maagdarmaandoeningen===

Door: Hanneke Roest, frettendierenarts.

'''De Frettenkliniek''' te Giessen

De meeste fretteneigenaren hebben wel een fret meegemaakt met afwijkende ontlasting, al dan niet langdurig. Ook plotselinge sterfte bij jong volwassen fretten heeft vaak te maken met een maagdarmprobleem. Het is een van de meest behandelde aandoeningen in de “Frettenkliniek”.
De allerbelangrijkste maagdarmaandoening van de fret is de ''Helicobacter gastritis'' (= maagontsteking). Van daaruit kunnen diverse andere problemen van de spijsverteringsorganen veroorzaakt worden. Het ontstaan van haarballen, secundaire darminfecties, coccidiose bij volwassen dieren, alvleesklier-, lever- en galwegontstekingen zijn vaak te herleiden tot het primaire probleem in de ontstoken maag.

Medicijnen als prednison en alle pijnstillers geven bij langer gebruik bijna altijd problemen doordat zij het maagdarm slijmvlies beschadigen. Zij kunnen daarom beter slechts voorzichtig en in lage dosering worden gegeven. Een combinatie van deze twee medicijnen tegelijkertijd kan beter slechts in uiterste noodzaak bij de fret worden ingezet.

'''''Symptomen'''''

Lang niet alle fretten hebben dezelfde symptomen bij een bepaalde aandoening. Ook kunnen diverse symptomen ook passen bij andere aandoeningen dan die van het maagdarmkanaal. Dat maakt het soms erg lastig voor de dierenarts om de klachten van de fret goed te interpreteren.
Sommige fretten hebben een verminderde of wisselende eetlust. Vaak is de activiteit van het diertje verminderd en is het minder speels. Soms ook is het fretje echter weer erg onrustig en hyperactief. Er zijn fretten die bijterig worden naar hun eigenaar of naar andere fretten. “Plat liggen” komt regelmatig voor, de fret zakt even door de poten tijdens het lopen en heeft een wat starende blik in zijn ogen. Hij heeft even buikpijn. Even later loopt hij weer door alsof er niets aan de hand is. Fretten braken niet gemakkelijk dus als ze braken dan is er meestal iets aan de hand.

[[Bestand:Buikpijn Sanne.jpg|300px]]

Buikpijn

[[Bestand:Misselijk-maagpijn Pudding.jpg|300px]]

Misselijk/buikpijn. Let op de combinatie van platliggen en geknepen oogjes.

{{#ev:youtube|o7an7TczM0w}}

Dit fretje heeft duidelijk last van buikpijn.

Fretten met maagdarmproblemen hebben vaak afwijkende ontlasting. Deze kan breiig van consistentie zijn, te dun als koeienvlaai of zelfs waterdun. De ontlasting kan veel “zaadjes” bevatten ten gevolge van onvoldoende opname van voedingsstoffen. Soms is er slijm met eventueel rood bloed aanwezig. Vaak wordt er al dan niet tijdelijk een groene kleur gezien. Deze ontstaat als de ontlasting te snel door het darmkanaal gaat en is een teken dat de darmen “geïrriteerd” zijn. Als de ontlasting zwart, plakkerig en er als teer uitziet, betekend dat meestal een bloeding in het voorste deel van het maagdarmkanaal. Fretten die prooidier eten kunnen ook zwarte ontlasting hebben maar die is meestal meer gevormd en niet plakkerig. Als er onvoldoende gal bij de ontlasting komt kan deze een creme kleurige pasteuze vorm aannemen.

In de loop van de tijd valt het diertje langzaam maar zeker af en wordt de vacht dunner en dof. Vaak zijn er tekenen van misselijkheid. Vooral na het eten. Smakken, met de pootjes aan de bek krabben, speekselen en tandenknarsen zijn duidelijke misselijkheids tekenen. Ook aan lappen, tapijt of andere stoffen materiaal bijten kan een teken van misselijkheid zijn. Sommige fretten hebben een dikke wat opgeblazen buik meestal gecombineerd met stinkende ontlasting.

{{#ev:youtube|mJrhcLn1WYQ}}

'''''Diagnose'''''

Voor het stellen van een juiste diagnose is het verhaal van de eigenaar (de ''anamnese'') over de huisvesting, de voeding en de klachten die het diertje laat zien erg belangrijk. Sommige klachten die het diertje vertoond worden niet als afwijkend beoordeeld door de eigenaar terwijl dat wel het geval is.

Bij het ''klinisch onderzoek'' is het palperen (doorvoelen) van de buik van veel betekenis. Daarmee kunnen pijnlijke plekken in de buik opgespoord worden. Bij veel van deze fretten is de grote buiklymfeklier vergroot en pijnlijk. Soms is voor in de buik de maaglymfeklier te voelen als een harde en pijnlijke dikte. Deze klieren zijn de “opruimorganen” bij problemen in het maagdarmkanaal. Fretten met een ernstige maagontsteking of een maagzweer zijn meestal erg gevoelig voorin de buik waar de maag gelegen is. Ook als de lever ontstoken is kan dit meestal gevoeld worden doordat de lever dan groter, harder en pijnlijk is bij het palperen. Een obstructie in de darm of een tumor is meestal in de buik te voelen als een harde, vaak pijnlijke dikte in het midden en achterste deel van de buik.

Bij veel fretten is de milt vergroot. Bij weefselonderzoek blijkt het meestal om een goedaardige vergroting te gaan. De milt reageert namelijk vooral op ontstekingen in de buik en in het bijzonder op een Helicobacter infectie van de maag. Het verwijderen van een grote milt is dan ook niet heel zinvol tenzij deze milt zo groot is geworden dat hij een mechanische belemmering vormt voor het diertje.

Met ''bloedonderzoek'' kan soms een verhoging van de ontstekingscellen aangetoond worden. Bij ernstige maagdarm klachten kan het protein-loosing syndroom optreden waarbij het eiwit gehalte in het bloed verlaagd is. Ook het aantal rode bloedcellen kan verlaagd zijn ten gevolge van bloedverlies via het maag-darmkanaal of vanwege een onvoldoende aanmaak bij langer bestaande problemen. De leverenzymen kunnen verhoogd zijn bij problemen met de lever. Bij chronische patienten kan het zinvol zijn om het Vitamine B12 gehalte in het bloed te bepalen.

Ontlasting onderzoek is nuttig om coccidiose en Giardia infecties aan te tonen. Deze worden meestal alleen gezien bij jonge fretten en op plaatsen waar veel fretten bij elkaar worden gehouden. Een bacteriologisch onderzoek van de ontlasting kan een enkele keer ook nuttig zijn.

Op de ''röntgenfoto'' kunnen vreemde voorwerpen in de maag (haarballen, stukjes rubber, oordopjes!) zichtbaar gemaakt worden. Ook kan het vermoeden op een obstructie in de darm meestal bevestigd worden. Lever, nieren en blaas maar ook hart en longen kunnen goed in beeld gebracht worden. Met een ''echo'' is de inhoud van de maag wat minder goed zichtbaar te maken maar een obstructie in de darm weer wat beter dan met de rontgenfoto.

Voor een definitieve diagnose van een langdurige maagdarmprobleem zijn meestal ''maag en/of darmbiopten'' nodig. Dat is uiteraard niet zo heel makkelijk te doen dus wordt er over het algemeen uitgegaan van een waarschijnlijkheidsdiagnose en daarvoor een behandeling ingezet. Indien de problemen blijven bestaan is een “kijkoperatie” vaak zinvol en kunnen maag- en darmbiopten worden genomen. Deze biopten worden vervolgens naar een patholoog opgestuurd die onder de microscoop de stukjes weefsel kan beoordelen en informatie geeft over het aanwezig zijn van bijvoorbeeld ontsteking of tumoren.

'''''Specifieke maagdarm aandoeningen'''''

*'''Helicobacter maagontsteking'''

Met een recent onderzoek onder Nederlandse fretten bleek dat bij 80% van de fretten de Helicobacter Mustelae bacterie in de maag kon worden aangetoond. In eerder Amerikaans onderzoek was dit percentage veel hoger en werd hij aangetoond bij alle onderzochte dieren. De bacterie wordt overgedragen door besmette ontlasting. Waarschijnlijk worden pups al in het nest besmet. De bacterie kan in de maag van de fret een ''chronische maagontsteking'' (vooral bij oudere fretten) maar ook een acute maagontsteking met zelfs [u]maag- en darmzweren[/u] veroorzaken. Niet elke fret heeft veel last van deze infectie. Maar een maagzweer is een van de belangrijkste doodsoorzaken bij jonge fretten. Stress en verkeerde voeding zijn de belangrijkst predisponerende factoren.

Stress is mogelijk ten gevolge van een andere fret. Fretten zijn territoriale dieren en een andere fret kan, zonder dat de eigenaar het zich bewust is, een belangrijke stressfactor zijn. Stress kan ook ontstaan ten gevolge van andere huisvesting, een andere chronische ziekte of onvoldoende “enrichment” of afleiding. Wat betreft de voeding moeten we ons realiseren dat de fret een prooidier eter is. Een strikte vleeseter. Frettenbrokjes bevatten vooral veel plantaardige eiwitten en vezels. Daar is het maagje van de fret eigenlijk niet voor gemaakt.

*'''Vreemd voorwerp in het maagdarmkanaal'''

Jonge fretten onder de leeftijd van 1 jaar kauwen nogal eens op allerlei zacht materiaal zoals zacht rubber, zacht plastic en latex. Stukjes hiervan worden dan doorgeslikt en komen in de maag. Deze kunnen soms maanden in de maag blijven zitten. Bij oudere fretten zijn het vaak haarballen die zich in de maag vormen door het likken aan de vacht. Als de maag minder goed zijn werk doet zoals bij een chronische ontsteking, kunnen de haren te lang in de maag blijven en daar gaan klitten. De symptomen die deze fretten vertonen zijn vaak vaag. Pas als het voorwerp vastloopt in het (veel dunnere) darmkanaal is het fretje acuut ziek met hevige buikpijn en uitdroging. Vaak sterft het fretje binnen 2 dagen als er niet op tijd wordt ingegrepen. De behandeling varieert van laxeren tot direct chirurgisch ingrijpen.

[[Bestand:3. Haarbal uit maag.jpg|300px]]

Haarbal uit de maag

*'''Darmontsteking'''

Een darmontsteking kan veroorzaakt worden door diverse virussen, bacteriën, protozoen, voedsel intolerantie en oorzaken die niet altijd te achterhalen zijn. De ontlasting kan bekeken worden onder de microscoop of worden opgestuurd naar het laboratorium voor een bacteriologisch onderzoek (een kweek).

Recent is aangetoond dat in Nederland het ''Coronavirus'' op grote schaal voorkomt. Dit virus is in Amerika ook bekend en veroorzaakt daar E.C.E. (Epizootic Catarrhal Enteritis) ook wel “Groene-slijm ziekte” genoemd. Het virus is zeer besmettelijk. De besmetting gebeurt via contact met ontlasting van een ziek dier. Het verloop van de ziekte is afhankelijk van de lichaamsconditie van het fretje. Jonge gezonde fretten hebben vaak slechts een aantal dagen diarree. Fretten met al chronische maagdarmproblemen of andere aandoeningen kunnen ernstig ziek worden. Bij sommige fretten kan het virus de darmvlokken van de darmen ernstig beschadigen waardoor uiteindelijk chronische diarree ontstaat. Een enkele keer kan het virus een systemische ziekte veroorzaken met ontstekingen in diverse organen. Deze complicatie vertoont overeenkomsten met de aandoening “FIP” bij katten die geïnfecteerd zijn met het katten Corona virus. Het katten-Corona virus lijkt niet besmettelijk voor de fret. De fret heeft zijn eigen Corona virus variant. Helaas is de ziekte moeilijk met zekerheid vast te stellen bij het levende dier.

''Coccidiose'' en een ''Giardia'' infectie worden veroorzaakt door een parasiet in de darmen. Vooral jonge fretjes kunnen hier behoorlijk ziek van zijn. Oudere fretten hebben meestal geen problemen met coccidiose en kunnen met hun eigen afweer de infectie genezen. Echter fretten die al een afwijkend darmkanaal hebben door bijvoorbeeld een Coronavirus infectie kunnen wel problemen hebben om van deze infectie af te komen en kunnen beter behandeld worden. Met behulp van ontlasting onderzoek is de ziekte eenvoudig aan te tonen.

*'''Eosinofiele maag-darmontsteking'''

Fretten zijn strikte vleeseters toch geven wij in onze voeding vaak veel plantaardige eiwitten zoals granen. Bij sommige fretten reageert het maagdarmkanaal hierop met de productie van bepaalde specifieke (eosinofiele) ontstekingscellen. Deze fretten kunnen chronisch diarree met of zonder slijm en bloed vertonen in combinatie met gewichtsverlies. De diagnose is pas te stellen na een biopt van de maag of de darm. Corticosteroïden kunnen soms tijdelijk helpen maar een correctie van het voer is belangrijker.

*'''Tumoren'''

Tumoren uitgaande van het maagdarmkanaal komen niet vaak voor. Er zijn aanwijzingen dat tumoren in dit gedeelte van het lichaam vooral kunnen ontstaan vanuit chronische ontstekingen zoals bijvoorbeeld bij Helicobacter uitgroei. Lymfoom, een ontaarding va de lymfeklieren komt bij oudere fretten wel regelmatig voor. Hierbij kunnen ook de lever en darmen aangetast zijn.

'''''Behandeling van maagdarmproblemen'''''

Bij een vermoeden op een Helicobacter maagontsteking zal een ''antibiotica kuur'' tegen de Helicobacter bacterie worden ingezet. Deze kuur is dezelfde als die bij mensen wordt gebruikt. Echter fretten met ernstige ontsteking of maagzweer kunnen soms niet goed tegen het antibioticum Clarithromycine. Dit is namelijk erg irriterend voor de maag. Het is dan beter om eerst de maagwondjes wat te laten herstellen met ''maagzuurremmers'' en een ''maagwandbeschermer'' als Sucralfaat voordat dit antibioticum wordt ingezet. Aanvullend kunnen medicijnen tegen de misselijkheid en Vitamine B12 injecties worden gegeven.

Indien er sprake is van een vreemd voorwerp in de maag of bijvoorbeeld een obstructie in de darm, zal er ''geopereerd'' moeten worden. Een enkele keer kan een obstructie met laxeermiddel naar achteren worden gedreven, vooral als bekend is dat
het bijvoorbeeld gaat om een te groot stuk groente of fruit. Maar dit is altijd een risico want hoe langer je wacht met opereren hoe groter het risico dat het diertje sterft.

Bij diarree ten gevolge van bijvoorbeeld een Corona virus infectie kan een darm beschermend middel als Finidiar pasta of Sucralfaat gegeven worden voor een aantal dagen. Indien het fretje ernstig ziek is, is antibiotica en eventueel andere aanvullende medicatie nodig. Coccidiose bij jonge fretjes of zieke dieren kan behandeld worden met een medicijn tegen deze parasieten. Alle fretten dienen tegelijk behandeld te worden, ook de (wel besmette maar) niet zieke dieren.

''Tumoren'' van het maagdarmkanaal kunnen soms chirurgisch verwijderd worden door het stuk aangetaste darm te verwijderen. Dit is een moeilijke operatie maar voor een ervaren frettendierenarts goed te doen. Voor de behandeling van Lymfoom met aantasting van het maagdarmkanaal zie het hoofdstuk: Lymfoom.
Het verwijderen van een vergrote milt bij fretten met diarree is niet nodig. Deze milt is een reactie op de ontsteking in het maagdarmkanaal.

Het is belangrijk om kleine hoeveelheden ''goed verteerbaar voedsel'' te geven, bijvoorbeeld Royal Canin Convalescence Support Instant (het “Waltham papje”) of Hill’s A/D blikvoer. Voor fretten met ernstige problemen is het niet meer verstandig om rauw voedsel te geven.

Fretten met ernstige maagdarmproblemen kunnen het beste worden opgenomen in de ''kliniek'' waar zij via injecties en met infuus behandeld kunnen worden. Deze injecties belasten het maagdarmkanaal veel minder.
''Oudere fretten'' hebben vaak chronische maagdarmproblemen door de langdurige aanwezigheid van de Helicobacter bacterie in de maag. Zij hebben vaak baat bij een dagelijkse hoeveelheid van het Waltham papje in combinatie met 1-2x daags Sucralfaat.

'''''Preventie van maagdarmproblemen'''''

De Helicobacter bacterie is bij de fret waarschijnlijk niet uit te roeien. Wel kan met een kuur antibiotica het aantal bacteriën in de maag weer verminderd worden. Maar een uitgroei kan beter tegen gegaan worden door de fret ''goede voeding'' te geven en ''stress'' zoveel mogelijk te vermijden. Haarballen zijn meestal het gevolg van de verminderde maagmotiliteit ten gevolge van de maagontsteking. Die ontsteking moet dus ook behandeld worden. Daarnaast is het zinvol om tijdens de rui om de dag 1 cm ''haarbalpasta'' voor de kat te verstrekken. Haarbalpasta bevat veel suikers en is daarom erg gewild bij de fretten. Beter zou het zijn om alleen de vaseline te geven. Dit kan door het kopen van zuurvrije vaseline bij de apotheek of de drogist. Dit mag elke dag gegeven worden tijdens de rui. Het is echter minder smakelijk.

===Middenoorontsteking===

De laatste jaren hebben we steeds meer te maken met oorproblemen bij fretten; vaak een middenoorontsteking. De kan zich ontwikkelen tot een chronische aandoening.

Het middenoor is een inwendig gelegen gedeelte van het gehoorsysteem, wat net achter het trommelvlies ligt. Bij de fret op een moeilijk bereikbare plek, in het bot van de kop en schedel en is verdeeld in allerlei kleine ‘kamertjes’, lijkend op een honingraad.

Het is nog niet duidelijk wat precies de oorzaak is van de steeds frequenter voorkomende middenoorontstekingen, maar het vermoeden is dat oormijten een rol spelen. Deze kunnen schade aan de gehoorgang en het trommelvlies aanrichten, waardoor schimmels, bacteriën en virussen naar binnen kunnen dringen. Een goede bestrijding van oormijten lijkt dan ook erg belangrijk. Dit kan onder andere door middel van Stronghold pipetjes, verkrijgbaar bij de dierenarts. Zie [[verzorging#oormijten]]

Doordat het middenoor van de fret op een lastig bereikbare plek gelegen is, is het moeilijk een ontsteking goed te bestrijden. Antibiotica kan er vaak moeizaam komen en door de bouw is het eigenlijk niet mogelijk om te spoelen. Vaak is langdurige behandeling noodzakelijk met antibiotica en oordruppels. Hierdoor wordt een middenoorontsteking regelmatig een chronisch probleem.

Een ''acute middenoorontsteking'' is te herkennen aan:

* Scheef houden van de kop, met het aangetaste oor naar beneden
* Het in rondjes lopen
* Wankelen tijdens bewegen/lopen
* Soms tranende ogen
* Soms niet willen eten
* Soms koorts en algemeen ziek zijn

'''''Ga bij een van deze signalen direct naar een dierenarts met frettenervaring!'''''

Wordt dit niet juist behandeld, kan het een pijnlijke dood van je fretje betekenen.

''Een chronische middenoorontsteking ''geeft vaak minder duidelijke acute verschijnselen:

* Tranende ogen bij eten
* Slecht eten
* Veel kruimelen met brokjes
* Prooi laten staan
* Kuchen, hoesten en keelschrapen
* Soms wankelen met achterhand tijdens lopen
* Niet bij de oren geaaid willen worden
* Lastig in het nekvel te pakken
* Gespannen in nekspieren, vooral bij aanraken
* Afvallen

Een chronische middenoorontsteking is altijd sluimerend aanwezig. Regelmatig steekt het dan weer de kop op. Het is een zeer pijnlijke aandoening voor je dier. Fretten laten pijn erg lastig zien, dus elk klein signaal kan belangrijk zijn.

Een chronische oorontsteking kan desastreus verlopen voor je fretje als het niet onderkent en behandeld wordt. De ervaringen zijn dat fretten die een chronisch oorprobleem hebben erg vatbaar zijn voor nierontstekingen,(chronische) ontstekingen in de keel en aan de luchtwegen en er zijn vaak maag/darm complicaties door de vele antibiotica die de frettenmaagjes vaak slecht verdragen. Bovendien is er een risico dat de ontsteking doorbreekt naar de hersenen, wat onherroepelijk de dood betekent.

===Nierfalen bij de fret===

Door: Hanneke Roest, frettendierenarts.

'''De Frettenkliniek''' te Giessen

De nieren hebben een belangrijke functie in het constant houden van allerlei waarden in het lichaam. Ze regelen de zuurtegraad van het bloed, ze veranderen de bloeddruk naar behoefte van het lichaam en houden de mineralen in balans. Daarnaast zorgen ze ervoor dat afvalstoffen uit het lichaam verwijderd worden. Deze afvalstoffen, afbraakproducten van eiwitten (zoals ureum, BUN) worden door de nieren uit het bloed gefilterd en met de urine afgevoerd.

'''Nierfalen''' is een toestand waarbij de nieren niet meer goed kunnen functioneren; ze doen hun werk niet goed meer. Dit kan ontstaan ten gevolge van verschillende oorzaken: bacteriele, virale (bijvoorbeeld ADV) en protozoaire infecties, nierstenen, aangeboren en/of erfelijke aandoeningen, tumoren, een afwijkende bloeddruk, ziektes elders in het lichaam (zoals chronische ontstekingen), vergiftigingen (onder andere door antivries, druiven en rozijnen) en bepaalde niertoxische medicijnen (bijvoorbeeld Gentamycine). Veel oudere fretten hebben nierinfarcten.

Er kan sprake zijn van acuut nierfalen, chronisch nierfalen en een combinatie van de twee.

Bij '''''chronisch nierfalen''''' werken de nieren al langer slecht. De chronische ontsteking in de nieren heeft geleid tot vorming van littekenweefsel. Het littekenweefsel trekt samen en zorgt ervoor dat de nieren kleiner worden, dit littekenweefsel is blijvend.

Bij dieren met '''''acuut nierfalen''''' is nog geen sprake van littekenweefsel. Deze dieren kunnen acuut heel erg ziek worden, maar in principe kan er dan nog volledig herstel van de nierfunctie optreden.

Wanneer het dier al langer chronische nierproblemen heeft maar plotseling snel verslechtert ten gevolge van een acute infectie, is er sprake van een '''''combinatie.''''' Dit komt redelijk vaak voor.

[[Bestand:Nierfalen 1.jpg|300px]]

Normale nier: Deze bestaat uit ruim 1 miljoen eenheden (nefronen). Een nefron filtert het bloed en concentreert de afvalstoffen uit het lichaam. Deze worden in de urine afgegeven. De nefronen monden uit in een verzamelbuis, welke in het nierbekken uitkomt. De urine gaat via de ureter naar de blaas, alwaar die wordt opgeslagen.

[[Bestand:Nierfalen 2.jpg|300px]]

Chronisch nierfalen: Chronische ontsteking in de nieren leidt op den duur tot vorming van littekenweefsel. Dit littekenweefsel trekt samen en zorgt ervoor dat de nieren steeds kleiner worden. Dit noemen we schrompelnieren en deze schade is niet meer omkeerbaar.

'''''Symptomen'''''

Fretten met chronische nierproblemen vermageren, hebben een slechte eetlust en drinken en plassen vaak veel. Soms zijn ze slomer maar vaak valt aan het gedrag niet veel op. In sommige gevallen is er een vreemde 'maggi' geur te ruiken uit het bekje. Dit komt door de ophoping van gifstoffen in het bloed die eigenlijk door de nieren uitgescheiden zouden moeten worden. Enkele fretten hebben afwijkende ontlasting.
Dieren met acute nierproblemen zijn meestal wel slomer, gaan vaak 'plat' liggen en zijn vaak pijnlijk in de buik.

'''''Diagnose'''''

Indien er vermoed wordt dat een fretje lijdt aan nierfalen, zal er worden geadviseerd om een ''urineonderzoek'' en ''bloedonderzoek'' te laten uitvoeren. Bij het urineonderzoek wordt er bijvoorbeeld gekeken of de nieren nog voldoende concentrerend vermogen hebben en of er te veel eiwitten of bloedcellen in de urine lekken.

Bij het bloedonderzoek worden onder andere de ''nierwaarden'' beoordeeld (ureum, fosfaat). Deze waarden zullen pas verhogen als meer dan de helft van het totale nierweefsel is aangetast. (NB. Bij honden en katten is het ureum gehalte in het bloed minder belangrijk en wordt het kreatinine gehalte bepaald. Bij de fret geeft het kreatinine gehalte in het bloed geen goede indicatie voor het functioneren van de nieren).

Bij acuut nierfalen kunnen deze waarden enorm hoog zijn, maar er kan nog volledig herstel optreden. Bij chronisch nierfalen is de hoogte van de nierwaarden zeker gerelateerd aan de prognose. Soms zijn de nieren aangedaan, door bijvoorbeeld een heftige ontsteking, maar zijn de nierwaarden nog niet verhoogd, dan is er (nog) geen sprake van nierfalen maar van een nieraandoening.
Indien een aanwijsbare oorzaak van acuut nierfalen wordt vermoed of er nog getwijfeld wordt over mogelijke bijkomende problemen, zullen er nog extra onderzoeken worden voorgesteld.

Nierfalen is een gecompliceerde ziekte en de nieren kunnen bij iedere patient in een andere mate aangetast zijn. Daarom dient de behandeling goed afgestemd te worden op het individuele dier.

'''''Behandeling'''''

Bij een nieraandoening waarbij nog geen sprake is van nierfalen zal meestal worden volstaan met medicatie en controle afspraken.

Bij acuut nierfalen is een opname in de kliniek en een behandeling met infuus en medicatie over het algemeen de beste optie. Hierbij wordt in de gaten gehouden dat het dier ruim voldoende infuus krijgt maar dit wel voldoende uitplast. Een intensieve monitoring is erg belangrijk. Ace-remmers die in een later stadium wel gegeven worden, mogen nu nog NIET worden gegeven.

Bij chronisch nierfalen bestaat de behandeling vooral uit medicatie en voeding. Ace-remmers (b.v. enalapril, benazepril) bevorderen de doorbloeding van de nieren en verminderen de progressie van chronisch nierfalen. Fosfaatbinders (b.v. sucralfaat, lantharenol, chitosan en calciumcarbonaat) zijn vaak nodig om het fosfaatgehalte in het bloed te verminderen. Bacterien kunnen de oorzaak zijn een ontsteking in de nieren maar daarnaast zijn nierpatienten extra gevoelig voor bacteriele infecties van de urine wegen. Antibiotica kan daardoor soms worden voorgeschreven. Ten gevolge van het chronisch nierfalen kan er ook een te laag kalium gehalte in het bloed ontstaan. Dit veroorzaakt een slechte eetlust en sloomheid. Dit Kalium kan via medicatie (kaliumgluconaat) worden aangevuld. Daar een hoog ureum gehalte in het bloed de slijmvliezen in het maagdarmkanaal kan aantasten, is het soms nodig om hiervoor ondersteunde medicatie te geven.

Een ''nierdieet'' is bij honden en katten erg belangrijk bij de behandeling van nierfalen. Hill's K/D dieet voor de kat zou voor de fret een goede optie zijn. Dit dieet bevat veel lagere gehalten aan eiwit, zout en fosfaat vergeleken met een normaal frettenvoer. Hierdoor worden de nieren minder belast en komen er minder afvalproducten in het bloed. Probleem is echter dat veel fretten met nierproblemen een slechte eetlust hebben en het nieuwe minder smakelijke dieet niet willen eten. Het is belangrijker '''dat''' uw fret eet dan '''wat''' hij eet!

'''''Prognose'''''

De prognose van een fret met nierfalen verschilt sterk. Acuut nierfalen kan volledig herstellen en heeft in dat geval geen continue controles nodig. Chronische schade aan de nieren is onomkeerbaar en een deel van de medicatie zal dan ook levenslang noodzakelijk blijven. Medicijnen zijn erg belangrijk in de behandeling van chronisch nierfalen. Niet alleen leven de behandelde fretten significant langer maar daarnaast voelt het dier zich veel prettiger.

De medicatie zal echter zeker in het begin, maar ook later nog bijgesteld moeten worden naar de behoeften van uw fret. Daarvoor zijn regelmatige controles op de kliniek met bloedafname en urineonderzoek noodzakelijk.

===Pijnstilling bij de fret===

Door: Hanneke Roest, frettendierenarts.

'''De Frettenkliniek''' te Giessen

Van diverse ziekte aandoeningen van de fret weten we vanuit de humane geneeskunde dat het pijnlijk is. Een verwonding, een gebroken bot, een maagzweer, een acute middenoorontsteking, een acute nierontsteking. Het zijn aandoeningen waarbij we er van uit kunnen gaan dat het pijn doet, niet alleen bij de mens maar ook bij het dier. Naast de behandeling van de aandoening is het dan wenselijk om tevens pijnstilling te geven. Pijnstillers hebben daarnaast het voordeel dat ze ontstekingsremmend werken.

Wetenschappers zijn het erover eens dat dieren pijn precies zo ervaren als wij mensen, alleen tonen zij het anders. De fret, die nog dicht bij zijn voorouder de bunzing staat, zal niet makkelijk laten zien dat hij pijn heeft. Dat geeft zwakte aan en dat betekent in de natuur dat je er heel snel bent geweest. Dat een fretje pijn slecht laat zien wil niet zeggen dat hij het anders ervaart. Hij toont het alleen anders dan wij mensen. Aangezien een fretje niet kan praten, hebben wij als eigenaar en als dierenarts slechts de mogelijkheid het diertje nauwkeurig gade te slaan en te onderzoeken om zo aanwijzingen te krijgen of het diertje pijn heeft.

[[Bestand:Zieke fret.jpg|300px]]

'''''Pijnsignalen bij een fret'''''

Een fretje zal niet gaan huilen of verbaal uiting geven aan pijn¦tenzij je bijvoorbeeld op de staart gaat staan. Bij acute plotse pijn zal het dier dit aangeven door een dikke staart op te zetten, een schreeuw te geven en eventueel de anaalklieren te laten gaan. Chronische pijn is veel moeilijker te onderkennen. Onderstaande gedragingen kunnen tekenen zijn van een niet welbevinden of van pijn.

* Minder levendig.
* Weinig meer uit de slaapplaats komen.
* Knijpen met de oogjes.
* Verminderde eetlust.
* Plat gaan liggen; tijdens het spelen of rondlopen gaat het fretje plat op de buik liggen.
* Plots gaan bijten naar de eigenaar of andere fretten.
* Omkijken naar de buik of de flank.
* Lopen met een hoge opgebolde rug.
* Knarsetanden.
* Knagen aan stof (slaapzakje) of vloerbedekking.
* Kreupel lopen.
* Hissen en sissen. Dit kan ook voorkomen als het diertje zich niet veilig voelt. Bijvoorbeeld doordat het in een te grote groep is gehuisvest of met een fret waarmee het niet goed samen gaat.
* Een opgezette staart.
* Anaalklieren laten gaan.
* Veel trillen.

'''''Behandeling van pijn bij de fret.'''''

De belangrijkste behandeling van pijn is het oplossen van het probleem dat de pijn veroorzaakt! Bij een gebroken bot is dat het spalken of chirurgisch behandelen van de breuk. Bij een maagzweer is dat een medicinale behandeling van de maagzweer en het vermijden van stresssituaties welke eventueel de maagzweer hebben veroorzaakt.

Niet altijd is het mogelijk de oorzaak te bestrijden en soms heeft een behandeling even tijd nodig om aan te slaan. Dan zou pijnstilling wenselijk zijn.

De voor de hond en kat veel gebruikte pijnstillers (NSAID's) als Metacam® (meloxicam) en Rimadyl® (carprofen) geven helaas veel problemen bij de fret. NSAID's (Non-Steroidal Anti-Inflammatory Drugs) zijn medicijnen die de vorming van prostaglandines in het lichaam remmen. Prostaglandines stimuleren het pijngevoel, verhogen de lichaamstemperatuur (koorts) en zorgen ervoor dat bloedvaten open gaan staan (roodheid bij een ontsteking).

'''''De bijwerkingen van NSAID pijnmedicatie.'''''

Prostaglandines zijn betrokken bij de opbouw van het maagslijmvlies. Doordat de vorming van prostaglandines door de NSAID's wordt geremd, wordt het maagslijmvlies erg dun en kan het gemakkelijk geirriteerd raken door het maagzuur. De belangrijkste bijwerkingen van deze pijnstillers zijn dan ook slijmvliesbeschadigingen in de maag welke uiteindelijk kunnen leiden tot ernstige zweren in de maag. Hierdoor wordt het diertje misselijk, heeft een slechte eetlust en krijgt dunne of zelfs zwarte ontlasting. Zwarte teerachtige ontlasting geeft aan dat er bloed vanuit de maag in de ontlasting is gekomen, dit is het geval bij een maagbloeding. Een maagbloeding is gevaarlijk en kan tot de dood van het fretje leiden. Fretten die veel prooidieren eten hebben altijd een wat donkere tot zwarte ontlasting, maar die is meestal vast van vorm en vermengd met de restanten van het prooidier.

'''''Waarom hebben fretten zo snel last van deze bijwerkingen?'''''

1. Fretten missen, net als katten, het enzym UDP- glucuronyltransferase om geneesmiddelen uit te scheiden in de gal. Dat wil zeggen; ze kunnen nauwelijks 'glucuronideren'. Slechts 1/10 van de capaciteit van de hond. Hierdoor is de eliminatie-halfwaarde tijd van diverse geneesmiddelen, waaronder bovenstaande pijnstillers, sterk verlengd in vergelijking met de hond en ontstaan gemakkelijk bijwerkingen doordat het middel te lang en in een te hoge dosis in het lichaam aanwezig blijft.

2. Veel fretten hebben daarnaast vaak al in enige of meerdere mate last van maagproblemen doordat bij vrijwel alle fretten de ''Helicobacter Mustelae'' bacterie in de maag aanwezig is. Deze geeft bij uitgroei acute- of chronische ontstekingen in de maag. Het geven van bovenstaande pijnstillers kan dan heel gemakkelijk nog meer schade aan het maagslijmvlies berokkenen.

3. Oudere fretten (boven de leeftijd van 5 jaar) hebben regelmatig galweg-, lever- of nierproblemen waardoor de uitscheiding van deze medicijnen nog minder goed verloopt en het medicijn ook hierdoor in een te hoge concentratie in het bloed aanwezig blijft en door de relatieve overdosering extra schade kan aanrichten in de maag.

De combinatie van Prednison en pijnmedicatie als bovenstaande is een snelweg richting een maagzweer en is dan ook gecontra-indiceerd, niet alleen bij de fret maar ook bij de hond en kat. Deze combinatie nooit aan een fretje geven.

'''''Alternatieven voor NSAID's'''''

Dit alles maakt het niet gemakkelijk om voor bovenstaande pijnstillers te kiezen bij pijn bij een fretje. Een alternatief voor de NSAID pijnmedicatie is morfine injecties, maar deze mogen slechts door de dierenarts worden toegediend en werken kortdurend (8 uur). Bij opname in de Frettenkliniek is dat een goed alternatief. Het oraal (via de bek) ingeven van morfine preparaten is bij de paar fretten waar ik het bij heb geprobeerd niet goed bevallen. Als je deze medicatie oraal toedient geeft het ook maag-darmproblemen. De fretten werden er al heel snel erg misselijk van.

'''''Conclusie'''''

De beste pijnmedicatie bij de fret bestaat uit het oplossen van het probleem dat de pijn veroorzaakt. Als dat niet mogelijk is kunnen indien het echt noodzakelijk is, in lage dosis (de dosering als bij de kat) en om de dag of om de 2 dagen, NSAID's als Metacam® en Rimadyl® gegeven worden... mits het diertje geen maag, lever of nierproblemen heeft. Liefst zo kort mogelijk.

Aan oudere fretten (boven de leeftijd van 5 jaar) kunnen in verband met de mogelijke verminderde lever- en nierfunctie, deze medicijnen het beste om de 3-4 dagen gegeven worden. Indien klachten optreden als diarree, zwarte ontlasting of misselijkheid (smakken, braken, platliggen, knagen aan stof, knarsetanden) is het belangrijk om onmiddellijk te stoppen.

Ook is het belangrijk om op voorhand, dus al bij de start van deze medicatie, tevens maag-beschermende medicatie als Sucralfaat en maagzuurremmers te geven.

Mijn ervaring is dat deze pijnmedicatie met NSAID's, ondanks al deze beschermende maatregelen, toch vaak problemen geeft; ik gebruik het daarom persoonlijk vrij weinig en alleen kortdurend. Ik neem de dieren liever op in de Frettenkliniek en gebruik de morfine injecties tot ik de ziekte die de oorzaak van de pijn is, heb kunnen aanpakken, dan wel chirurgisch of met andere medicatie.

===Vergrote milt===

'''De grote milt bij de fret, niet te snel chirurgie!'''

Door:Hanneke Roest, frettendierenarts.

'''De Frettenkliniek''' te Giessen

De laatste weken bereiken mij berichten over fretten die geopereerd worden aan een vergroting van de milt. Dit verontrust mij omdat het in het merendeel van de gevallen niet nodig is om deze vergrote milt chirurgisch te verwijderen. Met andere woorden er worden fretten onnodig geopereerd.

De milt is een orgaan dat links voorin de buik aanwezig is. Hij ligt als een platte zachte dikte tegen de linker buikwand aan. Als hij vergroot is, is hij vaak zelfs door de eigenaar te voelen als een langgerekte platte schijf van soms wel 15 cm lengte en 5 cm. breedte.

De milt fungeert als opslagplaats voor alle bloedcellen en verwijderd oude bloedcellen uit de bloedbaan. Ze reguleert tevens het aantal circulerende bloedcellen in de bloedbaan. Daarnaast speelt ze een rol in de aanmaak van afweerstoffen.
Bij embryo’s is de milt tevens een orgaan waar bloedcellen aangemaakt worden maar deze functie verdwijnt meestal als het beenmerg gaat functioneren. Echter bij een sterke prikkeling tot aanmaak van bloedcellen kan deze functie weer in de milt ontstaan bij volwassen dieren. We noemen dat “extramedullaire hemopoëse”.

Een grote milt, soms wel 20x groter dan zijn normale grootte, komt regelmatig voor bij fretten vanaf middelbare leeftijd. Wordt deze chirurgisch verwijderd en wordt het weefsel opgestuurd naar de patholoog dan zal in vrijwel de meeste gevallen “extramedullaire hemopoëse” de diagnose zijn. Dit geeft alleen aan dat de milt wordt geprikkeld, meestal door een ontsteking in de buik, zoals bijvoorbeeld van het maag-darmkanaal, de galwegen of de lever. De milt is dus niet de '''oorzaak''' van een ziekte maar het '''gevolg''' van een ziekte. Het verwijderen van de milt heeft daarom meestal geen enkele zin. Wel heeft het zin om bij een zieke fret met een grote milt verder te gaan zoeken naar de oorzaak van de ziekte via bijvoorbeeld, de anamnese, buikpalpatie, bloedonderzoek, röntgenfoto of echografie.

Een heel enkele keer is het wel verstandig om de milt chirurgisch te verwijderen. Bijvoorbeeld als een milt zo groot is geworden dat deze een oncomfortabel gevoel kan geven aan het dier. Ook een onregelmatig gevormde milt met bijvoorbeeld een grote (meestal goedaardige) hyperplastische bult erop kan beter verwijderd worden. Een dergelijke uitstulping van de milt heeft namelijk een fragiele wand en kan makkelijk scheuren waardoor de milt kan gaan bloeden.

Is een fretje niet ziek maar heeft het diertje wel een vergroting van de milt dan kan dat het beste genoteerd worden in de patiënt gegevens bij de dierenarts, maar hoeft er meestal (nog) geen behandeling ingesteld te worden.
Een dergelijke vergroting van de milt is een typisch fretten probleem. Bij honden en katten daarentegen is een miltvergroting (zeker in de mate zoals dat bij de fret gebeurt) heel vaak wel een teken van kanker van de milt. Dit is dan ook de reden dat veel dierenartsen de neiging hebben om de milt chirurgisch te gaan verwijderen.

Soms knapt een fretje wel op na een (onnodige) operatie van de milt. De redenen hiervoor kunnen zijn:

* Meestal wordt antibiotica gegeven tijdens en na de operatie. Dit kan een gunstig effect hebben op met name de veel voorkomende maag- darmontstekingen.
* Een fretje wordt na een operatie vaak extra goed verzorgd en tijd is ook een belangrijke factor in een genezingsproces.
* Zowel in de humane- als in de dier-geneeskunde knapt een patient soms op ''ondanks'' wat de (dieren)arts doet.

[[Bestand:Operatie Hanneke.jpg|400px]]

Een grote uitstulpende bult op de milt, meestal goedaardig. Daar deze uitstulping echter een kwetsbare wand heeft kan de milt beter verwijderd worden om een fatale miltbloeding te voorkomen.

===Corona Virus===

Het Corona virus is een regelmatig opduikend virus, wat zelfs een soort epidemische vorm kan aannemen.
Corona virussen zijn veel voorkomend, bij veel verschillende dieren en mensen. Elke diersoort heeft zijn eigen specifieke Corona virus. Een kat kan geen mens besmetten en een varken geen fret, om een voorbeeld te noemen.
Bij mensen geven Corona virussen luchtweg problemen. Een bekend voorbeeld is de ernstige aandoening SARS.

Bij fretten geeft het Corona virus (CoV) maagdarm klachten of een systemische ziekte die veel op FIP bij katten lijkt.

Recentelijk is aangetoond dat het bij fretten om twee verschillende CoV gaat, waarbij het enteritis (maagdarm) virus meerdere types heeft.

Het FRCoV virus, die maagdarm ontstekingen kan veroorzaken is het meest voorkomend. Er zijn vele gradaties in symptomen en een enkele keer toont de fret helemaal geen verschijnselen. Na besmetting kan je fret even een mindere dag hebben met een keertje diarree of wat misselijkheid en verder niets. Door menig eigenaar wordt het niet eens opgemerkt. Je fret kan er ook ernstig ziek van worden, met heftige, stinkende diarree. Vaak groen van kleur en met veel slijm. In ernstige gevallen zelfs alleen bloederig slijm. Ander symptomen die bij een besmetting kunnen voorkomen zijn lusteloosheid, misselijkheid, braken, anorexie (niet willen eten). Over het algemeen hebben ze geen koorts.
Meestal zijn deze verschijnselen na enkele uren of dagen weer verdwenen. Je fret is dan nog wel enkele maanden besmettelijk!

Sommige fretten ontwikkelen na besmetting een chronische maagdarm aandoening, ECE of "groene slijm ziekte". Deze dieren blijven last houden van bovengenoemde verschijnselen. Hoe ernstiger en langer de duur van de aanwezige symptomen, hoe meer schade er aan het lichaam wordt aangericht. Op den duur is de darm zo ernstig aangetast, dat voedingsstoffen niet of nauwelijks meer opgenomen kunnen worden. Ook andere aan de spijsvertering gerelateerde organen kunnen gaan ontsteken, zoals galblaas, lever en alvleesklier. Deze dieren zijn daarbij ook gevoeliger voor allerlei andere besmettingen, doordat hun weerstand laag is. Bovendien worden ze vaak langdurig met medicijnen behandeld om ontstekingen te onderdrukken, wat ze nog extra vatbaar maakt.

Het FSCV veroorzaakt een systemische aandoening welke erg lijkt op FIP bij de kat. Lange tijd werd er gedacht dat deze systemische aandoening werd veroorzaakt door een mutatie van het FRCoV. Het blijkt sinds kort dat het om een apart virustype te gaan.
Over het algemeen verliezen deze dieren erg veel gewicht, hebben chronische diarree,braken, zijn lusteloos en tonen ziek, hebben een slechte vacht en kunnen meerdere ontstekingsverschijnselen hebben. Vaak zijn is er sprake van een longontsteking, vergrote lymfeklieren, vergrote milt en worden er bij palpatie verdikkingen in de buik waargenomen. Soms zijn er diverse neurologische verschijnselen, zoals verlammingen aan de achterpoten en epileptische aanvallen.

Helaas is deze vorm altijd dodelijk.
Voor dit type zijn nog geen betrouwbare testen beschikbaar. De enige manier om te bewijzen dat een fret met dit type virus besmet is geweest, is na het overlijden weefsel te laten onderzoeken.

Fretten kunnen op alle leeftijden besmet worden met het CoV. Hele jonge pups, oudere en zieke fretten zijn er het gevoeligst voor. Het is al regelmatig voorgekomen dat in een nest alle pups sterven, terwijl moeder na een dagje alweer vrolijk rondhuppelt. Ernstige besmettingen kunnen echter op alle leeftijden een dodelijke afloop hebben. Multi-fret huishoudens, fokkerijen en opvangen zijn met name broedplaatsen voor het virus.
Incubatietijd is van 18-24 uur tot 3-4 dagen en het is zeer besmettelijk. Het lijkt er op dat een fret na besmetting nog zo'n 9 maanden besmettelijk kan blijven, ondanks dat het dier zelf niet ziek (meer) is of enige symptomen (meer)heeft.

Tegenwoordig zijn er al goede mogelijkheden om ontlasting te laten testen voor de aanwezigheid van het FRCoV. Dit moet echter wel opgestuurd worden naar het buitenland. Vooralsnog zijn de testen in Nederland nog niet goed betrouwbaar.

Zoals gezegd is het Corona virus zeer besmettelijk. Het kan overgebracht worden door direct contact tussen de dieren, via lichaamsvloeistoffen, lucht, haren, schoenen en kleding.

Het is erg belangrijk om strenge hygiëne voorschriften na te leven indien er met (vermoedelijk)besmette dieren omgegaan wordt. Het beste is om besmette dieren apart te huisvesten. Bij het hanteren wordt geadviseerd om handschoenen, speciale kleding of een overall en rubber laarzen of schoenhoesjes te gebruiken. Voor elk dier kleding/schoeisel desinfecteren of vervangen indien er van wegwerpmateriaal gebruik gemaakt wordt. Dagelijkse reiniging van speelruimtes, kooien en speelmateriaal met een chloorhoudend product(bleekwater) wordt aanbevolen.
Het is duidelijk dat dit erg arbeidsintensief is en bij een grote hoeveelheid fretten een haast onmogelijke taak is. Het is dan ook zeer belangrijk om geïnfecteerde fretten, of vanuit een besmet gebied niet te mengen met gezonde dieren, om een uitbraak van dit virus zo veel mogelijk onder controle te kunnen houden.

Momenteel lijkt het in Nederland rustig te zijn, maar in Groot Brittannië is er sinds een klein jaar een enorme uitbraak aan de gang. Helaas zijn er dieren geëxporteerd die dragers van het virus waren en zodoende zijn er al andere Europese landen die momenteel met heftige uitbraken te kampen hebben, waaronder Denemarken en Spanje.

Communicatie tussen frettenhouders en dierenartsen onderling is belangrijk. Wees open en eerlijk over je besmettingen, om een (inter)nationale epidemie te voorkomen. Momenteel worden in Groot Brittannië en Denemarken alle besmettingen in kaart gebracht, met naam en toenaam. Dit om mogelijke verdere verspreiding te voorkomen. Het is inmiddels bekend dat her-besmettingen kunnen plaatsvinden. Na hoeveel tijd is nog niet helemaal duidelijk.

===Een te laag bloedsuiker… wat wil dat zeggen?===

Door: Hanneke Roest, frettendierenarts

'''De Frettenkliniek'''

Regelmatig krijg ik bloeduitslagen onder ogen waarbij een te laag bloedsuiker bij een fretje is geconstateerd. Vaak wordt het diertje dan direct verdacht van het hebben van insulinomen, dat is echter lang niet altijd het geval.

'''''Wat zijn insulinomen'''''

Dit zijn hele kleine tumortjes in de alvleesklier die teveel insuline produceren waardoor het bloedsuiker daalt. De tumortjes zaaien slechts zelden uit en blijven vaak erg klein (speldenknop) maar door de productie van de grote hoeveelheid insuline zijn ze gevaarlijk voor het fretje. Insuline doet namelijk het bloedsuiker dalen. Bij een te laag bloedsuiker zal het fretje geleidelijk (in een aantal maanden) slomer worden, meer gaan slapen en afvallen. Er zijn kortdurende periodes van zwakte in de achterhand waardoor het fretje omvalt. Soms staart het diertje enige tijd in de ruimte alsof het even “van de wereld” is. Door de toename van maagzuur kan het diertje misselijkheids tekenen gaan vertonen. Uiteindelijk zal het fretje na enige tijd overlijden. Het is een langzame progressieve aandoening.

'''''Wat zijn andere redenen voor een te laag bloedsuiker?'''''

1. Een belangrijke reden van een laag bloedsuiker is de manier van meten. Niet elke dierenarts kan gemakkelijk (zonder narcose) een redelijke hoeveelheid bloed afnemen bij een fretje. Vaak wordt dan een humaan bloedsuikermetertje gebruikt, waar slechts een druppel bloed voor nodig is. Deze apparaatjes meten in capillair volbloed en geven daardoor een lagere bloedsuiker waarde aan dan de waarde die wordt gemeten in veneus plasma zoals dat in de grotere analyse apparatuur in de dierenkliniek of de laboratoria wordt gemeten. Deze waarde dient dan ook altijd omgerekend te worden! Niet iedere dierenarts is hiermee bekend.
In het afgenomen bloed moet het bloedsuiker direkt gemeten worden anders wordt het bloedsuiker opgenomen door de rode en witte bloedcellen en daardoor lager dan in werkelijkheid.

2. Een andere belangrijke oorzaak van een laag bloedsuiker bij fretten is een verminderde opname bij chronische maag-darmpatienten. Het bloedsuiker is dan meestal matig verlaagd maar als het bloedsuiker wordt gemeten met een humaan apparaatje kan de waarde erg laag lijken.

3. Ook patienten met een leverprobleem kunnen een laag bloedsuiker hebben. Na een maaltijd wordt bloedsuiker geabsorbeerd in de dunne darm en wordt daarna grotendeels als glycogeen opgeslagen in de lever en de spieren. Indien nodig komt bloedsuiker vrij uit dit weefsel (via glycogenolyse) om een goede bloedspiegel te houden.

4. Indien er sprake is van een sepsis (bloedvergiftiging) is het bloedsuiker vaak behoorlijk verlaagd door een toename van het gebruik in de weefsels en een verminderde aanmaak.

5. Levertumoren, tumoren van de (gladde) spieren of tumoren van de bloedvaatjes verbruiken veel bloedsuiker waardoor ook lage waarden gemeten kunnen worden.

'''''Wat zijn normale en wat zijn afwijkende bloedsuiker waarden:'''''

Normaliter is het bloedsuiker (gemeten in bloedplasma) bij een gezonde fret tussen de 5,2 mmol/L en 7,5 mmol/L. Een bloedsuiker tussen de 4 mmol/L en de 5,2 mmol/L is afwijkend er verdiend nader onderzoek. Dit kan veroorzaakt worden door diverse bovenstaande aandoeningen. Een bloedsuiker onder de 4 mmol/L gemeten bij een oudere fret, in combinatie met symptomen die overeenkomen met de ziekte insulinomen, waarbij andere oorzaken zijn uitgesloten en gemeten op de juiste wijze… is een waarde die sterk kan wijzen op de aanwezigheid van insulinomen.

'''Let op: Indien het bloed is gemeten via een druppel bloed met een humaan bloedsuikermetertje dan kan de waarde erg misleidend zijn indien deze niet wordt omgerekend. Een gemeten waarde van 2,7 mmol/L is namelijk sterk afwijkend maar omgerekend is deze 4 mmol/L en die waarde is niet dramatisch laag.'''

'''''Wat te doen bij een laag bloedsuiker:'''''

Indien een laag bloedsuiker wordt gemeten is altijd een volledig lichamelijk onderzoek op zijn plaats en vervolgens een volledig bloedonderzoek. Hiermee kunnen de diverse mogelijke oorzaken van het lage bloedsuiker worden onderzocht.
Bij een laag bloedsuiker ten gevolge van maagdarmaandoeningen is het van belang om die oorzaak eerst aan te pakken.

[[image:image.jpeg]]

Indien het lage bloedsuiker wordt veroorzaakt door insulinomen hangt de behandeling af van de waarde van het bloedsuiker, de mate waarin het fretje symptomen laat zien van het lage bloedsuiker en de leeftijd van het fretje. Indien het bloedsuiker nog boven de 4 mmol/L blijft en het fretje geen klachten heeft van een te laag bloedsuiker wordt eerst geprobeerd dit met aangepaste voeding op te vangen. Het bloedsuiker wordt dan elke 1-3 maanden gecontroleerd. Fretten onder de leeftijd van 7 jaar met een bloedsuiker lager dan 4 mmol/L, met klachten passend bij een te laag bloedsuiker maar verder gezond, zijn het meest gebaat bij een operatie waarbij de insulinomen worden verwijderd. Zie voor nadere informatie de website van de frettenkliniek. Indien geen operatie mogelijk is kan het beste gestart worden met een lage dosis Proglycem® (diazoxide). Door regelmatig elke 1-2 maanden het bloedsuiker te bepalen wordt deze dosis langzaam verhoogd en in het laatste stadium uitgebreid met een lage dosis prednison. De fretten “slijten” erg door deze medicatie en het regelmatig te lage bloedsuiker, ze worden steeds slomer en magerder en zullen uiteindelijk overlijden.

'''''Nieuw onderzoek'''''

In de Frettenkliniek starten we binnenkort met een onderzoek naar het gebruik van de frucosamine bepaling in het bloed bij fretten. Fructosamine is een verzamelnaam voor een aantal eiwitten waaraan bloedsuiker wordt gebonden. De hoeveelheid fructosamine in het bloed is een maat voor de gemiddelde bloedsuikerwaarde gedurende twee tot drie weken voorafgaand aan de meting. Hiermee kunnen we mogelijk het gebruik van medicatie bij de ziekte insulinomen beter reguleren.
De waarde van fructosamine is afhankelijk van de hoeveelheid eiwitten in het bloed, fretten hebben regelmatig een verlaagde hoeveelheid eiwitten in het bloed waardoor de interpretatie van het gemeten fructosamine zorgvuldig bestudeerd zal moeten worden.

Gezondheid en ziekte

2016-03-17T16:31:41Z

Mayke: /* Pijnstilling bij de fret */

==Hoe herken ik een gezonde fret?==

Om te weten of je diertje misschien iets mankeert moet je wel weten hoe een gezonde fret in elkaar steekt. Pas als je bekend bent met het gedrag en uiterlijk van een gezonde fret kun je beoordelen of het noodzakelijk is om een dierenarts in te schakelen.

De beste manier om daar achter te komen bij je eigen diertje, is veel tijd aan hem of haar besteden en hem goed te observeren. Dat klinkt heel logisch, maar vaak genoeg weten fretteneigenaren geen specifieke vragen te beantwoorden als het noodzakelijk is. Geen twee fretten zijn hetzelfde. Heb je een goede band met je dier, dan kunnen zelfs de kleinste veranderingen opvallen.

Denk er vooral aan dat fretten nog dicht bij de natuur staan en erg stoïcijns zijn. Dat betekent dat ze pijn en ongemak niet snel zullen laten zien. Zwakte in de vrije natuur staat immers gelijk aan de dood.

====Tekenen van een gezonde fret====

In de regel is een gezonde fret een vrolijk, blij en speels diertje, wat graag ondeugende streken uithaalt.
Een aantal kenmerken van de gezonde fret:

*heldere, schone en glanzende ogen

*roze en vochtig tandvlees en slijmvliezen

*schone oren

*schone neus

*volle, glanzende vacht, zonder kale plekken of huidschilfers

*zachte (roze) voetzooltjes

*onderzoekend en nieuwsgierig gedrag vertonend

*normale, stevige bruine drollen in de bak. Enigszins afhankelijk van de voeding, maar nooit dun, brijig, hard of vreemd van kleur

*schone genitaliën en anus

*normale temperatuur, hartslag en ademhaling

==Wanneer kan er iets mis zijn?==

Zoals bij alle dieren kan je fret ook iets mankeren. Sterker nog, fretten zijn erg gevoelige dieren die vrij vatbaar zijn voor allerlei aandoeningen, ziekten en niet te vergeten ongelukjes.
Een fretje zal niet zo snel laten zien dat het iets mankeert. Soms zijn het erg kleine signalen, soms overduidelijke. Over het algemeen kun je stellen dat je niet al te lang kunt wachten met een dierenartsbezoek als je dier tekenen van gezondheidsproblemen of pijn laat zien. Het zijn kleine diertjes met weinig reserves.

'''Bij twijfel altijd contact opnemen met een dierenarts met frettenervaring!'''

Een lijst met dierenartsen vind je in [[nuttige adressen|dierenartsen]]

[[Bestand:Frettenkliniek 1.jpg|400px]]

====Tekenen van een ongezonde fret ====

Er zijn veel signalen die een fretje kan afgeven als het niet lekker in zijn vel zit of iets mankeert. Hieronder alleen een lijstje met enkele algemene tekenen. Meer ziekte gerelateerde tekenen vind je in het desbetreffende medische deel.

*matte en vieze ogen. In de ogen zie je de gemoedstoestand van je dier. Als hij zich niet lekker voelt zie je dat aan de blik in de ogen

*slechte vacht (dof, dun, kale plekken)

*echt droge neus

*wit tandvlees en slijmvliezen

*afwijkende ontlasting

*uitvloeiing uit neus, oor, oog of anus

*zachte, broze of gescheurde nagels

*huidirritaties of uitslag

*vreemd gedrag

*plotseling gewichtsverlies

*koorts

*niet eten of drinken

*overdreven veel slapen

====Tekenen van een fretje in nood====

Een fret in nood laat een speciaal gedrag zien, wat in een normale toestand niet voorkomt. Vang je een of meerdere signalen op, neem deze dan serieus en handel direct om de fret uit de noodsituatie te bevrijden. Ga zo nodig direct naar de dierenarts of neem contact met je dierenarts op.

Voorbeelden van noodsignalen:

*wijd open gesperde ogen

*schreeuwen, kekkeren of heel snel achter elkaar mokken

*wegschieten naar een donker plek, meestal ergens in of onder

*heftig schokken of krampen. Dit kan gebeuren na een (hoge) val, beknelling, elektrische schok of als er op gestapt is, door een hersen of ruggenmerg beschadiging

*blazen. Normaal blaast een fret om zijn ongenoegen te tonen. Aanhoudend en luid blazen kan pijn of hoge stress aanduiden

*anaal klieren lozen

*laten lopen van urine of ontlasting

====Tekenen van een fret met pijn====

Een fret zal door zijn stoïcijnse natuur niet snel pijn laten zien. Soms is het erg moeilijk om te zien of je fret pijn ervaart. De tekenen die hieronder staan kunnen je misschien helpen met je beslissing of het verstandiger is om contact met de dierenarts op te nemen

*doffe, matte of geknepen ogen

*kreunen

*tandenknarsen

*samentrekken van de spieren bovenop de kop

*niet willen eten

*problemen met kauwen

*eten uit de mond laten vallen

*erg kruimelen met brokjes eten

*moeite met slikken

*regelmatig platliggen

*moeite met lopen; kreupelen, wankelen, ledematen niet willen belasten of omhoog houden en uit balans zijn

*zichzelf niet kunnen wassen

*overdreven likken of krabben

*doffe vacht

*niet kunnen opstaan of gaan liggen

*steeds op dezelfde kant willen liggen

*moeite hebben met uitrekken of zich opkrullen

*geluiden maken bij plassen of poepen

*wegtrekken bij aanraken

*(proberen te) bijten bij aanraking op bepaalde plek

*depressief

*inactief en sloom

*niet willen spelen, ook niet met stimulatie

*gewichtsverlies

*vreemd gedrag

'''TIP '''

Mocht het zijn dat je fret ooit een traumatische ervaring meemaakt, zorg er dan voor dat je zelf rustig en kalm blijft. Fretten voelen je stemming erg goed aan en raken nog gestresster door jouw paniek. Houd je sterk en probeer je diertje zo goed mogelijk te helpen door

*rustig en met zachte stem te praten

*het zachtjes te aaien. Al kan het verstandig zijn om uit de buurt van de kop te blijven, omdat een gestresste fret makkelijker kan bijten

*indien mogelijk de kop of het hele lijf bedekken met een doek of dekentje

*er gewoon bij blijven. Ook dieren hebben graag een vertrouwd persoon om zich heen in noodsituaties

*neem het in de nekvel als het dier in paniek is. Een fret in paniek kan zichzelf nog meer verwonden. Bovendien zal er nagekeken moeten worden wat het mankeert. In het nekvel pakken is dan de meest effectieve methode. In het nekvel pakken is normaal gesproken niet pijnlijk.

[[Bestand:11886142-ehbo-doos-met-stethoscoop-op-een-witte-achtergrond.jpg]]

==EHBO==

Er kan altijd een ongelukje gebeuren of iets aan de hand zijn, waar je als eigenaar of verzorger je fret meteen bij moet helpen.
Blijf vooral zelf rustig, praat tegen je fretje en pak het zo nodig in het nekvel. Zorg dat je rustig kunt bekijken wat er aan de hand is en hoe je het beste kunt helpen. Rustig betekent resoluut en overtuigend naar je dier toe zijn, niet alles op je gemakje doen. Zorg dat je het telefoonnummer van je dierenarts altijd bij de hand hebt, programmeer het in je telefoon!
Zorg dat eventueel andere loslopende fretjes veilig in hun kooi geplaatst worden. Dan heb je daar geen omkijken meer naar. Roep eventueel hulp in om dat te laten doen.

Het is altijd handig een klein frettenEHBOdoosje thuis te hebben. Daarin kan zitten: een schaar, een pincet, gaasjes, kleine smalle verbandrolletjes en een wat bredere verbandrol, betadine en een potje met wat maizena om een bloedend nageltje te stelpen.

Voor alle gevallen geldt dat het erg belangrijk is om een dierenarts te hebben met ruime frettenervaring. Veel dierenartsen hebben geen ervaring met fretten, of erg minimaal. Er zijn nogal wat typische frettenaandoeningen en medicijnen waar een fret erg slecht op kan reageren en die zelfs schade kunnen toebrengen! Mocht je erg grote spoed hebben en is er geen frettendierenarts in de buurt, laat dan de behandelend arts contact opnemen met een dierenarts met ruime frettenervaring.
Een lijst van dierenartsen met frettenervaring vind je hier [[nuttige adressen|dierenartsen met frettenervaring ]].

====Abces====

Een abces is een zacht, pijnlijk bultje, soms rood of geel gekleurd. Meestal het gevolg van een bijt of snijwond die gesloten is met verontreiniging binnenin (door bacterieën bijv.). Het bultje is gevuld met pus. Een enkele keer kan een graszaadje ook voor een abces zorgen.
Abcessen zijn erg pijnlijk en indien onbehandeld kan het voor een uitgebreide infectie zorgen, zelfs een bloedvergiftiging. Uiteindelijk zal je fret het met de dood moeten bekopen.
Vermoed je een abces bij je fret, ga er dan zo snel mogelijk mee naar de dierenarts, zodat deze behandeld kan worden. Vaak zal het nodig zijn om een kleine chirurgische ingreep te doen en de wond schoon te spoelen. Daarnaast zal er een antibioticum voorgeschreven worden. Niet alle antibiotica is geschikt voor fretten. Neem contact op met een dierearts met frettenervaring om zeker te zijn van de juiste behandeling.

====Aanval/Hypo ====

Wanneer de hersenen de elektrische impulsen niet meer goed kunnen herleiden ontstaat er een aanval. Dat kan enkele seconden, maar ook minuten lang duren.
De oorzaak loopt erg uiteen, het kan gaan van een laag bloedsuiker tot een ernstige oormijt-besmetting aan toe. Er zijn toevallen die heel rustig verlopen en onopgemerkt blijven, maar de meeste hebben een groot impact op de ledematen in combinatie met het verlies van controle van de blaas/darm, watertanden, en braken.
Het enige wat je kan doen als een fret een aanval heeft is hem naar een rustige, wat donkere plek brengen. Zorg dat hij zichzelf niet verwond. Houd hem weg van andere huisdieren.
Blijf zelf rustig en praat tegen de fret. Na een aanval is je fret moe en uitgeput. Probeer je fret niet tegen te houden tijdens een aanval, maar houd hem wel zo rustig mogelijk en warm. Hij zal verward zijn en door elkaar geschud zijn.
Om hem wat te stimuleren om weer tot zijn positieven te komen, doe dan wat honing of druivensuiker op zijn tandvlees. Herhaal dit elke vijf minuten, totdat hij weer een beetje bij komt. Geef hem daarna wat zacht voedsel.

====Allergische reactie====

Een allergische reactie kan ontstaan door een vaccinatie, een medicijn, voedsel of een (chemische) stof waar je dier mee in aanraking gekomen is. Houd je fret warm (bijv in een deken) en ga er meteen mee naar de dierenarts. Een heftige reactie kan snel dodelijk aflopen!
Symptomen kunnen zijn:

*zwelling in het gezicht, met name in en rond de ogen, lippen en neus

*uitslag

*kwijlen

*diarree

*bleke slijmvliezen

*toevallen en heftig trillen

*zwelling op de entplaats

De dierenarts zal met medicatie en eventueel infuus je diertje er boven op proberen te helpen.

====Beknelling====

Het kan voorkomen dat je fretje ergens tussen vast komt te zitten. Hetzij doordat het ergens zijn nieuwsgierige neus ingestoken heeft, maar er geen ruimte was voor de rest van het lijf. Hetzij doordat je per ongeluk op een pootje hebt gestapt. Bekijk altijd nauwkeurig of er zwelling gaat optreden nadat je je diertje bevrijd hebt. Heeft het pijn of bloed het ergens? Is dat het geval, neem dan contact op met je dierenarts.
Is je fretje bewegingsloos, loopt het duidelijk mank of valt het om? Ga dan met grote spoed naar de dierenarts!
Valt het mee, maar is er toch sprake van bijvoorbeeld een beetje zwelling op het pootje, probeer dan zo ver je fret het toelaat, de zwelling te koelen onder een koude kraan of met een coolpad (nooit direct op het dier leggen, maar een doek er tussen).

====Bijtwonden====

Mensen met fretten hebben vaak ook andere dieren in huis. Vaak gaat alles naar wens, mocht er van agressie onderling sprake zijn dan kan een beet van een ander dier op de loer liggen.

Als je fret wordt gebeten door een ander huisdier, spoel dan de wond direct goed uit met koud/lauw-warm water.
Als de wond erg bloed, probeer deze dan voorzichtig met een gaasje of washandje wat dicht te duwen. Ga dan onmiddellijk naar je dierenarts.
Een kattenbeet kan gevaarlijk zijn vanwege de hoeveelheid bacteriën in het speeksel, een beet van een kat vraagt vaak om een bepaald soort antibiotica.
Is je fret gebeten door een dier in het wild of een verdwaald dier, ga dan direct naar een dierenarts. Het is niet geheel onwaarschijnlijk dat je dier besmet zou zijn geraakt met rabiës(hondsdolheid). Preventief handelen is dan noodzakelijk. Let goed op eventuele veranderingen bij je fret.

====Botbreuken====

Fretten zijn zeer flexibel en veerkrachtig, maar toch kunnen er beenverwondingen ontstaan die je zonder een röntgenfoto niet kunt herkennen.
Houd je fret bij een beenbreuk zo rustig en stabiel mogelijk. Probeer niet zelf vast te stellen wat er aan scheelt, maar '''ga direct naar een dierenarts'''.
Heeft je fret een gebroken beentje of een gewonde rug, hinkt hij of vertoond hij pijn bij het lopen? Pak hem dan voorzichtig op en leg hem in zijn kooi, '''bel dan onmiddellijk de dierenarts.''' Houd je fretje goed warm.
Voor het vervoer naar je dierenarts wikkel je je fret in een doek om de ledematen zo stil en stabiel mogelijk te houden onderweg.

====Braken====

Braken kan worden veroorzaakt door verschillende oorzaken, variërend van slecht voedsel tot een blokkade (verstopping). Soms is er iets in de maag gekomen wat fout uitpakt en de fret doet braken.
Houd een brakende fret altijd goed in de gaten. Het braken heeft vaak te maken met maagproblemen of de een of andere achterliggende ziekte.
Ontstaat het braken door een blokkade, een haarbal of een ongewenst voorwerp in de maag (rubber of iets dergelijks), dan is spoedeisende hulp noodzakelijk en zal de dierenarts d.m.v. een operatie de blokkade op moeten lossen.

====Brandwonden====

Hoewel dieren door hun natuurlijke afkeer voor vuur en extreme hitte minder frequent brandwonden oplopen, is het toch nuttig te weten wat te doen als het noodlot toeslaat. Brandwonden kunnen veroorzaakt worden door vuur, straling (bijvoorbeeld zonlicht), electriciteit en chemicaliën. Let altijd goed op je fret in de buurt van open haarden, ovens en bij het roken van sigaretten.

Brandwonden kunnen worden opgedeeld in 3 graden:

* eerste-graads brandwonden, hierbij zijn slechts de oppervlakkige huidlagen aangetast, toch zijn ze pijnlijk. De huid is rood en licht gezwollen. Als je op de huid drukt wordt ze wit. Na 1 à 2 dagen laat de verbrande huid los.

*tweede-graads brandwonden, deze dringen dieper in de huidlagen door, zodat de huid blaren krijgt die gevuld raken met transparante vloeistof. Ze zijn zeer pijnlijk.

*derde-graads verbranding tast de volledige dikte van de huid aan. De huid kan wit zijn of zwart verkoold. Haren komen makkelijk los. Als ook de huidzenuwen zijn beschadigd veroorzaken ze weinig of zelfs geen pijn.

Tijdens contact met een heet voorwerp of vlam wordt een grote hoeveelheid warmte opgeslagen in het weefsel. Deze warmte wordt geleidelijk vrijgegeven aan het omgevend weefsel. De verbranding gaat dus eigenlijk nog een tijdje door nà het contact, ook al was dat slechts van korte duur.

Tijdens en na een operatie is toevoer van warmte meestal noodzakelijk, dit om de fret weer op temperatuur te krijgen of te houden. De dierenarts maakt daarvoor gebruik van een couveuse, die is daarvoor het meest geschikt. Ook kunnen warmtematjes gebruikt worden, maar wees daar voorzichtig mee. Je fret mag immers niet te warm worden, daar kunnen ze immers heel slecht tegen. Regelmatig zal ook de temperatuur van je fret gemeten moeten worden bij het gebruik van een warmtematje. Het zal niet de eerste keer zijn dat een fret door verkeerd gebruik van een warmtemat brandwonden oploopt.
Ga hier dus heel nauwkeurig mee om, neem voordat je een warmtemat gaat gebruiken altjd eerst even contact op met een ervaren frettendierenarts voor het nodige advies.

[[Bestand:Brandwonden door warmtematje.jpg|300px]]

brandwonden na het foutief gebruik van een warmtemat

'''Wat te doen bij brandwonden'''

Koel de plek met lauwwarm water gedurende minstens 10 minuten. '''Ga daarna meteen door naar een dierenarts'''.
Gebruik nooit olie, ijs, ijswater of ontsmettingsmiddelen om de huid te koelen daar deze de gekwetste huid alleen maar verder kunnen beschadigen. Een verzachtende brandwondenzalf zoals Flammazine mag wel. Prik blaren niet open.
Zie ook [http://www.frettenkliniek.nl/ziekten-en-aandoeningen/huidaandoeningen#brand]

====Diarree====

Diarree kan een symptoom zijn van vele soorten van ziekten. Inwendige parasieten kunnen de oorzaak zijn, een obstructie of het kan een teken zijn van een dodelijke ziekte zoals leverziekten. Het is zaak de fret met diarree zo snel mogelijk te laten behandelen, omdat veel kostbare vloeistoffen verloren raken omdat het lichaam het voedsel niet langer absorbeert.
Als diarree langer dan een halve dag aanhoudt, maak dan een afspraak bij je dierenarts en neem een monster van de ontlasting mee. Hij kan deze dan meteen nakijken.

====Electrische schok====

Elektrische schokken kunnen vrij hevig zijn en zo mogelijk je fretje doden. Je kan zelf vrij weinig doen, alleen '''onmiddellijk met je fret naar de dierenarts te gaan'''. Houd hem tot die tijd warm en zo rustig mogelijk, praat zachtjes tegen je fret, je stem zal hem kalmeren.
Een elektrische schok is meestal het vervolg van het kauwen op elektriciteitsdraden. De meeste problemen zullen bij een schok ontstaan in de mond, de tanden en het tandvlees.
Houd er rekening mee dat beschadigde snoeren ook brand kunnen veroorzaken. Behandel eerst je fret en bekijk pas daarna de schade aan de snoeren en vervang de aangevreten snoeren onmiddellijk. Zorg dat de fret er nooit meer bij kan.

====Homeopathie====

Gezonde dieren voelen zich fit en vitaal. Het afweersysteem is in staat om alle processen in het lichaam goed te coördineren en de invloed van ziekteverwekkers is minimaal. Wanneer er gezondheidsklachten ontstaan betekent dit, dat het herstellend vermogen ontregeld of verzwakt is. Soms heeft het lichaam hulp nodig om weer in balans te komen. Homeopathie is een geneeswijze waarbij met medicijnen op natuurlijke basis, niet alleen de klachten worden behandeld, maar ook het zelfherstellend vermogen van het dier wordt gestimuleerd.

Wanneer de fret zich "anders dan anders" gedraagt of er sprake is van een langer durend gedragsprobleem, dan zou homeopathie ook een waardevolle betekenis voor de fret kunnen zijn. Deze problemen kunnen namelijk veroorzaakt worden doordat uw fret zich niet lekker voelt.

Ook kunnen er oorzaken zijn waardoor hij emotioneel gezien uit balans is gebracht. Hierbij kun je denken aan

*ziekte
*verhuizing
*mishandeling
*overlijden van een maatje
*angsten
*etcetera

====Huiduitslag====

Merk je dat je fret uitslag, bultjes, puistjes of schilfers heeft, neem dan contact op met de dierenarts. Ga niet zelf aan de gang met zalfjes of shampoo's. Die kunnen meer kwaad dan goed doen.
Een schilferige, droge huid kan te maken hebben met slechte voeding. Zorg voor een goede voeding met hoge voedingswaarden en voldoende vet. Het kan ook een symptoom zijn van bijnieraandoeningen.
Kleine zwarte plekjes op de staart van je fret kunnen 'mee-eters' zijn. Dit als gevolg van vuil en stof wat is blijven plakken aan de vetafscheiding van de huid. '''Knijp ze nooit uit!''' Heeft je fret hier last van, was het staartje dagelijks met lauwwarm water en gebruik een wattenbolletje om hiermee over de huid te wrijven en het zacht te maken. Na enkele dagen zal er al verbetering zijn.

'''LET OP:''' huiduitslag kan duiden op een besmetting met hondenziekte of een allergische reactie. Neem direct contact op met een dierenarts als dit plotseling optreedt of verergert.

====Oogletsels====

Door het onderling spelgedrag van fretten kan heel makkelijk oogletsel ontstaan.
Ook vreemde stoffen in de ogen zijn altijd mogelijk. Als je fret een kras op het oog oploopt, spoel het oog dan met koud water. Heeft je fret een vreemde stof in het oog of een korrel zand of iets dergelijks, ga dan naar de dierenarts om verdere beschadiging te voorkomen.
Oogschade bij je fret vraagt altijd om ervaren deskundige hulp.

====Penisbotje====

Mannelijke fretten (rammen) hebben op de buik een penis ter de hoogte van de navel. In de penis zit het penisbotje dat de vorm van een J heeft met aan het einde en klein haakje. De mogelijkheid bestaat dat de voorhuid opschuift als een fretje langs gaas of tralies omhoog of omlaag klimt (of een ijzeren trapje af gaat), en aan dit haakje vast komt te zitten aan het gaas of de tralies.
Door het vast blijven zitten schrikt de fret en trekt zich los wat gepaard kan gaan met veel pijn, er kan een forse beschadiging (afscheuren van het penisbotje) of bloeduitstorting ontstaan van het omliggende weefsel. Ook kan het gebied eromheen gaan ontsteken rond het gebied dat geiïrriteerd is.
Ga direct naar een ervaren frettendierenarts als je fret dit is overkomen om na te laten kijken wat de werkelijke schade is.

====Ringworm====

Ringworm is een schimmelinfectie en erg besmettelijk, ook voor mensen. Katten kunnen dragers zijn, zonder er zelf last van te hebben.
Je kunt het herkennen aan kleine, kale en soms schilferige plekjes over het lichaam of rondom de teentjes. Deze plekjes kunnen groot en rond worden, soms met een rood en korstig oppervlak. Het geeft veel jeuk. Door de grote jeuk kunnen er secundaire huidinfecties ontstaan, vanwege het vele krabben. Ga er mee naar de dierenarts voor de juiste behandeling en behandel alle aanwezige huisdieren mee. Ook als ze nog geen tekenen van besmetting geven.
Houd aangetaste dieren apart, draag handschoenen bij het behandelen en was al het beddengoed, mandjes en dergelijke uit op minimaal 60 graden. Sop borstels, kooien en speelgoed met een 1:10 Dettol oplossing. Sporen van ringworm kunnen buiten hun gastheer tot 18 maanden overleven en voor herbesmetting zorgen. Volg de aanwijzingen van de dierenarts over het reinigen en desinfecteren van de leefomgeving.

====Shock ====

In een shock zijn komt meestal als reactie op een eerdere verwonding, ziekte of ernstige angst. Zorg dat je altijd honing, nutri-gel of druivensuiker in huis hebt om dat je fretje te kunnen geven bij problemen.
Kenmerken van een Shock zijn:

*zeer snelle ademhaling

*sloomheid

*piepen

*snelle hartslag

*bleke neus, huid, oren en (blauwachtig)tandvlees

*apathie

*diarree

Je kunt je fret helpen door hem warm en rustig te houden. Rol zijn lichaam in een handdoek, deze mag wat warm gemaakt worden in de magnetron, maar niet te warm!
Laat het hoofd van de fret altijd vrij. Praat zacht en geruststellend tegen je fretje en dim de lichten in de kamer. Soms is een beetje honing of nutri-gel op het tandvlees nuttig.
Laat hem niet eten of drinken, hij heeft het al moeilijk genoeg om te ademen, er is bijna nooit een slikreflex.
Zorg ervoor dat je auto opgewarmd is voor je vertrekt naar de dierenarts. Laat je dierenarts weten welke maatregelen je al hebt genomen en hoe hij daarop reageerde. De dierenarts zal vloeistof gaan toedienen voor een snel herstel. Is de shock ontstaan als gevolg van bloedverlies, dan krijgt hij soms een bloedtransfusie, wat levensreddend kan zijn.

====Snijwonden====

Was de snijwond voorzichtig uit met koud water, om deze vervolgens met een zachte maar stevige druk dicht te duwen. Gebruik daarbij een goed, schoon hygiënisch gaasje of schoon washandje. Als het mogelijk is, draai er dan een verbandje om, maar vooral niet te strak.
Je fret kan ook inwendige schade hebben opgelopen die je zelf niet kunt zien, dus een bezoek aan de dierenarts is hier ook wenselijk. Mogelijk is, om geen infectie op te lopen, een antibiotica kuur gewenst. Vergeet niet dat fretten niet veel bloed kunnen verliezen.

====Vergiftiging====

De behandeling van een vergiftiging hangt geheel af van hetgeen je fret heeft binnen gekregen, wat de geconsumeerde stof was.

'''Ga direct naar de dierenarts''' en neem, indien mogelijk, datgene wat je fret gegeten heeft mee zodat de dierenarts een goed beeld krijgt van wat je fret heeft binnengekregen.

====Zonnesteek====

Fretten zijn zeer gevoelig voor een zonnesteek.
Een temperatuur van meer dan 26,6 Celsius kan in sommige gevallen dodelijk zijn voor je fret. Met name zieke en oudere dieren zijn erg kwetsbaar.
Tekenen van een zonnesteek zijn :

*zwaar hijgen

*slijm uit de neus of mond

*extreme sloomheid

*verlies van bewustzijn.

De belangrijkste doelstelling is om de temperatuur van je fret naar beneden te brengen, dit moet echter ''heel langzaam'' gebeuren, anders riskeer je dat je fret in een schok terecht komt.
Een directe afname in temperatuur kan ook leiden tot de dood.

''Verlaag de temperatuur van je fret op de volgende manieren:''

*haal de fret onmiddellijk uit de zon en warmte,

*geef hem wat water te drinken via een lepeltje, behalve als je fret bewusteloos is, dan ''NOOIT ''vloeistof toedienen!

*pak niet te koud water en koel de pootjes van de fret hiermee, ook in de lies en op plaatsen waar minder beharing voorkomt, zoals op de lage buik. Gebruik daarvoor een washandje.

Je kunt de fret ook onderdompelen in ''lauw water'', maar houdt zijn hoofd en de bovenkant (de helft) van zijn lichaam altijd boven water! Het water dat verdampt op de huid zal het lichaam afkoelen en de temperatuur verlagen. Dompel de fret nooit in koud water, de schok zou hem kunnen doden!
Je kunt de fret ook af laten koelen met behulp van een ventilator, deze methode is niet zo effectief, maar altijd nog beter dan niets in een noodsituatie. Ga dan onmiddellijk naar de dierenarts. Deze zal extra vloeistof toedienen en zo nodig medicatie en of andere hulp bieden.
Neem in warme maanden altijd water mee voor onderweg. Probeer de fret onderweg koel te houden door middel van plastic colaflessen, gevuld met bevroren water in zijn kooi of carrier te leggen. Wikkel de flessen altijd in een handdoek en houd ze in de kooi. Dit is een gemakkelijke manier om het je fret bij warmte zo prettig mogelijk te maken.

Wat goed werkt voor je fret om bij extreme hitte oververhitting te voorkomen is het plaatsen van een airco in de ruimte waar je fretje het meeste zit.
Helaas is niet iedereen in het bezit van een airco, er is echter wel een manier om de temperatuur in je kamer toch wat te verlagen door middel van een ventilator en bevroren ijs.
Wat je nodig hebt zijn een ventilator en 4 flessen bevroren water per ventilator.
Leg de 4 flessen water in de diepvries totdat deze volledig bevroren zijn.
Zet de ventilator aan en zet twee van de vier bevroren flessen water voor de ventilator. Als de twee flessen zijn ontdooit wissel je deze om tegen de andere twee bevroren flessen in de vriezer en leg je de ontdooide weer terug, zo blijf je steeds reserves houden.

==Ziekten en aandoeningen==

===Aleutian Disease===

Door: Hanneke Roest, frettendierenarts.

'''De Frettenkliniek''' te Eindhoven

In 2005 bleek dat uit Nieuw Zeeland geimporteerde fretten vrijwel allemaal besmet waren met het Aleutian Disease virus. Velen stierven op jonge leeftijd. Het virus kon zich in Nederland en de rest van Europa verspreiden doordat de dieren pas na maanden (soms jaren) ziek werden. Dankzij de samenwerking tussen de Frettenkliniek, de frettenverenigingen (met name de financiele steun van Stichting de Fret), de opvangcentra, de fokkers, het C.F.E. (Cooperatie van Fokkers van Edelpelsdieren) en dierenartsen konden we de ziekte in Nederland al na een paar jaar onder controle krijgen. Op dit moment lijken er nog slechts enkele geisoleerde fretten met deze aandoening in Nederland aanwezig.

'''''De oorzaak'''''

De ziekte wordt veroorzaakt door het Aleutian Mink Disease Virus (ADV), dit is een Parvovirus dat de nerts, fret en andere marterachtigen kan infecteren. Het virus is in de verte verwant aan het honden en katten Parvovirus maar heeft een geheel andere structuur. Er zijn vijf nertsenstammen en tenminste drie frettenstammen geisoleerd. Er wordt aangenomen dat de fretten stammen variaties (mutanten) zijn van het nertsvirus. Het lijkt er op dat de ene stam meer schade kan aanrichten dan de andere stam en dat er dus net als bij griep een verschil in virulentie kan bestaan. Diverse uitbraken van Aleutian disease zijn beschreven in Amerika, Canada, Japan en Engeland.

'''''Het verloop van de ziekte'''''

Er wordt algemeen aangenomen dat besmetting plaats vindt via direct en indirect contact met lichaamsvloeistoffen als bloed, speeksel, urine en ontlasting. Het is gebleken dat intensief contact nodig is om de ziekte te verspreiden. Het kan een aantal maanden tot wel een paar jaar duren voordat een fretje ziek kan worden na een besmetting met het Aleutian Disease virus. ADV veroorzaakt een enorme toename van antilichamen (afweer) in het bloed. Normaliter moeten deze antilichamen het virus onschadelijk maken maar om onbekende redenen doen zij dit niet. Deze antilichamen kunnen bij fretten "immuuncomplexen" vormen welke neerslaan in diverse organen ( o.a. nieren, lever, galwegen, ruggenmerg, maagdarmkanaal, bloedvaten en blaas). Hierdoor ontstaan ontstekingen in deze organen. Als er een milde ontsteking aanwezig is dan lijkt de fret redelijk normaal. Bij een ernstige ontsteking zal het fretje ziek worden en symptomen vertonen afhankelijk van welke organen zijn aangetast. Daarnaast veroorzaakt het virus een verzwakking van de afweer waardoor het fretje minder weerstand heeft tegen andere infecties.

'''''De symptomen'''''

In Nederland werden de meeste geinfecteerde fretten (CIEP test positief) ook daadwerkelijk ziek maar de symptomen konden sterk varieren. De ziekteverschijnselen zijn sterk afhankelijk van de plaatsen in het lichaam waar de immuuncomplexen een ontsteking veroorzaken. Plotselinge sterfte van dieren in een goede conditie zonder voorafgaande ziekteverschijnselen is mogelijk.

De meeste fretten zijn echter al een tijdje ziek en vertonen in hoofdlijnen een van de twee volgende ziektebeelden:

1. Chronisch progressief verlopende ziekte" waarbij het dier langzaam maar zeker steeds zieker wordt met verschijnselen als: gewichtsverlies, slechte vacht, lusteloosheid en slechte eetlust. Bloedarmoede en bloed in de ontlasting kunnen aanwezig zijn. De meeste fretten ontwikkelen uiteindelijk een slechte lever- en nierfunctie. Bij fretten met AD zijn tevens oogontsteking, longontsteking en hartproblemen mogelijk.

2. Neurologische problemen beginnend met zwakte of verlamming van de achterhand. Deze kan zich uitbreiden naar voren. Soms treedt herstel op van de neurologische symptomen.
Het is belangrijk om te beseffen dat bovenstaande symptomen ook heel goed bij andere ziekten van de fret aanwezig kunnen zijn. Het is daarom absoluut onmogelijk om op basis van louter de symptomen de diagnose te stellen!

'''''De diagnose'''''

Een definitieve diagnose is tijdens het leven niet te stellen. Er zijn wel verschillende testen beschikbaar die een sterke aanwijzing kunnen geven dat een fret is besmet met ADV:

1. ''Eiwit-elektroforese van bloed.''
Sommige fretten met Aleutian Disease vertonen een stijging van een bepaalde eiwitfractie (gammaglobulinen) in het bloed.

2. ''De CIEP (of CEP) test van bloed.''
Deze Counterimmunoelectroforese test toont antilichamen aan tegen ADV in het bloed. De test is zeer betrouwbaar en wordt reeds jarenlang gebruikt voor de diagnostiek bij nertsen en fretten over de hele wereld. Deze test bleek van veel waarde bij het aantonen en de verspreiding van de ziekte in Nederland. Dieren met een positieve CIEP test bleken voor het overgrote deel uiteindelijk allemaal ziek te worden.

3. ''DNA in situ hybridisatie test.''
Hierbij wordt het DNA aangetoond in de cellen alwaar het een ziekelijke verandering heeft veroorzaakt. De test is erg gevoelig en toont aan dat het dier inderdaad ziek is geworden door het Aleutian virus. De test is 100% betrouwbaar. Deze test is in Nederland niet aanwezig, wel in Amerika. De eerste Nederlandse monsters zijn dan ook naar Amerika verstuurd voor een duidelijke definitieve diagnose op weefsel van gestorven dieren.

De testen 1-2 tonen slechts aan dat het dier in contact is geweest met virus. Fretten kunnen jarenlang drager zijn voordat ze ziek worden, al die tijd zijn ze helaas wel een mogelijke bron van infectie voor andere fretten. Weefselonderzoek door de patholoog (van weefselbiopten of een postmortale sectie) kan een waarschijnlijkheids diagnose geven. In combinatie met een positieve CIEP test en uitsluiting van andere oorzaken van ziekte, kan dit na de dood van het dier wel een zeer sterke aanwijzing zijn voor Aleutian Disease. Testen die gebruikt worden voor het aantonen van het honden Parvovirus zijn niet betrouwbaar voor het aantonen van ADV bij fretten. Fretten met een tatoeage op de buik van Mystic Ferrets (zoals op bijgaande foto) bleken vaak het ADV virus bij zich te dragen.

'''''De behandeling'''''

Er bestaat géén behandeling voor deze ziekte. De fretten kunnen eventueel ondersteund worden met speciale voeding, ontstekingsremmers en antibiotica. De omgeving (in een huishouden) is vaak moeilijk te ontsmetten. De aanbevolen middelen (10% natronloog of parvocide desinfectantia) zijn vaak erg agressief om in een woning te gebruiken. Bij nertsenfarms is bekend dat het ADV virus langdurig in de omgeving kan overleven.

'''''Preventie'''''

Er is geen vaccin beschikbaar. Fretten die positief zijn met de CIEP test kunnen het beste geisoleerd worden. Dat wil zeggen dat ze niet in contact dienen te komen met andere fretten dan die van het huishouden waar ze in leven. Dus niet meenemen naar frettendagen. Deze dieren hoor ook niet thuis in een frettenopvang of pension vanwege het grote besmettings risico. Het lijkt niet zo zinvol om ze in het huishouden waar ze leven apart te houden van de andere fretjes. Die hebben immers al lang contact gehad met de positieve fret. Hoewel het blijkt dat fretten hun eigen Aleutian virus stammen hebben is het toch niet verstandig om fretten te huisvesten in de buurt van nertsen.

'''''Wanneer testen met de CIEP test'''''

Pups kunnen getest worden vanaf vanaf 4 maanden leeftijd. We testen vanaf die leeftijd omdat het immuunsysteem dan pas goed is ontwikkeld.
Na de Nobivac Puppy DP enting kan het beste een maand worden gewacht. Er bestaat een heel kleine kans dat de test hierdoor wordt beinvloed.
Fretten die uit het buitenland worden geimporteerd adviseer ik om zowel in het land van herkomst als in Nederland te laten testen met de CIEP test.

[[Bestand:Ontsteking in AD nier Small.jpg|400px]]

Ontstoken nier

[[Bestand:Tattoo fret.jpg|400px]]

'Mystic Ferret' fret met tatoeage

===Anaalklier problemen===

Door: Hanneke Roest, frettendierenarts.

'''De Frettenkliniek''' te Giessen.

Dat een fretje een bepaalde geur bij zich heeft, is de fretten-liefhebber wel bekend. Sommige mensen vinden dat stinken, zelf vind ik de geur wel prettig. Het schijnt dat deze geur (sterk verdund) ook wel in parfums wordt gebruikt.

'''''Functie van de anaalklieren'''''

Helaas zijn er echter ook fretjes die een wel erg penetrante geur verspreiden. Deze fretjes zijn òf nog niet gecastreerd òf ze laten hun anaalklieren lopen òf beide. Anaalklier-vocht is bedoeld om het territorium af te bakenen. Er wordt als het ware een geurvlaggetje neergezet met de bedoeling dat andere fretten weten dat dit is het terrein is van de betreffende fret. Het "sleetje rijden" dat sommige fretjes kortdurend doen nadat ze op de frettenbak zijn geweest, is bijvoorbeeld ook markering van hun terrein waarbij wat anaalkliervocht wordt achtergelaten. Dit markeren gebeurt vaker bij ongecastreerde mannetjes omdat zij door hun opspelende hormonen een behoorlijke territorium-drift kunnen ontwikkelen. Daar de fret van nature geen groepsdier is, is dit gedrag een belangrijk onderdeel in de verdeling van de leefruimte.
Het legen van de anaalklieren tengevolge van angst komt bij fretjes slechts zelden voor.

In ''Amerika'' worden de anaalklieren al op 6 weken leeftijd verwijderd tezamen met castratie of sterilisatie. Amerikanen houdenvan gemak. Er wordt een standaard huisdier verkocht dat in ieder geval niet terug gebracht hoeft te worden ivm onwelriekend ruiken. In ''Nederland'' is het verwijderen van anaalklieren wettelijk verboden tenzij er een diergeneeskundige reden voor is. Hoewel ik vind dat de Amerikanen naar mijn idee wel iets te graag het chirurgisch scalpel hanteren, zit er mogelijk wel een klein voordeel aan deze methode. Met het verwijderen van de anaalklieren ontneem je de fret een mogelijkheid tot communicatie; tot markering oftewel tot het afbakenen van zijn terrein. In (te) grote groepen zou dit mogelijk voor een vermindering van stress kunnen zorgen.

'''''Ontsteking van de anaalklieren'''''

Regelmatig wordt mij gevraagd of de hazelnoot grote ''knobbels'' naast het poepgaatje bij de fret niet veel te groot zijn en of de anaalklieren misschien zijn verstopt. De fret is echter familie van het stinkdier en behoort grote anaalklieren te hebben. De klieren liggen naast de anus op vier en op acht uur en monden met een klein kanaaltje uit op de overgang van het anusslijmvlies en de huid.

De anaalklieren van de fret kunnen net als bij de hond ontstoken raken en dan gaan lekken, dat is voor zowel u als eigenaar als de andere fretten in de kooi géén prettige gewaarwording. Het ''stinkt'' behoorlijk. Honden likken vaak aan ontstoken anaalklieren, fretjes doen dat veel minder. Het bekende ''"sleetje rijden"'' waarbij het fretje met de anus over de grond schuurt kan behalve markering na het poepen ook een teken van jeuk aan de anaalklieren zijn. Indien dit gedrag echter optreed zonder dat u regelmatig de anaalklieren ruikt hoeft zich daar over het algemeen geen zorgen over te maken. Een heel enkele keer kan een ontstoken anaalklier ook pijn geven bij het poepen en maakt het fretje een kreunend geluid. Dit moet echter niet verward worden met het persen op urine of ontlasting dat door heel andere oorzaken wordt veroorzaakt.
De oorzaak van het ontstoken raken van deze klieren is nog onbekend.

'''''De behandeling van ontstoken anaalklieren'''''

Ontstoken anaalklieren kunnen het beste worden geleegd door de dierenarts. Daar deze klieren erg groot zijn en erg stinken kan dit het beste buitenshuis gebeuren. De inhoud hoort een geelwitte kleur te hebben. Pus en ontstekingsmateriaal kunnen dezelfde kleur hebben als de normale inhoud. Hierdoor is het vaak moeilijk om aan de hand van de inhoud te bepalen hoe erg de klieren zijn ontstoken. Bij een ontsteking komt er vaak wel wat bloed mee. Indien de anaalkieren goed geleegd zijn heeft het fretje gedurende korte tijd een wat beurse anus.

Fretjes vinden het geforceerd legen van hun anaalklieren absoluut niet leuk. Indien het dus moeilijk gaat, is het wel zo (dier)vriendelijk om het fretje even te verdoven met een kortdurende ''gasnarcose''. Bij heftig verzet is het namelijk ook niet mogelijk de anaalklieren volledig leeg te maken, hetgeen wel noodzakelijk is voor een goed herstel.
Ongecastreerde mannetjes kunnen beter eerst worden gecastreerd bij anaalklierproblemen, meestal zijn bij deze jonge dieren de anaalklieren niet ontstoken maar gebruiken ze hun klieren gewoon te veel om hun territorium af te bakenen.

Na het legen van de anaalklieren is een kuur met antibiotica (bijvoorbeeld Synulox®) gedurende twee weken bij de meeste fretten voldoende om de ontsteking te genezen. Synulox® is verkrijgbaar in druppels en in tabletvorm. Synulox druppels® vinden veel fretjes niet erg lekker, ondanks dat er "smakelijke druppels" op de verpakking staat. Veel makkelijker is het om de tabletten gedurende 5 minuten op te lossen in een paar druppels water waarna dit door het "Waltham papje", Ferrettone, boter of iets anders lekkers kan worden gemengd. Het "Waltham papje" heeft als officiële naam: Royal Canin Feline Instant Convalescence Support® van de firma Waltham. Het is een hersteldieet voor zieke of geopereerde katten. Fretjes vinden het over het algemeen heerlijk en het is ideaal om er medicijnen door te mengen.

Slechts in uitzonderlijke gevallen is het ''chirurgisch verwijderen'' van de anaalkieren noodzakelijk. Daar de anaalklieren vlakbij de anale kringspier liggen is het we belangrijk dat dit op een chirurgisch correcte manier gebeurt anders kan het zijn dat het fretje na de operatie de ontlasting niet meer kan ophouden en overal zijn poepjes deponeert.

[[Bestand:Frettenreet2.jpg|300px]]

Positie van de anaalklieren bij de fret

'''''Anaalkliertumoren'''''

Anaalkliertumoren komen slechts zelden voor, dus maakt u zich niet te snel zorgen als u grote harde knobbels ontwaard naast de anus. Indien een fretje is vermagerd vallen deze extra op. Anaalkliertumoren kunnen afhankelijk van hun grootte en geaardheid soms geopereerd worden.

===Beenmergdepressie===

Door: Hanneke Roest, frettendierenarts.

'''De Frettenkliniek''' te Giessen

Een vrouwtje is loops van ongeveer maart tot augustus. Als zij niet gedekt wordt waardoor ze uit de loopsheid komt, blijft ze maandenlang onder invloed van oestrogenen (vrouwelijke hormonen). Deze oestrogenen zijn echter op de lange duur schadelijk voor de gezondheid van het vrouwtje.

Er ontstaat een depressie (onderdrukking) van het beenmerg waardoor het beenmerg onvoldoende belangrijke bloedcellen produceert voor het fretje. Hierdoor is het fretje gevoeliger voor ontstekingen, ontstaat bloedarmoede en kunnen bloedingen ontstaan. De aandoening kan ook voorkomen bij een gesteriliseerd vrouwtje waarbij een stukje eierstok is blijven zitten of bij een fretje met een bijnierprobleem.

'''''Symptomen'''''

Het opgezette vrouwelijke geslachtsorgaan is zichtbaar als een koffieboontje net onder de anus. Soms is er een vaginale uitvloeiing die kan varieren van waterig tot pure pus. Door de bloedarmoede zijn de neus en de slijmvliezen in de bek bleek van kleur. Meestal is het diertje behoorlijk wat gewicht verloren. Een symmetrische kaalheid kan zichtbaar zijn aan de staart en onder de buik maar deze kan zich ook verder over het lichaam verspreiden. In ernstige gevallen is het fretje lusteloos en wil niet meer eten. Er kunnen bloedingen optreden in de huid of in het maagdarmkanaal. Door bloedingen in het ruggenmerg of de hersenen kunnen neurologische klachten ontstaan.

Dit ziektebeeld is al mogelijk na 1 maand loopsheid maar zal zich vaker pas aan het einde van de loopsheid openbaren. Loopse vrouwtjes kunnen vanaf 2 maanden na het begin van de loopsheid ten gevolge van beenmergdepressie overlijden. Meestal duurt het wat langer voor er ernstige problemen ontstaan en sommige fretjes zijn jaar in jaar uit loops zonder al te grote problemen.

'''''Diagnose'''''

De diagnose kan gemakkelijk gesteld worden aan hand van de ziekte historie en de ziekteverschijnselen. Eventueel kan bloedonderzoek gedaan worden om de bloedarmoede en het tekort aan witte bloedcellen aan te tonen.

'''''Behandeling'''''

Als de conditie van het fretje het toelaat, is een sterilisatie de beste oplossing. Het diertje knapt dan snel weer op. Bij een erg zieke fret kan het narcoserisico te groot zijn. Dan kan eerst geprobeerd worden het fretje met behulp van medicatie uit de loopsheid te halen.

Een ondersteunende behandeling met o.a. infuus of zelfs bloedtransfusie kan dan noodzakelijk zijn. Als het fretje weer min of meer is hersteld kan het alsnog gesteriliseerd worden.

'''''Preventie'''''

Vrouwtjes waar niet mee gefokt wordt, kunnen het beste gesteriliseerd worden op 6-8 maanden leeftijd. Alternatieven zijn; het inbrengen van een implantaat, het fretje laten dekken of een antiloopsheid injectie. Een nadeel van een antiloopsheidinjectie is de kans op afwijkend gedrag en irritatie van de huid en het onderliggende weefsel op de plaats van injektie.

[[Bestand:7.jpg|400px]]

Langdurig loops fretje

===Besmettelijke luchtwegaandoeningen bij fretten===

Door: Hanneke Roest, frettendierenarts.

'''De Frettenkliniek''' te Giessen

De luchtwegen en longen van de fret lijken erg op die van de mens. Fretten staan dan ook vaak model voor humaan onderzoek naar virussen van de luchtwegen. Er zijn echter wel een aantal anatomische en fysiologische verschillen.

'''''Bijzonderheden in de anatomie van de luchtwegen'''''

De ''neusholte'' van fretten is, zoals bij alle zoogdieren behalve de primaten (waaronder de mens), gebouwd om goed te kunnen ruiken. Dit reukorgaan vereist een complexe neusholte met veel plooien om het oppervlak te vergroten. Heel belangrijk voor deze dieren die territoriaal ingesteld zijn en via geuren hun territorium markeren. Door de bouw van het strotklepje ten opzichte van het zachte verhemelte ademen fretten voornamelijk door hun neus. Slechts als ze zeer benauwd zijn of hun neus verstopt is door slijm, snot of zwelling van het neusslijmvlies, ademen ze via de bek.

De ''longen'' bestaan aan de linker zijde uit 2 grote long lobben en aan de rechterzijde uit 4 long lobben. De longen van fretten zijn erg gevoelig voor virussen en prikkelende agentia in de lucht zoals nicotine van rokende mensen of de geuren uit bijvoorbeeld luchtverfrissers.

De ''borstholte'' is makkelijk samen te drukken waardoor een fretje in een smalle doorgang (zoals een konijnengang) zich 180º om kan draaien. De totale longcapaciteit van een fret is groot. De longcapaciteit van een 600 gram wegend fretje is gelijk een die van een 4x zo zwaar konijn. Deze twee aanpassingen maken een fretje geschikt om met succes ondergronds te jagen.

De normale ''ademhalingsfrequentie'' van een fret in rust ligt rond de 30/min. Deze kan verhogen bij inspanning of aandoeningen van de luchtwegen of longen.

[[Bestand:Fret met griep.jpg|300px]]

Tranende ogen bij een fret

'''''Griepvirussen'''''

De fret is het enige huisdier dat gevoelig is voor de ''griepvirussen van de mens''. Ze worden dan ook regelmatig door hun eigenaren geïnfecteerd. En geïnfecteerde fretten kunnen op hun beurt weer mensen besmetten. Vooral afgelopen winter hebben veel fretten te lijden gehad onder de griepinfecties van hun verzorgers. De verschijnselen zijn vergelijkbaar met die van de mens. Een vochtige neusafscheiding, niezen, hoesten, tranende ogen, koorts (vaak een enkele koorts piek in het begin), slechte eetlust en algehele malaise. Sommigen fretten hebben ook een gevoelige of pijnlijke keel waardoor het eten van harde brokjes lastiger gaat. Ook kunnen ze kokhalsbewegingen laten zien. De meeste fretten zijn binnen een paar dagen weer hersteld.

De infectie kan zich in enkele gevallen uitbreiden naar de longen waardoor een ''longontsteking'' ontstaat en de dieren behoorlijk ziek kunnen worden.
Een andere complicatie, die het afgelopen jaar regelmatig voorkwam, is een secundaire ''ontsteking van de nieren''. Mogelijk dat bacteriën en/of virussen via het bloed in de gevoelige nieren van de fret kunnen aanslaan en daar ontstekingshaarden veroorzaken. Meestal is de functie van de nieren, waaronder het verwijderen van de afvalstoffen uit het lichaam, niet verstoord. De nieren zijn wel erg pijnlijk waardoor het fretje vaak “plat” gaat liggen en duidelijk minder speels is. Een dergelijke ontsteking moet behandeld worden anders is er in een later stadium wel degelijk een risico op een verminderde of falende nierfunctie.

De ''behandeling'' van een normale griepinfectie bestaat uit antihistaminica, eventueel hoestremmers en antibiotica om te voorkomen dat er een bacteriële infectie overheen komt. Tevens is het geven van zacht en zeer smakelijk voedsel zoals het “Waltham papje” (Royal Canin Instant Convalescence Support) aan te raden. Het geven van koortsverlagende/pijnstillende medicatie zoals NSAID’s (Meloxicam) is bij deze infectie niet altijd aan te raden. De koorts is juist nuttig om het virus te bestrijden.

De behandeling van complicaties van een griepinfectie zoals een longontsteking of nierontsteking, is uitgebreider en vereist soms een opname in de kliniek.
Eigenaren die de griep hebben kunnen de verzorging van hun fretten beter tijdelijk overlaten aan gezonde medebewoners, hoewel het vaak lastig is om ondanks alle voorzorgen een besmetting te voorkomen.

Fretten zijn ook erg gevoelig voor het beruchte ''Vogelgriep virus'' en de ''Mexicaanse griep''. Van deze Mexicaanse griep is bekend dat 10% van de fretten sterft ondanks behandeling. Antibiotica heeft weinig effect bij de Mexicaanse griep omdat het virus zelf grote schade aanricht in de longen. Een secundaire bacteriële infectie ontstaat namelijk pas na 7-8 dagen.

'''''Kennelhoest'''''

De afgelopen jaren was ik soms door fretten eigenaren benaderd over het verschijnsel dat hun hond kennelhoest had gehad en nu was hun fret behoorlijk aan het hoesten en niezen. Sinds kort weet ik dat de Bordetella bronchiseptica bacterie, die een rol speelt bij kennelhoest van honden, wel degelijk ook bij fretten een longontsteking kan veroorzaken. Deze Bordetella bacterie is soms lastig te behandelen. Ook hierbij geldt dat het verstandig is om fretten bij een hond met kennelhoest uit de buurt te houden.

'''''Hondenziekte virus'''''
Het hondenziekte virus is vrijwel ''altijd fataal'' voor een fret. Het virus wordt overgebracht door besmette honden of besmette fretten. De aandoening geeft in eerste instantie klachten die erg lijken op een infectie van het griepvirus. Fretten die dit eerste stadium overleven overlijden vervolgens na een paar weken in de neurologische fase. Een behandeling is niet mogelijk.

Preventie doormiddel van een enting met het “Nobivac Puppy DP” vaccin werkt uitstekend. De eerste vaccinatie altijd herhalen na 3-5 weken, daarna jaarlijks herhalen. Het veld virus bleek bij de laatste Hondenziekte uitbraak niet aan te slaan bij fretten die tot 1,5 jaar daarvoor waren geënt.

De moraal van het verhaal is dat fretten erg gevoelige luchtwegen hebben en gemakkelijk besmettelijke virussen en bacteriën van de mens, hond en andere fretten kunnen overnemen. Om dit te voorkomen kunnen hoestende, kuchende, snotterende mensen, honden en andere fretten beter tijdelijk even uit de buurt van een gezonde fret blijven.

===Bijnierproblemen===

Door: Hanneke Roest, frettendierenarts.

'''De Frettenkliniek''' te Giessen

Bijnieren zijn twee kleine orgaantjes die vlak bij de nieren liggen, maar daar verder weinig mee te maken hebben. Ze produceren hormonen die belangrijk zijn voor de stofwisseling van het dier. Bij veel fretten vanaf 3 jaar leeftijd ontaarden de bijnieren. Deze ontaarde bijnieren zullen op een gegeven moment teveel geslachtshormonen produceren (androgenen, oestrogenen en progesteron). Deze overmaat aan hormonen maken het dier ziek.

Bij de meeste fretten wordt het bijnierprobleem in het beginstadium veroorzaakt door een goedaardige ontaarding. Bij enkele fretten kan zich hieruit uiteindelijk een kwaadaardige ontaarding (tumor) ontwikkelen.

'''''Ziekteverschijnselen'''''

Bij de meeste fretten wordt het bijnierprobleem in het beginstadium veroorzaakt door een goedaardige ontaarding. Bij enkele fretten kan zich hieruit uiteindelijk een kwaadaardige ontaarding (tumor) ontwikkelen.

'''''Symptomen''''' (in volgorde van frequentie van voorkomen):

* Kaalheid wordt het meest waargenomen, meestal min of meer symmetrisch op de romp, kop of aan de poten. Fretten kunnen vrijwel helemaal kaal worden. Niet verwarren met het "kale staarten syndroom" in de zomer waarbij alleen de staart kaal wordt.

* Droge, dunne vacht.

* Jeuk, dit is een enkele keer het enige wat de eigenaar aan het fretje merkt. Veel fretten hebben regelmatig last van jeuk zonder dat er sprake is van een bijnierprobleem. Blijft de jeuk echter aanhouden of wordt deze steeds erger dan kan bij een oudere fret wel degelijk sprake zijn van een afwijkende bijnier.

* Gezwollen vrouwelijk geslachtsorgaan bij een gesteriliseerd vrouwtje.

* Sexueel gedrag bij gecastreerde of gesteriliseerde fretten. B.v. een mannetje dat weer gaat dekken of een vrouwtje dat gaat slepen met andere fretten.

* Toegenomen lichaamsgeur. Door de geslachtshormonen neemt de vetsecretie van de huid toe.

* Minder speels, meer slapen.

* Gewichtsverlies

* Moeite met plassen bij mannetjes. Door de hormonen wordt de prostaat vergroot en deze drukt het lumen van de plasbuis dicht. Dit is een levensgevaarlijke situatie. Ook dit kan soms het enige verschijnsel zijn.

Niet alle verschijnselen zijn bij elke fret waarneembaar. Het kaal worden valt wel het meeste op en is bij 60% van de fretten met een bijnierprobleem aanwezig

[[bestand:Bijnier aandoening.jpg|300px]]

'''''Diagnose'''''

De diagnose wordt gesteld aan de hand van de symptomen, een uitgebreide buikpalpatie (het betasten van de organen in de buik) en bloedonderzoek. Voor dierenartsen die minder bedreven zijn in het palperen van de buik kan een echo van de buik nodig zijn. Echter, de bijnieren zijn meestal zeer klein en kleine afwijkingen zijn niet goed zichtbaar met
de echo. Ook kan de echo niet het verschil in hardheid en stevigheid aantonen wat ontstaat bij een beginnende afwijking.

'''''Hoe komt het dat fretten last hebben van ontaarde bijnieren?'''''

Er zijn aanwijzingen dat de hersenen (hypothalamus/hypofyse) bij het ouder wordende fretje hormonen gaan produceren die de bijnieren overmatig stimuleren. Door deze stimulatie gaan de bijnieren vervolgens te veel geslachtshormonen produceren. Deze overmaat aan geslachtshormonen maken het fretje ziek door hun inwerking op bijvoorbeeld de huid, geslachtsorganen, het beenmerg en de prostaat.

Aangezien de hormonen van de hersenen op beide bijnieren effect hebben, zijn meestal beide bijnieren aangetast. Vaak geven ze pas na elkaar problemen. Hierdoor zal na het verwijderen van een enkele bijnier bijvoorbeeld pas een jaar later de andere bijnier problemen gaan geven.

De oorzaak is helaas nog niet opgehelderd, maar er wordt wel onderzoek naar gedaan. De Universiteit van Utrecht bekijkt momenteel de rol van castratie/ sterilisatie van jonge fretten met betrekking tot het ontstaan van bijniertumoren.

'''''Wat is de beste behandeling?'''''

* Een '''hormoonimplantaat''': De beste behandeling van een bijnierprobleem is de (levenslange) behandeling met
implantaten.

* 2.Chirurgie: Chirurgie van de bijnier wordt in de Frettenkliniek alleen nog maar gedaan als het implantaat onvoldoende effect heeft. Of indien de aangetaste bijnier snel groeit en duidelijk veel groter wordt.

''N.B. Het is belangrijk dat deze operatie alleen wordt uitgevoerd door hierin gespecialiseerde dierenartsen welke over de juiste kennis en speciaal instrumentarium beschikken. De rechter bijnier zit namelijk vast aan de achterste holle ader. Het verwijderen van deze bijnier is een moeilijke procedure en kan bij onvoldoende ervaring of onjuiste chirurgietechniek tot dodelijke bloedingen of onvoldoende wegname leiden.''

'''''Het voorkomen van bijnierproblemen'''''

Op dit moment loopt een onderzoek aan de Universiteit te Utrecht waar door middel van hormoonimplantaten jonge
fretten zijn gecastreerd en gesteriliseerd. Het is te verwachten dat deze fretten later minder last krijgen van bijnierproblemen. Maar er is nog niets zeker en het onderzoek zal nog enige jaren duren.

Om bijnierproblemen te voorkomen is er ook de mogelijkheid om bij gezonde gecastreerde en gesteriliseerde fretten
een implantaat te zetten vanaf de leeftijd van 5 à 6 jaar.

[[bestand:Beginnende kaalheid bijnierprobleem.jpg|300px]]

''Een beginnende kaalheid op de rug boven de staartbasis bij een fret met een bijnierprobleem''

===Doofheid bij fretten===

Door: Hanneke Roest, frettendierenarts.

'''De Frettenkliniek''' te Giessen

[[Bestand:Doof fretje.jpg|300px]]

'''''Welke fretten zijn doof:'''''

1. Doofheid komt veel voor bij fretten met bijzondere witte aftekeningen zoals:

* De Panda fret: een volledig witte kop met vrijwel geen masker.
* De Blaze fret: witte vlekken of strepen op de kop.
* De Polkadot fret: witte vlekken over het gehele lichaam.
* De DEW (Dark Eye White) fret: een grotendeels witte fret (als een albino) met donkere ogen, soms met een donkere staart of een donkere streep over de rug.

Deze doofheid is ''aangeboren en erfelijk'' bepaald. De meeste dove fretten vallen binnen deze groep.

2. Doofheid komt voor bij fretten met een ernstige chronische ''middenoorontsteking'' door aantasting van het trommelvlies en/of de hier achter liggende gehoororgaantjes. Totale doofheid beiderzijds komt hierbij zelden voor. Meestal gaat het om een verminderde gehoorfunctie.

3. Doofheid kan een enkele keer ontstaan na het gebruik van bepaalde medicijnen zoals antibiotica die behoren tot de groep van de aminoglycosiden (oa. Gentamycine). Deze medicatie kan doofheid veroorzaken of het nu via tabletten, per injektie of direkt in het oor wordt gegeven. Ook het gebruik van oor-preparaten kunnen het binnenoor beschadigen als het trommelvlies niet intact is. Wees daar dus voorzichtig mee. Gebruik alleen oorzalven of -druppels die door de dierenarts zijn voorgeschreven.

[[Bestand:Doof fretje 1.jpg|400px]]

Blaze

[[Bestand:Doof fretje 2.jpg|400px]]

Dark Eyed White

[[Bestand:Doof fretje 3.jpg|400px]]

Panda

[[Bestand:Polka dot.jpg|400px]]

Polkadot

'''''Hoe ontstaat erfelijk bepaalde aangeboren doofheid:'''''

De witte aftekeningen zijn het gevolg van een mutatie in de cellen van de neurale kammen (“neural crest disorder”). Deze cellen zijn behalve voor de pigmentatie, ook verantwoordelijk voor andere belangrijke functies van het lichaam. Vroeg of laat kunnen er dan ook meerdere gezondheidsproblemen naar voren komen bij deze dieren.

Fretten met de genoemde witte aftekeningen kunnen geheel of gedeeltelijke doof zijn door het gebrek aan pigmentcellen vanuit de neurale kammen. Deze pigmentcellen spelen een rol bij de ontwikkeling van het gehoor. Op latere leeftijd kunnen zich bij deze dieren daarnaast ook makkelijker hartproblemen en maag-darmproblemen ontwikkelen doordat deze neurale cellen ook belangrijk zijn voor oa. de ontwikkeling van het hart, de grote bloedvaten en het perifere zenuwstelsel. Aanvankelijk werd gedacht dat het hierbij om het Waardenburg-syndroom ging, tegenwoordig is men er nagenoeg zeker van dat het om een mutatie in het KIT-gen gaat.

Niet '''alle''' fretten met bovengenoemde witte aftekeningen zijn doof. Dat hangt af van de mate waarin de mutatie in het KIT-gen tot expressie komt. Echter deze fretten dragen wel '''allemaal''' het gemuteerde gen met zich mee. Fokken met deze kleurafwijkingen is dan ook niet verstandig!

'''''Wat merk je aan een dove fret:'''''

Veel eigenaren hebben niet door dat hun fret doof is. Fretten reageren immers meestal op geluid zoals kleine kinderen… ze horen wat ze willen horen. Toch zijn er genoeg fretten die je bij hun naam kunt roepen, die dan gelijk opkijken en naar je toekomen. Echter veel fretten gaan gewoon door met waar ze mee bezig zijn. Als je goed oplet, kun je aan deze dove fretten merken dat ze schrikken als je ze van achteren onverwacht benaderd. Dove fretten kunnen eventueel ook sneller bijten als ze schrikken van een aanraking.

Dove fretten maken vaak andere geluiden dan horende fretten. Als ze opgewonden of geschrokken zijn kunnen ze soms een veel heftiger en luider geluid maken dan je zou verwachten. Hissen is meestal een teken van onbehagen bij een fretje. Maar een dove fret kan dat geluid maken terwijl hij gewoon door de kamer loopt of aan het spelen is.

Hun vocale communicatie naar andere fretten wordt vaak door de andere fretten niet begrepen en zelf horen ze natuurlijk ook niet wat een andere fret hun “verteld”. Dat kan enige verwarring bij beide partijen veroorzaken. Soms leidt dit tot een meer in zichzelf terug getrokken doof fretje dat zijn eigen gang gaat binnen de groep maar het kan ook zijn dat ze zich aanpassen en goed functioneren in een groep. Een doof fretje kun je meestal goed (aan een tuigje) mee naar buiten nemen, ze schrikken niet van alle harde geluiden en lopen meestal al snuffelend gezellig met je mee.

'''''De diagnose:'''''

De dierenarts kan alleen de uitwendige gehoorgang inspecteren met een oorkijker. Het is niet mogelijk om verder dan het trommelvlies te kijken. Indien er langdurig een ernstige oormijtinfectie aanwezig is er een redelijke kans dat het diertje ook een chronische middenoorontsteking heeft. Dit kan in enkele gevallen tot gehoor beschadiging leiden. De aangeboren erfelijke doofheid komt echter veel meer voor en is te vermoeden door het uiterlijk van de fret.

In een vreemde omgeving zoals een dierenartsen praktijk zal een fret niet gemakkelijk op doofheid te testen zijn. Het diertje is zo bezig met nieuwe indrukken en geuren dat hij waarschijnlijk zelfs niet eens op harde geluiden reageert. Daarom kan een fretje het beste thuis getest worden. Let op, een fret kan ook reageren op trillingen en luchtverplaatsing zoals dat gebeurt bij op de vloer stampen of in de handen klappen. Neem een bel, een klikker, een toeter of iets dergelijks en houd het achter je rug. Op het moment dat het fretje bij je vandaan loopt laat je het geluid horen en bekijk je of het diertje op een of andere manier een reactie geeft. Wissel hoge met lage geluiden af. Het kan zijn dat het fretje wel hoge tonen maar geen lage tonen hoort.
Op internet staat een leuk filmpje over de reactie van een horende en een dove fret op het aanzetten van een stofzuiger. Zie:

{{#ev:youtube|uNpHtJW4GCA}}

De ''BAER-test'' (Brainstem Auditory Evoked Response) is een zekere manier om de functie van het gehoor te testen. Gekeken wordt of er in de hersenen reacties optreden bij het aanbieden van geluidsprikkels aan ieder oor afzonderlijk.
Het fretje wordt licht onder narcose gebracht zodat het diertje het toelaat dat er twee dunne electroden worden geplaatst bij de beide oren en eentje midden op het voorhoofd. Daarna krijgt het diertje een dopje in één oor waaruit de "clicks" komen via de computer. Door middel van de electroden wordt gekeken of de hersenen reageren op deze geluiden. Is dit het geval, dan weet men dat het signaal de weg van lucht, trommelvlies, gehoorbeentjesketen, zenuwsensors in het slakkenhuis en gehoorzenuw in ieder geval met succes heeft doorlopen.

[[Bestand:Bear test.jpg|400px]]

De BAER-test

'''''De behandeling:'''''

Er bestaat geen behandeling voor doofheid. Maar een dove fret kan een goed leven hebben mits er rekening wordt gehouden met de handicap. Benader deze fretten liefst van voren zodat ze handelingen als oppakken en aanraken aan zien komen. Om deze fretten te leren bij je te komen kun je visuele signalen gebruiken zoals het schijnen met een zaklamp. Ook kun je de trillingen van de vloer gebruiken als je erop stampt.
Op internet staan prachtige verhalen (voornamelijk in het Engels) over hoe eigenaren omgaan met een doof fretje……

===Insulinomen===

Door: Hanneke Roest, frettendierenarts.

'''De Frettenkliniek''' te Giessen

Dit is een ziekte die regelmatig voorkomt bij fretten boven de leeftijd van 3 jaar. Insulinomen zijn kleine tumortjes in de alvleesklier. In de alvleesklier wordt insuline gemaakt. Insuline is een hormoon dat nodig is om het suiker (glucose) in het bloed beschikbaar te maken voor de lichaamscellen.

Bij tumortjes van de alvleesklier (insulinomen) wordt een te grote hoeveelheid insuline geproduceerd waardoor het suikergehalte in het bloed te laag wordt. De hersenen zijn voor hun functioneren afhankelijk van het suikergehalte in het bloed en krijgen problemen met hun energievoorziening als het bloedsuiker te laag wordt. Het lichaam zal via correctiemechanismen het bloedsuikergehalte kunstmatig op niveau proberen te houden. Hierdoor kan na het optreden van de eerste verschijnselen, het soms dagen of weken duren voordat u als eigenaar opnieuw iets aan uw fretje opmerkt. De aandoening wordt vaak niet op tijd onderkend. De symptomen worden door de eigenaar nogal eens als passend bij de leeftijd beschouwd.

'''''Oorzaak'''''

De belangrijkste oorzaak voor het ontstaan van insulinomen is naar de huidige inzichten een langdurige overstimulatie van de alvleeskliercellen door een overmaat aan suikers en koolhydraten in de voeding. Kattenvoer, vooral de goedkopere soorten maar ook de meeste frettenvoeders bevatten vaak teveel koolhydraten. Rozijntjes zitten vol (natuurlijke) suikers.

'''''Symptomen'''''

De eerste verschijnselen die in periodieke aanvallen voorkomen zijn:
* Staren in de ruimte gedurende een paar seconden. Het fretje is zich even niet bewust van de omgeving.
* Zwakte van de achterhand waardoor het achterlichaam kan omvallen.
* Verminderde activiteit met veel slapen is een veel gehoorde klacht.
* Gewichtsverlies komt regelmatig voor.
* Moeilijk wakker worden na het slapen.
* Speekselen en met de pootjes aan de bek krabben kan voorkomen ten gevolge van de misselijkheid die ontstaat door het te lage bloedsuiker gehalte.

De periodes tussen de aanvallen kunnen dagen of weken duren. Echter naarmate de ziekte langer bestaat krijgen we te maken met:
* Zeer sloom zijn, wat zich uit in het wel erg veel slapen.
* Ernstige vermagering.
* Toevallen, coma en sterfte.
Plotselinge sterfte zonder veel voorafgaande symptomen is mogelijk.

'''''Diagnose'''''

Als het bloedsuiker(glucose) na 4 uur vasten onder de 4 mmol/l komt in combinatie met de hierboven beschreven ziekteverschijnselen dan is een fret sterk verdacht van de aanwezigheid van insulinomen. Door uitsluiting van andere oorzaken van een laag bloedsuikergehalte kan de dierenarts de diagnose vervolgens met vrij grote zekerheid stellen. De tumortjes zijn te klein om op een echo zichtbaar te maken of om door de dierenarts te voelen in de buik.

'''''Behandeling'''''

''Chirurgie:''

De beste behandeling bestaat uit het chirurgisch verwijderen van de kleine tumortjes in de alvleesklier (voor een goed resultaat is ervaring van de dierenarts met deze operatietechniek een vereiste). Toch is het helaas zo dat een operatie het probleem niet voor altijd oplost. De operatie vermindert de progressie van de ziekte wel degelijk, maar op andere plaatsen in de alvleesklier ontstaan in de loop van de tijd weer opnieuw kleine tumortjes. In het gunstigste geval is uw fretje 2-3 jaar klachtenvrij zonder dat er medicijnen gegeven hoeven te worden. Maar een deel van de fretten hebben al eerder weer problemen waarna een medicinale therapie gestart wordt. De dosering van de medicamenten is dan gelukkig wel lager dan zonder chirurgie.

''Medicinale behandeling:''

Corticosteroïden als prednison en dexamethason hebben het vermogen om het bloedsuikergehalte te verhogen. Proglycem (diazoxide) is een insuline-remmer en kan ook ingezet worden. Deze medicijnen doen echter niets aan de groei van de tumoren. Nadeel van deze medicamenten is dat ze slecht zijn voor het slijmvlies van het maagdarmkanaal. De overlevingsduur met alleen medicijnen is significant lager dan met chirurgie en later aanvullend medicatie.

'''''Voeding:'''''

* Frequente maaltijden zijn belangrijk.
* Het is noodzakelijk om eiwitrijk voer van goede kwaliteit te voeren.
o Prooidiervoeding bevat de juiste concentraties voedingsnutrienten. Niet elke oudere fret is echter meer geschikt voor deze voeding.

o KVV (Kompleet Vers Vleesvoeding) als Carnibest of Haaks Barf zijn goede bronnen van dierlijk eiwit. Niet elke fret oudere fret is echter meer geschikt voor deze voeding met rauw vlees.

o Totally Ferret, Orijen en/of Eukanuba of Hill's kitten brokjes zijn de betere brokvoeders.
* Daarnaast kunt u het fretje 1x daags extra smakelijk eiwit voorzetten in de vorm van Hill's A/D blikvoeding of Royal Canin Convalescence Support Instant Diet (het Waltham papje). Geef het niet koud maar smakelijk lauwwarm!
* Geef géén suiker bevattende voedingsmiddelen zoals koekjes, rozijntjes, Nutrilon Soya ed. Deze stimuleren de afgifte van insuline.

Het is bij deze patiënten belangrijker '''dat''' ze eten dan '''wat''' ze eten. Dus wees voorzichtig met het overschakelen naar een nieuwe voeding.

'''''Wat te doen als een fret plots zeer zwak wordt of een toeval krijgt:'''''

Indien een oudere fret een toeval krijgt is dat vaak ten gevolge van een "hypo". Dat betekent dat door het te lage bloedsuikergehalte een probleem ontstaat voor de hersenen. Het dier valt om en gaat “stuipen”. Voordat de dierenarts gebeld wordt is het beter eerst iets te ondernemen; druivensuiker (in poedervorm) kan met een theelepeltje in de bek worden gegeven en wordt al door het mondslijmvlies opgenomen zodat het fretje eventueel niet hoeft te slikken. Een half theelepeltje is meestal ruim voldoende en binnen een 1/2 uur en soms al na 5 minuten voelt het diertje zich een stuk beter.

Bij lichte aanvallen is Nutri-plus gel, Calo-ped of Ferretvite nog beter. Deze bevatten ook vetten waardoor het bloedsuikergehalte beter op peil blijft. Als de fret weer in staat is om te eten kan het beste smaakvol eten aangeboden worden om een tweede dip te voorkomen.

===Hartaandoeningen bij de fret===

Door: Hanneke Roest, frettendierenarts.

'''De Frettenkliniek''' te Giessen

'''Is mijn fret een hartpatiënt?'''

Deze vraag zul je jezelf in de toekomst misschien een keer gaan stellen want een deel van de fretten krijgt (net zoals de mens, hond en de kat) helaas op oudere leeftijd te maken met een minder goed functionerend hart. Hartaandoeningen en hartfalen komen regelmatig voor vanaf 4 jaar leeftijd.

'''''Welke hartaandoeningen kan een fret krijgen.'''''

De hartaandoeningen van de oudere fret zijn grofweg te verdelen in:

* 1. '''DCM = Dilatoire Cardiomyopathie.'''

Cardiomyopathie is Latijns voor hartspierziekte. Bij deze hartaandoening is de hartspier niet meer in staat om voldoende effectief te kunnen samentrekken. Het hart is als het ware uit gelubberd. De elasticiteit is eruit. Daardoor wordt het bloed niet goed genoeg rond gepompt met als gevolg dat er bloed (vocht) in de longen, rond de longen of in de buikholte kan achterblijven.

* 2. '''HCM = Hypertrofische Cardiomyopathie.'''

Hierbij is de hartspier naar binnen toe verdikt. Uiteindelijk is hierbij onvoldoende ruimte in het hart om het bloed effectief rond te pompen.

[[Bestand:Hartaandoeningen.jpg|300px]]

* 3. '''Andere hartafwijkingen waarbij ritme stoornissen ontstaan.'''

Een aritmie wordt veroorzaakt door bijvoorbeeld een afwijkende hartfrequentie, een afwijkende impulsformatie, een verstoorde impuls geleiding (bv een hartblok) of een combinatie van deze oorzaken.

* 4. '''Lekkage van de hartkleppen.'''

De hartkleppen kunnen bijvoorbeeld ontstoken zijn geraakt vanuit een ontsteking elders in het lichaam. Hierdoor sluiten ze minder goed en kunnen daardoor wat gaan lekken. Hoewel dit bij oudere fretten wel vaker voorkomt leidt dit meestal niet tot grote problemen.

'''''Wat zijn de klachten bij deze fretten.'''''

Fretten die problemen krijgen met hun hart kunnen de volgende symptomen gaan vertonen:

* Een ''verminderde activiteit'' kan een eerste symptoom zijn. Het fretje slaapt meer en is minder speels.

* Sommige fretten eten slecht en ''verliezen gewicht''.

* Een te snelle of zware ''ademhaling''. Dit is het begin van de vochtstapeling in de longen.

* '' Hoesten en/of benauwdheid'' kan ontstaan doordat zich nog meer vocht ophoopt in of rond de longen.

* Een ''dikke buik'' met daarbij een toename in gewicht kan ontstaan indien er zich vocht ophoopt in de buikholte. De buik kan hierbij soms enorm in omvang toenemen.

* ''Aanvallen van zwakte'' waarbij het diertje zwabberend loopt en af en toe door de pootjes zakt.

* '' Plotse sterfte'' is mogelijk zonder dat het dier veel symptomen liet zien. Hierbij is het dier in acuut hartfalen gekomen.

* Een acuut optredende '' verlamming'' van de achterpoten of enkele achterpoot kan ontstaan door een trombo-embolie. Bij hartpatiënten bestaat namelijk het risico op klontering van het bloed. Kleine stolsels kunnen vervolgens vastlopen in de nieren of de vertakkingen van de grote lichaamsslagader naar achteren.

Oudere fretten kunnen ''na een operatie'' plots klachten krijgen van hun hart, meestal openbaart zich dit binnen een week na de operatie. Tot de operatie kon het zieke hart het vaak nog net “rond krijgen”. Na de operatie gaat het dan mis door de extra belasting van het hart en vaatstelsel tijdens de operatie.
In de zomer, met warm weer, hebben hartpatiënten het vaak moeilijker en zijn de klachten meestal duidelijker.

'''''Hoe weet ik dat mijn fret een hartaandoening heeft.'''''

De diagnose is niet altijd gemakkelijk te stellen door de dierenarts. Het verschil met bijvoorbeeld een ernstige longontsteking of longtumor kan erg lastig zijn. Fretten hebben lang niet altijd een ''hartruis''. Vaak is wel een verhoogde hartslag aanwezig. De ''hartslag'' is verhoogd omdat het hart toch nog zo veel mogelijk bloed wil rondpompen. Om de benodigde hoeveelheid rond te pompen is het nodig dat het hart harder gaat werken en dus vaker moet pompen.
Er zal meestal een ''röntgenfoto'' van het fretje worden gemaakt . Op een röntgenfoto is het hartje bij DCM duidelijk vergroot, bij HCM heeft het hart een normale grootte. Een röntgenfoto is ook belangrijk voor het opsporen van vocht in of rond de longen of in de buikholte.

Indien er vocht rond de longen aanwezig is kan een ''punctie'' van de borstholte en onderzoek van het punctaatvocht ook een belangrijke aanwijzing zijn voor een hartprobleem. Dit kan doorslaggevend zijn om een ernstige longontsteking uit te sluiten.

Een ''hartfilmpje (ECG)'' geeft ook nadere informatie, met name bij de ritme stoornissen is dit heel belangrijk. Gelukkig laten de meest fretten het maken van een ECG goed toe.

[[Bestand:ECG.jpg|300px]]

ECG bij de fret

''Echografie'' kan belangrijk zijn indien er twijfel is over het soort hartaandoening en de daarvoor te gebruiken medicatie. Het goed interpreteren van het kleine hartje van de fret is erg moeilijk. Ik heb daarom een sterke voorkeur voor de cardiologe Nicole van Israël in België [http://www.acapulco-vet.be].

'' Bloedonderzoek'' in verband met de nierfunctie en elektrolyten huishouding wordt meestal pas in een later stadium gedaan om de effecten van de medicatie op het dier te meten.

'''''Hoe kan een fret met een hartaandoening behandeld worden?''''''

De schade aan het hart is onomkeerbaar en medicatie is dan ook levenslang. De medicatie zal echter zeker in het begin maar ook later nog bijgesteld moeten worden naar de behoeften van het dier. Ik noem dat de “fine-tuning”. Daarom is het erg belangrijk dat hartpatiënten regelmatig op controle komen om de medicatie steeds weer aan te passen aan huidige situatie. De juiste behandeling van een hartprobleem bestaat uiteindelijk altijd uit een combinatie van meerdere medicijnen.

'''''Heeft het wel zin om een hartpatiënt te behandelen?'''''

Absoluut! Er zijn heel wat fretten in Nederland die op hartmedicatie staan en een goed leven hebben. Fretten reageren namelijk over het algemeen erg goed op de behandeling met de juiste medicijnen.
Als de aandoening op tijd wordt onderkend kunnen fretten (met medicatie) nog gedurende enkele jaren een goed leven leiden Wordt een hartfalen in een laat stadium ontdekt dan kan het leven slechts voor een paar weken of hooguit een paar maanden (op een prettige manier) worden verlengd.

Ernstig benauwde fretten kunnen na medicatie weer helemaal herstellen en zelfs fretten waarbij de achterpoten niet meer functioneren hebben hier gelukkig meestal maar tijdelijk last van en lopen binnen 2 weken weer.

Natuurlijk komt er een moment dat aanpassing van de medicatie niet meer helpt en dan is het onze verantwoordelijkheid om hier op de juiste manier op te reageren. Eigenlijk is het net als bij mensen. Hartpatiënten kunnen gelukkig met de huidige medicijnen een prima leven leiden…….. maar natuurlijk heeft niemand het eeuwige leven.

===Huidaandoeningen===

'''Hotspots'''

Hotspots zijn kleine natte huidontstekingen die ronde vurige plekken op de huid geven, veelal achter op de rug. Over het algemeen zie je deze hotspots bij fretten met een bijnier probleem of een chronische maagaandoening.
Sommigen schrijven het echter toe aan een allergische huidaandoening door o.a. voedselallergie.

Het probleem ontstaat vaak in zeer korte tijd. Doordat de plek jeukt zal de fret eraan gaan krabben en bijten en ontstaat er door wondvocht in de meeste gevallen een korstje op de huid en in de vacht.
Je fret kan zich er ook ziek bij voelen en zich een paar dagen rustiger of juist wat nerveus door gedragen. Doordat zelftrauma een grote rol speelt in de ontwikkeling van hotspots worden zij ook wel pyotraumatische dermatritis genoemd.

Aan deze aandoening is niet veel te doen. Wanneer het tijdig ontdekt wordt kun je proberen te voorkomen dat het dier eraan gaat krabben of bijten. Ook kan de vacht een beetje worden weg geknipt zodat korstvorming gedeeltelijk wordt voorkomen.
Soms kan gebruik van een ontstekingsremmende crème verlichting geven.
Een hotspot verdwijnt uiteindelijk vanzelf weer, meestal na ongeveer een week. Toch komt de hotspot in de meeste gevallen ook weer terug op dezelfde plek.

[[Bestand:Hotspotplekje.jpg|300px]]

hotspot

'''Huidtumoren'''

Huidtumoren komen bij fretjes van middelbare leeftijd regelmatig voor, maar soms ook op jongere leeftijd. Gelukkig zijn ze over het algemeen goedaardig. Sommige tumoren kunnen ulcereren waardoor een zwarte korst op het tumoroppervlak ontstaat. Omdat ze meestal weinig verheven zijn, lijken de plekjes soms meer op exceemplekken. Jeuk is soms aanwezig. Huidtumoren kunnen het beste chirurgisch verwijderd worden en vervolgens histologisch worden onderzocht.

Ze lijken soms te verdwijnen maar als je goed kijkt en voelt blijft er altijd een verdikking van de huid voelbaar. Weken later kan het plekje weer gaan ulcereren en een korstje vormen. Soms hebben fretjes hier jeuk aan maar lang niet altijd. Het zijn kleine mastcel tumoren. Bij honden zijn deze tumoren vaak kwaadaardig. Bij fretten meestal niet. De behandeling voor jonge, gezonde fretten is het chirurgisch verwijderen van het tumortje. Bij oudere of zieke dieren kan soms beter afgewacht worden.

===Lymfoom===

Door: Hanneke Roest, frettendierenarts.

'''De Frettenkliniek''' te Eindhoven

Na de endocriene tumoren is lymfoom een van de meest voorkomende tumoren bij de fret. Bij jonge fretten onder de leeftijd van 1-2 jaar heeft de ziekte vaak een snel verloop. De meest voorkomende vorm bij deze jonge dieren is “mediastinaal lymfoom” in de borstholte, waar¬bij de zwezerik snel groeit en door zijn grote volume de longen wegdrukt. Bij oudere dieren komt meestal de “multicentrische” vorm van lymfoom voor, met aantasting van uitwendige en inwendige lymfeklieren en inwendige organen. Bij oudere dieren verloopt de ziekte meer chronisch.

'''''Symptomen'''''

Bij jonge dieren met “mediastinaal lymfoom” ontstaat vaak een plotselinge benauwdheid, eventueel voorafgegaan door slecht eten, gewichtsverlies en luste-loosheid. Hoesten en het opbraken van voedsel kunnen eveneens optreden. Bij de “multicentrische” vorm van oudere dieren hangen de klachten af van de organen die betrokken zijn bij deze ziekte. Aspecifieke, vage symptomen als slecht eten, vermageren en lusteloosheid zijn vaak aanwezig. Andere mogelijke symptomen zijn chronische diarree, braken, milde benauwdheid, geelzucht, zwakte in de achterhand.

'''''Diagnose'''''

Bij jonge dieren is röntgenologisch voorin de borstholte een massa zichtbaar die zich behoorlijk naar achteren kan uitbreiden. Een weefselonderzoek van een biopt met een dunne naald uit de borstholte is bewijzend.
Bij oudere dieren kunnen vergrote uit- en inwendige lymfeklieren voelbaar zijn.
Röntgenfoto’s en een echo van de buik kunnen nadere informatie geven. Uiteindelijk geeft weefselonderzoek pas de juiste diagnose. Dunne naald aspiratiebiopten van deze vergrote lymfeklieren zijn door de patholoog niet op een goede manier te beoordelen en kunnen makkelijk verkeerd geïnterpreteerd worden. Beter is het om de lymfeklier in zijn geheel te verwijderen en op te sturen voor onderzoek.

[[Bestand:Opgezette klieren fret.jpg|300px]]

Vergrote kaak lymfeklieren

'''''Behandeling'''''

De behandeling kan bestaan uit het verstrekken van corticosteroïden of chemotherapie. Met corticosteroïden (Prednison) wordt een vaak tijdelijk goed resultaat bereikt. Chemotherapie vereist een intensieve begeleiding en is ook niet genezend. Fretten met lymfoom zijn gevoeliger voor allerlei infecties, antibiotica kan daarom ook nuttig zijn en een tijdelijk herstel geven.

'''''Prognose'''''

Bij jonge dieren is de ziekte vaak snel fataal. Oudere dieren kunnen langdurig ziek zijn met goede periodes afgewisseld door periodes waarin de fret zich ziek voelt. Uiteindelijk is de prognose slecht.

===Maagdarmaandoeningen===

Door: Hanneke Roest, frettendierenarts.

'''De Frettenkliniek''' te Giessen

De meeste fretteneigenaren hebben wel een fret meegemaakt met afwijkende ontlasting, al dan niet langdurig. Ook plotselinge sterfte bij jong volwassen fretten heeft vaak te maken met een maagdarmprobleem. Het is een van de meest behandelde aandoeningen in de “Frettenkliniek”.
De allerbelangrijkste maagdarmaandoening van de fret is de ''Helicobacter gastritis'' (= maagontsteking). Van daaruit kunnen diverse andere problemen van de spijsverteringsorganen veroorzaakt worden. Het ontstaan van haarballen, secundaire darminfecties, coccidiose bij volwassen dieren, alvleesklier-, lever- en galwegontstekingen zijn vaak te herleiden tot het primaire probleem in de ontstoken maag.

Medicijnen als prednison en alle pijnstillers geven bij langer gebruik bijna altijd problemen doordat zij het maagdarm slijmvlies beschadigen. Zij kunnen daarom beter slechts voorzichtig en in lage dosering worden gegeven. Een combinatie van deze twee medicijnen tegelijkertijd kan beter slechts in uiterste noodzaak bij de fret worden ingezet.

'''''Symptomen'''''

Lang niet alle fretten hebben dezelfde symptomen bij een bepaalde aandoening. Ook kunnen diverse symptomen ook passen bij andere aandoeningen dan die van het maagdarmkanaal. Dat maakt het soms erg lastig voor de dierenarts om de klachten van de fret goed te interpreteren.
Sommige fretten hebben een verminderde of wisselende eetlust. Vaak is de activiteit van het diertje verminderd en is het minder speels. Soms ook is het fretje echter weer erg onrustig en hyperactief. Er zijn fretten die bijterig worden naar hun eigenaar of naar andere fretten. “Plat liggen” komt regelmatig voor, de fret zakt even door de poten tijdens het lopen en heeft een wat starende blik in zijn ogen. Hij heeft even buikpijn. Even later loopt hij weer door alsof er niets aan de hand is. Fretten braken niet gemakkelijk dus als ze braken dan is er meestal iets aan de hand.

[[Bestand:Buikpijn Sanne.jpg|300px]]

Buikpijn

[[Bestand:Misselijk-maagpijn Pudding.jpg|300px]]

Misselijk/buikpijn. Let op de combinatie van platliggen en geknepen oogjes.

{{#ev:youtube|o7an7TczM0w}}

Dit fretje heeft duidelijk last van buikpijn.

Fretten met maagdarmproblemen hebben vaak afwijkende ontlasting. Deze kan breiig van consistentie zijn, te dun als koeienvlaai of zelfs waterdun. De ontlasting kan veel “zaadjes” bevatten ten gevolge van onvoldoende opname van voedingsstoffen. Soms is er slijm met eventueel rood bloed aanwezig. Vaak wordt er al dan niet tijdelijk een groene kleur gezien. Deze ontstaat als de ontlasting te snel door het darmkanaal gaat en is een teken dat de darmen “geïrriteerd” zijn. Als de ontlasting zwart, plakkerig en er als teer uitziet, betekend dat meestal een bloeding in het voorste deel van het maagdarmkanaal. Fretten die prooidier eten kunnen ook zwarte ontlasting hebben maar die is meestal meer gevormd en niet plakkerig. Als er onvoldoende gal bij de ontlasting komt kan deze een creme kleurige pasteuze vorm aannemen.

In de loop van de tijd valt het diertje langzaam maar zeker af en wordt de vacht dunner en dof. Vaak zijn er tekenen van misselijkheid. Vooral na het eten. Smakken, met de pootjes aan de bek krabben, speekselen en tandenknarsen zijn duidelijke misselijkheids tekenen. Ook aan lappen, tapijt of andere stoffen materiaal bijten kan een teken van misselijkheid zijn. Sommige fretten hebben een dikke wat opgeblazen buik meestal gecombineerd met stinkende ontlasting.

{{#ev:youtube|mJrhcLn1WYQ}}

'''''Diagnose'''''

Voor het stellen van een juiste diagnose is het verhaal van de eigenaar (de ''anamnese'') over de huisvesting, de voeding en de klachten die het diertje laat zien erg belangrijk. Sommige klachten die het diertje vertoond worden niet als afwijkend beoordeeld door de eigenaar terwijl dat wel het geval is.

Bij het ''klinisch onderzoek'' is het palperen (doorvoelen) van de buik van veel betekenis. Daarmee kunnen pijnlijke plekken in de buik opgespoord worden. Bij veel van deze fretten is de grote buiklymfeklier vergroot en pijnlijk. Soms is voor in de buik de maaglymfeklier te voelen als een harde en pijnlijke dikte. Deze klieren zijn de “opruimorganen” bij problemen in het maagdarmkanaal. Fretten met een ernstige maagontsteking of een maagzweer zijn meestal erg gevoelig voorin de buik waar de maag gelegen is. Ook als de lever ontstoken is kan dit meestal gevoeld worden doordat de lever dan groter, harder en pijnlijk is bij het palperen. Een obstructie in de darm of een tumor is meestal in de buik te voelen als een harde, vaak pijnlijke dikte in het midden en achterste deel van de buik.

Bij veel fretten is de milt vergroot. Bij weefselonderzoek blijkt het meestal om een goedaardige vergroting te gaan. De milt reageert namelijk vooral op ontstekingen in de buik en in het bijzonder op een Helicobacter infectie van de maag. Het verwijderen van een grote milt is dan ook niet heel zinvol tenzij deze milt zo groot is geworden dat hij een mechanische belemmering vormt voor het diertje.

Met ''bloedonderzoek'' kan soms een verhoging van de ontstekingscellen aangetoond worden. Bij ernstige maagdarm klachten kan het protein-loosing syndroom optreden waarbij het eiwit gehalte in het bloed verlaagd is. Ook het aantal rode bloedcellen kan verlaagd zijn ten gevolge van bloedverlies via het maag-darmkanaal of vanwege een onvoldoende aanmaak bij langer bestaande problemen. De leverenzymen kunnen verhoogd zijn bij problemen met de lever. Bij chronische patienten kan het zinvol zijn om het Vitamine B12 gehalte in het bloed te bepalen.

Ontlasting onderzoek is nuttig om coccidiose en Giardia infecties aan te tonen. Deze worden meestal alleen gezien bij jonge fretten en op plaatsen waar veel fretten bij elkaar worden gehouden. Een bacteriologisch onderzoek van de ontlasting kan een enkele keer ook nuttig zijn.

Op de ''röntgenfoto'' kunnen vreemde voorwerpen in de maag (haarballen, stukjes rubber, oordopjes!) zichtbaar gemaakt worden. Ook kan het vermoeden op een obstructie in de darm meestal bevestigd worden. Lever, nieren en blaas maar ook hart en longen kunnen goed in beeld gebracht worden. Met een ''echo'' is de inhoud van de maag wat minder goed zichtbaar te maken maar een obstructie in de darm weer wat beter dan met de rontgenfoto.

Voor een definitieve diagnose van een langdurige maagdarmprobleem zijn meestal ''maag en/of darmbiopten'' nodig. Dat is uiteraard niet zo heel makkelijk te doen dus wordt er over het algemeen uitgegaan van een waarschijnlijkheidsdiagnose en daarvoor een behandeling ingezet. Indien de problemen blijven bestaan is een “kijkoperatie” vaak zinvol en kunnen maag- en darmbiopten worden genomen. Deze biopten worden vervolgens naar een patholoog opgestuurd die onder de microscoop de stukjes weefsel kan beoordelen en informatie geeft over het aanwezig zijn van bijvoorbeeld ontsteking of tumoren.

'''''Specifieke maagdarm aandoeningen'''''

*'''Helicobacter maagontsteking'''

Met een recent onderzoek onder Nederlandse fretten bleek dat bij 80% van de fretten de Helicobacter Mustelae bacterie in de maag kon worden aangetoond. In eerder Amerikaans onderzoek was dit percentage veel hoger en werd hij aangetoond bij alle onderzochte dieren. De bacterie wordt overgedragen door besmette ontlasting. Waarschijnlijk worden pups al in het nest besmet. De bacterie kan in de maag van de fret een ''chronische maagontsteking'' (vooral bij oudere fretten) maar ook een acute maagontsteking met zelfs [u]maag- en darmzweren[/u] veroorzaken. Niet elke fret heeft veel last van deze infectie. Maar een maagzweer is een van de belangrijkste doodsoorzaken bij jonge fretten. Stress en verkeerde voeding zijn de belangrijkst predisponerende factoren.

Stress is mogelijk ten gevolge van een andere fret. Fretten zijn territoriale dieren en een andere fret kan, zonder dat de eigenaar het zich bewust is, een belangrijke stressfactor zijn. Stress kan ook ontstaan ten gevolge van andere huisvesting, een andere chronische ziekte of onvoldoende “enrichment” of afleiding. Wat betreft de voeding moeten we ons realiseren dat de fret een prooidier eter is. Een strikte vleeseter. Frettenbrokjes bevatten vooral veel plantaardige eiwitten en vezels. Daar is het maagje van de fret eigenlijk niet voor gemaakt.

*'''Vreemd voorwerp in het maagdarmkanaal'''

Jonge fretten onder de leeftijd van 1 jaar kauwen nogal eens op allerlei zacht materiaal zoals zacht rubber, zacht plastic en latex. Stukjes hiervan worden dan doorgeslikt en komen in de maag. Deze kunnen soms maanden in de maag blijven zitten. Bij oudere fretten zijn het vaak haarballen die zich in de maag vormen door het likken aan de vacht. Als de maag minder goed zijn werk doet zoals bij een chronische ontsteking, kunnen de haren te lang in de maag blijven en daar gaan klitten. De symptomen die deze fretten vertonen zijn vaak vaag. Pas als het voorwerp vastloopt in het (veel dunnere) darmkanaal is het fretje acuut ziek met hevige buikpijn en uitdroging. Vaak sterft het fretje binnen 2 dagen als er niet op tijd wordt ingegrepen. De behandeling varieert van laxeren tot direct chirurgisch ingrijpen.

[[Bestand:3. Haarbal uit maag.jpg|300px]]

Haarbal uit de maag

*'''Darmontsteking'''

Een darmontsteking kan veroorzaakt worden door diverse virussen, bacteriën, protozoen, voedsel intolerantie en oorzaken die niet altijd te achterhalen zijn. De ontlasting kan bekeken worden onder de microscoop of worden opgestuurd naar het laboratorium voor een bacteriologisch onderzoek (een kweek).

Recent is aangetoond dat in Nederland het ''Coronavirus'' op grote schaal voorkomt. Dit virus is in Amerika ook bekend en veroorzaakt daar E.C.E. (Epizootic Catarrhal Enteritis) ook wel “Groene-slijm ziekte” genoemd. Het virus is zeer besmettelijk. De besmetting gebeurt via contact met ontlasting van een ziek dier. Het verloop van de ziekte is afhankelijk van de lichaamsconditie van het fretje. Jonge gezonde fretten hebben vaak slechts een aantal dagen diarree. Fretten met al chronische maagdarmproblemen of andere aandoeningen kunnen ernstig ziek worden. Bij sommige fretten kan het virus de darmvlokken van de darmen ernstig beschadigen waardoor uiteindelijk chronische diarree ontstaat. Een enkele keer kan het virus een systemische ziekte veroorzaken met ontstekingen in diverse organen. Deze complicatie vertoont overeenkomsten met de aandoening “FIP” bij katten die geïnfecteerd zijn met het katten Corona virus. Het katten-Corona virus lijkt niet besmettelijk voor de fret. De fret heeft zijn eigen Corona virus variant. Helaas is de ziekte moeilijk met zekerheid vast te stellen bij het levende dier.

''Coccidiose'' en een ''Giardia'' infectie worden veroorzaakt door een parasiet in de darmen. Vooral jonge fretjes kunnen hier behoorlijk ziek van zijn. Oudere fretten hebben meestal geen problemen met coccidiose en kunnen met hun eigen afweer de infectie genezen. Echter fretten die al een afwijkend darmkanaal hebben door bijvoorbeeld een Coronavirus infectie kunnen wel problemen hebben om van deze infectie af te komen en kunnen beter behandeld worden. Met behulp van ontlasting onderzoek is de ziekte eenvoudig aan te tonen.

*'''Eosinofiele maag-darmontsteking'''

Fretten zijn strikte vleeseters toch geven wij in onze voeding vaak veel plantaardige eiwitten zoals granen. Bij sommige fretten reageert het maagdarmkanaal hierop met de productie van bepaalde specifieke (eosinofiele) ontstekingscellen. Deze fretten kunnen chronisch diarree met of zonder slijm en bloed vertonen in combinatie met gewichtsverlies. De diagnose is pas te stellen na een biopt van de maag of de darm. Corticosteroïden kunnen soms tijdelijk helpen maar een correctie van het voer is belangrijker.

*'''Tumoren'''

Tumoren uitgaande van het maagdarmkanaal komen niet vaak voor. Er zijn aanwijzingen dat tumoren in dit gedeelte van het lichaam vooral kunnen ontstaan vanuit chronische ontstekingen zoals bijvoorbeeld bij Helicobacter uitgroei. Lymfoom, een ontaarding va de lymfeklieren komt bij oudere fretten wel regelmatig voor. Hierbij kunnen ook de lever en darmen aangetast zijn.

'''''Behandeling van maagdarmproblemen'''''

Bij een vermoeden op een Helicobacter maagontsteking zal een ''antibiotica kuur'' tegen de Helicobacter bacterie worden ingezet. Deze kuur is dezelfde als die bij mensen wordt gebruikt. Echter fretten met ernstige ontsteking of maagzweer kunnen soms niet goed tegen het antibioticum Clarithromycine. Dit is namelijk erg irriterend voor de maag. Het is dan beter om eerst de maagwondjes wat te laten herstellen met ''maagzuurremmers'' en een ''maagwandbeschermer'' als Sucralfaat voordat dit antibioticum wordt ingezet. Aanvullend kunnen medicijnen tegen de misselijkheid en Vitamine B12 injecties worden gegeven.

Indien er sprake is van een vreemd voorwerp in de maag of bijvoorbeeld een obstructie in de darm, zal er ''geopereerd'' moeten worden. Een enkele keer kan een obstructie met laxeermiddel naar achteren worden gedreven, vooral als bekend is dat
het bijvoorbeeld gaat om een te groot stuk groente of fruit. Maar dit is altijd een risico want hoe langer je wacht met opereren hoe groter het risico dat het diertje sterft.

Bij diarree ten gevolge van bijvoorbeeld een Corona virus infectie kan een darm beschermend middel als Finidiar pasta of Sucralfaat gegeven worden voor een aantal dagen. Indien het fretje ernstig ziek is, is antibiotica en eventueel andere aanvullende medicatie nodig. Coccidiose bij jonge fretjes of zieke dieren kan behandeld worden met een medicijn tegen deze parasieten. Alle fretten dienen tegelijk behandeld te worden, ook de (wel besmette maar) niet zieke dieren.

''Tumoren'' van het maagdarmkanaal kunnen soms chirurgisch verwijderd worden door het stuk aangetaste darm te verwijderen. Dit is een moeilijke operatie maar voor een ervaren frettendierenarts goed te doen. Voor de behandeling van Lymfoom met aantasting van het maagdarmkanaal zie het hoofdstuk: Lymfoom.
Het verwijderen van een vergrote milt bij fretten met diarree is niet nodig. Deze milt is een reactie op de ontsteking in het maagdarmkanaal.

Het is belangrijk om kleine hoeveelheden ''goed verteerbaar voedsel'' te geven, bijvoorbeeld Royal Canin Convalescence Support Instant (het “Waltham papje”) of Hill’s A/D blikvoer. Voor fretten met ernstige problemen is het niet meer verstandig om rauw voedsel te geven.

Fretten met ernstige maagdarmproblemen kunnen het beste worden opgenomen in de ''kliniek'' waar zij via injecties en met infuus behandeld kunnen worden. Deze injecties belasten het maagdarmkanaal veel minder.
''Oudere fretten'' hebben vaak chronische maagdarmproblemen door de langdurige aanwezigheid van de Helicobacter bacterie in de maag. Zij hebben vaak baat bij een dagelijkse hoeveelheid van het Waltham papje in combinatie met 1-2x daags Sucralfaat.

'''''Preventie van maagdarmproblemen'''''

De Helicobacter bacterie is bij de fret waarschijnlijk niet uit te roeien. Wel kan met een kuur antibiotica het aantal bacteriën in de maag weer verminderd worden. Maar een uitgroei kan beter tegen gegaan worden door de fret ''goede voeding'' te geven en ''stress'' zoveel mogelijk te vermijden. Haarballen zijn meestal het gevolg van de verminderde maagmotiliteit ten gevolge van de maagontsteking. Die ontsteking moet dus ook behandeld worden. Daarnaast is het zinvol om tijdens de rui om de dag 1 cm ''haarbalpasta'' voor de kat te verstrekken. Haarbalpasta bevat veel suikers en is daarom erg gewild bij de fretten. Beter zou het zijn om alleen de vaseline te geven. Dit kan door het kopen van zuurvrije vaseline bij de apotheek of de drogist. Dit mag elke dag gegeven worden tijdens de rui. Het is echter minder smakelijk.

===Middenoorontsteking===

De laatste jaren hebben we steeds meer te maken met oorproblemen bij fretten; vaak een middenoorontsteking. De kan zich ontwikkelen tot een chronische aandoening.

Het middenoor is een inwendig gelegen gedeelte van het gehoorsysteem, wat net achter het trommelvlies ligt. Bij de fret op een moeilijk bereikbare plek, in het bot van de kop en schedel en is verdeeld in allerlei kleine ‘kamertjes’, lijkend op een honingraad.

Het is nog niet duidelijk wat precies de oorzaak is van de steeds frequenter voorkomende middenoorontstekingen, maar het vermoeden is dat oormijten een rol spelen. Deze kunnen schade aan de gehoorgang en het trommelvlies aanrichten, waardoor schimmels, bacteriën en virussen naar binnen kunnen dringen. Een goede bestrijding van oormijten lijkt dan ook erg belangrijk. Dit kan onder andere door middel van Stronghold pipetjes, verkrijgbaar bij de dierenarts. Zie [[verzorging#oormijten]]

Doordat het middenoor van de fret op een lastig bereikbare plek gelegen is, is het moeilijk een ontsteking goed te bestrijden. Antibiotica kan er vaak moeizaam komen en door de bouw is het eigenlijk niet mogelijk om te spoelen. Vaak is langdurige behandeling noodzakelijk met antibiotica en oordruppels. Hierdoor wordt een middenoorontsteking regelmatig een chronisch probleem.

Een ''acute middenoorontsteking'' is te herkennen aan:

* Scheef houden van de kop, met het aangetaste oor naar beneden
* Het in rondjes lopen
* Wankelen tijdens bewegen/lopen
* Soms tranende ogen
* Soms niet willen eten
* Soms koorts en algemeen ziek zijn

'''''Ga bij een van deze signalen direct naar een dierenarts met frettenervaring!'''''

Wordt dit niet juist behandeld, kan het een pijnlijke dood van je fretje betekenen.

''Een chronische middenoorontsteking ''geeft vaak minder duidelijke acute verschijnselen:

* Tranende ogen bij eten
* Slecht eten
* Veel kruimelen met brokjes
* Prooi laten staan
* Kuchen, hoesten en keelschrapen
* Soms wankelen met achterhand tijdens lopen
* Niet bij de oren geaaid willen worden
* Lastig in het nekvel te pakken
* Gespannen in nekspieren, vooral bij aanraken
* Afvallen

Een chronische middenoorontsteking is altijd sluimerend aanwezig. Regelmatig steekt het dan weer de kop op. Het is een zeer pijnlijke aandoening voor je dier. Fretten laten pijn erg lastig zien, dus elk klein signaal kan belangrijk zijn.

Een chronische oorontsteking kan desastreus verlopen voor je fretje als het niet onderkent en behandeld wordt. De ervaringen zijn dat fretten die een chronisch oorprobleem hebben erg vatbaar zijn voor nierontstekingen,(chronische) ontstekingen in de keel en aan de luchtwegen en er zijn vaak maag/darm complicaties door de vele antibiotica die de frettenmaagjes vaak slecht verdragen. Bovendien is er een risico dat de ontsteking doorbreekt naar de hersenen, wat onherroepelijk de dood betekent.

===Nierfalen bij de fret===

Door: Hanneke Roest, frettendierenarts.

'''De Frettenkliniek''' te Giessen

De nieren hebben een belangrijke functie in het constant houden van allerlei waarden in het lichaam. Ze regelen de zuurtegraad van het bloed, ze veranderen de bloeddruk naar behoefte van het lichaam en houden de mineralen in balans. Daarnaast zorgen ze ervoor dat afvalstoffen uit het lichaam verwijderd worden. Deze afvalstoffen, afbraakproducten van eiwitten (zoals ureum, BUN) worden door de nieren uit het bloed gefilterd en met de urine afgevoerd.

'''Nierfalen''' is een toestand waarbij de nieren niet meer goed kunnen functioneren; ze doen hun werk niet goed meer. Dit kan ontstaan ten gevolge van verschillende oorzaken: bacteriele, virale (bijvoorbeeld ADV) en protozoaire infecties, nierstenen, aangeboren en/of erfelijke aandoeningen, tumoren, een afwijkende bloeddruk, ziektes elders in het lichaam (zoals chronische ontstekingen), vergiftigingen (onder andere door antivries, druiven en rozijnen) en bepaalde niertoxische medicijnen (bijvoorbeeld Gentamycine). Veel oudere fretten hebben nierinfarcten.

Er kan sprake zijn van acuut nierfalen, chronisch nierfalen en een combinatie van de twee.

Bij '''''chronisch nierfalen''''' werken de nieren al langer slecht. De chronische ontsteking in de nieren heeft geleid tot vorming van littekenweefsel. Het littekenweefsel trekt samen en zorgt ervoor dat de nieren kleiner worden, dit littekenweefsel is blijvend.

Bij dieren met '''''acuut nierfalen''''' is nog geen sprake van littekenweefsel. Deze dieren kunnen acuut heel erg ziek worden, maar in principe kan er dan nog volledig herstel van de nierfunctie optreden.

Wanneer het dier al langer chronische nierproblemen heeft maar plotseling snel verslechtert ten gevolge van een acute infectie, is er sprake van een '''''combinatie.''''' Dit komt redelijk vaak voor.

[[Bestand:Nierfalen 1.jpg|300px]]

Normale nier: Deze bestaat uit ruim 1 miljoen eenheden (nefronen). Een nefron filtert het bloed en concentreert de afvalstoffen uit het lichaam. Deze worden in de urine afgegeven. De nefronen monden uit in een verzamelbuis, welke in het nierbekken uitkomt. De urine gaat via de ureter naar de blaas, alwaar die wordt opgeslagen.

[[Bestand:Nierfalen 2.jpg|300px]]

Chronisch nierfalen: Chronische ontsteking in de nieren leidt op den duur tot vorming van littekenweefsel. Dit littekenweefsel trekt samen en zorgt ervoor dat de nieren steeds kleiner worden. Dit noemen we schrompelnieren en deze schade is niet meer omkeerbaar.

'''''Symptomen'''''

Fretten met chronische nierproblemen vermageren, hebben een slechte eetlust en drinken en plassen vaak veel. Soms zijn ze slomer maar vaak valt aan het gedrag niet veel op. In sommige gevallen is er een vreemde 'maggi' geur te ruiken uit het bekje. Dit komt door de ophoping van gifstoffen in het bloed die eigenlijk door de nieren uitgescheiden zouden moeten worden. Enkele fretten hebben afwijkende ontlasting.
Dieren met acute nierproblemen zijn meestal wel slomer, gaan vaak 'plat' liggen en zijn vaak pijnlijk in de buik.

'''''Diagnose'''''

Indien er vermoed wordt dat een fretje lijdt aan nierfalen, zal er worden geadviseerd om een ''urineonderzoek'' en ''bloedonderzoek'' te laten uitvoeren. Bij het urineonderzoek wordt er bijvoorbeeld gekeken of de nieren nog voldoende concentrerend vermogen hebben en of er te veel eiwitten of bloedcellen in de urine lekken.

Bij het bloedonderzoek worden onder andere de ''nierwaarden'' beoordeeld (ureum, fosfaat). Deze waarden zullen pas verhogen als meer dan de helft van het totale nierweefsel is aangetast. (NB. Bij honden en katten is het ureum gehalte in het bloed minder belangrijk en wordt het kreatinine gehalte bepaald. Bij de fret geeft het kreatinine gehalte in het bloed geen goede indicatie voor het functioneren van de nieren).

Bij acuut nierfalen kunnen deze waarden enorm hoog zijn, maar er kan nog volledig herstel optreden. Bij chronisch nierfalen is de hoogte van de nierwaarden zeker gerelateerd aan de prognose. Soms zijn de nieren aangedaan, door bijvoorbeeld een heftige ontsteking, maar zijn de nierwaarden nog niet verhoogd, dan is er (nog) geen sprake van nierfalen maar van een nieraandoening.
Indien een aanwijsbare oorzaak van acuut nierfalen wordt vermoed of er nog getwijfeld wordt over mogelijke bijkomende problemen, zullen er nog extra onderzoeken worden voorgesteld.

Nierfalen is een gecompliceerde ziekte en de nieren kunnen bij iedere patient in een andere mate aangetast zijn. Daarom dient de behandeling goed afgestemd te worden op het individuele dier.

'''''Behandeling'''''

Bij een nieraandoening waarbij nog geen sprake is van nierfalen zal meestal worden volstaan met medicatie en controle afspraken.

Bij acuut nierfalen is een opname in de kliniek en een behandeling met infuus en medicatie over het algemeen de beste optie. Hierbij wordt in de gaten gehouden dat het dier ruim voldoende infuus krijgt maar dit wel voldoende uitplast. Een intensieve monitoring is erg belangrijk. Ace-remmers die in een later stadium wel gegeven worden, mogen nu nog NIET worden gegeven.

Bij chronisch nierfalen bestaat de behandeling vooral uit medicatie en voeding. Ace-remmers (b.v. enalapril, benazepril) bevorderen de doorbloeding van de nieren en verminderen de progressie van chronisch nierfalen. Fosfaatbinders (b.v. sucralfaat, lantharenol, chitosan en calciumcarbonaat) zijn vaak nodig om het fosfaatgehalte in het bloed te verminderen. Bacterien kunnen de oorzaak zijn een ontsteking in de nieren maar daarnaast zijn nierpatienten extra gevoelig voor bacteriele infecties van de urine wegen. Antibiotica kan daardoor soms worden voorgeschreven. Ten gevolge van het chronisch nierfalen kan er ook een te laag kalium gehalte in het bloed ontstaan. Dit veroorzaakt een slechte eetlust en sloomheid. Dit Kalium kan via medicatie (kaliumgluconaat) worden aangevuld. Daar een hoog ureum gehalte in het bloed de slijmvliezen in het maagdarmkanaal kan aantasten, is het soms nodig om hiervoor ondersteunde medicatie te geven.

Een ''nierdieet'' is bij honden en katten erg belangrijk bij de behandeling van nierfalen. Hill's K/D dieet voor de kat zou voor de fret een goede optie zijn. Dit dieet bevat veel lagere gehalten aan eiwit, zout en fosfaat vergeleken met een normaal frettenvoer. Hierdoor worden de nieren minder belast en komen er minder afvalproducten in het bloed. Probleem is echter dat veel fretten met nierproblemen een slechte eetlust hebben en het nieuwe minder smakelijke dieet niet willen eten. Het is belangrijker '''dat''' uw fret eet dan '''wat''' hij eet!

'''''Prognose'''''

De prognose van een fret met nierfalen verschilt sterk. Acuut nierfalen kan volledig herstellen en heeft in dat geval geen continue controles nodig. Chronische schade aan de nieren is onomkeerbaar en een deel van de medicatie zal dan ook levenslang noodzakelijk blijven. Medicijnen zijn erg belangrijk in de behandeling van chronisch nierfalen. Niet alleen leven de behandelde fretten significant langer maar daarnaast voelt het dier zich veel prettiger.

De medicatie zal echter zeker in het begin, maar ook later nog bijgesteld moeten worden naar de behoeften van uw fret. Daarvoor zijn regelmatige controles op de kliniek met bloedafname en urineonderzoek noodzakelijk.

===Pijnstilling bij de fret===

Door: Hanneke Roest, frettendierenarts.

'''De Frettenkliniek''' te Giessen

Van diverse ziekte aandoeningen van de fret weten we vanuit de humane geneeskunde dat het pijnlijk is. Een verwonding, een gebroken bot, een maagzweer, een acute middenoorontsteking, een acute nierontsteking. Het zijn aandoeningen waarbij we er van uit kunnen gaan dat het pijn doet, niet alleen bij de mens maar ook bij het dier. Naast de behandeling van de aandoening is het dan wenselijk om tevens pijnstilling te geven. Pijnstillers hebben daarnaast het voordeel dat ze ontstekingsremmend werken.

Wetenschappers zijn het erover eens dat dieren pijn precies zo ervaren als wij mensen, alleen tonen zij het anders. De fret, die nog dicht bij zijn voorouder de bunzing staat, zal niet makkelijk laten zien dat hij pijn heeft. Dat geeft zwakte aan en dat betekent in de natuur dat je er heel snel bent geweest. Dat een fretje pijn slecht laat zien wil niet zeggen dat hij het anders ervaart. Hij toont het alleen anders dan wij mensen. Aangezien een fretje niet kan praten, hebben wij als eigenaar en als dierenarts slechts de mogelijkheid het diertje nauwkeurig gade te slaan en te onderzoeken om zo aanwijzingen te krijgen of het diertje pijn heeft.

[[Bestand:Zieke fret.jpg|300px]]

'''''Pijnsignalen bij een fret'''''

Een fretje zal niet gaan huilen of verbaal uiting geven aan pijn¦tenzij je bijvoorbeeld op de staart gaat staan. Bij acute plotse pijn zal het dier dit aangeven door een dikke staart op te zetten, een schreeuw te geven en eventueel de anaalklieren te laten gaan. Chronische pijn is veel moeilijker te onderkennen. Onderstaande gedragingen kunnen tekenen zijn van een niet welbevinden of van pijn.

* Minder levendig.
* Weinig meer uit de slaapplaats komen.
* Knijpen met de oogjes.
* Verminderde eetlust.
* Plat gaan liggen; tijdens het spelen of rondlopen gaat het fretje plat op de buik liggen.
* Plots gaan bijten naar de eigenaar of andere fretten.
* Omkijken naar de buik of de flank.
* Lopen met een hoge opgebolde rug.
* Knarsetanden.
* Knagen aan stof (slaapzakje) of vloerbedekking.
* Kreupel lopen.
* Hissen en sissen. Dit kan ook voorkomen als het diertje zich niet veilig voelt. Bijvoorbeeld doordat het in een te grote groep is gehuisvest of met een fret waarmee het niet goed samen gaat.
* Een opgezette staart.
* Anaalklieren laten gaan.
* Veel trillen.

'''''Behandeling van pijn bij de fret.'''''

De belangrijkste behandeling van pijn is het oplossen van het probleem dat de pijn veroorzaakt! Bij een gebroken bot is dat het spalken of chirurgisch behandelen van de breuk. Bij een maagzweer is dat een medicinale behandeling van de maagzweer en het vermijden van stresssituaties welke eventueel de maagzweer hebben veroorzaakt.

Niet altijd is het mogelijk de oorzaak te bestrijden en soms heeft een behandeling even tijd nodig om aan te slaan. Dan zou pijnstilling wenselijk zijn.

De voor de hond en kat veel gebruikte pijnstillers (NSAID's) als Metacam® (meloxicam) en Rimadyl® (carprofen) geven helaas veel problemen bij de fret. NSAID's (Non-Steroidal Anti-Inflammatory Drugs) zijn medicijnen die de vorming van prostaglandines in het lichaam remmen. Prostaglandines stimuleren het pijngevoel, verhogen de lichaamstemperatuur (koorts) en zorgen ervoor dat bloedvaten open gaan staan (roodheid bij een ontsteking).

'''''De bijwerkingen van NSAID pijnmedicatie.'''''

Prostaglandines zijn betrokken bij de opbouw van het maagslijmvlies. Doordat de vorming van prostaglandines door de NSAID's wordt geremd, wordt het maagslijmvlies erg dun en kan het gemakkelijk geirriteerd raken door het maagzuur. De belangrijkste bijwerkingen van deze pijnstillers zijn dan ook slijmvliesbeschadigingen in de maag welke uiteindelijk kunnen leiden tot ernstige zweren in de maag. Hierdoor wordt het diertje misselijk, heeft een slechte eetlust en krijgt dunne of zelfs zwarte ontlasting. Zwarte teerachtige ontlasting geeft aan dat er bloed vanuit de maag in de ontlasting is gekomen, dit is het geval bij een maagbloeding. Een maagbloeding is gevaarlijk en kan tot de dood van het fretje leiden. Fretten die veel prooidieren eten hebben altijd een wat donkere tot zwarte ontlasting, maar die is meestal vast van vorm en vermengd met de restanten van het prooidier.

'''''Waarom hebben fretten zo snel last van deze bijwerkingen?'''''

1. Fretten missen, net als katten, het enzym UDP- glucuronyltransferase om geneesmiddelen uit te scheiden in de gal. Dat wil zeggen; ze kunnen nauwelijks 'glucuronideren'. Slechts 1/10 van de capaciteit van de hond. Hierdoor is de eliminatie-halfwaarde tijd van diverse geneesmiddelen, waaronder bovenstaande pijnstillers, sterk verlengd in vergelijking met de hond en ontstaan gemakkelijk bijwerkingen doordat het middel te lang en in een te hoge dosis in het lichaam aanwezig blijft.

2. Veel fretten hebben daarnaast vaak al in enige of meerdere mate last van maagproblemen doordat bij vrijwel alle fretten de ''Helicobacter Mustelae'' bacterie in de maag aanwezig is. Deze geeft bij uitgroei acute- of chronische ontstekingen in de maag. Het geven van bovenstaande pijnstillers kan dan heel gemakkelijk nog meer schade aan het maagslijmvlies berokkenen.

3. Oudere fretten (boven de leeftijd van 5 jaar) hebben regelmatig galweg-, lever- of nierproblemen waardoor de uitscheiding van deze medicijnen nog minder goed verloopt en het medicijn ook hierdoor in een te hoge concentratie in het bloed aanwezig blijft en door de relatieve overdosering extra schade kan aanrichten in de maag.

De combinatie van Prednison en pijnmedicatie als bovenstaande is een snelweg richting een maagzweer en is dan ook gecontra-indiceerd, niet alleen bij de fret maar ook bij de hond en kat. Deze combinatie nooit aan een fretje geven.

'''''Alternatieven voor NSAID's'''''

Dit alles maakt het niet gemakkelijk om voor bovenstaande pijnstillers te kiezen bij pijn bij een fretje. Een alternatief voor de NSAID pijnmedicatie is morfine injecties, maar deze mogen slechts door de dierenarts worden toegediend en werken kortdurend (8 uur). Bij opname in de Frettenkliniek is dat een goed alternatief. Het oraal (via de bek) ingeven van morfine preparaten is bij de paar fretten waar ik het bij heb geprobeerd niet goed bevallen. Als je deze medicatie oraal toedient geeft het ook maag-darmproblemen. De fretten werden er al heel snel erg misselijk van.

'''''Conclusie'''''

De beste pijnmedicatie bij de fret bestaat uit het oplossen van het probleem dat de pijn veroorzaakt. Als dat niet mogelijk is kunnen indien het echt noodzakelijk is, in lage dosis (de dosering als bij de kat) en om de dag of om de 2 dagen, NSAID's als Metacam® en Rimadyl® gegeven worden... mits het diertje geen maag, lever of nierproblemen heeft. Liefst zo kort mogelijk.

Aan oudere fretten (boven de leeftijd van 5 jaar) kunnen in verband met de mogelijke verminderde lever- en nierfunctie, deze medicijnen het beste om de 3-4 dagen gegeven worden. Indien klachten optreden als diarree, zwarte ontlasting of misselijkheid (smakken, braken, platliggen, knagen aan stof, knarsetanden) is het belangrijk om onmiddellijk te stoppen.

Ook is het belangrijk om op voorhand, dus al bij de start van deze medicatie, tevens maag-beschermende medicatie als Sucralfaat en maagzuurremmers te geven.

Mijn ervaring is dat deze pijnmedicatie met NSAID's, ondanks al deze beschermende maatregelen, toch vaak problemen geeft; ik gebruik het daarom persoonlijk vrij weinig en alleen kortdurend. Ik neem de dieren liever op in de Frettenkliniek en gebruik de morfine injecties tot ik de ziekte die de oorzaak van de pijn is, heb kunnen aanpakken, dan wel chirurgisch of met andere medicatie.

===Vergrote milt===

'''De grote milt bij de fret, niet te snel chirurgie!'''

Door:Hanneke Roest, frettendierenarts.

'''De Frettenkliniek''' te Eindhoven

De laatste weken bereiken mij berichten over fretten die geopereerd worden aan een vergroting van de milt. Dit verontrust mij omdat het in het merendeel van de gevallen niet nodig is om deze vergrote milt chirurgisch te verwijderen. Met andere woorden er worden fretten onnodig geopereerd.

De milt is een orgaan dat links voorin de buik aanwezig is. Hij ligt als een platte zachte dikte tegen de linker buikwand aan. Als hij vergroot is, is hij vaak zelfs door de eigenaar te voelen als een langgerekte platte schijf van soms wel 15 cm lengte en 5 cm. breedte.

De milt fungeert als opslagplaats voor alle bloedcellen en verwijderd oude bloedcellen uit de bloedbaan. Ze reguleert tevens het aantal circulerende bloedcellen in de bloedbaan. Daarnaast speelt ze een rol in de aanmaak van afweerstoffen.
Bij embryo’s is de milt tevens een orgaan waar bloedcellen aangemaakt worden maar deze functie verdwijnt meestal als het beenmerg gaat functioneren. Echter bij een sterke prikkeling tot aanmaak van bloedcellen kan deze functie weer in de milt ontstaan bij volwassen dieren. We noemen dat “extramedullaire hemopoëse”.

Een grote milt, soms wel 20x groter dan zijn normale grootte, komt regelmatig voor bij fretten vanaf middelbare leeftijd. Wordt deze chirurgisch verwijderd en wordt het weefsel opgestuurd naar de patholoog dan zal in vrijwel de meeste gevallen “extramedullaire hemopoëse” de diagnose zijn. Dit geeft alleen aan dat de milt wordt geprikkeld, meestal door een ontsteking in de buik, zoals bijvoorbeeld van het maag-darmkanaal, de galwegen of de lever. De milt is dus niet de '''oorzaak''' van een ziekte maar het '''gevolg''' van een ziekte. Het verwijderen van de milt heeft daarom meestal geen enkele zin. Wel heeft het zin om bij een zieke fret met een grote milt verder te gaan zoeken naar de oorzaak van de ziekte via bijvoorbeeld, de anamnese, buikpalpatie, bloedonderzoek, röntgenfoto of echografie.

Een heel enkele keer is het wel verstandig om de milt chirurgisch te verwijderen. Bijvoorbeeld als een milt zo groot is geworden dat deze een oncomfortabel gevoel kan geven aan het dier. Ook een onregelmatig gevormde milt met bijvoorbeeld een grote (meestal goedaardige) hyperplastische bult erop kan beter verwijderd worden. Een dergelijke uitstulping van de milt heeft namelijk een fragiele wand en kan makkelijk scheuren waardoor de milt kan gaan bloeden.

Is een fretje niet ziek maar heeft het diertje wel een vergroting van de milt dan kan dat het beste genoteerd worden in de patiënt gegevens bij de dierenarts, maar hoeft er meestal (nog) geen behandeling ingesteld te worden.
Een dergelijke vergroting van de milt is een typisch fretten probleem. Bij honden en katten daarentegen is een miltvergroting (zeker in de mate zoals dat bij de fret gebeurt) heel vaak wel een teken van kanker van de milt. Dit is dan ook de reden dat veel dierenartsen de neiging hebben om de milt chirurgisch te gaan verwijderen.

Soms knapt een fretje wel op na een (onnodige) operatie van de milt. De redenen hiervoor kunnen zijn:

* Meestal wordt antibiotica gegeven tijdens en na de operatie. Dit kan een gunstig effect hebben op met name de veel voorkomende maag- darmontstekingen.
* Een fretje wordt na een operatie vaak extra goed verzorgd en tijd is ook een belangrijke factor in een genezingsproces.
* Zowel in de humane- als in de dier-geneeskunde knapt een patient soms op ''ondanks'' wat de (dieren)arts doet.

[[Bestand:Operatie Hanneke.jpg|400px]]

Een grote uitstulpende bult op de milt, meestal goedaardig. Daar deze uitstulping echter een kwetsbare wand heeft kan de milt beter verwijderd worden om een fatale miltbloeding te voorkomen.

===Corona Virus===

Het Corona virus is een regelmatig opduikend virus, wat zelfs een soort epidemische vorm kan aannemen.
Corona virussen zijn veel voorkomend, bij veel verschillende dieren en mensen. Elke diersoort heeft zijn eigen specifieke Corona virus. Een kat kan geen mens besmetten en een varken geen fret, om een voorbeeld te noemen.
Bij mensen geven Corona virussen luchtweg problemen. Een bekend voorbeeld is de ernstige aandoening SARS.

Bij fretten geeft het Corona virus (CoV) maagdarm klachten of een systemische ziekte die veel op FIP bij katten lijkt.

Recentelijk is aangetoond dat het bij fretten om twee verschillende CoV gaat, waarbij het enteritis (maagdarm) virus meerdere types heeft.

Het FRCoV virus, die maagdarm ontstekingen kan veroorzaken is het meest voorkomend. Er zijn vele gradaties in symptomen en een enkele keer toont de fret helemaal geen verschijnselen. Na besmetting kan je fret even een mindere dag hebben met een keertje diarree of wat misselijkheid en verder niets. Door menig eigenaar wordt het niet eens opgemerkt. Je fret kan er ook ernstig ziek van worden, met heftige, stinkende diarree. Vaak groen van kleur en met veel slijm. In ernstige gevallen zelfs alleen bloederig slijm. Ander symptomen die bij een besmetting kunnen voorkomen zijn lusteloosheid, misselijkheid, braken, anorexie (niet willen eten). Over het algemeen hebben ze geen koorts.
Meestal zijn deze verschijnselen na enkele uren of dagen weer verdwenen. Je fret is dan nog wel enkele maanden besmettelijk!

Sommige fretten ontwikkelen na besmetting een chronische maagdarm aandoening, ECE of "groene slijm ziekte". Deze dieren blijven last houden van bovengenoemde verschijnselen. Hoe ernstiger en langer de duur van de aanwezige symptomen, hoe meer schade er aan het lichaam wordt aangericht. Op den duur is de darm zo ernstig aangetast, dat voedingsstoffen niet of nauwelijks meer opgenomen kunnen worden. Ook andere aan de spijsvertering gerelateerde organen kunnen gaan ontsteken, zoals galblaas, lever en alvleesklier. Deze dieren zijn daarbij ook gevoeliger voor allerlei andere besmettingen, doordat hun weerstand laag is. Bovendien worden ze vaak langdurig met medicijnen behandeld om ontstekingen te onderdrukken, wat ze nog extra vatbaar maakt.

Het FSCV veroorzaakt een systemische aandoening welke erg lijkt op FIP bij de kat. Lange tijd werd er gedacht dat deze systemische aandoening werd veroorzaakt door een mutatie van het FRCoV. Het blijkt sinds kort dat het om een apart virustype te gaan.
Over het algemeen verliezen deze dieren erg veel gewicht, hebben chronische diarree,braken, zijn lusteloos en tonen ziek, hebben een slechte vacht en kunnen meerdere ontstekingsverschijnselen hebben. Vaak zijn is er sprake van een longontsteking, vergrote lymfeklieren, vergrote milt en worden er bij palpatie verdikkingen in de buik waargenomen. Soms zijn er diverse neurologische verschijnselen, zoals verlammingen aan de achterpoten en epileptische aanvallen.

Helaas is deze vorm altijd dodelijk.
Voor dit type zijn nog geen betrouwbare testen beschikbaar. De enige manier om te bewijzen dat een fret met dit type virus besmet is geweest, is na het overlijden weefsel te laten onderzoeken.

Fretten kunnen op alle leeftijden besmet worden met het CoV. Hele jonge pups, oudere en zieke fretten zijn er het gevoeligst voor. Het is al regelmatig voorgekomen dat in een nest alle pups sterven, terwijl moeder na een dagje alweer vrolijk rondhuppelt. Ernstige besmettingen kunnen echter op alle leeftijden een dodelijke afloop hebben. Multi-fret huishoudens, fokkerijen en opvangen zijn met name broedplaatsen voor het virus.
Incubatietijd is van 18-24 uur tot 3-4 dagen en het is zeer besmettelijk. Het lijkt er op dat een fret na besmetting nog zo'n 9 maanden besmettelijk kan blijven, ondanks dat het dier zelf niet ziek (meer) is of enige symptomen (meer)heeft.

Tegenwoordig zijn er al goede mogelijkheden om ontlasting te laten testen voor de aanwezigheid van het FRCoV. Dit moet echter wel opgestuurd worden naar het buitenland. Vooralsnog zijn de testen in Nederland nog niet goed betrouwbaar.

Zoals gezegd is het Corona virus zeer besmettelijk. Het kan overgebracht worden door direct contact tussen de dieren, via lichaamsvloeistoffen, lucht, haren, schoenen en kleding.

Het is erg belangrijk om strenge hygiëne voorschriften na te leven indien er met (vermoedelijk)besmette dieren omgegaan wordt. Het beste is om besmette dieren apart te huisvesten. Bij het hanteren wordt geadviseerd om handschoenen, speciale kleding of een overall en rubber laarzen of schoenhoesjes te gebruiken. Voor elk dier kleding/schoeisel desinfecteren of vervangen indien er van wegwerpmateriaal gebruik gemaakt wordt. Dagelijkse reiniging van speelruimtes, kooien en speelmateriaal met een chloorhoudend product(bleekwater) wordt aanbevolen.
Het is duidelijk dat dit erg arbeidsintensief is en bij een grote hoeveelheid fretten een haast onmogelijke taak is. Het is dan ook zeer belangrijk om geïnfecteerde fretten, of vanuit een besmet gebied niet te mengen met gezonde dieren, om een uitbraak van dit virus zo veel mogelijk onder controle te kunnen houden.

Momenteel lijkt het in Nederland rustig te zijn, maar in Groot Brittannië is er sinds een klein jaar een enorme uitbraak aan de gang. Helaas zijn er dieren geëxporteerd die dragers van het virus waren en zodoende zijn er al andere Europese landen die momenteel met heftige uitbraken te kampen hebben, waaronder Denemarken en Spanje.

Communicatie tussen frettenhouders en dierenartsen onderling is belangrijk. Wees open en eerlijk over je besmettingen, om een (inter)nationale epidemie te voorkomen. Momenteel worden in Groot Brittannië en Denemarken alle besmettingen in kaart gebracht, met naam en toenaam. Dit om mogelijke verdere verspreiding te voorkomen. Het is inmiddels bekend dat her-besmettingen kunnen plaatsvinden. Na hoeveel tijd is nog niet helemaal duidelijk.

===Een te laag bloedsuiker… wat wil dat zeggen?===

Door: Hanneke Roest, frettendierenarts

'''De Frettenkliniek'''

Regelmatig krijg ik bloeduitslagen onder ogen waarbij een te laag bloedsuiker bij een fretje is geconstateerd. Vaak wordt het diertje dan direct verdacht van het hebben van insulinomen, dat is echter lang niet altijd het geval.

'''''Wat zijn insulinomen'''''

Dit zijn hele kleine tumortjes in de alvleesklier die teveel insuline produceren waardoor het bloedsuiker daalt. De tumortjes zaaien slechts zelden uit en blijven vaak erg klein (speldenknop) maar door de productie van de grote hoeveelheid insuline zijn ze gevaarlijk voor het fretje. Insuline doet namelijk het bloedsuiker dalen. Bij een te laag bloedsuiker zal het fretje geleidelijk (in een aantal maanden) slomer worden, meer gaan slapen en afvallen. Er zijn kortdurende periodes van zwakte in de achterhand waardoor het fretje omvalt. Soms staart het diertje enige tijd in de ruimte alsof het even “van de wereld” is. Door de toename van maagzuur kan het diertje misselijkheids tekenen gaan vertonen. Uiteindelijk zal het fretje na enige tijd overlijden. Het is een langzame progressieve aandoening.

'''''Wat zijn andere redenen voor een te laag bloedsuiker?'''''

1. Een belangrijke reden van een laag bloedsuiker is de manier van meten. Niet elke dierenarts kan gemakkelijk (zonder narcose) een redelijke hoeveelheid bloed afnemen bij een fretje. Vaak wordt dan een humaan bloedsuikermetertje gebruikt, waar slechts een druppel bloed voor nodig is. Deze apparaatjes meten in capillair volbloed en geven daardoor een lagere bloedsuiker waarde aan dan de waarde die wordt gemeten in veneus plasma zoals dat in de grotere analyse apparatuur in de dierenkliniek of de laboratoria wordt gemeten. Deze waarde dient dan ook altijd omgerekend te worden! Niet iedere dierenarts is hiermee bekend.
In het afgenomen bloed moet het bloedsuiker direkt gemeten worden anders wordt het bloedsuiker opgenomen door de rode en witte bloedcellen en daardoor lager dan in werkelijkheid.

2. Een andere belangrijke oorzaak van een laag bloedsuiker bij fretten is een verminderde opname bij chronische maag-darmpatienten. Het bloedsuiker is dan meestal matig verlaagd maar als het bloedsuiker wordt gemeten met een humaan apparaatje kan de waarde erg laag lijken.

3. Ook patienten met een leverprobleem kunnen een laag bloedsuiker hebben. Na een maaltijd wordt bloedsuiker geabsorbeerd in de dunne darm en wordt daarna grotendeels als glycogeen opgeslagen in de lever en de spieren. Indien nodig komt bloedsuiker vrij uit dit weefsel (via glycogenolyse) om een goede bloedspiegel te houden.

4. Indien er sprake is van een sepsis (bloedvergiftiging) is het bloedsuiker vaak behoorlijk verlaagd door een toename van het gebruik in de weefsels en een verminderde aanmaak.

5. Levertumoren, tumoren van de (gladde) spieren of tumoren van de bloedvaatjes verbruiken veel bloedsuiker waardoor ook lage waarden gemeten kunnen worden.

'''''Wat zijn normale en wat zijn afwijkende bloedsuiker waarden:'''''

Normaliter is het bloedsuiker (gemeten in bloedplasma) bij een gezonde fret tussen de 5,2 mmol/L en 7,5 mmol/L. Een bloedsuiker tussen de 4 mmol/L en de 5,2 mmol/L is afwijkend er verdiend nader onderzoek. Dit kan veroorzaakt worden door diverse bovenstaande aandoeningen. Een bloedsuiker onder de 4 mmol/L gemeten bij een oudere fret, in combinatie met symptomen die overeenkomen met de ziekte insulinomen, waarbij andere oorzaken zijn uitgesloten en gemeten op de juiste wijze… is een waarde die sterk kan wijzen op de aanwezigheid van insulinomen.

'''Let op: Indien het bloed is gemeten via een druppel bloed met een humaan bloedsuikermetertje dan kan de waarde erg misleidend zijn indien deze niet wordt omgerekend. Een gemeten waarde van 2,7 mmol/L is namelijk sterk afwijkend maar omgerekend is deze 4 mmol/L en die waarde is niet dramatisch laag.'''

'''''Wat te doen bij een laag bloedsuiker:'''''

Indien een laag bloedsuiker wordt gemeten is altijd een volledig lichamelijk onderzoek op zijn plaats en vervolgens een volledig bloedonderzoek. Hiermee kunnen de diverse mogelijke oorzaken van het lage bloedsuiker worden onderzocht.
Bij een laag bloedsuiker ten gevolge van maagdarmaandoeningen is het van belang om die oorzaak eerst aan te pakken.

[[image:image.jpeg]]

Indien het lage bloedsuiker wordt veroorzaakt door insulinomen hangt de behandeling af van de waarde van het bloedsuiker, de mate waarin het fretje symptomen laat zien van het lage bloedsuiker en de leeftijd van het fretje. Indien het bloedsuiker nog boven de 4 mmol/L blijft en het fretje geen klachten heeft van een te laag bloedsuiker wordt eerst geprobeerd dit met aangepaste voeding op te vangen. Het bloedsuiker wordt dan elke 1-3 maanden gecontroleerd. Fretten onder de leeftijd van 7 jaar met een bloedsuiker lager dan 4 mmol/L, met klachten passend bij een te laag bloedsuiker maar verder gezond, zijn het meest gebaat bij een operatie waarbij de insulinomen worden verwijderd. Zie voor nadere informatie de website van de frettenkliniek. Indien geen operatie mogelijk is kan het beste gestart worden met een lage dosis Proglycem® (diazoxide). Door regelmatig elke 1-2 maanden het bloedsuiker te bepalen wordt deze dosis langzaam verhoogd en in het laatste stadium uitgebreid met een lage dosis prednison. De fretten “slijten” erg door deze medicatie en het regelmatig te lage bloedsuiker, ze worden steeds slomer en magerder en zullen uiteindelijk overlijden.

'''''Nieuw onderzoek'''''

In de Frettenkliniek starten we binnenkort met een onderzoek naar het gebruik van de frucosamine bepaling in het bloed bij fretten. Fructosamine is een verzamelnaam voor een aantal eiwitten waaraan bloedsuiker wordt gebonden. De hoeveelheid fructosamine in het bloed is een maat voor de gemiddelde bloedsuikerwaarde gedurende twee tot drie weken voorafgaand aan de meting. Hiermee kunnen we mogelijk het gebruik van medicatie bij de ziekte insulinomen beter reguleren.
De waarde van fructosamine is afhankelijk van de hoeveelheid eiwitten in het bloed, fretten hebben regelmatig een verlaagde hoeveelheid eiwitten in het bloed waardoor de interpretatie van het gemeten fructosamine zorgvuldig bestudeerd zal moeten worden.

Gezondheid en ziekte

2016-03-17T16:31:22Z

Mayke: /* Nierfalen bij de fret */

==Hoe herken ik een gezonde fret?==

Om te weten of je diertje misschien iets mankeert moet je wel weten hoe een gezonde fret in elkaar steekt. Pas als je bekend bent met het gedrag en uiterlijk van een gezonde fret kun je beoordelen of het noodzakelijk is om een dierenarts in te schakelen.

De beste manier om daar achter te komen bij je eigen diertje, is veel tijd aan hem of haar besteden en hem goed te observeren. Dat klinkt heel logisch, maar vaak genoeg weten fretteneigenaren geen specifieke vragen te beantwoorden als het noodzakelijk is. Geen twee fretten zijn hetzelfde. Heb je een goede band met je dier, dan kunnen zelfs de kleinste veranderingen opvallen.

Denk er vooral aan dat fretten nog dicht bij de natuur staan en erg stoïcijns zijn. Dat betekent dat ze pijn en ongemak niet snel zullen laten zien. Zwakte in de vrije natuur staat immers gelijk aan de dood.

====Tekenen van een gezonde fret====

In de regel is een gezonde fret een vrolijk, blij en speels diertje, wat graag ondeugende streken uithaalt.
Een aantal kenmerken van de gezonde fret:

*heldere, schone en glanzende ogen

*roze en vochtig tandvlees en slijmvliezen

*schone oren

*schone neus

*volle, glanzende vacht, zonder kale plekken of huidschilfers

*zachte (roze) voetzooltjes

*onderzoekend en nieuwsgierig gedrag vertonend

*normale, stevige bruine drollen in de bak. Enigszins afhankelijk van de voeding, maar nooit dun, brijig, hard of vreemd van kleur

*schone genitaliën en anus

*normale temperatuur, hartslag en ademhaling

==Wanneer kan er iets mis zijn?==

Zoals bij alle dieren kan je fret ook iets mankeren. Sterker nog, fretten zijn erg gevoelige dieren die vrij vatbaar zijn voor allerlei aandoeningen, ziekten en niet te vergeten ongelukjes.
Een fretje zal niet zo snel laten zien dat het iets mankeert. Soms zijn het erg kleine signalen, soms overduidelijke. Over het algemeen kun je stellen dat je niet al te lang kunt wachten met een dierenartsbezoek als je dier tekenen van gezondheidsproblemen of pijn laat zien. Het zijn kleine diertjes met weinig reserves.

'''Bij twijfel altijd contact opnemen met een dierenarts met frettenervaring!'''

Een lijst met dierenartsen vind je in [[nuttige adressen|dierenartsen]]

[[Bestand:Frettenkliniek 1.jpg|400px]]

====Tekenen van een ongezonde fret ====

Er zijn veel signalen die een fretje kan afgeven als het niet lekker in zijn vel zit of iets mankeert. Hieronder alleen een lijstje met enkele algemene tekenen. Meer ziekte gerelateerde tekenen vind je in het desbetreffende medische deel.

*matte en vieze ogen. In de ogen zie je de gemoedstoestand van je dier. Als hij zich niet lekker voelt zie je dat aan de blik in de ogen

*slechte vacht (dof, dun, kale plekken)

*echt droge neus

*wit tandvlees en slijmvliezen

*afwijkende ontlasting

*uitvloeiing uit neus, oor, oog of anus

*zachte, broze of gescheurde nagels

*huidirritaties of uitslag

*vreemd gedrag

*plotseling gewichtsverlies

*koorts

*niet eten of drinken

*overdreven veel slapen

====Tekenen van een fretje in nood====

Een fret in nood laat een speciaal gedrag zien, wat in een normale toestand niet voorkomt. Vang je een of meerdere signalen op, neem deze dan serieus en handel direct om de fret uit de noodsituatie te bevrijden. Ga zo nodig direct naar de dierenarts of neem contact met je dierenarts op.

Voorbeelden van noodsignalen:

*wijd open gesperde ogen

*schreeuwen, kekkeren of heel snel achter elkaar mokken

*wegschieten naar een donker plek, meestal ergens in of onder

*heftig schokken of krampen. Dit kan gebeuren na een (hoge) val, beknelling, elektrische schok of als er op gestapt is, door een hersen of ruggenmerg beschadiging

*blazen. Normaal blaast een fret om zijn ongenoegen te tonen. Aanhoudend en luid blazen kan pijn of hoge stress aanduiden

*anaal klieren lozen

*laten lopen van urine of ontlasting

====Tekenen van een fret met pijn====

Een fret zal door zijn stoïcijnse natuur niet snel pijn laten zien. Soms is het erg moeilijk om te zien of je fret pijn ervaart. De tekenen die hieronder staan kunnen je misschien helpen met je beslissing of het verstandiger is om contact met de dierenarts op te nemen

*doffe, matte of geknepen ogen

*kreunen

*tandenknarsen

*samentrekken van de spieren bovenop de kop

*niet willen eten

*problemen met kauwen

*eten uit de mond laten vallen

*erg kruimelen met brokjes eten

*moeite met slikken

*regelmatig platliggen

*moeite met lopen; kreupelen, wankelen, ledematen niet willen belasten of omhoog houden en uit balans zijn

*zichzelf niet kunnen wassen

*overdreven likken of krabben

*doffe vacht

*niet kunnen opstaan of gaan liggen

*steeds op dezelfde kant willen liggen

*moeite hebben met uitrekken of zich opkrullen

*geluiden maken bij plassen of poepen

*wegtrekken bij aanraken

*(proberen te) bijten bij aanraking op bepaalde plek

*depressief

*inactief en sloom

*niet willen spelen, ook niet met stimulatie

*gewichtsverlies

*vreemd gedrag

'''TIP '''

Mocht het zijn dat je fret ooit een traumatische ervaring meemaakt, zorg er dan voor dat je zelf rustig en kalm blijft. Fretten voelen je stemming erg goed aan en raken nog gestresster door jouw paniek. Houd je sterk en probeer je diertje zo goed mogelijk te helpen door

*rustig en met zachte stem te praten

*het zachtjes te aaien. Al kan het verstandig zijn om uit de buurt van de kop te blijven, omdat een gestresste fret makkelijker kan bijten

*indien mogelijk de kop of het hele lijf bedekken met een doek of dekentje

*er gewoon bij blijven. Ook dieren hebben graag een vertrouwd persoon om zich heen in noodsituaties

*neem het in de nekvel als het dier in paniek is. Een fret in paniek kan zichzelf nog meer verwonden. Bovendien zal er nagekeken moeten worden wat het mankeert. In het nekvel pakken is dan de meest effectieve methode. In het nekvel pakken is normaal gesproken niet pijnlijk.

[[Bestand:11886142-ehbo-doos-met-stethoscoop-op-een-witte-achtergrond.jpg]]

==EHBO==

Er kan altijd een ongelukje gebeuren of iets aan de hand zijn, waar je als eigenaar of verzorger je fret meteen bij moet helpen.
Blijf vooral zelf rustig, praat tegen je fretje en pak het zo nodig in het nekvel. Zorg dat je rustig kunt bekijken wat er aan de hand is en hoe je het beste kunt helpen. Rustig betekent resoluut en overtuigend naar je dier toe zijn, niet alles op je gemakje doen. Zorg dat je het telefoonnummer van je dierenarts altijd bij de hand hebt, programmeer het in je telefoon!
Zorg dat eventueel andere loslopende fretjes veilig in hun kooi geplaatst worden. Dan heb je daar geen omkijken meer naar. Roep eventueel hulp in om dat te laten doen.

Het is altijd handig een klein frettenEHBOdoosje thuis te hebben. Daarin kan zitten: een schaar, een pincet, gaasjes, kleine smalle verbandrolletjes en een wat bredere verbandrol, betadine en een potje met wat maizena om een bloedend nageltje te stelpen.

Voor alle gevallen geldt dat het erg belangrijk is om een dierenarts te hebben met ruime frettenervaring. Veel dierenartsen hebben geen ervaring met fretten, of erg minimaal. Er zijn nogal wat typische frettenaandoeningen en medicijnen waar een fret erg slecht op kan reageren en die zelfs schade kunnen toebrengen! Mocht je erg grote spoed hebben en is er geen frettendierenarts in de buurt, laat dan de behandelend arts contact opnemen met een dierenarts met ruime frettenervaring.
Een lijst van dierenartsen met frettenervaring vind je hier [[nuttige adressen|dierenartsen met frettenervaring ]].

====Abces====

Een abces is een zacht, pijnlijk bultje, soms rood of geel gekleurd. Meestal het gevolg van een bijt of snijwond die gesloten is met verontreiniging binnenin (door bacterieën bijv.). Het bultje is gevuld met pus. Een enkele keer kan een graszaadje ook voor een abces zorgen.
Abcessen zijn erg pijnlijk en indien onbehandeld kan het voor een uitgebreide infectie zorgen, zelfs een bloedvergiftiging. Uiteindelijk zal je fret het met de dood moeten bekopen.
Vermoed je een abces bij je fret, ga er dan zo snel mogelijk mee naar de dierenarts, zodat deze behandeld kan worden. Vaak zal het nodig zijn om een kleine chirurgische ingreep te doen en de wond schoon te spoelen. Daarnaast zal er een antibioticum voorgeschreven worden. Niet alle antibiotica is geschikt voor fretten. Neem contact op met een dierearts met frettenervaring om zeker te zijn van de juiste behandeling.

====Aanval/Hypo ====

Wanneer de hersenen de elektrische impulsen niet meer goed kunnen herleiden ontstaat er een aanval. Dat kan enkele seconden, maar ook minuten lang duren.
De oorzaak loopt erg uiteen, het kan gaan van een laag bloedsuiker tot een ernstige oormijt-besmetting aan toe. Er zijn toevallen die heel rustig verlopen en onopgemerkt blijven, maar de meeste hebben een groot impact op de ledematen in combinatie met het verlies van controle van de blaas/darm, watertanden, en braken.
Het enige wat je kan doen als een fret een aanval heeft is hem naar een rustige, wat donkere plek brengen. Zorg dat hij zichzelf niet verwond. Houd hem weg van andere huisdieren.
Blijf zelf rustig en praat tegen de fret. Na een aanval is je fret moe en uitgeput. Probeer je fret niet tegen te houden tijdens een aanval, maar houd hem wel zo rustig mogelijk en warm. Hij zal verward zijn en door elkaar geschud zijn.
Om hem wat te stimuleren om weer tot zijn positieven te komen, doe dan wat honing of druivensuiker op zijn tandvlees. Herhaal dit elke vijf minuten, totdat hij weer een beetje bij komt. Geef hem daarna wat zacht voedsel.

====Allergische reactie====

Een allergische reactie kan ontstaan door een vaccinatie, een medicijn, voedsel of een (chemische) stof waar je dier mee in aanraking gekomen is. Houd je fret warm (bijv in een deken) en ga er meteen mee naar de dierenarts. Een heftige reactie kan snel dodelijk aflopen!
Symptomen kunnen zijn:

*zwelling in het gezicht, met name in en rond de ogen, lippen en neus

*uitslag

*kwijlen

*diarree

*bleke slijmvliezen

*toevallen en heftig trillen

*zwelling op de entplaats

De dierenarts zal met medicatie en eventueel infuus je diertje er boven op proberen te helpen.

====Beknelling====

Het kan voorkomen dat je fretje ergens tussen vast komt te zitten. Hetzij doordat het ergens zijn nieuwsgierige neus ingestoken heeft, maar er geen ruimte was voor de rest van het lijf. Hetzij doordat je per ongeluk op een pootje hebt gestapt. Bekijk altijd nauwkeurig of er zwelling gaat optreden nadat je je diertje bevrijd hebt. Heeft het pijn of bloed het ergens? Is dat het geval, neem dan contact op met je dierenarts.
Is je fretje bewegingsloos, loopt het duidelijk mank of valt het om? Ga dan met grote spoed naar de dierenarts!
Valt het mee, maar is er toch sprake van bijvoorbeeld een beetje zwelling op het pootje, probeer dan zo ver je fret het toelaat, de zwelling te koelen onder een koude kraan of met een coolpad (nooit direct op het dier leggen, maar een doek er tussen).

====Bijtwonden====

Mensen met fretten hebben vaak ook andere dieren in huis. Vaak gaat alles naar wens, mocht er van agressie onderling sprake zijn dan kan een beet van een ander dier op de loer liggen.

Als je fret wordt gebeten door een ander huisdier, spoel dan de wond direct goed uit met koud/lauw-warm water.
Als de wond erg bloed, probeer deze dan voorzichtig met een gaasje of washandje wat dicht te duwen. Ga dan onmiddellijk naar je dierenarts.
Een kattenbeet kan gevaarlijk zijn vanwege de hoeveelheid bacteriën in het speeksel, een beet van een kat vraagt vaak om een bepaald soort antibiotica.
Is je fret gebeten door een dier in het wild of een verdwaald dier, ga dan direct naar een dierenarts. Het is niet geheel onwaarschijnlijk dat je dier besmet zou zijn geraakt met rabiës(hondsdolheid). Preventief handelen is dan noodzakelijk. Let goed op eventuele veranderingen bij je fret.

====Botbreuken====

Fretten zijn zeer flexibel en veerkrachtig, maar toch kunnen er beenverwondingen ontstaan die je zonder een röntgenfoto niet kunt herkennen.
Houd je fret bij een beenbreuk zo rustig en stabiel mogelijk. Probeer niet zelf vast te stellen wat er aan scheelt, maar '''ga direct naar een dierenarts'''.
Heeft je fret een gebroken beentje of een gewonde rug, hinkt hij of vertoond hij pijn bij het lopen? Pak hem dan voorzichtig op en leg hem in zijn kooi, '''bel dan onmiddellijk de dierenarts.''' Houd je fretje goed warm.
Voor het vervoer naar je dierenarts wikkel je je fret in een doek om de ledematen zo stil en stabiel mogelijk te houden onderweg.

====Braken====

Braken kan worden veroorzaakt door verschillende oorzaken, variërend van slecht voedsel tot een blokkade (verstopping). Soms is er iets in de maag gekomen wat fout uitpakt en de fret doet braken.
Houd een brakende fret altijd goed in de gaten. Het braken heeft vaak te maken met maagproblemen of de een of andere achterliggende ziekte.
Ontstaat het braken door een blokkade, een haarbal of een ongewenst voorwerp in de maag (rubber of iets dergelijks), dan is spoedeisende hulp noodzakelijk en zal de dierenarts d.m.v. een operatie de blokkade op moeten lossen.

====Brandwonden====

Hoewel dieren door hun natuurlijke afkeer voor vuur en extreme hitte minder frequent brandwonden oplopen, is het toch nuttig te weten wat te doen als het noodlot toeslaat. Brandwonden kunnen veroorzaakt worden door vuur, straling (bijvoorbeeld zonlicht), electriciteit en chemicaliën. Let altijd goed op je fret in de buurt van open haarden, ovens en bij het roken van sigaretten.

Brandwonden kunnen worden opgedeeld in 3 graden:

* eerste-graads brandwonden, hierbij zijn slechts de oppervlakkige huidlagen aangetast, toch zijn ze pijnlijk. De huid is rood en licht gezwollen. Als je op de huid drukt wordt ze wit. Na 1 à 2 dagen laat de verbrande huid los.

*tweede-graads brandwonden, deze dringen dieper in de huidlagen door, zodat de huid blaren krijgt die gevuld raken met transparante vloeistof. Ze zijn zeer pijnlijk.

*derde-graads verbranding tast de volledige dikte van de huid aan. De huid kan wit zijn of zwart verkoold. Haren komen makkelijk los. Als ook de huidzenuwen zijn beschadigd veroorzaken ze weinig of zelfs geen pijn.

Tijdens contact met een heet voorwerp of vlam wordt een grote hoeveelheid warmte opgeslagen in het weefsel. Deze warmte wordt geleidelijk vrijgegeven aan het omgevend weefsel. De verbranding gaat dus eigenlijk nog een tijdje door nà het contact, ook al was dat slechts van korte duur.

Tijdens en na een operatie is toevoer van warmte meestal noodzakelijk, dit om de fret weer op temperatuur te krijgen of te houden. De dierenarts maakt daarvoor gebruik van een couveuse, die is daarvoor het meest geschikt. Ook kunnen warmtematjes gebruikt worden, maar wees daar voorzichtig mee. Je fret mag immers niet te warm worden, daar kunnen ze immers heel slecht tegen. Regelmatig zal ook de temperatuur van je fret gemeten moeten worden bij het gebruik van een warmtematje. Het zal niet de eerste keer zijn dat een fret door verkeerd gebruik van een warmtemat brandwonden oploopt.
Ga hier dus heel nauwkeurig mee om, neem voordat je een warmtemat gaat gebruiken altjd eerst even contact op met een ervaren frettendierenarts voor het nodige advies.

[[Bestand:Brandwonden door warmtematje.jpg|300px]]

brandwonden na het foutief gebruik van een warmtemat

'''Wat te doen bij brandwonden'''

Koel de plek met lauwwarm water gedurende minstens 10 minuten. '''Ga daarna meteen door naar een dierenarts'''.
Gebruik nooit olie, ijs, ijswater of ontsmettingsmiddelen om de huid te koelen daar deze de gekwetste huid alleen maar verder kunnen beschadigen. Een verzachtende brandwondenzalf zoals Flammazine mag wel. Prik blaren niet open.
Zie ook [http://www.frettenkliniek.nl/ziekten-en-aandoeningen/huidaandoeningen#brand]

====Diarree====

Diarree kan een symptoom zijn van vele soorten van ziekten. Inwendige parasieten kunnen de oorzaak zijn, een obstructie of het kan een teken zijn van een dodelijke ziekte zoals leverziekten. Het is zaak de fret met diarree zo snel mogelijk te laten behandelen, omdat veel kostbare vloeistoffen verloren raken omdat het lichaam het voedsel niet langer absorbeert.
Als diarree langer dan een halve dag aanhoudt, maak dan een afspraak bij je dierenarts en neem een monster van de ontlasting mee. Hij kan deze dan meteen nakijken.

====Electrische schok====

Elektrische schokken kunnen vrij hevig zijn en zo mogelijk je fretje doden. Je kan zelf vrij weinig doen, alleen '''onmiddellijk met je fret naar de dierenarts te gaan'''. Houd hem tot die tijd warm en zo rustig mogelijk, praat zachtjes tegen je fret, je stem zal hem kalmeren.
Een elektrische schok is meestal het vervolg van het kauwen op elektriciteitsdraden. De meeste problemen zullen bij een schok ontstaan in de mond, de tanden en het tandvlees.
Houd er rekening mee dat beschadigde snoeren ook brand kunnen veroorzaken. Behandel eerst je fret en bekijk pas daarna de schade aan de snoeren en vervang de aangevreten snoeren onmiddellijk. Zorg dat de fret er nooit meer bij kan.

====Homeopathie====

Gezonde dieren voelen zich fit en vitaal. Het afweersysteem is in staat om alle processen in het lichaam goed te coördineren en de invloed van ziekteverwekkers is minimaal. Wanneer er gezondheidsklachten ontstaan betekent dit, dat het herstellend vermogen ontregeld of verzwakt is. Soms heeft het lichaam hulp nodig om weer in balans te komen. Homeopathie is een geneeswijze waarbij met medicijnen op natuurlijke basis, niet alleen de klachten worden behandeld, maar ook het zelfherstellend vermogen van het dier wordt gestimuleerd.

Wanneer de fret zich "anders dan anders" gedraagt of er sprake is van een langer durend gedragsprobleem, dan zou homeopathie ook een waardevolle betekenis voor de fret kunnen zijn. Deze problemen kunnen namelijk veroorzaakt worden doordat uw fret zich niet lekker voelt.

Ook kunnen er oorzaken zijn waardoor hij emotioneel gezien uit balans is gebracht. Hierbij kun je denken aan

*ziekte
*verhuizing
*mishandeling
*overlijden van een maatje
*angsten
*etcetera

====Huiduitslag====

Merk je dat je fret uitslag, bultjes, puistjes of schilfers heeft, neem dan contact op met de dierenarts. Ga niet zelf aan de gang met zalfjes of shampoo's. Die kunnen meer kwaad dan goed doen.
Een schilferige, droge huid kan te maken hebben met slechte voeding. Zorg voor een goede voeding met hoge voedingswaarden en voldoende vet. Het kan ook een symptoom zijn van bijnieraandoeningen.
Kleine zwarte plekjes op de staart van je fret kunnen 'mee-eters' zijn. Dit als gevolg van vuil en stof wat is blijven plakken aan de vetafscheiding van de huid. '''Knijp ze nooit uit!''' Heeft je fret hier last van, was het staartje dagelijks met lauwwarm water en gebruik een wattenbolletje om hiermee over de huid te wrijven en het zacht te maken. Na enkele dagen zal er al verbetering zijn.

'''LET OP:''' huiduitslag kan duiden op een besmetting met hondenziekte of een allergische reactie. Neem direct contact op met een dierenarts als dit plotseling optreedt of verergert.

====Oogletsels====

Door het onderling spelgedrag van fretten kan heel makkelijk oogletsel ontstaan.
Ook vreemde stoffen in de ogen zijn altijd mogelijk. Als je fret een kras op het oog oploopt, spoel het oog dan met koud water. Heeft je fret een vreemde stof in het oog of een korrel zand of iets dergelijks, ga dan naar de dierenarts om verdere beschadiging te voorkomen.
Oogschade bij je fret vraagt altijd om ervaren deskundige hulp.

====Penisbotje====

Mannelijke fretten (rammen) hebben op de buik een penis ter de hoogte van de navel. In de penis zit het penisbotje dat de vorm van een J heeft met aan het einde en klein haakje. De mogelijkheid bestaat dat de voorhuid opschuift als een fretje langs gaas of tralies omhoog of omlaag klimt (of een ijzeren trapje af gaat), en aan dit haakje vast komt te zitten aan het gaas of de tralies.
Door het vast blijven zitten schrikt de fret en trekt zich los wat gepaard kan gaan met veel pijn, er kan een forse beschadiging (afscheuren van het penisbotje) of bloeduitstorting ontstaan van het omliggende weefsel. Ook kan het gebied eromheen gaan ontsteken rond het gebied dat geiïrriteerd is.
Ga direct naar een ervaren frettendierenarts als je fret dit is overkomen om na te laten kijken wat de werkelijke schade is.

====Ringworm====

Ringworm is een schimmelinfectie en erg besmettelijk, ook voor mensen. Katten kunnen dragers zijn, zonder er zelf last van te hebben.
Je kunt het herkennen aan kleine, kale en soms schilferige plekjes over het lichaam of rondom de teentjes. Deze plekjes kunnen groot en rond worden, soms met een rood en korstig oppervlak. Het geeft veel jeuk. Door de grote jeuk kunnen er secundaire huidinfecties ontstaan, vanwege het vele krabben. Ga er mee naar de dierenarts voor de juiste behandeling en behandel alle aanwezige huisdieren mee. Ook als ze nog geen tekenen van besmetting geven.
Houd aangetaste dieren apart, draag handschoenen bij het behandelen en was al het beddengoed, mandjes en dergelijke uit op minimaal 60 graden. Sop borstels, kooien en speelgoed met een 1:10 Dettol oplossing. Sporen van ringworm kunnen buiten hun gastheer tot 18 maanden overleven en voor herbesmetting zorgen. Volg de aanwijzingen van de dierenarts over het reinigen en desinfecteren van de leefomgeving.

====Shock ====

In een shock zijn komt meestal als reactie op een eerdere verwonding, ziekte of ernstige angst. Zorg dat je altijd honing, nutri-gel of druivensuiker in huis hebt om dat je fretje te kunnen geven bij problemen.
Kenmerken van een Shock zijn:

*zeer snelle ademhaling

*sloomheid

*piepen

*snelle hartslag

*bleke neus, huid, oren en (blauwachtig)tandvlees

*apathie

*diarree

Je kunt je fret helpen door hem warm en rustig te houden. Rol zijn lichaam in een handdoek, deze mag wat warm gemaakt worden in de magnetron, maar niet te warm!
Laat het hoofd van de fret altijd vrij. Praat zacht en geruststellend tegen je fretje en dim de lichten in de kamer. Soms is een beetje honing of nutri-gel op het tandvlees nuttig.
Laat hem niet eten of drinken, hij heeft het al moeilijk genoeg om te ademen, er is bijna nooit een slikreflex.
Zorg ervoor dat je auto opgewarmd is voor je vertrekt naar de dierenarts. Laat je dierenarts weten welke maatregelen je al hebt genomen en hoe hij daarop reageerde. De dierenarts zal vloeistof gaan toedienen voor een snel herstel. Is de shock ontstaan als gevolg van bloedverlies, dan krijgt hij soms een bloedtransfusie, wat levensreddend kan zijn.

====Snijwonden====

Was de snijwond voorzichtig uit met koud water, om deze vervolgens met een zachte maar stevige druk dicht te duwen. Gebruik daarbij een goed, schoon hygiënisch gaasje of schoon washandje. Als het mogelijk is, draai er dan een verbandje om, maar vooral niet te strak.
Je fret kan ook inwendige schade hebben opgelopen die je zelf niet kunt zien, dus een bezoek aan de dierenarts is hier ook wenselijk. Mogelijk is, om geen infectie op te lopen, een antibiotica kuur gewenst. Vergeet niet dat fretten niet veel bloed kunnen verliezen.

====Vergiftiging====

De behandeling van een vergiftiging hangt geheel af van hetgeen je fret heeft binnen gekregen, wat de geconsumeerde stof was.

'''Ga direct naar de dierenarts''' en neem, indien mogelijk, datgene wat je fret gegeten heeft mee zodat de dierenarts een goed beeld krijgt van wat je fret heeft binnengekregen.

====Zonnesteek====

Fretten zijn zeer gevoelig voor een zonnesteek.
Een temperatuur van meer dan 26,6 Celsius kan in sommige gevallen dodelijk zijn voor je fret. Met name zieke en oudere dieren zijn erg kwetsbaar.
Tekenen van een zonnesteek zijn :

*zwaar hijgen

*slijm uit de neus of mond

*extreme sloomheid

*verlies van bewustzijn.

De belangrijkste doelstelling is om de temperatuur van je fret naar beneden te brengen, dit moet echter ''heel langzaam'' gebeuren, anders riskeer je dat je fret in een schok terecht komt.
Een directe afname in temperatuur kan ook leiden tot de dood.

''Verlaag de temperatuur van je fret op de volgende manieren:''

*haal de fret onmiddellijk uit de zon en warmte,

*geef hem wat water te drinken via een lepeltje, behalve als je fret bewusteloos is, dan ''NOOIT ''vloeistof toedienen!

*pak niet te koud water en koel de pootjes van de fret hiermee, ook in de lies en op plaatsen waar minder beharing voorkomt, zoals op de lage buik. Gebruik daarvoor een washandje.

Je kunt de fret ook onderdompelen in ''lauw water'', maar houdt zijn hoofd en de bovenkant (de helft) van zijn lichaam altijd boven water! Het water dat verdampt op de huid zal het lichaam afkoelen en de temperatuur verlagen. Dompel de fret nooit in koud water, de schok zou hem kunnen doden!
Je kunt de fret ook af laten koelen met behulp van een ventilator, deze methode is niet zo effectief, maar altijd nog beter dan niets in een noodsituatie. Ga dan onmiddellijk naar de dierenarts. Deze zal extra vloeistof toedienen en zo nodig medicatie en of andere hulp bieden.
Neem in warme maanden altijd water mee voor onderweg. Probeer de fret onderweg koel te houden door middel van plastic colaflessen, gevuld met bevroren water in zijn kooi of carrier te leggen. Wikkel de flessen altijd in een handdoek en houd ze in de kooi. Dit is een gemakkelijke manier om het je fret bij warmte zo prettig mogelijk te maken.

Wat goed werkt voor je fret om bij extreme hitte oververhitting te voorkomen is het plaatsen van een airco in de ruimte waar je fretje het meeste zit.
Helaas is niet iedereen in het bezit van een airco, er is echter wel een manier om de temperatuur in je kamer toch wat te verlagen door middel van een ventilator en bevroren ijs.
Wat je nodig hebt zijn een ventilator en 4 flessen bevroren water per ventilator.
Leg de 4 flessen water in de diepvries totdat deze volledig bevroren zijn.
Zet de ventilator aan en zet twee van de vier bevroren flessen water voor de ventilator. Als de twee flessen zijn ontdooit wissel je deze om tegen de andere twee bevroren flessen in de vriezer en leg je de ontdooide weer terug, zo blijf je steeds reserves houden.

==Ziekten en aandoeningen==

===Aleutian Disease===

Door: Hanneke Roest, frettendierenarts.

'''De Frettenkliniek''' te Eindhoven

In 2005 bleek dat uit Nieuw Zeeland geimporteerde fretten vrijwel allemaal besmet waren met het Aleutian Disease virus. Velen stierven op jonge leeftijd. Het virus kon zich in Nederland en de rest van Europa verspreiden doordat de dieren pas na maanden (soms jaren) ziek werden. Dankzij de samenwerking tussen de Frettenkliniek, de frettenverenigingen (met name de financiele steun van Stichting de Fret), de opvangcentra, de fokkers, het C.F.E. (Cooperatie van Fokkers van Edelpelsdieren) en dierenartsen konden we de ziekte in Nederland al na een paar jaar onder controle krijgen. Op dit moment lijken er nog slechts enkele geisoleerde fretten met deze aandoening in Nederland aanwezig.

'''''De oorzaak'''''

De ziekte wordt veroorzaakt door het Aleutian Mink Disease Virus (ADV), dit is een Parvovirus dat de nerts, fret en andere marterachtigen kan infecteren. Het virus is in de verte verwant aan het honden en katten Parvovirus maar heeft een geheel andere structuur. Er zijn vijf nertsenstammen en tenminste drie frettenstammen geisoleerd. Er wordt aangenomen dat de fretten stammen variaties (mutanten) zijn van het nertsvirus. Het lijkt er op dat de ene stam meer schade kan aanrichten dan de andere stam en dat er dus net als bij griep een verschil in virulentie kan bestaan. Diverse uitbraken van Aleutian disease zijn beschreven in Amerika, Canada, Japan en Engeland.

'''''Het verloop van de ziekte'''''

Er wordt algemeen aangenomen dat besmetting plaats vindt via direct en indirect contact met lichaamsvloeistoffen als bloed, speeksel, urine en ontlasting. Het is gebleken dat intensief contact nodig is om de ziekte te verspreiden. Het kan een aantal maanden tot wel een paar jaar duren voordat een fretje ziek kan worden na een besmetting met het Aleutian Disease virus. ADV veroorzaakt een enorme toename van antilichamen (afweer) in het bloed. Normaliter moeten deze antilichamen het virus onschadelijk maken maar om onbekende redenen doen zij dit niet. Deze antilichamen kunnen bij fretten "immuuncomplexen" vormen welke neerslaan in diverse organen ( o.a. nieren, lever, galwegen, ruggenmerg, maagdarmkanaal, bloedvaten en blaas). Hierdoor ontstaan ontstekingen in deze organen. Als er een milde ontsteking aanwezig is dan lijkt de fret redelijk normaal. Bij een ernstige ontsteking zal het fretje ziek worden en symptomen vertonen afhankelijk van welke organen zijn aangetast. Daarnaast veroorzaakt het virus een verzwakking van de afweer waardoor het fretje minder weerstand heeft tegen andere infecties.

'''''De symptomen'''''

In Nederland werden de meeste geinfecteerde fretten (CIEP test positief) ook daadwerkelijk ziek maar de symptomen konden sterk varieren. De ziekteverschijnselen zijn sterk afhankelijk van de plaatsen in het lichaam waar de immuuncomplexen een ontsteking veroorzaken. Plotselinge sterfte van dieren in een goede conditie zonder voorafgaande ziekteverschijnselen is mogelijk.

De meeste fretten zijn echter al een tijdje ziek en vertonen in hoofdlijnen een van de twee volgende ziektebeelden:

1. Chronisch progressief verlopende ziekte" waarbij het dier langzaam maar zeker steeds zieker wordt met verschijnselen als: gewichtsverlies, slechte vacht, lusteloosheid en slechte eetlust. Bloedarmoede en bloed in de ontlasting kunnen aanwezig zijn. De meeste fretten ontwikkelen uiteindelijk een slechte lever- en nierfunctie. Bij fretten met AD zijn tevens oogontsteking, longontsteking en hartproblemen mogelijk.

2. Neurologische problemen beginnend met zwakte of verlamming van de achterhand. Deze kan zich uitbreiden naar voren. Soms treedt herstel op van de neurologische symptomen.
Het is belangrijk om te beseffen dat bovenstaande symptomen ook heel goed bij andere ziekten van de fret aanwezig kunnen zijn. Het is daarom absoluut onmogelijk om op basis van louter de symptomen de diagnose te stellen!

'''''De diagnose'''''

Een definitieve diagnose is tijdens het leven niet te stellen. Er zijn wel verschillende testen beschikbaar die een sterke aanwijzing kunnen geven dat een fret is besmet met ADV:

1. ''Eiwit-elektroforese van bloed.''
Sommige fretten met Aleutian Disease vertonen een stijging van een bepaalde eiwitfractie (gammaglobulinen) in het bloed.

2. ''De CIEP (of CEP) test van bloed.''
Deze Counterimmunoelectroforese test toont antilichamen aan tegen ADV in het bloed. De test is zeer betrouwbaar en wordt reeds jarenlang gebruikt voor de diagnostiek bij nertsen en fretten over de hele wereld. Deze test bleek van veel waarde bij het aantonen en de verspreiding van de ziekte in Nederland. Dieren met een positieve CIEP test bleken voor het overgrote deel uiteindelijk allemaal ziek te worden.

3. ''DNA in situ hybridisatie test.''
Hierbij wordt het DNA aangetoond in de cellen alwaar het een ziekelijke verandering heeft veroorzaakt. De test is erg gevoelig en toont aan dat het dier inderdaad ziek is geworden door het Aleutian virus. De test is 100% betrouwbaar. Deze test is in Nederland niet aanwezig, wel in Amerika. De eerste Nederlandse monsters zijn dan ook naar Amerika verstuurd voor een duidelijke definitieve diagnose op weefsel van gestorven dieren.

De testen 1-2 tonen slechts aan dat het dier in contact is geweest met virus. Fretten kunnen jarenlang drager zijn voordat ze ziek worden, al die tijd zijn ze helaas wel een mogelijke bron van infectie voor andere fretten. Weefselonderzoek door de patholoog (van weefselbiopten of een postmortale sectie) kan een waarschijnlijkheids diagnose geven. In combinatie met een positieve CIEP test en uitsluiting van andere oorzaken van ziekte, kan dit na de dood van het dier wel een zeer sterke aanwijzing zijn voor Aleutian Disease. Testen die gebruikt worden voor het aantonen van het honden Parvovirus zijn niet betrouwbaar voor het aantonen van ADV bij fretten. Fretten met een tatoeage op de buik van Mystic Ferrets (zoals op bijgaande foto) bleken vaak het ADV virus bij zich te dragen.

'''''De behandeling'''''

Er bestaat géén behandeling voor deze ziekte. De fretten kunnen eventueel ondersteund worden met speciale voeding, ontstekingsremmers en antibiotica. De omgeving (in een huishouden) is vaak moeilijk te ontsmetten. De aanbevolen middelen (10% natronloog of parvocide desinfectantia) zijn vaak erg agressief om in een woning te gebruiken. Bij nertsenfarms is bekend dat het ADV virus langdurig in de omgeving kan overleven.

'''''Preventie'''''

Er is geen vaccin beschikbaar. Fretten die positief zijn met de CIEP test kunnen het beste geisoleerd worden. Dat wil zeggen dat ze niet in contact dienen te komen met andere fretten dan die van het huishouden waar ze in leven. Dus niet meenemen naar frettendagen. Deze dieren hoor ook niet thuis in een frettenopvang of pension vanwege het grote besmettings risico. Het lijkt niet zo zinvol om ze in het huishouden waar ze leven apart te houden van de andere fretjes. Die hebben immers al lang contact gehad met de positieve fret. Hoewel het blijkt dat fretten hun eigen Aleutian virus stammen hebben is het toch niet verstandig om fretten te huisvesten in de buurt van nertsen.

'''''Wanneer testen met de CIEP test'''''

Pups kunnen getest worden vanaf vanaf 4 maanden leeftijd. We testen vanaf die leeftijd omdat het immuunsysteem dan pas goed is ontwikkeld.
Na de Nobivac Puppy DP enting kan het beste een maand worden gewacht. Er bestaat een heel kleine kans dat de test hierdoor wordt beinvloed.
Fretten die uit het buitenland worden geimporteerd adviseer ik om zowel in het land van herkomst als in Nederland te laten testen met de CIEP test.

[[Bestand:Ontsteking in AD nier Small.jpg|400px]]

Ontstoken nier

[[Bestand:Tattoo fret.jpg|400px]]

'Mystic Ferret' fret met tatoeage

===Anaalklier problemen===

Door: Hanneke Roest, frettendierenarts.

'''De Frettenkliniek''' te Giessen.

Dat een fretje een bepaalde geur bij zich heeft, is de fretten-liefhebber wel bekend. Sommige mensen vinden dat stinken, zelf vind ik de geur wel prettig. Het schijnt dat deze geur (sterk verdund) ook wel in parfums wordt gebruikt.

'''''Functie van de anaalklieren'''''

Helaas zijn er echter ook fretjes die een wel erg penetrante geur verspreiden. Deze fretjes zijn òf nog niet gecastreerd òf ze laten hun anaalklieren lopen òf beide. Anaalklier-vocht is bedoeld om het territorium af te bakenen. Er wordt als het ware een geurvlaggetje neergezet met de bedoeling dat andere fretten weten dat dit is het terrein is van de betreffende fret. Het "sleetje rijden" dat sommige fretjes kortdurend doen nadat ze op de frettenbak zijn geweest, is bijvoorbeeld ook markering van hun terrein waarbij wat anaalkliervocht wordt achtergelaten. Dit markeren gebeurt vaker bij ongecastreerde mannetjes omdat zij door hun opspelende hormonen een behoorlijke territorium-drift kunnen ontwikkelen. Daar de fret van nature geen groepsdier is, is dit gedrag een belangrijk onderdeel in de verdeling van de leefruimte.
Het legen van de anaalklieren tengevolge van angst komt bij fretjes slechts zelden voor.

In ''Amerika'' worden de anaalklieren al op 6 weken leeftijd verwijderd tezamen met castratie of sterilisatie. Amerikanen houdenvan gemak. Er wordt een standaard huisdier verkocht dat in ieder geval niet terug gebracht hoeft te worden ivm onwelriekend ruiken. In ''Nederland'' is het verwijderen van anaalklieren wettelijk verboden tenzij er een diergeneeskundige reden voor is. Hoewel ik vind dat de Amerikanen naar mijn idee wel iets te graag het chirurgisch scalpel hanteren, zit er mogelijk wel een klein voordeel aan deze methode. Met het verwijderen van de anaalklieren ontneem je de fret een mogelijkheid tot communicatie; tot markering oftewel tot het afbakenen van zijn terrein. In (te) grote groepen zou dit mogelijk voor een vermindering van stress kunnen zorgen.

'''''Ontsteking van de anaalklieren'''''

Regelmatig wordt mij gevraagd of de hazelnoot grote ''knobbels'' naast het poepgaatje bij de fret niet veel te groot zijn en of de anaalklieren misschien zijn verstopt. De fret is echter familie van het stinkdier en behoort grote anaalklieren te hebben. De klieren liggen naast de anus op vier en op acht uur en monden met een klein kanaaltje uit op de overgang van het anusslijmvlies en de huid.

De anaalklieren van de fret kunnen net als bij de hond ontstoken raken en dan gaan lekken, dat is voor zowel u als eigenaar als de andere fretten in de kooi géén prettige gewaarwording. Het ''stinkt'' behoorlijk. Honden likken vaak aan ontstoken anaalklieren, fretjes doen dat veel minder. Het bekende ''"sleetje rijden"'' waarbij het fretje met de anus over de grond schuurt kan behalve markering na het poepen ook een teken van jeuk aan de anaalklieren zijn. Indien dit gedrag echter optreed zonder dat u regelmatig de anaalklieren ruikt hoeft zich daar over het algemeen geen zorgen over te maken. Een heel enkele keer kan een ontstoken anaalklier ook pijn geven bij het poepen en maakt het fretje een kreunend geluid. Dit moet echter niet verward worden met het persen op urine of ontlasting dat door heel andere oorzaken wordt veroorzaakt.
De oorzaak van het ontstoken raken van deze klieren is nog onbekend.

'''''De behandeling van ontstoken anaalklieren'''''

Ontstoken anaalklieren kunnen het beste worden geleegd door de dierenarts. Daar deze klieren erg groot zijn en erg stinken kan dit het beste buitenshuis gebeuren. De inhoud hoort een geelwitte kleur te hebben. Pus en ontstekingsmateriaal kunnen dezelfde kleur hebben als de normale inhoud. Hierdoor is het vaak moeilijk om aan de hand van de inhoud te bepalen hoe erg de klieren zijn ontstoken. Bij een ontsteking komt er vaak wel wat bloed mee. Indien de anaalkieren goed geleegd zijn heeft het fretje gedurende korte tijd een wat beurse anus.

Fretjes vinden het geforceerd legen van hun anaalklieren absoluut niet leuk. Indien het dus moeilijk gaat, is het wel zo (dier)vriendelijk om het fretje even te verdoven met een kortdurende ''gasnarcose''. Bij heftig verzet is het namelijk ook niet mogelijk de anaalklieren volledig leeg te maken, hetgeen wel noodzakelijk is voor een goed herstel.
Ongecastreerde mannetjes kunnen beter eerst worden gecastreerd bij anaalklierproblemen, meestal zijn bij deze jonge dieren de anaalklieren niet ontstoken maar gebruiken ze hun klieren gewoon te veel om hun territorium af te bakenen.

Na het legen van de anaalklieren is een kuur met antibiotica (bijvoorbeeld Synulox®) gedurende twee weken bij de meeste fretten voldoende om de ontsteking te genezen. Synulox® is verkrijgbaar in druppels en in tabletvorm. Synulox druppels® vinden veel fretjes niet erg lekker, ondanks dat er "smakelijke druppels" op de verpakking staat. Veel makkelijker is het om de tabletten gedurende 5 minuten op te lossen in een paar druppels water waarna dit door het "Waltham papje", Ferrettone, boter of iets anders lekkers kan worden gemengd. Het "Waltham papje" heeft als officiële naam: Royal Canin Feline Instant Convalescence Support® van de firma Waltham. Het is een hersteldieet voor zieke of geopereerde katten. Fretjes vinden het over het algemeen heerlijk en het is ideaal om er medicijnen door te mengen.

Slechts in uitzonderlijke gevallen is het ''chirurgisch verwijderen'' van de anaalkieren noodzakelijk. Daar de anaalklieren vlakbij de anale kringspier liggen is het we belangrijk dat dit op een chirurgisch correcte manier gebeurt anders kan het zijn dat het fretje na de operatie de ontlasting niet meer kan ophouden en overal zijn poepjes deponeert.

[[Bestand:Frettenreet2.jpg|300px]]

Positie van de anaalklieren bij de fret

'''''Anaalkliertumoren'''''

Anaalkliertumoren komen slechts zelden voor, dus maakt u zich niet te snel zorgen als u grote harde knobbels ontwaard naast de anus. Indien een fretje is vermagerd vallen deze extra op. Anaalkliertumoren kunnen afhankelijk van hun grootte en geaardheid soms geopereerd worden.

===Beenmergdepressie===

Door: Hanneke Roest, frettendierenarts.

'''De Frettenkliniek''' te Giessen

Een vrouwtje is loops van ongeveer maart tot augustus. Als zij niet gedekt wordt waardoor ze uit de loopsheid komt, blijft ze maandenlang onder invloed van oestrogenen (vrouwelijke hormonen). Deze oestrogenen zijn echter op de lange duur schadelijk voor de gezondheid van het vrouwtje.

Er ontstaat een depressie (onderdrukking) van het beenmerg waardoor het beenmerg onvoldoende belangrijke bloedcellen produceert voor het fretje. Hierdoor is het fretje gevoeliger voor ontstekingen, ontstaat bloedarmoede en kunnen bloedingen ontstaan. De aandoening kan ook voorkomen bij een gesteriliseerd vrouwtje waarbij een stukje eierstok is blijven zitten of bij een fretje met een bijnierprobleem.

'''''Symptomen'''''

Het opgezette vrouwelijke geslachtsorgaan is zichtbaar als een koffieboontje net onder de anus. Soms is er een vaginale uitvloeiing die kan varieren van waterig tot pure pus. Door de bloedarmoede zijn de neus en de slijmvliezen in de bek bleek van kleur. Meestal is het diertje behoorlijk wat gewicht verloren. Een symmetrische kaalheid kan zichtbaar zijn aan de staart en onder de buik maar deze kan zich ook verder over het lichaam verspreiden. In ernstige gevallen is het fretje lusteloos en wil niet meer eten. Er kunnen bloedingen optreden in de huid of in het maagdarmkanaal. Door bloedingen in het ruggenmerg of de hersenen kunnen neurologische klachten ontstaan.

Dit ziektebeeld is al mogelijk na 1 maand loopsheid maar zal zich vaker pas aan het einde van de loopsheid openbaren. Loopse vrouwtjes kunnen vanaf 2 maanden na het begin van de loopsheid ten gevolge van beenmergdepressie overlijden. Meestal duurt het wat langer voor er ernstige problemen ontstaan en sommige fretjes zijn jaar in jaar uit loops zonder al te grote problemen.

'''''Diagnose'''''

De diagnose kan gemakkelijk gesteld worden aan hand van de ziekte historie en de ziekteverschijnselen. Eventueel kan bloedonderzoek gedaan worden om de bloedarmoede en het tekort aan witte bloedcellen aan te tonen.

'''''Behandeling'''''

Als de conditie van het fretje het toelaat, is een sterilisatie de beste oplossing. Het diertje knapt dan snel weer op. Bij een erg zieke fret kan het narcoserisico te groot zijn. Dan kan eerst geprobeerd worden het fretje met behulp van medicatie uit de loopsheid te halen.

Een ondersteunende behandeling met o.a. infuus of zelfs bloedtransfusie kan dan noodzakelijk zijn. Als het fretje weer min of meer is hersteld kan het alsnog gesteriliseerd worden.

'''''Preventie'''''

Vrouwtjes waar niet mee gefokt wordt, kunnen het beste gesteriliseerd worden op 6-8 maanden leeftijd. Alternatieven zijn; het inbrengen van een implantaat, het fretje laten dekken of een antiloopsheid injectie. Een nadeel van een antiloopsheidinjectie is de kans op afwijkend gedrag en irritatie van de huid en het onderliggende weefsel op de plaats van injektie.

[[Bestand:7.jpg|400px]]

Langdurig loops fretje

===Besmettelijke luchtwegaandoeningen bij fretten===

Door: Hanneke Roest, frettendierenarts.

'''De Frettenkliniek''' te Giessen

De luchtwegen en longen van de fret lijken erg op die van de mens. Fretten staan dan ook vaak model voor humaan onderzoek naar virussen van de luchtwegen. Er zijn echter wel een aantal anatomische en fysiologische verschillen.

'''''Bijzonderheden in de anatomie van de luchtwegen'''''

De ''neusholte'' van fretten is, zoals bij alle zoogdieren behalve de primaten (waaronder de mens), gebouwd om goed te kunnen ruiken. Dit reukorgaan vereist een complexe neusholte met veel plooien om het oppervlak te vergroten. Heel belangrijk voor deze dieren die territoriaal ingesteld zijn en via geuren hun territorium markeren. Door de bouw van het strotklepje ten opzichte van het zachte verhemelte ademen fretten voornamelijk door hun neus. Slechts als ze zeer benauwd zijn of hun neus verstopt is door slijm, snot of zwelling van het neusslijmvlies, ademen ze via de bek.

De ''longen'' bestaan aan de linker zijde uit 2 grote long lobben en aan de rechterzijde uit 4 long lobben. De longen van fretten zijn erg gevoelig voor virussen en prikkelende agentia in de lucht zoals nicotine van rokende mensen of de geuren uit bijvoorbeeld luchtverfrissers.

De ''borstholte'' is makkelijk samen te drukken waardoor een fretje in een smalle doorgang (zoals een konijnengang) zich 180º om kan draaien. De totale longcapaciteit van een fret is groot. De longcapaciteit van een 600 gram wegend fretje is gelijk een die van een 4x zo zwaar konijn. Deze twee aanpassingen maken een fretje geschikt om met succes ondergronds te jagen.

De normale ''ademhalingsfrequentie'' van een fret in rust ligt rond de 30/min. Deze kan verhogen bij inspanning of aandoeningen van de luchtwegen of longen.

[[Bestand:Fret met griep.jpg|300px]]

Tranende ogen bij een fret

'''''Griepvirussen'''''

De fret is het enige huisdier dat gevoelig is voor de ''griepvirussen van de mens''. Ze worden dan ook regelmatig door hun eigenaren geïnfecteerd. En geïnfecteerde fretten kunnen op hun beurt weer mensen besmetten. Vooral afgelopen winter hebben veel fretten te lijden gehad onder de griepinfecties van hun verzorgers. De verschijnselen zijn vergelijkbaar met die van de mens. Een vochtige neusafscheiding, niezen, hoesten, tranende ogen, koorts (vaak een enkele koorts piek in het begin), slechte eetlust en algehele malaise. Sommigen fretten hebben ook een gevoelige of pijnlijke keel waardoor het eten van harde brokjes lastiger gaat. Ook kunnen ze kokhalsbewegingen laten zien. De meeste fretten zijn binnen een paar dagen weer hersteld.

De infectie kan zich in enkele gevallen uitbreiden naar de longen waardoor een ''longontsteking'' ontstaat en de dieren behoorlijk ziek kunnen worden.
Een andere complicatie, die het afgelopen jaar regelmatig voorkwam, is een secundaire ''ontsteking van de nieren''. Mogelijk dat bacteriën en/of virussen via het bloed in de gevoelige nieren van de fret kunnen aanslaan en daar ontstekingshaarden veroorzaken. Meestal is de functie van de nieren, waaronder het verwijderen van de afvalstoffen uit het lichaam, niet verstoord. De nieren zijn wel erg pijnlijk waardoor het fretje vaak “plat” gaat liggen en duidelijk minder speels is. Een dergelijke ontsteking moet behandeld worden anders is er in een later stadium wel degelijk een risico op een verminderde of falende nierfunctie.

De ''behandeling'' van een normale griepinfectie bestaat uit antihistaminica, eventueel hoestremmers en antibiotica om te voorkomen dat er een bacteriële infectie overheen komt. Tevens is het geven van zacht en zeer smakelijk voedsel zoals het “Waltham papje” (Royal Canin Instant Convalescence Support) aan te raden. Het geven van koortsverlagende/pijnstillende medicatie zoals NSAID’s (Meloxicam) is bij deze infectie niet altijd aan te raden. De koorts is juist nuttig om het virus te bestrijden.

De behandeling van complicaties van een griepinfectie zoals een longontsteking of nierontsteking, is uitgebreider en vereist soms een opname in de kliniek.
Eigenaren die de griep hebben kunnen de verzorging van hun fretten beter tijdelijk overlaten aan gezonde medebewoners, hoewel het vaak lastig is om ondanks alle voorzorgen een besmetting te voorkomen.

Fretten zijn ook erg gevoelig voor het beruchte ''Vogelgriep virus'' en de ''Mexicaanse griep''. Van deze Mexicaanse griep is bekend dat 10% van de fretten sterft ondanks behandeling. Antibiotica heeft weinig effect bij de Mexicaanse griep omdat het virus zelf grote schade aanricht in de longen. Een secundaire bacteriële infectie ontstaat namelijk pas na 7-8 dagen.

'''''Kennelhoest'''''

De afgelopen jaren was ik soms door fretten eigenaren benaderd over het verschijnsel dat hun hond kennelhoest had gehad en nu was hun fret behoorlijk aan het hoesten en niezen. Sinds kort weet ik dat de Bordetella bronchiseptica bacterie, die een rol speelt bij kennelhoest van honden, wel degelijk ook bij fretten een longontsteking kan veroorzaken. Deze Bordetella bacterie is soms lastig te behandelen. Ook hierbij geldt dat het verstandig is om fretten bij een hond met kennelhoest uit de buurt te houden.

'''''Hondenziekte virus'''''
Het hondenziekte virus is vrijwel ''altijd fataal'' voor een fret. Het virus wordt overgebracht door besmette honden of besmette fretten. De aandoening geeft in eerste instantie klachten die erg lijken op een infectie van het griepvirus. Fretten die dit eerste stadium overleven overlijden vervolgens na een paar weken in de neurologische fase. Een behandeling is niet mogelijk.

Preventie doormiddel van een enting met het “Nobivac Puppy DP” vaccin werkt uitstekend. De eerste vaccinatie altijd herhalen na 3-5 weken, daarna jaarlijks herhalen. Het veld virus bleek bij de laatste Hondenziekte uitbraak niet aan te slaan bij fretten die tot 1,5 jaar daarvoor waren geënt.

De moraal van het verhaal is dat fretten erg gevoelige luchtwegen hebben en gemakkelijk besmettelijke virussen en bacteriën van de mens, hond en andere fretten kunnen overnemen. Om dit te voorkomen kunnen hoestende, kuchende, snotterende mensen, honden en andere fretten beter tijdelijk even uit de buurt van een gezonde fret blijven.

===Bijnierproblemen===

Door: Hanneke Roest, frettendierenarts.

'''De Frettenkliniek''' te Giessen

Bijnieren zijn twee kleine orgaantjes die vlak bij de nieren liggen, maar daar verder weinig mee te maken hebben. Ze produceren hormonen die belangrijk zijn voor de stofwisseling van het dier. Bij veel fretten vanaf 3 jaar leeftijd ontaarden de bijnieren. Deze ontaarde bijnieren zullen op een gegeven moment teveel geslachtshormonen produceren (androgenen, oestrogenen en progesteron). Deze overmaat aan hormonen maken het dier ziek.

Bij de meeste fretten wordt het bijnierprobleem in het beginstadium veroorzaakt door een goedaardige ontaarding. Bij enkele fretten kan zich hieruit uiteindelijk een kwaadaardige ontaarding (tumor) ontwikkelen.

'''''Ziekteverschijnselen'''''

Bij de meeste fretten wordt het bijnierprobleem in het beginstadium veroorzaakt door een goedaardige ontaarding. Bij enkele fretten kan zich hieruit uiteindelijk een kwaadaardige ontaarding (tumor) ontwikkelen.

'''''Symptomen''''' (in volgorde van frequentie van voorkomen):

* Kaalheid wordt het meest waargenomen, meestal min of meer symmetrisch op de romp, kop of aan de poten. Fretten kunnen vrijwel helemaal kaal worden. Niet verwarren met het "kale staarten syndroom" in de zomer waarbij alleen de staart kaal wordt.

* Droge, dunne vacht.

* Jeuk, dit is een enkele keer het enige wat de eigenaar aan het fretje merkt. Veel fretten hebben regelmatig last van jeuk zonder dat er sprake is van een bijnierprobleem. Blijft de jeuk echter aanhouden of wordt deze steeds erger dan kan bij een oudere fret wel degelijk sprake zijn van een afwijkende bijnier.

* Gezwollen vrouwelijk geslachtsorgaan bij een gesteriliseerd vrouwtje.

* Sexueel gedrag bij gecastreerde of gesteriliseerde fretten. B.v. een mannetje dat weer gaat dekken of een vrouwtje dat gaat slepen met andere fretten.

* Toegenomen lichaamsgeur. Door de geslachtshormonen neemt de vetsecretie van de huid toe.

* Minder speels, meer slapen.

* Gewichtsverlies

* Moeite met plassen bij mannetjes. Door de hormonen wordt de prostaat vergroot en deze drukt het lumen van de plasbuis dicht. Dit is een levensgevaarlijke situatie. Ook dit kan soms het enige verschijnsel zijn.

Niet alle verschijnselen zijn bij elke fret waarneembaar. Het kaal worden valt wel het meeste op en is bij 60% van de fretten met een bijnierprobleem aanwezig

[[bestand:Bijnier aandoening.jpg|300px]]

'''''Diagnose'''''

De diagnose wordt gesteld aan de hand van de symptomen, een uitgebreide buikpalpatie (het betasten van de organen in de buik) en bloedonderzoek. Voor dierenartsen die minder bedreven zijn in het palperen van de buik kan een echo van de buik nodig zijn. Echter, de bijnieren zijn meestal zeer klein en kleine afwijkingen zijn niet goed zichtbaar met
de echo. Ook kan de echo niet het verschil in hardheid en stevigheid aantonen wat ontstaat bij een beginnende afwijking.

'''''Hoe komt het dat fretten last hebben van ontaarde bijnieren?'''''

Er zijn aanwijzingen dat de hersenen (hypothalamus/hypofyse) bij het ouder wordende fretje hormonen gaan produceren die de bijnieren overmatig stimuleren. Door deze stimulatie gaan de bijnieren vervolgens te veel geslachtshormonen produceren. Deze overmaat aan geslachtshormonen maken het fretje ziek door hun inwerking op bijvoorbeeld de huid, geslachtsorganen, het beenmerg en de prostaat.

Aangezien de hormonen van de hersenen op beide bijnieren effect hebben, zijn meestal beide bijnieren aangetast. Vaak geven ze pas na elkaar problemen. Hierdoor zal na het verwijderen van een enkele bijnier bijvoorbeeld pas een jaar later de andere bijnier problemen gaan geven.

De oorzaak is helaas nog niet opgehelderd, maar er wordt wel onderzoek naar gedaan. De Universiteit van Utrecht bekijkt momenteel de rol van castratie/ sterilisatie van jonge fretten met betrekking tot het ontstaan van bijniertumoren.

'''''Wat is de beste behandeling?'''''

* Een '''hormoonimplantaat''': De beste behandeling van een bijnierprobleem is de (levenslange) behandeling met
implantaten.

* 2.Chirurgie: Chirurgie van de bijnier wordt in de Frettenkliniek alleen nog maar gedaan als het implantaat onvoldoende effect heeft. Of indien de aangetaste bijnier snel groeit en duidelijk veel groter wordt.

''N.B. Het is belangrijk dat deze operatie alleen wordt uitgevoerd door hierin gespecialiseerde dierenartsen welke over de juiste kennis en speciaal instrumentarium beschikken. De rechter bijnier zit namelijk vast aan de achterste holle ader. Het verwijderen van deze bijnier is een moeilijke procedure en kan bij onvoldoende ervaring of onjuiste chirurgietechniek tot dodelijke bloedingen of onvoldoende wegname leiden.''

'''''Het voorkomen van bijnierproblemen'''''

Op dit moment loopt een onderzoek aan de Universiteit te Utrecht waar door middel van hormoonimplantaten jonge
fretten zijn gecastreerd en gesteriliseerd. Het is te verwachten dat deze fretten later minder last krijgen van bijnierproblemen. Maar er is nog niets zeker en het onderzoek zal nog enige jaren duren.

Om bijnierproblemen te voorkomen is er ook de mogelijkheid om bij gezonde gecastreerde en gesteriliseerde fretten
een implantaat te zetten vanaf de leeftijd van 5 à 6 jaar.

[[bestand:Beginnende kaalheid bijnierprobleem.jpg|300px]]

''Een beginnende kaalheid op de rug boven de staartbasis bij een fret met een bijnierprobleem''

===Doofheid bij fretten===

Door: Hanneke Roest, frettendierenarts.

'''De Frettenkliniek''' te Giessen

[[Bestand:Doof fretje.jpg|300px]]

'''''Welke fretten zijn doof:'''''

1. Doofheid komt veel voor bij fretten met bijzondere witte aftekeningen zoals:

* De Panda fret: een volledig witte kop met vrijwel geen masker.
* De Blaze fret: witte vlekken of strepen op de kop.
* De Polkadot fret: witte vlekken over het gehele lichaam.
* De DEW (Dark Eye White) fret: een grotendeels witte fret (als een albino) met donkere ogen, soms met een donkere staart of een donkere streep over de rug.

Deze doofheid is ''aangeboren en erfelijk'' bepaald. De meeste dove fretten vallen binnen deze groep.

2. Doofheid komt voor bij fretten met een ernstige chronische ''middenoorontsteking'' door aantasting van het trommelvlies en/of de hier achter liggende gehoororgaantjes. Totale doofheid beiderzijds komt hierbij zelden voor. Meestal gaat het om een verminderde gehoorfunctie.

3. Doofheid kan een enkele keer ontstaan na het gebruik van bepaalde medicijnen zoals antibiotica die behoren tot de groep van de aminoglycosiden (oa. Gentamycine). Deze medicatie kan doofheid veroorzaken of het nu via tabletten, per injektie of direkt in het oor wordt gegeven. Ook het gebruik van oor-preparaten kunnen het binnenoor beschadigen als het trommelvlies niet intact is. Wees daar dus voorzichtig mee. Gebruik alleen oorzalven of -druppels die door de dierenarts zijn voorgeschreven.

[[Bestand:Doof fretje 1.jpg|400px]]

Blaze

[[Bestand:Doof fretje 2.jpg|400px]]

Dark Eyed White

[[Bestand:Doof fretje 3.jpg|400px]]

Panda

[[Bestand:Polka dot.jpg|400px]]

Polkadot

'''''Hoe ontstaat erfelijk bepaalde aangeboren doofheid:'''''

De witte aftekeningen zijn het gevolg van een mutatie in de cellen van de neurale kammen (“neural crest disorder”). Deze cellen zijn behalve voor de pigmentatie, ook verantwoordelijk voor andere belangrijke functies van het lichaam. Vroeg of laat kunnen er dan ook meerdere gezondheidsproblemen naar voren komen bij deze dieren.

Fretten met de genoemde witte aftekeningen kunnen geheel of gedeeltelijke doof zijn door het gebrek aan pigmentcellen vanuit de neurale kammen. Deze pigmentcellen spelen een rol bij de ontwikkeling van het gehoor. Op latere leeftijd kunnen zich bij deze dieren daarnaast ook makkelijker hartproblemen en maag-darmproblemen ontwikkelen doordat deze neurale cellen ook belangrijk zijn voor oa. de ontwikkeling van het hart, de grote bloedvaten en het perifere zenuwstelsel. Aanvankelijk werd gedacht dat het hierbij om het Waardenburg-syndroom ging, tegenwoordig is men er nagenoeg zeker van dat het om een mutatie in het KIT-gen gaat.

Niet '''alle''' fretten met bovengenoemde witte aftekeningen zijn doof. Dat hangt af van de mate waarin de mutatie in het KIT-gen tot expressie komt. Echter deze fretten dragen wel '''allemaal''' het gemuteerde gen met zich mee. Fokken met deze kleurafwijkingen is dan ook niet verstandig!

'''''Wat merk je aan een dove fret:'''''

Veel eigenaren hebben niet door dat hun fret doof is. Fretten reageren immers meestal op geluid zoals kleine kinderen… ze horen wat ze willen horen. Toch zijn er genoeg fretten die je bij hun naam kunt roepen, die dan gelijk opkijken en naar je toekomen. Echter veel fretten gaan gewoon door met waar ze mee bezig zijn. Als je goed oplet, kun je aan deze dove fretten merken dat ze schrikken als je ze van achteren onverwacht benaderd. Dove fretten kunnen eventueel ook sneller bijten als ze schrikken van een aanraking.

Dove fretten maken vaak andere geluiden dan horende fretten. Als ze opgewonden of geschrokken zijn kunnen ze soms een veel heftiger en luider geluid maken dan je zou verwachten. Hissen is meestal een teken van onbehagen bij een fretje. Maar een dove fret kan dat geluid maken terwijl hij gewoon door de kamer loopt of aan het spelen is.

Hun vocale communicatie naar andere fretten wordt vaak door de andere fretten niet begrepen en zelf horen ze natuurlijk ook niet wat een andere fret hun “verteld”. Dat kan enige verwarring bij beide partijen veroorzaken. Soms leidt dit tot een meer in zichzelf terug getrokken doof fretje dat zijn eigen gang gaat binnen de groep maar het kan ook zijn dat ze zich aanpassen en goed functioneren in een groep. Een doof fretje kun je meestal goed (aan een tuigje) mee naar buiten nemen, ze schrikken niet van alle harde geluiden en lopen meestal al snuffelend gezellig met je mee.

'''''De diagnose:'''''

De dierenarts kan alleen de uitwendige gehoorgang inspecteren met een oorkijker. Het is niet mogelijk om verder dan het trommelvlies te kijken. Indien er langdurig een ernstige oormijtinfectie aanwezig is er een redelijke kans dat het diertje ook een chronische middenoorontsteking heeft. Dit kan in enkele gevallen tot gehoor beschadiging leiden. De aangeboren erfelijke doofheid komt echter veel meer voor en is te vermoeden door het uiterlijk van de fret.

In een vreemde omgeving zoals een dierenartsen praktijk zal een fret niet gemakkelijk op doofheid te testen zijn. Het diertje is zo bezig met nieuwe indrukken en geuren dat hij waarschijnlijk zelfs niet eens op harde geluiden reageert. Daarom kan een fretje het beste thuis getest worden. Let op, een fret kan ook reageren op trillingen en luchtverplaatsing zoals dat gebeurt bij op de vloer stampen of in de handen klappen. Neem een bel, een klikker, een toeter of iets dergelijks en houd het achter je rug. Op het moment dat het fretje bij je vandaan loopt laat je het geluid horen en bekijk je of het diertje op een of andere manier een reactie geeft. Wissel hoge met lage geluiden af. Het kan zijn dat het fretje wel hoge tonen maar geen lage tonen hoort.
Op internet staat een leuk filmpje over de reactie van een horende en een dove fret op het aanzetten van een stofzuiger. Zie:

{{#ev:youtube|uNpHtJW4GCA}}

De ''BAER-test'' (Brainstem Auditory Evoked Response) is een zekere manier om de functie van het gehoor te testen. Gekeken wordt of er in de hersenen reacties optreden bij het aanbieden van geluidsprikkels aan ieder oor afzonderlijk.
Het fretje wordt licht onder narcose gebracht zodat het diertje het toelaat dat er twee dunne electroden worden geplaatst bij de beide oren en eentje midden op het voorhoofd. Daarna krijgt het diertje een dopje in één oor waaruit de "clicks" komen via de computer. Door middel van de electroden wordt gekeken of de hersenen reageren op deze geluiden. Is dit het geval, dan weet men dat het signaal de weg van lucht, trommelvlies, gehoorbeentjesketen, zenuwsensors in het slakkenhuis en gehoorzenuw in ieder geval met succes heeft doorlopen.

[[Bestand:Bear test.jpg|400px]]

De BAER-test

'''''De behandeling:'''''

Er bestaat geen behandeling voor doofheid. Maar een dove fret kan een goed leven hebben mits er rekening wordt gehouden met de handicap. Benader deze fretten liefst van voren zodat ze handelingen als oppakken en aanraken aan zien komen. Om deze fretten te leren bij je te komen kun je visuele signalen gebruiken zoals het schijnen met een zaklamp. Ook kun je de trillingen van de vloer gebruiken als je erop stampt.
Op internet staan prachtige verhalen (voornamelijk in het Engels) over hoe eigenaren omgaan met een doof fretje……

===Insulinomen===

Door: Hanneke Roest, frettendierenarts.

'''De Frettenkliniek''' te Giessen

Dit is een ziekte die regelmatig voorkomt bij fretten boven de leeftijd van 3 jaar. Insulinomen zijn kleine tumortjes in de alvleesklier. In de alvleesklier wordt insuline gemaakt. Insuline is een hormoon dat nodig is om het suiker (glucose) in het bloed beschikbaar te maken voor de lichaamscellen.

Bij tumortjes van de alvleesklier (insulinomen) wordt een te grote hoeveelheid insuline geproduceerd waardoor het suikergehalte in het bloed te laag wordt. De hersenen zijn voor hun functioneren afhankelijk van het suikergehalte in het bloed en krijgen problemen met hun energievoorziening als het bloedsuiker te laag wordt. Het lichaam zal via correctiemechanismen het bloedsuikergehalte kunstmatig op niveau proberen te houden. Hierdoor kan na het optreden van de eerste verschijnselen, het soms dagen of weken duren voordat u als eigenaar opnieuw iets aan uw fretje opmerkt. De aandoening wordt vaak niet op tijd onderkend. De symptomen worden door de eigenaar nogal eens als passend bij de leeftijd beschouwd.

'''''Oorzaak'''''

De belangrijkste oorzaak voor het ontstaan van insulinomen is naar de huidige inzichten een langdurige overstimulatie van de alvleeskliercellen door een overmaat aan suikers en koolhydraten in de voeding. Kattenvoer, vooral de goedkopere soorten maar ook de meeste frettenvoeders bevatten vaak teveel koolhydraten. Rozijntjes zitten vol (natuurlijke) suikers.

'''''Symptomen'''''

De eerste verschijnselen die in periodieke aanvallen voorkomen zijn:
* Staren in de ruimte gedurende een paar seconden. Het fretje is zich even niet bewust van de omgeving.
* Zwakte van de achterhand waardoor het achterlichaam kan omvallen.
* Verminderde activiteit met veel slapen is een veel gehoorde klacht.
* Gewichtsverlies komt regelmatig voor.
* Moeilijk wakker worden na het slapen.
* Speekselen en met de pootjes aan de bek krabben kan voorkomen ten gevolge van de misselijkheid die ontstaat door het te lage bloedsuiker gehalte.

De periodes tussen de aanvallen kunnen dagen of weken duren. Echter naarmate de ziekte langer bestaat krijgen we te maken met:
* Zeer sloom zijn, wat zich uit in het wel erg veel slapen.
* Ernstige vermagering.
* Toevallen, coma en sterfte.
Plotselinge sterfte zonder veel voorafgaande symptomen is mogelijk.

'''''Diagnose'''''

Als het bloedsuiker(glucose) na 4 uur vasten onder de 4 mmol/l komt in combinatie met de hierboven beschreven ziekteverschijnselen dan is een fret sterk verdacht van de aanwezigheid van insulinomen. Door uitsluiting van andere oorzaken van een laag bloedsuikergehalte kan de dierenarts de diagnose vervolgens met vrij grote zekerheid stellen. De tumortjes zijn te klein om op een echo zichtbaar te maken of om door de dierenarts te voelen in de buik.

'''''Behandeling'''''

''Chirurgie:''

De beste behandeling bestaat uit het chirurgisch verwijderen van de kleine tumortjes in de alvleesklier (voor een goed resultaat is ervaring van de dierenarts met deze operatietechniek een vereiste). Toch is het helaas zo dat een operatie het probleem niet voor altijd oplost. De operatie vermindert de progressie van de ziekte wel degelijk, maar op andere plaatsen in de alvleesklier ontstaan in de loop van de tijd weer opnieuw kleine tumortjes. In het gunstigste geval is uw fretje 2-3 jaar klachtenvrij zonder dat er medicijnen gegeven hoeven te worden. Maar een deel van de fretten hebben al eerder weer problemen waarna een medicinale therapie gestart wordt. De dosering van de medicamenten is dan gelukkig wel lager dan zonder chirurgie.

''Medicinale behandeling:''

Corticosteroïden als prednison en dexamethason hebben het vermogen om het bloedsuikergehalte te verhogen. Proglycem (diazoxide) is een insuline-remmer en kan ook ingezet worden. Deze medicijnen doen echter niets aan de groei van de tumoren. Nadeel van deze medicamenten is dat ze slecht zijn voor het slijmvlies van het maagdarmkanaal. De overlevingsduur met alleen medicijnen is significant lager dan met chirurgie en later aanvullend medicatie.

'''''Voeding:'''''

* Frequente maaltijden zijn belangrijk.
* Het is noodzakelijk om eiwitrijk voer van goede kwaliteit te voeren.
o Prooidiervoeding bevat de juiste concentraties voedingsnutrienten. Niet elke oudere fret is echter meer geschikt voor deze voeding.

o KVV (Kompleet Vers Vleesvoeding) als Carnibest of Haaks Barf zijn goede bronnen van dierlijk eiwit. Niet elke fret oudere fret is echter meer geschikt voor deze voeding met rauw vlees.

o Totally Ferret, Orijen en/of Eukanuba of Hill's kitten brokjes zijn de betere brokvoeders.
* Daarnaast kunt u het fretje 1x daags extra smakelijk eiwit voorzetten in de vorm van Hill's A/D blikvoeding of Royal Canin Convalescence Support Instant Diet (het Waltham papje). Geef het niet koud maar smakelijk lauwwarm!
* Geef géén suiker bevattende voedingsmiddelen zoals koekjes, rozijntjes, Nutrilon Soya ed. Deze stimuleren de afgifte van insuline.

Het is bij deze patiënten belangrijker '''dat''' ze eten dan '''wat''' ze eten. Dus wees voorzichtig met het overschakelen naar een nieuwe voeding.

'''''Wat te doen als een fret plots zeer zwak wordt of een toeval krijgt:'''''

Indien een oudere fret een toeval krijgt is dat vaak ten gevolge van een "hypo". Dat betekent dat door het te lage bloedsuikergehalte een probleem ontstaat voor de hersenen. Het dier valt om en gaat “stuipen”. Voordat de dierenarts gebeld wordt is het beter eerst iets te ondernemen; druivensuiker (in poedervorm) kan met een theelepeltje in de bek worden gegeven en wordt al door het mondslijmvlies opgenomen zodat het fretje eventueel niet hoeft te slikken. Een half theelepeltje is meestal ruim voldoende en binnen een 1/2 uur en soms al na 5 minuten voelt het diertje zich een stuk beter.

Bij lichte aanvallen is Nutri-plus gel, Calo-ped of Ferretvite nog beter. Deze bevatten ook vetten waardoor het bloedsuikergehalte beter op peil blijft. Als de fret weer in staat is om te eten kan het beste smaakvol eten aangeboden worden om een tweede dip te voorkomen.

===Hartaandoeningen bij de fret===

Door: Hanneke Roest, frettendierenarts.

'''De Frettenkliniek''' te Giessen

'''Is mijn fret een hartpatiënt?'''

Deze vraag zul je jezelf in de toekomst misschien een keer gaan stellen want een deel van de fretten krijgt (net zoals de mens, hond en de kat) helaas op oudere leeftijd te maken met een minder goed functionerend hart. Hartaandoeningen en hartfalen komen regelmatig voor vanaf 4 jaar leeftijd.

'''''Welke hartaandoeningen kan een fret krijgen.'''''

De hartaandoeningen van de oudere fret zijn grofweg te verdelen in:

* 1. '''DCM = Dilatoire Cardiomyopathie.'''

Cardiomyopathie is Latijns voor hartspierziekte. Bij deze hartaandoening is de hartspier niet meer in staat om voldoende effectief te kunnen samentrekken. Het hart is als het ware uit gelubberd. De elasticiteit is eruit. Daardoor wordt het bloed niet goed genoeg rond gepompt met als gevolg dat er bloed (vocht) in de longen, rond de longen of in de buikholte kan achterblijven.

* 2. '''HCM = Hypertrofische Cardiomyopathie.'''

Hierbij is de hartspier naar binnen toe verdikt. Uiteindelijk is hierbij onvoldoende ruimte in het hart om het bloed effectief rond te pompen.

[[Bestand:Hartaandoeningen.jpg|300px]]

* 3. '''Andere hartafwijkingen waarbij ritme stoornissen ontstaan.'''

Een aritmie wordt veroorzaakt door bijvoorbeeld een afwijkende hartfrequentie, een afwijkende impulsformatie, een verstoorde impuls geleiding (bv een hartblok) of een combinatie van deze oorzaken.

* 4. '''Lekkage van de hartkleppen.'''

De hartkleppen kunnen bijvoorbeeld ontstoken zijn geraakt vanuit een ontsteking elders in het lichaam. Hierdoor sluiten ze minder goed en kunnen daardoor wat gaan lekken. Hoewel dit bij oudere fretten wel vaker voorkomt leidt dit meestal niet tot grote problemen.

'''''Wat zijn de klachten bij deze fretten.'''''

Fretten die problemen krijgen met hun hart kunnen de volgende symptomen gaan vertonen:

* Een ''verminderde activiteit'' kan een eerste symptoom zijn. Het fretje slaapt meer en is minder speels.

* Sommige fretten eten slecht en ''verliezen gewicht''.

* Een te snelle of zware ''ademhaling''. Dit is het begin van de vochtstapeling in de longen.

* '' Hoesten en/of benauwdheid'' kan ontstaan doordat zich nog meer vocht ophoopt in of rond de longen.

* Een ''dikke buik'' met daarbij een toename in gewicht kan ontstaan indien er zich vocht ophoopt in de buikholte. De buik kan hierbij soms enorm in omvang toenemen.

* ''Aanvallen van zwakte'' waarbij het diertje zwabberend loopt en af en toe door de pootjes zakt.

* '' Plotse sterfte'' is mogelijk zonder dat het dier veel symptomen liet zien. Hierbij is het dier in acuut hartfalen gekomen.

* Een acuut optredende '' verlamming'' van de achterpoten of enkele achterpoot kan ontstaan door een trombo-embolie. Bij hartpatiënten bestaat namelijk het risico op klontering van het bloed. Kleine stolsels kunnen vervolgens vastlopen in de nieren of de vertakkingen van de grote lichaamsslagader naar achteren.

Oudere fretten kunnen ''na een operatie'' plots klachten krijgen van hun hart, meestal openbaart zich dit binnen een week na de operatie. Tot de operatie kon het zieke hart het vaak nog net “rond krijgen”. Na de operatie gaat het dan mis door de extra belasting van het hart en vaatstelsel tijdens de operatie.
In de zomer, met warm weer, hebben hartpatiënten het vaak moeilijker en zijn de klachten meestal duidelijker.

'''''Hoe weet ik dat mijn fret een hartaandoening heeft.'''''

De diagnose is niet altijd gemakkelijk te stellen door de dierenarts. Het verschil met bijvoorbeeld een ernstige longontsteking of longtumor kan erg lastig zijn. Fretten hebben lang niet altijd een ''hartruis''. Vaak is wel een verhoogde hartslag aanwezig. De ''hartslag'' is verhoogd omdat het hart toch nog zo veel mogelijk bloed wil rondpompen. Om de benodigde hoeveelheid rond te pompen is het nodig dat het hart harder gaat werken en dus vaker moet pompen.
Er zal meestal een ''röntgenfoto'' van het fretje worden gemaakt . Op een röntgenfoto is het hartje bij DCM duidelijk vergroot, bij HCM heeft het hart een normale grootte. Een röntgenfoto is ook belangrijk voor het opsporen van vocht in of rond de longen of in de buikholte.

Indien er vocht rond de longen aanwezig is kan een ''punctie'' van de borstholte en onderzoek van het punctaatvocht ook een belangrijke aanwijzing zijn voor een hartprobleem. Dit kan doorslaggevend zijn om een ernstige longontsteking uit te sluiten.

Een ''hartfilmpje (ECG)'' geeft ook nadere informatie, met name bij de ritme stoornissen is dit heel belangrijk. Gelukkig laten de meest fretten het maken van een ECG goed toe.

[[Bestand:ECG.jpg|300px]]

ECG bij de fret

''Echografie'' kan belangrijk zijn indien er twijfel is over het soort hartaandoening en de daarvoor te gebruiken medicatie. Het goed interpreteren van het kleine hartje van de fret is erg moeilijk. Ik heb daarom een sterke voorkeur voor de cardiologe Nicole van Israël in België [http://www.acapulco-vet.be].

'' Bloedonderzoek'' in verband met de nierfunctie en elektrolyten huishouding wordt meestal pas in een later stadium gedaan om de effecten van de medicatie op het dier te meten.

'''''Hoe kan een fret met een hartaandoening behandeld worden?''''''

De schade aan het hart is onomkeerbaar en medicatie is dan ook levenslang. De medicatie zal echter zeker in het begin maar ook later nog bijgesteld moeten worden naar de behoeften van het dier. Ik noem dat de “fine-tuning”. Daarom is het erg belangrijk dat hartpatiënten regelmatig op controle komen om de medicatie steeds weer aan te passen aan huidige situatie. De juiste behandeling van een hartprobleem bestaat uiteindelijk altijd uit een combinatie van meerdere medicijnen.

'''''Heeft het wel zin om een hartpatiënt te behandelen?'''''

Absoluut! Er zijn heel wat fretten in Nederland die op hartmedicatie staan en een goed leven hebben. Fretten reageren namelijk over het algemeen erg goed op de behandeling met de juiste medicijnen.
Als de aandoening op tijd wordt onderkend kunnen fretten (met medicatie) nog gedurende enkele jaren een goed leven leiden Wordt een hartfalen in een laat stadium ontdekt dan kan het leven slechts voor een paar weken of hooguit een paar maanden (op een prettige manier) worden verlengd.

Ernstig benauwde fretten kunnen na medicatie weer helemaal herstellen en zelfs fretten waarbij de achterpoten niet meer functioneren hebben hier gelukkig meestal maar tijdelijk last van en lopen binnen 2 weken weer.

Natuurlijk komt er een moment dat aanpassing van de medicatie niet meer helpt en dan is het onze verantwoordelijkheid om hier op de juiste manier op te reageren. Eigenlijk is het net als bij mensen. Hartpatiënten kunnen gelukkig met de huidige medicijnen een prima leven leiden…….. maar natuurlijk heeft niemand het eeuwige leven.

===Huidaandoeningen===

'''Hotspots'''

Hotspots zijn kleine natte huidontstekingen die ronde vurige plekken op de huid geven, veelal achter op de rug. Over het algemeen zie je deze hotspots bij fretten met een bijnier probleem of een chronische maagaandoening.
Sommigen schrijven het echter toe aan een allergische huidaandoening door o.a. voedselallergie.

Het probleem ontstaat vaak in zeer korte tijd. Doordat de plek jeukt zal de fret eraan gaan krabben en bijten en ontstaat er door wondvocht in de meeste gevallen een korstje op de huid en in de vacht.
Je fret kan zich er ook ziek bij voelen en zich een paar dagen rustiger of juist wat nerveus door gedragen. Doordat zelftrauma een grote rol speelt in de ontwikkeling van hotspots worden zij ook wel pyotraumatische dermatritis genoemd.

Aan deze aandoening is niet veel te doen. Wanneer het tijdig ontdekt wordt kun je proberen te voorkomen dat het dier eraan gaat krabben of bijten. Ook kan de vacht een beetje worden weg geknipt zodat korstvorming gedeeltelijk wordt voorkomen.
Soms kan gebruik van een ontstekingsremmende crème verlichting geven.
Een hotspot verdwijnt uiteindelijk vanzelf weer, meestal na ongeveer een week. Toch komt de hotspot in de meeste gevallen ook weer terug op dezelfde plek.

[[Bestand:Hotspotplekje.jpg|300px]]

hotspot

'''Huidtumoren'''

Huidtumoren komen bij fretjes van middelbare leeftijd regelmatig voor, maar soms ook op jongere leeftijd. Gelukkig zijn ze over het algemeen goedaardig. Sommige tumoren kunnen ulcereren waardoor een zwarte korst op het tumoroppervlak ontstaat. Omdat ze meestal weinig verheven zijn, lijken de plekjes soms meer op exceemplekken. Jeuk is soms aanwezig. Huidtumoren kunnen het beste chirurgisch verwijderd worden en vervolgens histologisch worden onderzocht.

Ze lijken soms te verdwijnen maar als je goed kijkt en voelt blijft er altijd een verdikking van de huid voelbaar. Weken later kan het plekje weer gaan ulcereren en een korstje vormen. Soms hebben fretjes hier jeuk aan maar lang niet altijd. Het zijn kleine mastcel tumoren. Bij honden zijn deze tumoren vaak kwaadaardig. Bij fretten meestal niet. De behandeling voor jonge, gezonde fretten is het chirurgisch verwijderen van het tumortje. Bij oudere of zieke dieren kan soms beter afgewacht worden.

===Lymfoom===

Door: Hanneke Roest, frettendierenarts.

'''De Frettenkliniek''' te Eindhoven

Na de endocriene tumoren is lymfoom een van de meest voorkomende tumoren bij de fret. Bij jonge fretten onder de leeftijd van 1-2 jaar heeft de ziekte vaak een snel verloop. De meest voorkomende vorm bij deze jonge dieren is “mediastinaal lymfoom” in de borstholte, waar¬bij de zwezerik snel groeit en door zijn grote volume de longen wegdrukt. Bij oudere dieren komt meestal de “multicentrische” vorm van lymfoom voor, met aantasting van uitwendige en inwendige lymfeklieren en inwendige organen. Bij oudere dieren verloopt de ziekte meer chronisch.

'''''Symptomen'''''

Bij jonge dieren met “mediastinaal lymfoom” ontstaat vaak een plotselinge benauwdheid, eventueel voorafgegaan door slecht eten, gewichtsverlies en luste-loosheid. Hoesten en het opbraken van voedsel kunnen eveneens optreden. Bij de “multicentrische” vorm van oudere dieren hangen de klachten af van de organen die betrokken zijn bij deze ziekte. Aspecifieke, vage symptomen als slecht eten, vermageren en lusteloosheid zijn vaak aanwezig. Andere mogelijke symptomen zijn chronische diarree, braken, milde benauwdheid, geelzucht, zwakte in de achterhand.

'''''Diagnose'''''

Bij jonge dieren is röntgenologisch voorin de borstholte een massa zichtbaar die zich behoorlijk naar achteren kan uitbreiden. Een weefselonderzoek van een biopt met een dunne naald uit de borstholte is bewijzend.
Bij oudere dieren kunnen vergrote uit- en inwendige lymfeklieren voelbaar zijn.
Röntgenfoto’s en een echo van de buik kunnen nadere informatie geven. Uiteindelijk geeft weefselonderzoek pas de juiste diagnose. Dunne naald aspiratiebiopten van deze vergrote lymfeklieren zijn door de patholoog niet op een goede manier te beoordelen en kunnen makkelijk verkeerd geïnterpreteerd worden. Beter is het om de lymfeklier in zijn geheel te verwijderen en op te sturen voor onderzoek.

[[Bestand:Opgezette klieren fret.jpg|300px]]

Vergrote kaak lymfeklieren

'''''Behandeling'''''

De behandeling kan bestaan uit het verstrekken van corticosteroïden of chemotherapie. Met corticosteroïden (Prednison) wordt een vaak tijdelijk goed resultaat bereikt. Chemotherapie vereist een intensieve begeleiding en is ook niet genezend. Fretten met lymfoom zijn gevoeliger voor allerlei infecties, antibiotica kan daarom ook nuttig zijn en een tijdelijk herstel geven.

'''''Prognose'''''

Bij jonge dieren is de ziekte vaak snel fataal. Oudere dieren kunnen langdurig ziek zijn met goede periodes afgewisseld door periodes waarin de fret zich ziek voelt. Uiteindelijk is de prognose slecht.

===Maagdarmaandoeningen===

Door: Hanneke Roest, frettendierenarts.

'''De Frettenkliniek''' te Giessen

De meeste fretteneigenaren hebben wel een fret meegemaakt met afwijkende ontlasting, al dan niet langdurig. Ook plotselinge sterfte bij jong volwassen fretten heeft vaak te maken met een maagdarmprobleem. Het is een van de meest behandelde aandoeningen in de “Frettenkliniek”.
De allerbelangrijkste maagdarmaandoening van de fret is de ''Helicobacter gastritis'' (= maagontsteking). Van daaruit kunnen diverse andere problemen van de spijsverteringsorganen veroorzaakt worden. Het ontstaan van haarballen, secundaire darminfecties, coccidiose bij volwassen dieren, alvleesklier-, lever- en galwegontstekingen zijn vaak te herleiden tot het primaire probleem in de ontstoken maag.

Medicijnen als prednison en alle pijnstillers geven bij langer gebruik bijna altijd problemen doordat zij het maagdarm slijmvlies beschadigen. Zij kunnen daarom beter slechts voorzichtig en in lage dosering worden gegeven. Een combinatie van deze twee medicijnen tegelijkertijd kan beter slechts in uiterste noodzaak bij de fret worden ingezet.

'''''Symptomen'''''

Lang niet alle fretten hebben dezelfde symptomen bij een bepaalde aandoening. Ook kunnen diverse symptomen ook passen bij andere aandoeningen dan die van het maagdarmkanaal. Dat maakt het soms erg lastig voor de dierenarts om de klachten van de fret goed te interpreteren.
Sommige fretten hebben een verminderde of wisselende eetlust. Vaak is de activiteit van het diertje verminderd en is het minder speels. Soms ook is het fretje echter weer erg onrustig en hyperactief. Er zijn fretten die bijterig worden naar hun eigenaar of naar andere fretten. “Plat liggen” komt regelmatig voor, de fret zakt even door de poten tijdens het lopen en heeft een wat starende blik in zijn ogen. Hij heeft even buikpijn. Even later loopt hij weer door alsof er niets aan de hand is. Fretten braken niet gemakkelijk dus als ze braken dan is er meestal iets aan de hand.

[[Bestand:Buikpijn Sanne.jpg|300px]]

Buikpijn

[[Bestand:Misselijk-maagpijn Pudding.jpg|300px]]

Misselijk/buikpijn. Let op de combinatie van platliggen en geknepen oogjes.

{{#ev:youtube|o7an7TczM0w}}

Dit fretje heeft duidelijk last van buikpijn.

Fretten met maagdarmproblemen hebben vaak afwijkende ontlasting. Deze kan breiig van consistentie zijn, te dun als koeienvlaai of zelfs waterdun. De ontlasting kan veel “zaadjes” bevatten ten gevolge van onvoldoende opname van voedingsstoffen. Soms is er slijm met eventueel rood bloed aanwezig. Vaak wordt er al dan niet tijdelijk een groene kleur gezien. Deze ontstaat als de ontlasting te snel door het darmkanaal gaat en is een teken dat de darmen “geïrriteerd” zijn. Als de ontlasting zwart, plakkerig en er als teer uitziet, betekend dat meestal een bloeding in het voorste deel van het maagdarmkanaal. Fretten die prooidier eten kunnen ook zwarte ontlasting hebben maar die is meestal meer gevormd en niet plakkerig. Als er onvoldoende gal bij de ontlasting komt kan deze een creme kleurige pasteuze vorm aannemen.

In de loop van de tijd valt het diertje langzaam maar zeker af en wordt de vacht dunner en dof. Vaak zijn er tekenen van misselijkheid. Vooral na het eten. Smakken, met de pootjes aan de bek krabben, speekselen en tandenknarsen zijn duidelijke misselijkheids tekenen. Ook aan lappen, tapijt of andere stoffen materiaal bijten kan een teken van misselijkheid zijn. Sommige fretten hebben een dikke wat opgeblazen buik meestal gecombineerd met stinkende ontlasting.

{{#ev:youtube|mJrhcLn1WYQ}}

'''''Diagnose'''''

Voor het stellen van een juiste diagnose is het verhaal van de eigenaar (de ''anamnese'') over de huisvesting, de voeding en de klachten die het diertje laat zien erg belangrijk. Sommige klachten die het diertje vertoond worden niet als afwijkend beoordeeld door de eigenaar terwijl dat wel het geval is.

Bij het ''klinisch onderzoek'' is het palperen (doorvoelen) van de buik van veel betekenis. Daarmee kunnen pijnlijke plekken in de buik opgespoord worden. Bij veel van deze fretten is de grote buiklymfeklier vergroot en pijnlijk. Soms is voor in de buik de maaglymfeklier te voelen als een harde en pijnlijke dikte. Deze klieren zijn de “opruimorganen” bij problemen in het maagdarmkanaal. Fretten met een ernstige maagontsteking of een maagzweer zijn meestal erg gevoelig voorin de buik waar de maag gelegen is. Ook als de lever ontstoken is kan dit meestal gevoeld worden doordat de lever dan groter, harder en pijnlijk is bij het palperen. Een obstructie in de darm of een tumor is meestal in de buik te voelen als een harde, vaak pijnlijke dikte in het midden en achterste deel van de buik.

Bij veel fretten is de milt vergroot. Bij weefselonderzoek blijkt het meestal om een goedaardige vergroting te gaan. De milt reageert namelijk vooral op ontstekingen in de buik en in het bijzonder op een Helicobacter infectie van de maag. Het verwijderen van een grote milt is dan ook niet heel zinvol tenzij deze milt zo groot is geworden dat hij een mechanische belemmering vormt voor het diertje.

Met ''bloedonderzoek'' kan soms een verhoging van de ontstekingscellen aangetoond worden. Bij ernstige maagdarm klachten kan het protein-loosing syndroom optreden waarbij het eiwit gehalte in het bloed verlaagd is. Ook het aantal rode bloedcellen kan verlaagd zijn ten gevolge van bloedverlies via het maag-darmkanaal of vanwege een onvoldoende aanmaak bij langer bestaande problemen. De leverenzymen kunnen verhoogd zijn bij problemen met de lever. Bij chronische patienten kan het zinvol zijn om het Vitamine B12 gehalte in het bloed te bepalen.

Ontlasting onderzoek is nuttig om coccidiose en Giardia infecties aan te tonen. Deze worden meestal alleen gezien bij jonge fretten en op plaatsen waar veel fretten bij elkaar worden gehouden. Een bacteriologisch onderzoek van de ontlasting kan een enkele keer ook nuttig zijn.

Op de ''röntgenfoto'' kunnen vreemde voorwerpen in de maag (haarballen, stukjes rubber, oordopjes!) zichtbaar gemaakt worden. Ook kan het vermoeden op een obstructie in de darm meestal bevestigd worden. Lever, nieren en blaas maar ook hart en longen kunnen goed in beeld gebracht worden. Met een ''echo'' is de inhoud van de maag wat minder goed zichtbaar te maken maar een obstructie in de darm weer wat beter dan met de rontgenfoto.

Voor een definitieve diagnose van een langdurige maagdarmprobleem zijn meestal ''maag en/of darmbiopten'' nodig. Dat is uiteraard niet zo heel makkelijk te doen dus wordt er over het algemeen uitgegaan van een waarschijnlijkheidsdiagnose en daarvoor een behandeling ingezet. Indien de problemen blijven bestaan is een “kijkoperatie” vaak zinvol en kunnen maag- en darmbiopten worden genomen. Deze biopten worden vervolgens naar een patholoog opgestuurd die onder de microscoop de stukjes weefsel kan beoordelen en informatie geeft over het aanwezig zijn van bijvoorbeeld ontsteking of tumoren.

'''''Specifieke maagdarm aandoeningen'''''

*'''Helicobacter maagontsteking'''

Met een recent onderzoek onder Nederlandse fretten bleek dat bij 80% van de fretten de Helicobacter Mustelae bacterie in de maag kon worden aangetoond. In eerder Amerikaans onderzoek was dit percentage veel hoger en werd hij aangetoond bij alle onderzochte dieren. De bacterie wordt overgedragen door besmette ontlasting. Waarschijnlijk worden pups al in het nest besmet. De bacterie kan in de maag van de fret een ''chronische maagontsteking'' (vooral bij oudere fretten) maar ook een acute maagontsteking met zelfs [u]maag- en darmzweren[/u] veroorzaken. Niet elke fret heeft veel last van deze infectie. Maar een maagzweer is een van de belangrijkste doodsoorzaken bij jonge fretten. Stress en verkeerde voeding zijn de belangrijkst predisponerende factoren.

Stress is mogelijk ten gevolge van een andere fret. Fretten zijn territoriale dieren en een andere fret kan, zonder dat de eigenaar het zich bewust is, een belangrijke stressfactor zijn. Stress kan ook ontstaan ten gevolge van andere huisvesting, een andere chronische ziekte of onvoldoende “enrichment” of afleiding. Wat betreft de voeding moeten we ons realiseren dat de fret een prooidier eter is. Een strikte vleeseter. Frettenbrokjes bevatten vooral veel plantaardige eiwitten en vezels. Daar is het maagje van de fret eigenlijk niet voor gemaakt.

*'''Vreemd voorwerp in het maagdarmkanaal'''

Jonge fretten onder de leeftijd van 1 jaar kauwen nogal eens op allerlei zacht materiaal zoals zacht rubber, zacht plastic en latex. Stukjes hiervan worden dan doorgeslikt en komen in de maag. Deze kunnen soms maanden in de maag blijven zitten. Bij oudere fretten zijn het vaak haarballen die zich in de maag vormen door het likken aan de vacht. Als de maag minder goed zijn werk doet zoals bij een chronische ontsteking, kunnen de haren te lang in de maag blijven en daar gaan klitten. De symptomen die deze fretten vertonen zijn vaak vaag. Pas als het voorwerp vastloopt in het (veel dunnere) darmkanaal is het fretje acuut ziek met hevige buikpijn en uitdroging. Vaak sterft het fretje binnen 2 dagen als er niet op tijd wordt ingegrepen. De behandeling varieert van laxeren tot direct chirurgisch ingrijpen.

[[Bestand:3. Haarbal uit maag.jpg|300px]]

Haarbal uit de maag

*'''Darmontsteking'''

Een darmontsteking kan veroorzaakt worden door diverse virussen, bacteriën, protozoen, voedsel intolerantie en oorzaken die niet altijd te achterhalen zijn. De ontlasting kan bekeken worden onder de microscoop of worden opgestuurd naar het laboratorium voor een bacteriologisch onderzoek (een kweek).

Recent is aangetoond dat in Nederland het ''Coronavirus'' op grote schaal voorkomt. Dit virus is in Amerika ook bekend en veroorzaakt daar E.C.E. (Epizootic Catarrhal Enteritis) ook wel “Groene-slijm ziekte” genoemd. Het virus is zeer besmettelijk. De besmetting gebeurt via contact met ontlasting van een ziek dier. Het verloop van de ziekte is afhankelijk van de lichaamsconditie van het fretje. Jonge gezonde fretten hebben vaak slechts een aantal dagen diarree. Fretten met al chronische maagdarmproblemen of andere aandoeningen kunnen ernstig ziek worden. Bij sommige fretten kan het virus de darmvlokken van de darmen ernstig beschadigen waardoor uiteindelijk chronische diarree ontstaat. Een enkele keer kan het virus een systemische ziekte veroorzaken met ontstekingen in diverse organen. Deze complicatie vertoont overeenkomsten met de aandoening “FIP” bij katten die geïnfecteerd zijn met het katten Corona virus. Het katten-Corona virus lijkt niet besmettelijk voor de fret. De fret heeft zijn eigen Corona virus variant. Helaas is de ziekte moeilijk met zekerheid vast te stellen bij het levende dier.

''Coccidiose'' en een ''Giardia'' infectie worden veroorzaakt door een parasiet in de darmen. Vooral jonge fretjes kunnen hier behoorlijk ziek van zijn. Oudere fretten hebben meestal geen problemen met coccidiose en kunnen met hun eigen afweer de infectie genezen. Echter fretten die al een afwijkend darmkanaal hebben door bijvoorbeeld een Coronavirus infectie kunnen wel problemen hebben om van deze infectie af te komen en kunnen beter behandeld worden. Met behulp van ontlasting onderzoek is de ziekte eenvoudig aan te tonen.

*'''Eosinofiele maag-darmontsteking'''

Fretten zijn strikte vleeseters toch geven wij in onze voeding vaak veel plantaardige eiwitten zoals granen. Bij sommige fretten reageert het maagdarmkanaal hierop met de productie van bepaalde specifieke (eosinofiele) ontstekingscellen. Deze fretten kunnen chronisch diarree met of zonder slijm en bloed vertonen in combinatie met gewichtsverlies. De diagnose is pas te stellen na een biopt van de maag of de darm. Corticosteroïden kunnen soms tijdelijk helpen maar een correctie van het voer is belangrijker.

*'''Tumoren'''

Tumoren uitgaande van het maagdarmkanaal komen niet vaak voor. Er zijn aanwijzingen dat tumoren in dit gedeelte van het lichaam vooral kunnen ontstaan vanuit chronische ontstekingen zoals bijvoorbeeld bij Helicobacter uitgroei. Lymfoom, een ontaarding va de lymfeklieren komt bij oudere fretten wel regelmatig voor. Hierbij kunnen ook de lever en darmen aangetast zijn.

'''''Behandeling van maagdarmproblemen'''''

Bij een vermoeden op een Helicobacter maagontsteking zal een ''antibiotica kuur'' tegen de Helicobacter bacterie worden ingezet. Deze kuur is dezelfde als die bij mensen wordt gebruikt. Echter fretten met ernstige ontsteking of maagzweer kunnen soms niet goed tegen het antibioticum Clarithromycine. Dit is namelijk erg irriterend voor de maag. Het is dan beter om eerst de maagwondjes wat te laten herstellen met ''maagzuurremmers'' en een ''maagwandbeschermer'' als Sucralfaat voordat dit antibioticum wordt ingezet. Aanvullend kunnen medicijnen tegen de misselijkheid en Vitamine B12 injecties worden gegeven.

Indien er sprake is van een vreemd voorwerp in de maag of bijvoorbeeld een obstructie in de darm, zal er ''geopereerd'' moeten worden. Een enkele keer kan een obstructie met laxeermiddel naar achteren worden gedreven, vooral als bekend is dat
het bijvoorbeeld gaat om een te groot stuk groente of fruit. Maar dit is altijd een risico want hoe langer je wacht met opereren hoe groter het risico dat het diertje sterft.

Bij diarree ten gevolge van bijvoorbeeld een Corona virus infectie kan een darm beschermend middel als Finidiar pasta of Sucralfaat gegeven worden voor een aantal dagen. Indien het fretje ernstig ziek is, is antibiotica en eventueel andere aanvullende medicatie nodig. Coccidiose bij jonge fretjes of zieke dieren kan behandeld worden met een medicijn tegen deze parasieten. Alle fretten dienen tegelijk behandeld te worden, ook de (wel besmette maar) niet zieke dieren.

''Tumoren'' van het maagdarmkanaal kunnen soms chirurgisch verwijderd worden door het stuk aangetaste darm te verwijderen. Dit is een moeilijke operatie maar voor een ervaren frettendierenarts goed te doen. Voor de behandeling van Lymfoom met aantasting van het maagdarmkanaal zie het hoofdstuk: Lymfoom.
Het verwijderen van een vergrote milt bij fretten met diarree is niet nodig. Deze milt is een reactie op de ontsteking in het maagdarmkanaal.

Het is belangrijk om kleine hoeveelheden ''goed verteerbaar voedsel'' te geven, bijvoorbeeld Royal Canin Convalescence Support Instant (het “Waltham papje”) of Hill’s A/D blikvoer. Voor fretten met ernstige problemen is het niet meer verstandig om rauw voedsel te geven.

Fretten met ernstige maagdarmproblemen kunnen het beste worden opgenomen in de ''kliniek'' waar zij via injecties en met infuus behandeld kunnen worden. Deze injecties belasten het maagdarmkanaal veel minder.
''Oudere fretten'' hebben vaak chronische maagdarmproblemen door de langdurige aanwezigheid van de Helicobacter bacterie in de maag. Zij hebben vaak baat bij een dagelijkse hoeveelheid van het Waltham papje in combinatie met 1-2x daags Sucralfaat.

'''''Preventie van maagdarmproblemen'''''

De Helicobacter bacterie is bij de fret waarschijnlijk niet uit te roeien. Wel kan met een kuur antibiotica het aantal bacteriën in de maag weer verminderd worden. Maar een uitgroei kan beter tegen gegaan worden door de fret ''goede voeding'' te geven en ''stress'' zoveel mogelijk te vermijden. Haarballen zijn meestal het gevolg van de verminderde maagmotiliteit ten gevolge van de maagontsteking. Die ontsteking moet dus ook behandeld worden. Daarnaast is het zinvol om tijdens de rui om de dag 1 cm ''haarbalpasta'' voor de kat te verstrekken. Haarbalpasta bevat veel suikers en is daarom erg gewild bij de fretten. Beter zou het zijn om alleen de vaseline te geven. Dit kan door het kopen van zuurvrije vaseline bij de apotheek of de drogist. Dit mag elke dag gegeven worden tijdens de rui. Het is echter minder smakelijk.

===Middenoorontsteking===

De laatste jaren hebben we steeds meer te maken met oorproblemen bij fretten; vaak een middenoorontsteking. De kan zich ontwikkelen tot een chronische aandoening.

Het middenoor is een inwendig gelegen gedeelte van het gehoorsysteem, wat net achter het trommelvlies ligt. Bij de fret op een moeilijk bereikbare plek, in het bot van de kop en schedel en is verdeeld in allerlei kleine ‘kamertjes’, lijkend op een honingraad.

Het is nog niet duidelijk wat precies de oorzaak is van de steeds frequenter voorkomende middenoorontstekingen, maar het vermoeden is dat oormijten een rol spelen. Deze kunnen schade aan de gehoorgang en het trommelvlies aanrichten, waardoor schimmels, bacteriën en virussen naar binnen kunnen dringen. Een goede bestrijding van oormijten lijkt dan ook erg belangrijk. Dit kan onder andere door middel van Stronghold pipetjes, verkrijgbaar bij de dierenarts. Zie [[verzorging#oormijten]]

Doordat het middenoor van de fret op een lastig bereikbare plek gelegen is, is het moeilijk een ontsteking goed te bestrijden. Antibiotica kan er vaak moeizaam komen en door de bouw is het eigenlijk niet mogelijk om te spoelen. Vaak is langdurige behandeling noodzakelijk met antibiotica en oordruppels. Hierdoor wordt een middenoorontsteking regelmatig een chronisch probleem.

Een ''acute middenoorontsteking'' is te herkennen aan:

* Scheef houden van de kop, met het aangetaste oor naar beneden
* Het in rondjes lopen
* Wankelen tijdens bewegen/lopen
* Soms tranende ogen
* Soms niet willen eten
* Soms koorts en algemeen ziek zijn

'''''Ga bij een van deze signalen direct naar een dierenarts met frettenervaring!'''''

Wordt dit niet juist behandeld, kan het een pijnlijke dood van je fretje betekenen.

''Een chronische middenoorontsteking ''geeft vaak minder duidelijke acute verschijnselen:

* Tranende ogen bij eten
* Slecht eten
* Veel kruimelen met brokjes
* Prooi laten staan
* Kuchen, hoesten en keelschrapen
* Soms wankelen met achterhand tijdens lopen
* Niet bij de oren geaaid willen worden
* Lastig in het nekvel te pakken
* Gespannen in nekspieren, vooral bij aanraken
* Afvallen

Een chronische middenoorontsteking is altijd sluimerend aanwezig. Regelmatig steekt het dan weer de kop op. Het is een zeer pijnlijke aandoening voor je dier. Fretten laten pijn erg lastig zien, dus elk klein signaal kan belangrijk zijn.

Een chronische oorontsteking kan desastreus verlopen voor je fretje als het niet onderkent en behandeld wordt. De ervaringen zijn dat fretten die een chronisch oorprobleem hebben erg vatbaar zijn voor nierontstekingen,(chronische) ontstekingen in de keel en aan de luchtwegen en er zijn vaak maag/darm complicaties door de vele antibiotica die de frettenmaagjes vaak slecht verdragen. Bovendien is er een risico dat de ontsteking doorbreekt naar de hersenen, wat onherroepelijk de dood betekent.

===Nierfalen bij de fret===

Door: Hanneke Roest, frettendierenarts.

'''De Frettenkliniek''' te Giessen

De nieren hebben een belangrijke functie in het constant houden van allerlei waarden in het lichaam. Ze regelen de zuurtegraad van het bloed, ze veranderen de bloeddruk naar behoefte van het lichaam en houden de mineralen in balans. Daarnaast zorgen ze ervoor dat afvalstoffen uit het lichaam verwijderd worden. Deze afvalstoffen, afbraakproducten van eiwitten (zoals ureum, BUN) worden door de nieren uit het bloed gefilterd en met de urine afgevoerd.

'''Nierfalen''' is een toestand waarbij de nieren niet meer goed kunnen functioneren; ze doen hun werk niet goed meer. Dit kan ontstaan ten gevolge van verschillende oorzaken: bacteriele, virale (bijvoorbeeld ADV) en protozoaire infecties, nierstenen, aangeboren en/of erfelijke aandoeningen, tumoren, een afwijkende bloeddruk, ziektes elders in het lichaam (zoals chronische ontstekingen), vergiftigingen (onder andere door antivries, druiven en rozijnen) en bepaalde niertoxische medicijnen (bijvoorbeeld Gentamycine). Veel oudere fretten hebben nierinfarcten.

Er kan sprake zijn van acuut nierfalen, chronisch nierfalen en een combinatie van de twee.

Bij '''''chronisch nierfalen''''' werken de nieren al langer slecht. De chronische ontsteking in de nieren heeft geleid tot vorming van littekenweefsel. Het littekenweefsel trekt samen en zorgt ervoor dat de nieren kleiner worden, dit littekenweefsel is blijvend.

Bij dieren met '''''acuut nierfalen''''' is nog geen sprake van littekenweefsel. Deze dieren kunnen acuut heel erg ziek worden, maar in principe kan er dan nog volledig herstel van de nierfunctie optreden.

Wanneer het dier al langer chronische nierproblemen heeft maar plotseling snel verslechtert ten gevolge van een acute infectie, is er sprake van een '''''combinatie.''''' Dit komt redelijk vaak voor.

[[Bestand:Nierfalen 1.jpg|300px]]

Normale nier: Deze bestaat uit ruim 1 miljoen eenheden (nefronen). Een nefron filtert het bloed en concentreert de afvalstoffen uit het lichaam. Deze worden in de urine afgegeven. De nefronen monden uit in een verzamelbuis, welke in het nierbekken uitkomt. De urine gaat via de ureter naar de blaas, alwaar die wordt opgeslagen.

[[Bestand:Nierfalen 2.jpg|300px]]

Chronisch nierfalen: Chronische ontsteking in de nieren leidt op den duur tot vorming van littekenweefsel. Dit littekenweefsel trekt samen en zorgt ervoor dat de nieren steeds kleiner worden. Dit noemen we schrompelnieren en deze schade is niet meer omkeerbaar.

'''''Symptomen'''''

Fretten met chronische nierproblemen vermageren, hebben een slechte eetlust en drinken en plassen vaak veel. Soms zijn ze slomer maar vaak valt aan het gedrag niet veel op. In sommige gevallen is er een vreemde 'maggi' geur te ruiken uit het bekje. Dit komt door de ophoping van gifstoffen in het bloed die eigenlijk door de nieren uitgescheiden zouden moeten worden. Enkele fretten hebben afwijkende ontlasting.
Dieren met acute nierproblemen zijn meestal wel slomer, gaan vaak 'plat' liggen en zijn vaak pijnlijk in de buik.

'''''Diagnose'''''

Indien er vermoed wordt dat een fretje lijdt aan nierfalen, zal er worden geadviseerd om een ''urineonderzoek'' en ''bloedonderzoek'' te laten uitvoeren. Bij het urineonderzoek wordt er bijvoorbeeld gekeken of de nieren nog voldoende concentrerend vermogen hebben en of er te veel eiwitten of bloedcellen in de urine lekken.

Bij het bloedonderzoek worden onder andere de ''nierwaarden'' beoordeeld (ureum, fosfaat). Deze waarden zullen pas verhogen als meer dan de helft van het totale nierweefsel is aangetast. (NB. Bij honden en katten is het ureum gehalte in het bloed minder belangrijk en wordt het kreatinine gehalte bepaald. Bij de fret geeft het kreatinine gehalte in het bloed geen goede indicatie voor het functioneren van de nieren).

Bij acuut nierfalen kunnen deze waarden enorm hoog zijn, maar er kan nog volledig herstel optreden. Bij chronisch nierfalen is de hoogte van de nierwaarden zeker gerelateerd aan de prognose. Soms zijn de nieren aangedaan, door bijvoorbeeld een heftige ontsteking, maar zijn de nierwaarden nog niet verhoogd, dan is er (nog) geen sprake van nierfalen maar van een nieraandoening.
Indien een aanwijsbare oorzaak van acuut nierfalen wordt vermoed of er nog getwijfeld wordt over mogelijke bijkomende problemen, zullen er nog extra onderzoeken worden voorgesteld.

Nierfalen is een gecompliceerde ziekte en de nieren kunnen bij iedere patient in een andere mate aangetast zijn. Daarom dient de behandeling goed afgestemd te worden op het individuele dier.

'''''Behandeling'''''

Bij een nieraandoening waarbij nog geen sprake is van nierfalen zal meestal worden volstaan met medicatie en controle afspraken.

Bij acuut nierfalen is een opname in de kliniek en een behandeling met infuus en medicatie over het algemeen de beste optie. Hierbij wordt in de gaten gehouden dat het dier ruim voldoende infuus krijgt maar dit wel voldoende uitplast. Een intensieve monitoring is erg belangrijk. Ace-remmers die in een later stadium wel gegeven worden, mogen nu nog NIET worden gegeven.

Bij chronisch nierfalen bestaat de behandeling vooral uit medicatie en voeding. Ace-remmers (b.v. enalapril, benazepril) bevorderen de doorbloeding van de nieren en verminderen de progressie van chronisch nierfalen. Fosfaatbinders (b.v. sucralfaat, lantharenol, chitosan en calciumcarbonaat) zijn vaak nodig om het fosfaatgehalte in het bloed te verminderen. Bacterien kunnen de oorzaak zijn een ontsteking in de nieren maar daarnaast zijn nierpatienten extra gevoelig voor bacteriele infecties van de urine wegen. Antibiotica kan daardoor soms worden voorgeschreven. Ten gevolge van het chronisch nierfalen kan er ook een te laag kalium gehalte in het bloed ontstaan. Dit veroorzaakt een slechte eetlust en sloomheid. Dit Kalium kan via medicatie (kaliumgluconaat) worden aangevuld. Daar een hoog ureum gehalte in het bloed de slijmvliezen in het maagdarmkanaal kan aantasten, is het soms nodig om hiervoor ondersteunde medicatie te geven.

Een ''nierdieet'' is bij honden en katten erg belangrijk bij de behandeling van nierfalen. Hill's K/D dieet voor de kat zou voor de fret een goede optie zijn. Dit dieet bevat veel lagere gehalten aan eiwit, zout en fosfaat vergeleken met een normaal frettenvoer. Hierdoor worden de nieren minder belast en komen er minder afvalproducten in het bloed. Probleem is echter dat veel fretten met nierproblemen een slechte eetlust hebben en het nieuwe minder smakelijke dieet niet willen eten. Het is belangrijker '''dat''' uw fret eet dan '''wat''' hij eet!

'''''Prognose'''''

De prognose van een fret met nierfalen verschilt sterk. Acuut nierfalen kan volledig herstellen en heeft in dat geval geen continue controles nodig. Chronische schade aan de nieren is onomkeerbaar en een deel van de medicatie zal dan ook levenslang noodzakelijk blijven. Medicijnen zijn erg belangrijk in de behandeling van chronisch nierfalen. Niet alleen leven de behandelde fretten significant langer maar daarnaast voelt het dier zich veel prettiger.

De medicatie zal echter zeker in het begin, maar ook later nog bijgesteld moeten worden naar de behoeften van uw fret. Daarvoor zijn regelmatige controles op de kliniek met bloedafname en urineonderzoek noodzakelijk.

===Pijnstilling bij de fret===

Door: Hanneke Roest, frettendierenarts.

'''De Frettenkliniek''' te Eindhoven

Van diverse ziekte aandoeningen van de fret weten we vanuit de humane geneeskunde dat het pijnlijk is. Een verwonding, een gebroken bot, een maagzweer, een acute middenoorontsteking, een acute nierontsteking. Het zijn aandoeningen waarbij we er van uit kunnen gaan dat het pijn doet, niet alleen bij de mens maar ook bij het dier. Naast de behandeling van de aandoening is het dan wenselijk om tevens pijnstilling te geven. Pijnstillers hebben daarnaast het voordeel dat ze ontstekingsremmend werken.

Wetenschappers zijn het erover eens dat dieren pijn precies zo ervaren als wij mensen, alleen tonen zij het anders. De fret, die nog dicht bij zijn voorouder de bunzing staat, zal niet makkelijk laten zien dat hij pijn heeft. Dat geeft zwakte aan en dat betekent in de natuur dat je er heel snel bent geweest. Dat een fretje pijn slecht laat zien wil niet zeggen dat hij het anders ervaart. Hij toont het alleen anders dan wij mensen. Aangezien een fretje niet kan praten, hebben wij als eigenaar en als dierenarts slechts de mogelijkheid het diertje nauwkeurig gade te slaan en te onderzoeken om zo aanwijzingen te krijgen of het diertje pijn heeft.

[[Bestand:Zieke fret.jpg|300px]]

'''''Pijnsignalen bij een fret'''''

Een fretje zal niet gaan huilen of verbaal uiting geven aan pijn¦tenzij je bijvoorbeeld op de staart gaat staan. Bij acute plotse pijn zal het dier dit aangeven door een dikke staart op te zetten, een schreeuw te geven en eventueel de anaalklieren te laten gaan. Chronische pijn is veel moeilijker te onderkennen. Onderstaande gedragingen kunnen tekenen zijn van een niet welbevinden of van pijn.

* Minder levendig.
* Weinig meer uit de slaapplaats komen.
* Knijpen met de oogjes.
* Verminderde eetlust.
* Plat gaan liggen; tijdens het spelen of rondlopen gaat het fretje plat op de buik liggen.
* Plots gaan bijten naar de eigenaar of andere fretten.
* Omkijken naar de buik of de flank.
* Lopen met een hoge opgebolde rug.
* Knarsetanden.
* Knagen aan stof (slaapzakje) of vloerbedekking.
* Kreupel lopen.
* Hissen en sissen. Dit kan ook voorkomen als het diertje zich niet veilig voelt. Bijvoorbeeld doordat het in een te grote groep is gehuisvest of met een fret waarmee het niet goed samen gaat.
* Een opgezette staart.
* Anaalklieren laten gaan.
* Veel trillen.

'''''Behandeling van pijn bij de fret.'''''

De belangrijkste behandeling van pijn is het oplossen van het probleem dat de pijn veroorzaakt! Bij een gebroken bot is dat het spalken of chirurgisch behandelen van de breuk. Bij een maagzweer is dat een medicinale behandeling van de maagzweer en het vermijden van stresssituaties welke eventueel de maagzweer hebben veroorzaakt.

Niet altijd is het mogelijk de oorzaak te bestrijden en soms heeft een behandeling even tijd nodig om aan te slaan. Dan zou pijnstilling wenselijk zijn.

De voor de hond en kat veel gebruikte pijnstillers (NSAID's) als Metacam® (meloxicam) en Rimadyl® (carprofen) geven helaas veel problemen bij de fret. NSAID's (Non-Steroidal Anti-Inflammatory Drugs) zijn medicijnen die de vorming van prostaglandines in het lichaam remmen. Prostaglandines stimuleren het pijngevoel, verhogen de lichaamstemperatuur (koorts) en zorgen ervoor dat bloedvaten open gaan staan (roodheid bij een ontsteking).

'''''De bijwerkingen van NSAID pijnmedicatie.'''''

Prostaglandines zijn betrokken bij de opbouw van het maagslijmvlies. Doordat de vorming van prostaglandines door de NSAID's wordt geremd, wordt het maagslijmvlies erg dun en kan het gemakkelijk geirriteerd raken door het maagzuur. De belangrijkste bijwerkingen van deze pijnstillers zijn dan ook slijmvliesbeschadigingen in de maag welke uiteindelijk kunnen leiden tot ernstige zweren in de maag. Hierdoor wordt het diertje misselijk, heeft een slechte eetlust en krijgt dunne of zelfs zwarte ontlasting. Zwarte teerachtige ontlasting geeft aan dat er bloed vanuit de maag in de ontlasting is gekomen, dit is het geval bij een maagbloeding. Een maagbloeding is gevaarlijk en kan tot de dood van het fretje leiden. Fretten die veel prooidieren eten hebben altijd een wat donkere tot zwarte ontlasting, maar die is meestal vast van vorm en vermengd met de restanten van het prooidier.

'''''Waarom hebben fretten zo snel last van deze bijwerkingen?'''''

1. Fretten missen, net als katten, het enzym UDP- glucuronyltransferase om geneesmiddelen uit te scheiden in de gal. Dat wil zeggen; ze kunnen nauwelijks 'glucuronideren'. Slechts 1/10 van de capaciteit van de hond. Hierdoor is de eliminatie-halfwaarde tijd van diverse geneesmiddelen, waaronder bovenstaande pijnstillers, sterk verlengd in vergelijking met de hond en ontstaan gemakkelijk bijwerkingen doordat het middel te lang en in een te hoge dosis in het lichaam aanwezig blijft.

2. Veel fretten hebben daarnaast vaak al in enige of meerdere mate last van maagproblemen doordat bij vrijwel alle fretten de ''Helicobacter Mustelae'' bacterie in de maag aanwezig is. Deze geeft bij uitgroei acute- of chronische ontstekingen in de maag. Het geven van bovenstaande pijnstillers kan dan heel gemakkelijk nog meer schade aan het maagslijmvlies berokkenen.

3. Oudere fretten (boven de leeftijd van 5 jaar) hebben regelmatig galweg-, lever- of nierproblemen waardoor de uitscheiding van deze medicijnen nog minder goed verloopt en het medicijn ook hierdoor in een te hoge concentratie in het bloed aanwezig blijft en door de relatieve overdosering extra schade kan aanrichten in de maag.

De combinatie van Prednison en pijnmedicatie als bovenstaande is een snelweg richting een maagzweer en is dan ook gecontra-indiceerd, niet alleen bij de fret maar ook bij de hond en kat. Deze combinatie nooit aan een fretje geven.

'''''Alternatieven voor NSAID's'''''

Dit alles maakt het niet gemakkelijk om voor bovenstaande pijnstillers te kiezen bij pijn bij een fretje. Een alternatief voor de NSAID pijnmedicatie is morfine injecties, maar deze mogen slechts door de dierenarts worden toegediend en werken kortdurend (8 uur). Bij opname in de Frettenkliniek is dat een goed alternatief. Het oraal (via de bek) ingeven van morfine preparaten is bij de paar fretten waar ik het bij heb geprobeerd niet goed bevallen. Als je deze medicatie oraal toedient geeft het ook maag-darmproblemen. De fretten werden er al heel snel erg misselijk van.

'''''Conclusie'''''

De beste pijnmedicatie bij de fret bestaat uit het oplossen van het probleem dat de pijn veroorzaakt. Als dat niet mogelijk is kunnen indien het echt noodzakelijk is, in lage dosis (de dosering als bij de kat) en om de dag of om de 2 dagen, NSAID's als Metacam® en Rimadyl® gegeven worden... mits het diertje geen maag, lever of nierproblemen heeft. Liefst zo kort mogelijk.

Aan oudere fretten (boven de leeftijd van 5 jaar) kunnen in verband met de mogelijke verminderde lever- en nierfunctie, deze medicijnen het beste om de 3-4 dagen gegeven worden. Indien klachten optreden als diarree, zwarte ontlasting of misselijkheid (smakken, braken, platliggen, knagen aan stof, knarsetanden) is het belangrijk om onmiddellijk te stoppen.

Ook is het belangrijk om op voorhand, dus al bij de start van deze medicatie, tevens maag-beschermende medicatie als Sucralfaat en maagzuurremmers te geven.

Mijn ervaring is dat deze pijnmedicatie met NSAID's, ondanks al deze beschermende maatregelen, toch vaak problemen geeft; ik gebruik het daarom persoonlijk vrij weinig en alleen kortdurend. Ik neem de dieren liever op in de Frettenkliniek en gebruik de morfine injecties tot ik de ziekte die de oorzaak van de pijn is, heb kunnen aanpakken, dan wel chirurgisch of met andere medicatie.

===Vergrote milt===

'''De grote milt bij de fret, niet te snel chirurgie!'''

Door:Hanneke Roest, frettendierenarts.

'''De Frettenkliniek''' te Eindhoven

De laatste weken bereiken mij berichten over fretten die geopereerd worden aan een vergroting van de milt. Dit verontrust mij omdat het in het merendeel van de gevallen niet nodig is om deze vergrote milt chirurgisch te verwijderen. Met andere woorden er worden fretten onnodig geopereerd.

De milt is een orgaan dat links voorin de buik aanwezig is. Hij ligt als een platte zachte dikte tegen de linker buikwand aan. Als hij vergroot is, is hij vaak zelfs door de eigenaar te voelen als een langgerekte platte schijf van soms wel 15 cm lengte en 5 cm. breedte.

De milt fungeert als opslagplaats voor alle bloedcellen en verwijderd oude bloedcellen uit de bloedbaan. Ze reguleert tevens het aantal circulerende bloedcellen in de bloedbaan. Daarnaast speelt ze een rol in de aanmaak van afweerstoffen.
Bij embryo’s is de milt tevens een orgaan waar bloedcellen aangemaakt worden maar deze functie verdwijnt meestal als het beenmerg gaat functioneren. Echter bij een sterke prikkeling tot aanmaak van bloedcellen kan deze functie weer in de milt ontstaan bij volwassen dieren. We noemen dat “extramedullaire hemopoëse”.

Een grote milt, soms wel 20x groter dan zijn normale grootte, komt regelmatig voor bij fretten vanaf middelbare leeftijd. Wordt deze chirurgisch verwijderd en wordt het weefsel opgestuurd naar de patholoog dan zal in vrijwel de meeste gevallen “extramedullaire hemopoëse” de diagnose zijn. Dit geeft alleen aan dat de milt wordt geprikkeld, meestal door een ontsteking in de buik, zoals bijvoorbeeld van het maag-darmkanaal, de galwegen of de lever. De milt is dus niet de '''oorzaak''' van een ziekte maar het '''gevolg''' van een ziekte. Het verwijderen van de milt heeft daarom meestal geen enkele zin. Wel heeft het zin om bij een zieke fret met een grote milt verder te gaan zoeken naar de oorzaak van de ziekte via bijvoorbeeld, de anamnese, buikpalpatie, bloedonderzoek, röntgenfoto of echografie.

Een heel enkele keer is het wel verstandig om de milt chirurgisch te verwijderen. Bijvoorbeeld als een milt zo groot is geworden dat deze een oncomfortabel gevoel kan geven aan het dier. Ook een onregelmatig gevormde milt met bijvoorbeeld een grote (meestal goedaardige) hyperplastische bult erop kan beter verwijderd worden. Een dergelijke uitstulping van de milt heeft namelijk een fragiele wand en kan makkelijk scheuren waardoor de milt kan gaan bloeden.

Is een fretje niet ziek maar heeft het diertje wel een vergroting van de milt dan kan dat het beste genoteerd worden in de patiënt gegevens bij de dierenarts, maar hoeft er meestal (nog) geen behandeling ingesteld te worden.
Een dergelijke vergroting van de milt is een typisch fretten probleem. Bij honden en katten daarentegen is een miltvergroting (zeker in de mate zoals dat bij de fret gebeurt) heel vaak wel een teken van kanker van de milt. Dit is dan ook de reden dat veel dierenartsen de neiging hebben om de milt chirurgisch te gaan verwijderen.

Soms knapt een fretje wel op na een (onnodige) operatie van de milt. De redenen hiervoor kunnen zijn:

* Meestal wordt antibiotica gegeven tijdens en na de operatie. Dit kan een gunstig effect hebben op met name de veel voorkomende maag- darmontstekingen.
* Een fretje wordt na een operatie vaak extra goed verzorgd en tijd is ook een belangrijke factor in een genezingsproces.
* Zowel in de humane- als in de dier-geneeskunde knapt een patient soms op ''ondanks'' wat de (dieren)arts doet.

[[Bestand:Operatie Hanneke.jpg|400px]]

Een grote uitstulpende bult op de milt, meestal goedaardig. Daar deze uitstulping echter een kwetsbare wand heeft kan de milt beter verwijderd worden om een fatale miltbloeding te voorkomen.

===Corona Virus===

Het Corona virus is een regelmatig opduikend virus, wat zelfs een soort epidemische vorm kan aannemen.
Corona virussen zijn veel voorkomend, bij veel verschillende dieren en mensen. Elke diersoort heeft zijn eigen specifieke Corona virus. Een kat kan geen mens besmetten en een varken geen fret, om een voorbeeld te noemen.
Bij mensen geven Corona virussen luchtweg problemen. Een bekend voorbeeld is de ernstige aandoening SARS.

Bij fretten geeft het Corona virus (CoV) maagdarm klachten of een systemische ziekte die veel op FIP bij katten lijkt.

Recentelijk is aangetoond dat het bij fretten om twee verschillende CoV gaat, waarbij het enteritis (maagdarm) virus meerdere types heeft.

Het FRCoV virus, die maagdarm ontstekingen kan veroorzaken is het meest voorkomend. Er zijn vele gradaties in symptomen en een enkele keer toont de fret helemaal geen verschijnselen. Na besmetting kan je fret even een mindere dag hebben met een keertje diarree of wat misselijkheid en verder niets. Door menig eigenaar wordt het niet eens opgemerkt. Je fret kan er ook ernstig ziek van worden, met heftige, stinkende diarree. Vaak groen van kleur en met veel slijm. In ernstige gevallen zelfs alleen bloederig slijm. Ander symptomen die bij een besmetting kunnen voorkomen zijn lusteloosheid, misselijkheid, braken, anorexie (niet willen eten). Over het algemeen hebben ze geen koorts.
Meestal zijn deze verschijnselen na enkele uren of dagen weer verdwenen. Je fret is dan nog wel enkele maanden besmettelijk!

Sommige fretten ontwikkelen na besmetting een chronische maagdarm aandoening, ECE of "groene slijm ziekte". Deze dieren blijven last houden van bovengenoemde verschijnselen. Hoe ernstiger en langer de duur van de aanwezige symptomen, hoe meer schade er aan het lichaam wordt aangericht. Op den duur is de darm zo ernstig aangetast, dat voedingsstoffen niet of nauwelijks meer opgenomen kunnen worden. Ook andere aan de spijsvertering gerelateerde organen kunnen gaan ontsteken, zoals galblaas, lever en alvleesklier. Deze dieren zijn daarbij ook gevoeliger voor allerlei andere besmettingen, doordat hun weerstand laag is. Bovendien worden ze vaak langdurig met medicijnen behandeld om ontstekingen te onderdrukken, wat ze nog extra vatbaar maakt.

Het FSCV veroorzaakt een systemische aandoening welke erg lijkt op FIP bij de kat. Lange tijd werd er gedacht dat deze systemische aandoening werd veroorzaakt door een mutatie van het FRCoV. Het blijkt sinds kort dat het om een apart virustype te gaan.
Over het algemeen verliezen deze dieren erg veel gewicht, hebben chronische diarree,braken, zijn lusteloos en tonen ziek, hebben een slechte vacht en kunnen meerdere ontstekingsverschijnselen hebben. Vaak zijn is er sprake van een longontsteking, vergrote lymfeklieren, vergrote milt en worden er bij palpatie verdikkingen in de buik waargenomen. Soms zijn er diverse neurologische verschijnselen, zoals verlammingen aan de achterpoten en epileptische aanvallen.

Helaas is deze vorm altijd dodelijk.
Voor dit type zijn nog geen betrouwbare testen beschikbaar. De enige manier om te bewijzen dat een fret met dit type virus besmet is geweest, is na het overlijden weefsel te laten onderzoeken.

Fretten kunnen op alle leeftijden besmet worden met het CoV. Hele jonge pups, oudere en zieke fretten zijn er het gevoeligst voor. Het is al regelmatig voorgekomen dat in een nest alle pups sterven, terwijl moeder na een dagje alweer vrolijk rondhuppelt. Ernstige besmettingen kunnen echter op alle leeftijden een dodelijke afloop hebben. Multi-fret huishoudens, fokkerijen en opvangen zijn met name broedplaatsen voor het virus.
Incubatietijd is van 18-24 uur tot 3-4 dagen en het is zeer besmettelijk. Het lijkt er op dat een fret na besmetting nog zo'n 9 maanden besmettelijk kan blijven, ondanks dat het dier zelf niet ziek (meer) is of enige symptomen (meer)heeft.

Tegenwoordig zijn er al goede mogelijkheden om ontlasting te laten testen voor de aanwezigheid van het FRCoV. Dit moet echter wel opgestuurd worden naar het buitenland. Vooralsnog zijn de testen in Nederland nog niet goed betrouwbaar.

Zoals gezegd is het Corona virus zeer besmettelijk. Het kan overgebracht worden door direct contact tussen de dieren, via lichaamsvloeistoffen, lucht, haren, schoenen en kleding.

Het is erg belangrijk om strenge hygiëne voorschriften na te leven indien er met (vermoedelijk)besmette dieren omgegaan wordt. Het beste is om besmette dieren apart te huisvesten. Bij het hanteren wordt geadviseerd om handschoenen, speciale kleding of een overall en rubber laarzen of schoenhoesjes te gebruiken. Voor elk dier kleding/schoeisel desinfecteren of vervangen indien er van wegwerpmateriaal gebruik gemaakt wordt. Dagelijkse reiniging van speelruimtes, kooien en speelmateriaal met een chloorhoudend product(bleekwater) wordt aanbevolen.
Het is duidelijk dat dit erg arbeidsintensief is en bij een grote hoeveelheid fretten een haast onmogelijke taak is. Het is dan ook zeer belangrijk om geïnfecteerde fretten, of vanuit een besmet gebied niet te mengen met gezonde dieren, om een uitbraak van dit virus zo veel mogelijk onder controle te kunnen houden.

Momenteel lijkt het in Nederland rustig te zijn, maar in Groot Brittannië is er sinds een klein jaar een enorme uitbraak aan de gang. Helaas zijn er dieren geëxporteerd die dragers van het virus waren en zodoende zijn er al andere Europese landen die momenteel met heftige uitbraken te kampen hebben, waaronder Denemarken en Spanje.

Communicatie tussen frettenhouders en dierenartsen onderling is belangrijk. Wees open en eerlijk over je besmettingen, om een (inter)nationale epidemie te voorkomen. Momenteel worden in Groot Brittannië en Denemarken alle besmettingen in kaart gebracht, met naam en toenaam. Dit om mogelijke verdere verspreiding te voorkomen. Het is inmiddels bekend dat her-besmettingen kunnen plaatsvinden. Na hoeveel tijd is nog niet helemaal duidelijk.

===Een te laag bloedsuiker… wat wil dat zeggen?===

Door: Hanneke Roest, frettendierenarts

'''De Frettenkliniek'''

Regelmatig krijg ik bloeduitslagen onder ogen waarbij een te laag bloedsuiker bij een fretje is geconstateerd. Vaak wordt het diertje dan direct verdacht van het hebben van insulinomen, dat is echter lang niet altijd het geval.

'''''Wat zijn insulinomen'''''

Dit zijn hele kleine tumortjes in de alvleesklier die teveel insuline produceren waardoor het bloedsuiker daalt. De tumortjes zaaien slechts zelden uit en blijven vaak erg klein (speldenknop) maar door de productie van de grote hoeveelheid insuline zijn ze gevaarlijk voor het fretje. Insuline doet namelijk het bloedsuiker dalen. Bij een te laag bloedsuiker zal het fretje geleidelijk (in een aantal maanden) slomer worden, meer gaan slapen en afvallen. Er zijn kortdurende periodes van zwakte in de achterhand waardoor het fretje omvalt. Soms staart het diertje enige tijd in de ruimte alsof het even “van de wereld” is. Door de toename van maagzuur kan het diertje misselijkheids tekenen gaan vertonen. Uiteindelijk zal het fretje na enige tijd overlijden. Het is een langzame progressieve aandoening.

'''''Wat zijn andere redenen voor een te laag bloedsuiker?'''''

1. Een belangrijke reden van een laag bloedsuiker is de manier van meten. Niet elke dierenarts kan gemakkelijk (zonder narcose) een redelijke hoeveelheid bloed afnemen bij een fretje. Vaak wordt dan een humaan bloedsuikermetertje gebruikt, waar slechts een druppel bloed voor nodig is. Deze apparaatjes meten in capillair volbloed en geven daardoor een lagere bloedsuiker waarde aan dan de waarde die wordt gemeten in veneus plasma zoals dat in de grotere analyse apparatuur in de dierenkliniek of de laboratoria wordt gemeten. Deze waarde dient dan ook altijd omgerekend te worden! Niet iedere dierenarts is hiermee bekend.
In het afgenomen bloed moet het bloedsuiker direkt gemeten worden anders wordt het bloedsuiker opgenomen door de rode en witte bloedcellen en daardoor lager dan in werkelijkheid.

2. Een andere belangrijke oorzaak van een laag bloedsuiker bij fretten is een verminderde opname bij chronische maag-darmpatienten. Het bloedsuiker is dan meestal matig verlaagd maar als het bloedsuiker wordt gemeten met een humaan apparaatje kan de waarde erg laag lijken.

3. Ook patienten met een leverprobleem kunnen een laag bloedsuiker hebben. Na een maaltijd wordt bloedsuiker geabsorbeerd in de dunne darm en wordt daarna grotendeels als glycogeen opgeslagen in de lever en de spieren. Indien nodig komt bloedsuiker vrij uit dit weefsel (via glycogenolyse) om een goede bloedspiegel te houden.

4. Indien er sprake is van een sepsis (bloedvergiftiging) is het bloedsuiker vaak behoorlijk verlaagd door een toename van het gebruik in de weefsels en een verminderde aanmaak.

5. Levertumoren, tumoren van de (gladde) spieren of tumoren van de bloedvaatjes verbruiken veel bloedsuiker waardoor ook lage waarden gemeten kunnen worden.

'''''Wat zijn normale en wat zijn afwijkende bloedsuiker waarden:'''''

Normaliter is het bloedsuiker (gemeten in bloedplasma) bij een gezonde fret tussen de 5,2 mmol/L en 7,5 mmol/L. Een bloedsuiker tussen de 4 mmol/L en de 5,2 mmol/L is afwijkend er verdiend nader onderzoek. Dit kan veroorzaakt worden door diverse bovenstaande aandoeningen. Een bloedsuiker onder de 4 mmol/L gemeten bij een oudere fret, in combinatie met symptomen die overeenkomen met de ziekte insulinomen, waarbij andere oorzaken zijn uitgesloten en gemeten op de juiste wijze… is een waarde die sterk kan wijzen op de aanwezigheid van insulinomen.

'''Let op: Indien het bloed is gemeten via een druppel bloed met een humaan bloedsuikermetertje dan kan de waarde erg misleidend zijn indien deze niet wordt omgerekend. Een gemeten waarde van 2,7 mmol/L is namelijk sterk afwijkend maar omgerekend is deze 4 mmol/L en die waarde is niet dramatisch laag.'''

'''''Wat te doen bij een laag bloedsuiker:'''''

Indien een laag bloedsuiker wordt gemeten is altijd een volledig lichamelijk onderzoek op zijn plaats en vervolgens een volledig bloedonderzoek. Hiermee kunnen de diverse mogelijke oorzaken van het lage bloedsuiker worden onderzocht.
Bij een laag bloedsuiker ten gevolge van maagdarmaandoeningen is het van belang om die oorzaak eerst aan te pakken.

[[image:image.jpeg]]

Indien het lage bloedsuiker wordt veroorzaakt door insulinomen hangt de behandeling af van de waarde van het bloedsuiker, de mate waarin het fretje symptomen laat zien van het lage bloedsuiker en de leeftijd van het fretje. Indien het bloedsuiker nog boven de 4 mmol/L blijft en het fretje geen klachten heeft van een te laag bloedsuiker wordt eerst geprobeerd dit met aangepaste voeding op te vangen. Het bloedsuiker wordt dan elke 1-3 maanden gecontroleerd. Fretten onder de leeftijd van 7 jaar met een bloedsuiker lager dan 4 mmol/L, met klachten passend bij een te laag bloedsuiker maar verder gezond, zijn het meest gebaat bij een operatie waarbij de insulinomen worden verwijderd. Zie voor nadere informatie de website van de frettenkliniek. Indien geen operatie mogelijk is kan het beste gestart worden met een lage dosis Proglycem® (diazoxide). Door regelmatig elke 1-2 maanden het bloedsuiker te bepalen wordt deze dosis langzaam verhoogd en in het laatste stadium uitgebreid met een lage dosis prednison. De fretten “slijten” erg door deze medicatie en het regelmatig te lage bloedsuiker, ze worden steeds slomer en magerder en zullen uiteindelijk overlijden.

'''''Nieuw onderzoek'''''

In de Frettenkliniek starten we binnenkort met een onderzoek naar het gebruik van de frucosamine bepaling in het bloed bij fretten. Fructosamine is een verzamelnaam voor een aantal eiwitten waaraan bloedsuiker wordt gebonden. De hoeveelheid fructosamine in het bloed is een maat voor de gemiddelde bloedsuikerwaarde gedurende twee tot drie weken voorafgaand aan de meting. Hiermee kunnen we mogelijk het gebruik van medicatie bij de ziekte insulinomen beter reguleren.
De waarde van fructosamine is afhankelijk van de hoeveelheid eiwitten in het bloed, fretten hebben regelmatig een verlaagde hoeveelheid eiwitten in het bloed waardoor de interpretatie van het gemeten fructosamine zorgvuldig bestudeerd zal moeten worden.